VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Feuilleton
Een kille wind giert door de kieren van de ramen en doet de dakspanten van Betty’s zolderetage kraken. ‘De lucht die zondag in Nederland arriveert, is slechts drie dagen eerder bij Nova Zembla vertrokken,’ zegt het weerbericht in NRC Han­dels­blad. Ze is er de laatste tijd verslingerd aan geraakt: elke dag schrijft iemand (wie?) in vlekkeloze, meanderende, telkens weer anders geformuleerde volzinnen onder dagelijks nieuwe koppen (‘Matige vorst’, ‘Lente uit zicht’, ‘Het blijft winter’, ‘Winter wijkt niet’, ‘Nog geen lente’, ‘Snijdende koude’) dezelfde boodschap: het was koud, het is koud, het blijft koud. Knap werk, vindt Betty, die haar schrijvende carrière ooit begon met een rubriek over modewinkels, waarin ze op talloze manieren moest optikken wat al die uitbaters als hun unique selling point zagen: ‘Wij verkopen mode voor de actieve, moderne vrouw met een eigen stijl.’
Buiten is het twee graden, gevoelstemperatuur min vijftien. Binnen staat de verwarming hoog, maar de tocht blaast nu en dan een blaadje van haar tafel. Ik zou dubbele beglazing moeten, denkt ze. Heb ik dan recht op aftrek? Gehaast zoekt ze haar papieren bij elkaar. Elk jaar hetzelfde: op het laatste moment moet ze bonnen en facturen zoeken (onder het bed, in de bestekla, in de zakken van haar zomerjas), elk jaar neemt ze zich voor om voortaan zo geordend te zijn dat haar accountant Yin tevreden is. Gisteren gaf Yin haar alweer op haar flikker: ‘Je hebt recht op meer aftrek. Je moet meer kosten maken. Koop je echt maar één pak papier per jaar?’
‘Jaha.’ Recycle ik m’n printjes als kladpapier omdat dat goed is voor het milieu, is het weer niet goed voor m’n portemonnee.
‘Die alimentatie aan je ex, dat is een fijne aftrekpost. Hoewel je belachelijk veel moet betalen. Je moet hem onderhouden! Werkt hij niet?’
‘Neehee.’ Niet aan Wouter denken. Gewoon betalen. Ik kan er toch niks aan doen en anders lig ik er alleen maar wakker van. ‘Trouwens, waarom vraagt niemand zich ooit dit soort dingen af bij mannen die alimen­tatie betalen aan een vrouw? Ik ben juist geëmancipeerd, Yin.’
‘Hm. Heb je niet nog een goed doel of zo?’
Mijzelf, dacht Betty. Mijzelf.
‘Denk toch aan waar je allemaal recht op hebt, Betty!’
Ik heb recht op een vrije zondag, denkt Betty nu. Narrig trekt ze haar jas aan. Ze moet naar Jonas en Roos, op de kinderen passen.
‘Right. Yes. Oké. Keep it cool. Relax. Niet in paniek raken,’ zegt Jonas tegen zijn computer. Hij vist een blikje cola uit een la en geeft het aan Storm die op een stoel met drie kussens zit. Betty denkt aan huisregel nr. 2 op de ijskast: ‘Suiker is gif’. Ze denkt aan Jonas’ reclamebureau, dat de wereld groener en eerlijker wil maken.
‘Niet tegen mama zeggen,’ zegt Jonas. Storm knikt, routineus.
Ondanks dat Jonas altijd opschept dat hij ‘een mannetje’ heeft die alle administratie ‘fantastisch’ voor hem regelt (Jonas is zo’n man die altijd ‘een mannetje’ voor alles heeft, een soort leger van Oempa Loempa’s, stelt Betty zich voor) is de sfeer te snijden, hier in Huize Well-to-do. Jonas zit in zijn werkkamer. ‘Schrijf op,’ zegt hij tegen Storm, die straalt omdat hij mag doen wat hij het liefste doet: getallen opschrijven en razendsnel op een rekenmachine tikken. ‘Relax, pap,’ zegt Storm. ‘Keep it cool.’
Intussen ijsbeert Roos, die een en al mindfulness zou moeten zijn, als een kip zonder kop tussen haar yogakamer en de woonkamer, wapperend met papieren voor haar spirituele coachingspraktijk. ‘Die lunchbonnen van Le Garage, die mag ik toch ook aftrekken? Schat?’
Betty denkt aan huisregel nr. 8: ‘Geld is niet belangrijk’. Ze kijkt naar binnen in Roos’ yogakamer, langs de deur die normaal altijd op slot is. ‘Ga weg,’ snauwt Roos. ‘Ga maar met Vlinder op haar kamer spelen. Ik heb recht op privacy!’ Gevoelstemperatuur: min twintig.
‘Respecteer elkaar, voel je veilig’, fluistert huisregel nr. 4 beneden. Niemand hoort het. Iedereen heeft maar recht op van alles.
‘Betty!’ roept Jonas uit zijn werkkamer. ‘Ik kan jou aftrekken!’
Betty slikt een slechte grap in.
‘Als ik een deel van jouw uren nou als kinderopvang declareer en de rest afschrijf via GreedForGreen… Tik jij even een paar factuurtjes? Dan heb ik ook geen goed doel meer nodig.’
En ik dan? Het kregelige gevoel dat thuis al had ingezet, krijgt in Betty’s hoofd ineens vaste vorm. Nova Zembla in aantocht.
‘Ik reken op zondag wel een hoger uurtarief,’ hoort ze zichzelf zeggen.
Jonas kijkt verrast op.
‘Ik ben jouw goede doel, Jonas. Vrouwen verdienen nog steeds minder dan mannen, heb je het niet gelezen? Jij wilt de wereld toch verbeteren? Doe dat dan. Ik heb ook ergens recht op.’
‘O. Ja. Natuurlijk.’ Jonas rommelt in zijn papieren. ‘Heb jij trouwens wel een goede accountant? Ik weet nog wel een mannetje…’
‘Ik heb een uitstekend vrouwtje, dank je.’ Zachtjes fluistert ze tegen Vlinder: ‘En waar heb jij nu ’ns recht op? Die reep chocola in mijn tas?’
‘Niet tegen mama zeggen,’ fluistert Vlinder samenzweerderig.
Betty kijkt naar buiten. Ze heeft ineens het volkomen misplaatste gevoel dat ze recht heeft op lente. En vlug een beetje.

Juliette Berkhout

Betty

Feuilleton
Zout. Gewóón zout. Betty wordt langzaam iebel terwijl ze de keukenkastjes van Jonas en Roos doorzoekt. Verspreid over tien planken vindt ze Himalayazout, Kel­tisch zeezout, roze zout uit Mallorca, zwart zout uit India, Berg­kern­salz en Kalahari woestijnzout. Typisch mannenkookgadgetdingetje, zoiets, net als de elf olijfoliën en de Japanse messenset en de Franse keukenmachine met te veel mogelijkheden – en net zo weinig gebruikt. Betty vermoedt dat ook vroeger vooral de nanny heeft gekookt, en dat die zich bij absentie van de ouders heeft beperkt tot pizza’s en makkelijke pasta.
Telefoon. Haar eigen, gelukkig. Theo-van-de-krant. Wat nu weer?
‘Dag schat. Wat doe je?’
Ik ben je schat niet. ‘Ik kook.’ Betty heeft een manier gevonden om haar kookcolumns te combineren met haar huidige werk. Vlinder (4) knoeit met geraspte kaas en rijgt een prinsessenkralenketting. Storm (6) snijdt onder haar toezicht een courgette in identieke stukjes.
‘O. Goed, goed, heel goed, Betty. Ga zo door. Zeg…’
Er is toch niks met m’n culicolumn? ‘Ik maak eten voor de kinderen van vrienden die naar het Boekenbal zijn.’ Nog nooit een boek geschreven, maar genoeg ‘connecties’ voor twee kaartjes, verdorie.
‘Ha! Daar ben ik ook! Maar ik heb mijn vrouw thuisgelaten, hahaha!’
Er is niks mis met m’n column, hij wil gewoon opscheppen. Morgen zal ze Theo op alle foto’s zien aanschurken tegen elke schrijver en met Kees van Kooten zien strijden om de titel ‘Hekking van het Boekenbal’.
‘Goh, Theo. Zeker leuk, daar?’
‘Mwah. Er is niet veel aan, hoor. Boekhandelaren uit de provincie en marketingmeisjes en BN’ers die een boekje hebben geschreven…’
‘En jij, Theo, en jij. Ik was weer eens niet uitgenodigd.’ Natuurlijk ben ik gewoon jaloers. Ik wil zelf al die dingen doen die de genodigden doen: eerst zeggen dat je niet weet of je wel gaat, dan toch gaan, heel dronken worden en dan zeggen dat er weer niet veel aan was. Maar ik ben Assepoester.
‘Zeg, Herman is er ook.’
‘Ah! Mijn tv-producent. Zijn er eigenlijk nog schrijvers op dat bal, Theo?’ Mijn kookprogramma. Die opnamen, doen ze daar nog wat mee?
‘De omroep heeft de opnamen van Betty’s bluf op de plank gelegd. Tijdelijk, hoor. Maar misschien moet je in de tussentijd wat anders. Een boek! Je moet een eigen kookboek! Betty’s bluf als bestseller! Ik zeg: Nigella. Ik zeg: DWDD. Ik zeg: volgend jaar naar het Boekenbal. O, ik moet ophangen, ik zie Heleen van Royen. Heleen, hallóóóó….’
Achter een pakje Australische Murray River Gourmet salt flakes vindt Betty een busje Jozo. Daarnaast een blikken trommeltje met een joint, roze klapkauwgom, suikerzakjes en een paar blauwe pilletjes.
Vlinder heeft bijna alle kaas opgegeten. Storm probeert nu een paprika in precies even grote vierkantjes te snijden. Betty ontdooit een pak verboden vissticks in de verboden magnetron. Waarom heb ik nooit meer aan die tv-opnamen gedacht? Ik leg verdorie mijn eigen gedachten op de plank. Ze stelt zich de planken in haar hoofd voor, en wat daar allemaal op ligt. De administratie. Dat mailtje dat nooit beantwoord is, want het had geen haast. Dat mapje met ‘diversen’. Het voornemen om rijles te nemen. Oude herinneringen aan haar vader. De roman die ze nog wil schrijven. De vraag hoe het met David is. Ze bezinken gewoon een beetje. Dat is goed, dingen tijd en rust te gunnen, om ze te laten rijpen.
‘Wat een onzin,’ zegt een stem achter haar. Ze kijkt om. Haar vader is verhuisd van haar hoofd naar de ijskast van Jonas en Roos.
‘Vroeger kon dat,’ zegt hij. ‘Dingen even op de plank leggen en later weer oppakken. Toen je klein was, toen er tijd was. Nu sneeuwen ze direct onder. Een onbeantwoorde mail zit binnen een dag in je mailcomposthoop. Een boek dat nu niet geschreven wordt, wordt morgen al niet meer uitgegeven. Wil je nog een rijbewijs? Of een man? Of interessant werk? Naar het Boekenbal, godbetert? Dan moet je er nu voor zorgen, Assepoester.’ Hij grijnst zijn Cheshire Cat-grijns. ‘Nu, Betty, doe nu wat je wilt doen.’
‘Wat ik wil doen of wat jij wilt dat ik doe?’ zegt Betty bits. ‘Ik heb namelijk al interessant werk.’
Haar vader is alweer aan het verdwijnen. ‘Dan is het goed,’ zegt hij.
‘Wat zei je?’ vraagt Storm verbaasd.
Betty ziet zichzelf liggen op de plank van de omroep. Het is er donker en stil. Best fijn, eigenlijk. Ik wil helemaal niet dat het wordt uitgezonden. Ik vond het afschuwelijk. Ik deed maar wat.
Het is maar goed dat Sheryl Sandberg van Facebook haar niet hoort denken, of Shula Rijxman van de publieke omroep, die vrouwen verwijt dat ze niet op tv durven, dat ze niet gewoon ergens gaan zitten en ergens over praten waar ze geen verstand van hebben – zolang ze maar lef hebben, zolang hun hoofd maar op tv is, net zoals dat van al die kletsende ambitieuze mannen. Moet ik iets anders doen dan nanny spelen? Commissaris worden van een bedrijf, of tafeldame bij DWDD, Nigella van Nederland, de volgende paus.
‘Uh-oh.’ Vlinders ketting breekt, de kralen schieten tussen de kaas.
‘Geeft niet, lieverd,’ zegt Betty. Eerst maar eens de erwtjes uit de as halen.

Feuilleton
Ramen open, denkt Betty. Zou dat mogen? Plotseling is het lente geworden, weliswaar alleen volgens de meteorologische kalender, maar de bijtende kou is uit de lucht, vogeltjes kwetteren of hun leven ervan afhangt (dat doet het natuurlijk ook), de paaseitjes die al sinds januari in de winkel liggen zien er voor het eerst niet meer belachelijk uit maar best wel lekker en de kranten reppen weer eens over de nadering van rokjesdag. Het huis van Jonas en Roos, waar Betty nu alweer een paar dagen op de kinderen heeft gepast, komt haar ineens benauwd voor. De geur van lentebloesem hangt wel in de huis­kamer, maar is afkomstig van een dure Dyptique-geurkaars.
Betty aarzelt. ‘Make yourself at home,’ heeft Roos gezegd. ‘Ik wil dat je deel van het gezin bent. Je moet je vrij voelen in dit huis.’ Maar naast de geschreven ‘huisregels’ van Roos die op de ijskast hangen, zijn er vele ongeschreven regels die ze nog niet kent, vele verboden in dit huis waarin ze zich vrij moet voelen. En elke dag zit er wel een nieuw memopapiertje onder de regels op de ijskast geplakt, met een tekst die Betty doet vermoeden dat er een nannycam verborgen zit in de navel van Vlinders knuffelboeddha. ‘Storm en Vlinder moeten ALLEBEI een helm op in de bakfiets.’ ‘GEEN alcohol voordat we thuis zijn.’ ‘Zorg dat je alleen GEFILTERD water gebruikt voor de kinderen.’ ‘Storm eet GLUTENVRIJ.’ ‘Er staat een magnetron, maar gebruik hem NIET.’ Wat zou er kunnen gebeuren? En waarom staat-ie er dan? ‘Altijd ook het traphekje ONDERAAN de trap dichthouden, en het traphekje voor de achterdeur. Voor de VEILIGHEID.’
Het raam gaat niet open. Er zit een veiligheidsslot op.
‘Is de kamer en de keuken één kamer?’ vraagt Storm. De woon­kamer loopt uit in een imposante eetkeuken met kookeiland en beslaat de ruimte van vier normale kamers, dus Betty zegt: ‘Twee.’
‘De woonkamer. De keuken. De gang, is een gang een kamer?’ Betty kijkt schattend de gang in, waar haar eigen woonkamer en keuken ruimschoots in passen: ‘Ja. Is ook een kamer.’
‘Mama’s yogakamer. Papa’s werkkamer. Mijn slaapkamer. Vlinders slaapkamer. Papa-en-mama’s slaapkamer. Jo-Anns kamer. De badkamer, is dat een kamer?’
Een balzaal. ‘Mja.’
‘Tien kamers,’ zegt Storm. Hij schrijft ‘10’ op in het schriftje dat hij altijd met zich mee zeult en zucht voldaan. Je doet hem geen groter genoegen dan hem te voeren met getallen: ‘Die auto kan tweehonderd kilometer per uur. De aarde is eh… hoe oud? Die zoeken we op. Jij bent zes jaar oud, en ik, ja, rub it in, zevenenveertig. Het is vijftien stappen van het aanrecht naar de bank, drie stappen minder dan toen je vijf was.’ Storm schrijft het op en vat zijn wereld in cijfers.
Betty dwaalt door het huis en noteert: zestien kindertekeningen in strakke zwarte lijsten aan de muur van de gang. Nul salontafels, want salontafels zijn truttig, dan zet je je kopje thee maar niet ergens neer. In de badkamer: één potje Crème de la Mer, zo duur dat het wel moet werken, één geitenharen scrubwashand. Twee deuren op slot: Roos’ yogakamer en de kamer van Jo-Ann, de weggestuurde nanny. Twee deurstoppers in de keukenkastjes, één fornuishekje, één ovenstopper, negentien stopcontactbeveiligers, twaalf ‘fingeralert’ deurstrips, vier cornerprotectors om de eettafel. Vele, vele foto’s van het gezin – stralend op Bali, blakend op een Zwitserse alp, sportief op een zeilboot – die doen denken aan de officiële fotomomenten van de koninklijke familie. Overvloedig veel tekenen van bodemloos gezinsgeluk: voorleesboeken bij het ouderlijk bed, knuffels van Vlinder, familiefilms op dvd, een miniparapluutje met lieveheersbeestjes, een kindertekening (aan de aandacht ontsnapt en niet in een lijst beland) van een nuclear family onder een stralende zon.
En elf traphekjes (twee bij de trap, negen voor gewone deuren!), die dit gezinsgeluk binnen moeten houden, en het onheil buiten.
‘Blijf je eten?’ vraagt Roos als ze thuis is. Dat betekent, weet Betty inmiddels: blijf je koken? Ze vindt het niet erg, ze houdt van koken, ze doet meteen stof op voor haar culicolumn.
‘Niet in de magnetron, hè?’ roept Storm angstig.
O god. Hij leest die memo’s. ‘Nee, hoor, lieverd.’
‘Ach&#8230;’ zegt Jonas.
Roos verstrakt. ‘Het is niet natuurlijk.’
‘Straling is óók natuurlijk,’ zegt Jonas triomfantelijk.
‘Je kunt niet zomaar alles in een magnetron stoppen.’
‘Geen ei, hè, pap.’ Storm glimt. ‘Een ei ontploft in een magnetron, hè.’
‘Ja. Een ei is beschermd door een ondoordringbare schaal. In een magnetron raakt-ie van binnen in de war. En dan ontploft-ie.’
Betty geniet. Dit is het moment waarop ze heeft gewacht, het tijdstip waarop ze deel wordt van die onbeschrijflijke gezinsdynamiek, dat drukke gepraat, gezeur, ge-onderhandel over bedtijd en wel of niet iets lusten, samen zomaar aan tafel zitten, met een half woord een grapje begrijpen. We zijn een gezin. Ik hoor erbij. Ik zit in het ei.
Wanneer ze later op de avond haar fiets pakt, voelt ze de winterkou en hoort ze hoe Jonas het veiligheidsslot op de deur draait.

Feuilleton
Handboek voor de moderne nanny. Deel 1. De regels.
Vraag je niet meer af of 47 jaar te oud is voor een nanny en of die hetzelfde doet als een 16-jarige babysitter. Je staat hier met een kind van 4 en een kind van 6 die hun jas op de vloer gooien en je hebt geen tijd om je dat af te vragen. Zeg dat ze hun jas ophangen. Wees verbaasd als ze het ook doen. Vraag je af waarom ze ieder een matje uit de kast pakken en je vragend aankijken. Improviseer: vraag ze om jou yoga te leren. Val een paar keer om. Constateer tevreden dat je ze daarmee aan het lachen kan maken. Gooi de yogamatjes in een hoek. Geef ze je iPhone en je make-uptasje om mee te spelen. Loop naar de ijskast. Negeer Roos’ ‘huisregels’ die daar met een magneetje op hangen. Geef de kinderen biologische appelsap, ondanks het feit dat ze om cola zeuren. Er is trouwens geen cola. Verbaas je over het feit dat ze zich zo thuisvoelen in dit vreemde huis (industrieel stalen keuken met houtaccenten, stoelen die mooi staan maar niet zitten, professionele espressomachine, messenset van Japans staal (Hier kookt een man/wil een man koken), Deens design). Verbaas je over het feit dat je je hierover verbaast. Denk aan de woorden van Roos: ‘make yourself at home’. Pak de aangebroken fles witte, Libanese, Libanese? wijn.
Schrik als de telefoon gaat. Bedenk dat je niet weet wat je moet zeggen als je opneemt. Zeg ‘hallo?’, zoals in de film, voel je belachelijk. Wees opgelucht als de beller ophangt.
Bestudeer de boekenkast, waar evenveel dvd’s als boeken in staan. Signaleer de usual suspects uit Denemarken (Killing-Bridge-Borgen). Vraag je af waarom Jonas Dit wordt jouw jaar van Ben Tiggelaar tussen zijn boeken heeft staan. Vraag je af wat ‘kosmische energie’ is in het boek Genezing door kosmische energie in de kast van Roos. Vraag je af waarom Roos en Jonas ieder hun eigen boekenkast hebben. Herinner je David die eens tegen je zei: ‘Als we ooit trouwen, moeten we wel ieder onze eigen boekenkast.’ Bedoeld als grapje, nadat je een boek van hem niet precies alfabetisch had teruggezet. Of niet bedoeld als grapje. Vraag je af of Davids nieuwe, hervonden zoon ook wel eens een boek verkeerd terugzet. Bedenk dat je besloten had niet meer aan David te denken.
Scan de ruggen van de boeken in de kast op erotische lectuur. Be­denk dat je dat deed toen je een zestienjarige babysitter was. Con­stateer dat je als 47-jarige nanny niet anders blijkt te handelen dan als 16-jarige babysitter. Wat misschien wel wil zeggen dat je één voltooide gymnasiumopleiding, één ongelukkige ontmaagding, één langdurige studie kunstgeschiedenis, een bescheiden reeks vaste verkeringen, één mislukt huwelijk, een freelance carrière als lifestylejournaliste en een relatie met niet-aan-denken-David later weinig bent opgeschoten in je leven.
Open de koelkast. Besef dat zelfs het bronwater hier Deens is. Schenk jezelf nog een witte, Libanese wijn in. Negeer de gedachte dat je hiervoor gestraft zal worden; dat de bliksem zal inslaan, zoals in het Vaticaan. Lees de regels van Roos.
1. Na schooltijd doen de kinderen een kwartiertje yoga om te aarden.
2. Suiker is gif: wij eten geen snoep.
3. Respecteer de dieren: eet ze niet op.
4. Respecteer elkaar: spreek je uit, voel je veilig.
5. Respecteer elkaars privacy: de yogakamer is voor Roos, de werkkamer voor Jonas, de logeerkamer voor Jo-Ann. (Nu Jo-Ann het veld heeft moeten ruimen, is die dan nu voor mij?)
6. Ga niet naar bed voor een ruzie is uitgepraat.
7. Iedereen ruimt z’n eigen yogamatje op. Ah.
8. Wij vinden geld niet belangrijk; spullen zijn maar materie, een stofje in het universum. Net als wij.
‘Au! Nee!’ Vlinder zet het op een brullen in de kamer. Betty rent naar binnen. Storm houdt Vlinder stevig vast. Met haar lippenstift heeft hij een grijns op zijn gezicht gesmeerd. The Joker. Vlinder heeft zichzelf volgesmeerd als een derderangs travestiet. Ze grijpt met haar belippenstifte vingers naar een stoel die Betty laatst in een woonblad heeft zien staan met de vermelding ‘prijs op aanvraag’.
O, fuck. Waren ze nou niet genoeg geaard? ‘Storm, ruim je yogamatje op,’ zegt Betty. Een stofje in het universum, denkt ze. Het helpt nog ook.
Handboek voor de moderne nanny. Deel 2. Het Gezin.
Realiseer je, wanneer de ouders thuiskomen, dat zij vijftien jaar jonger zijn dan jij en een gezin hebben en een carrière en een door een hippe architect verbouwde geinige oude loods in Amsterdam-Zuid, terwijl jij relatieloos, kinderloos en min of meer carrièreloos ronddobbert. Wil vluchten naar je veilige zolderetage. Zeg desondanks ‘Ja graag’ als ze vragen of je mee-eet, zelfs als blijkt dat jij moet koken. Dompel je onder in de warmte. Lach om grapjes van Jonas aan tafel. Vertel de kinderen voor het slapen gaan een sprookje over een zeemeermin die ergens anders wil zijn. Voel je opgelaten in het bijzijn van de ouders. Vertrek. Realiseer je weer dat je geen steek bent opgeschoten in het leven. Wees gelukkig.

Feuilleton
Fuck. O, fuck. O, fuck. O, fuck. Betty ziet haar knokkels wit worden. Het zweet gutst langs haar rug. Ze weet ineens weer waarom ze nooit haar autorijbewijs heeft gehaald: die reusachtige, onbestemde angst om anderen te treffen in een groot, fataal ongeluk, veroorzaakt door iets wat ze niet in de hand heeft – iets groter dan zijzelf, een machine, een drang. Dezelfde combinatie van macht en onmacht die ze altijd heeft gevoeld voor een loket van de bank of het postkantoor (god zij geprezen voor pinautomaten) – de angst dat ze ineens zal roepen: ‘Handen omhoog of ik schiet.’
En dan zit ze nog niet eens in een auto, maar op een lege bakfiets. Wie heeft toch bedacht dat een bakfiets het ideale middel is om kinderen in te vervoeren? Ik kan mezelf er niet eens op vervoeren.
Ze ontwijkt ternauwernood de stoeprand en zwenkt tegen een andere stoeprand. Achter haar toetert een auto. Rustig. Als een mantra herhaalt Betty wat ze net nog snel op internet heeft gelezen: bij het opstappen remmen indrukken. Wegrijden vanuit de eerste versnelling. Corrigeren met je bovenlichaam. In de bochten van je afduwen. Van je af! Hangen naar de hoge kant van de weg. Kijk ver vooruit.
Tegen de tijd dat ze het schoolplein heeft bereikt, heeft ze een hoofd als een tomaat, maar de laatste driehonderd meter heeft ze al niet meer de hele tijd gedacht dat ze zou omvallen, en ze is er. Ze posteert zich tussen de rokende au pairs aan de ene kant en de kletsende moeders aan de andere kant. Ze tovert een vermoeide bakfietsmoederglimlach op haar gezicht en wacht tot de school uitgaat. Tot nu toe heeft ze het overleefd. Nu de kinderen nog.
‘Beschouw jezelf gewoon als gezinslid,’ heeft Roos gezegd, vanmorgen. ‘Het is een heel belangrijke baan. We willen graag dat je er veel bent, ik wil dat je je deel van deze familie voelt.’ Ze wees vluchtig op een lange lijst die met een magneetje op de ijskast was bevestigd: ‘Gewoon wat huisregels.’ En: ‘Er is altijd rauwkost in huis, hè, neem maar hoor, als je wilt. Make yourself at home. Oh, ik ben zó blij dat je er bent! Ik weet niet wat ze zonder jou zouden moeten doen!’ En ze heeft Betty omhelsd en de fietssleuteltjes gegeven. ‘Haal hier de kinderen maar mee uit school. Je hebt nog net tijd genoeg om even te oefenen.’
Toch raar, vindt Betty. De moeder die het huis heeft dichtgekit met veiligheidshekjes, stopcontactbeveiligers, babyfoons, deurstoppers, waterfilters, biologisch eten, biologisch drinken, verantwoord houten speelgoed en educatieve kinderboeken en huisregels, die moeder stuurt haar gewoon op pad met dit ding. En vertrekt zelf naar een afspraak met een stel andere munttheemoeders, terwijl Jonas bezig is geld te verdienen om die benzineslurpende hippe ouwe Mercedes en dit dure huis te betalen. En deze superluxe bakfiets.
Waarschijnlijk heeft Roos zelf die bakfiets nooit gebruikt, bedenkt Betty. Als ze er goed over nadenkt, heeft ze eigenlijk altijd alleen maar Jonas op dat ding gezien. Geen wonder dat Roos zo zorgeloos doet. Als ze me zo zou zien, zou ze me direct ontslaan.
W aarom? denkt Betty terwijl ze de brug over de gracht nadert. Waarom zit een zesjarig jongetje in een bakfiets en niet op zijn eigen fiets? Waarom zit een vierjarig meisje te neuriën met haar rug naar de wereld en de ogen vol vertrouwen op mij gericht? Ze voelt de weg hellen en de trappers steeds minder meewerken. Waarom zitten die kinderen niet op de school om de hoek? Niet wit genoeg, zeker.
‘Jo-Ann kon wel tachtig kilometer per uur,’ zegt Storm.
Dat moet er nog bijkomen, dat ze haar met de vorige, twintigjarige, atletische nanny gaan vergelijken.
‘Jij gaat nul kilometer per uur.’ Storm grinnikt om zijn eigen grapje.
Als we nu stilstaan, glijden we dan weer achteruit?
‘Het gaat wel goed, hoor, lieverd.’ O, fuck, o, fuck, o, fuck. Al die bakfietsmoeders zijn natuurlijk gewoon aan de epo, en ik ben die sukkel die er niet aan mee wil doen en niet tegen de brug op kan.
Dat beeld lijkt emblematisch voor iets, al weet ze niet waarvoor.
Een fietser rijdt vloekend met een grote boog om ze heen. Lul, denkt Betty. En dan: hij heeft gelijk. Zo’n bakfiets is de SUV van het fietspad. Ze zet het ding resoluut op de rem en stapt af. ‘Weet je wat?’ zegt ze, ‘we gaan lopen.’ Ze zegt het zo dreigend dat Storm gedwee uitstapt. Vlinder mompelt pavlov-achtig: ‘Niet tegen mama zeggen.’
Betty denkt aan Roos, die zich bij de voordeur had omgedraaid en had gezegd: ‘Hij weet niet dat ik dat weet, maar ik weet dat Jonas je veel te veel betaalt voor dit baantje. Begrijp me niet verkeerd, ik ben blij met je, de kinderen mogen je, en bovendien ben je wat ouder. Dat is wat minder bedreigend, als je begrijpt wat ik bedoel.’
Pardon?
Glimlachend zei Roos: ‘Maar laat ik niet merken dat hij je voor iets anders betaalt dan de zorg voor onze kinderen.’ Ze had zich omgedraaid en was vertrokken, Betty beduusd achterlatend met de onhandelbare bakfiets, de merkwaardige opdracht deel uit te maken van dit gezin, en het gezicht van Roos op haar netvlies.
In Roos’ ogen de angst voor een groot, fataal ongeluk, veroorzaakt door iets wat ze niet in de hand heeft.

Feuilleton
Betty staat net een plan te verzinnen om de rotzooi in haar huis eens aan te pakken (Elke dag een la opruimen? In één keer alles weggooien?) als de telefoon gaat.
‘Mam! Hoi.’
‘Dag kind. Wat doe je?’
‘Ik ben aan het opruimen. En ik ga zo…’
‘Ik dacht: ik bel weer eens. Ik heb net een wandelingetje gemaakt en soep, en Tiny en ik hebben van de week…’
Betty luistert met een half oor, terwijl ze een wiebelende stapel papier van de ene kant van haar bureau naar de andere kant verplaatst. Zo gaat het nou altijd: haar moeder steekt van wal zodra ze haar aan de lijn heeft en houdt voorlopig niet meer op. Het is zo’n bende, misschien moet ik een professional inschakelen. Werkster nemen? Organizer inhuren?
‘…en toen stond Fred voor de deur met valentijnscadeautjes.’
‘Huh?’ Betty zet de stapel weg. ‘Sinds wanneer doe jij aan Valentijn?’
Haar moeder giechelt. ‘Nooit. Tot nu.’
‘Kwam-ie rozen brengen?’ Betty doet niet aan Valentijnsdag, ze gelooft er niet in, het is een raar geïmporteerd Amerikaans commercieel ding dat voor liefde moet doorgaan, goed voor de verkoop van hartvormige onzin.
‘Nee, geen rozen.’ Betty hoort haar moeder aarzelen. ‘Hij kwam met drie pakjes, mooi ingepakt. Een kilo suiker. Een kilo koffie. En het vest dat zijn vrouw in haar laatste jaar droeg als ze het koud had.’
O…ké. Praktisch. Ontroerend. Valentijn volgens de oorlogsgeneratie.
‘Vreselijk vest trouwens, van acryl. Maar hij bedoelde het goed.’
‘Mam, ik vind het prachtig. Rozen? Wie wil er nou rozen?’
‘En jij? Geen kaartje van een bewonderaar?’
Zeg! ‘Nee, daar doen we hier niet aan. Zeg, ik ga je ophangen. Ik heb een afspraak. Met een paar vriendinnen.’ De stapel valt om.
Een werkster helpt niet. Al-Qaida inschakelen?
Floors huis geurt naar verse verf en stucwerk. Het lijkt wel alsof er elke keer dat Betty er komt weer iets is doorgebroken en opnieuw gebouwd. Op tafel staat een reusachtige bos rode rozen. ‘Valentijnsdag,’ zegt Floor achteloos. ‘Van Lech.’ Betty moet altijd aan prins Friso denken, maar Floor heeft het natuurlijk over haar klus-Pool. Die jongen is al een jaar in dat huis aan het verbouwen, er staat geen oorspronkelijke steen meer op de andere. En Floor laat hij dus ook niet onberoerd.
‘Hebben jullie wat samen?’ vraagt Anna. Ze strijkt met haar vinger over een fluwelig rozenblaadje.
‘Ach, hebben, hebben…’ Floor maakt een gebaar alsof ze sigarettenrook wegwuift. Ze kijkt stralend naar de keukenmuur. ‘Vinden jullie trouwens niet dat hij fantástisch kan stuken?’
‘Frank gaf me bonbons van de Hema,’ zegt Anna, ‘de dag na Va­len­tijnsdag.’ Ze vist een roos uit de vaas. ‘Maar hij bedoelde het goed.’
Valentijn gaat niet over liefde. Het gaat over goede bedoelingen.
Anna haalt de roos uit de vaas en steekt haar neus erin. ‘Hij heeft wel een paar van die aanstellerige kaarten van zijn leerlingen gekregen.’ Ze begint een voor een de blaadjes uit de roos te trekken.
Floor lacht luchtig. ‘Dat krijg je met zo’n knappe wiskundeleraar.’
Betty haalt zich Frank voor ogen. Meer het type keurige boekhouder. ‘Ach, joh, je hebt in elk geval meer gekregen dan ik,’ zegt ze monter. Onderwerp veranderen, nu. ‘Ik heb trouwens een nieuwe baan.’
‘Een nieuwe baan?’ Anna vergeet de roos.
‘Ik word nanny. Parttime. Van de kinderen van Jonas en Roos.’ Betty bestudeert het effect. Floors mond valt open. Anna fronst. Een klein Gronings aardbevinkje, twee op de schaal van Richter. ‘Ik blijf m’n kookrubriek schrijven, maar verder was ik eens toe aan iets anders.’ ‘Zeg heb jij niet ooit iets met die Jonas…,’ zegt Anna.
Betty maakt een wegwuivend gebaar. ‘Ach, hebben, hebben… Lang geleden, één nacht. Been there, done that, didn’t buy the T-shirt.’
‘Maar het verdient natuurlijk helemaal niks,’ zegt Floor geschokt. ‘En jij en kinderen…’ ze maakt haar zin niet af.
Betty zucht. ‘Ik verdien best wel. En ik vind de kinderen leuk.’
‘Tuurlijk,’ zegt Anna met een waarschuwende blik naar Floor. ‘We willen allemaal wel eens iets anders. Kijk naar de koningin.’
‘En naar de paus,’ zegt Floor. ‘Daar drinken we op. Op iets anders.’
Wanneer ze thuiskomt, loert een verloren gevoel om de hoek van de deur, een vreemd verlangen naar een stomme kaart, een roos, desnoods een kilo suiker. Onzin natuurlijk. Ik heb die commerciële rommel niet nodig. In de ergernis over zichzelf stapt ze bijna achteloos over de envelop op haar mat. ‘Een verlate Valentijn’ staat erop, in een bekend handschrift. Jonas? Wat is dat nou voor stoms, een valentijnskaart in het weekend na Valentijn. Heb ik weer. Er zit een A4’tje in. ‘Storm en Vlinder’ staat er op de achterkant. Op de voorkant staat een koppoter verdwaasd in een kluit stakerig gras. Boven haar zweeft een groot hart, ze reikt ernaar met open armen.

Feuilleton
Jonas kijkt Betty diep in de ogen. ‘Zie het als een uitdaging,’ zegt hij, alsof hij haar zojuist gevraagd heeft om CEO van zijn reclamebureau te worden in plaats van de nanny van zijn kinderen, die nietsvermoedend in een hoekje van het café zitten te spelen.
Betty knippert met haar ogen. Ik ben een professionele journaliste. Nou ja, met een kookrubriek. Nou ja, met niet zo heel veel werk op het moment. Maar moedertje spelen?
‘Ben ik hier niet een beetje te oud voor? En te hoogopgeleid?’
‘Het is tijdelijk. Dit is een noodsituatie.’
Wat precies de noodsituatie is, is niet helemaal duidelijk, al heeft Betty een vermoeden waarom Roos de nanny heeft ontslagen.
‘Jonas, niet dat het me iets aangaat, maar, nou, het gaat me wel aan als ik… heb je iets met Jo-Ann?’ Zit ik nou al ja te zeggen tegen dit baantje?
‘Waar blijft de koffie?’ zegt Jonas geïrriteerd. Hij kijkt weg. John Col­tra­ne speelt ‘Everytime we say goodbye’. ‘Er was wel iets,’ zegt hij. ‘Maar het was niets. Nu moeten we eerst even dit probleem tackelen.’
We? Even?
Het harnas van Jonas’ managersjargon houdt hem overeind, net als het dure survivaljack dat hij niet uittrekt. Hij veegt zijn haar uit zijn gezicht en laat bestudeerd een lok terug op zijn voorhoofd vallen op een manier die hij waarschijnlijk ‘jongensachtig’ vindt, maar die er nu wat wanhopig uitziet. ‘Kunnen we een deal sluiten? Ik heb echt a.s.a.p. iemand nodig, Betty.’
Voor de kinderen? ‘Waarom ik?’
‘Ik ken je. De kinderen kennen je. En die vinden je leuk. En ik ook.’ Hij grijnst naar haar, in de hoop op een verpletterend effect. Een iets te doorzichtig compliment.
Moedertje spelen. Geen vader en moedertje.
Jonas herneemt zich. ‘Het kostenplaatje is geen key issue voor mij.’
‘Ik word de meest overbetaalde nanny in Amsterdam.’ En de oudste. En de klunzigste. ‘Is het fulltime?’
‘Nee, parttime. Halen, brengen. Oppassen. Soms koken.’
‘Moet ik een uniform aan?’
Jonas kijkt haar verwilderd aan.
‘Grapje.’
‘O.’ Storm trekt aan zijn mouw. ‘Pap,’ zegt hij, ‘mogen we cola?’
Jonas knikt. ‘Bestel maar. Maar niks tegen je moeder zeggen, hè.’
‘Nee, pap,’ zegt Storm.
De routine in zijn stem zou Betty moeten verontrusten. ‘Ik doe het niet,’ wil ze tegen Jonas zeggen. Maar dan begint John Coltrane ‘My favourite things’ te spelen.
R aindrops on roses and whiskers on kittens… De romantiek van het nannyschap valt even vol over Betty heen. The Sound of Music! Julie Andrews! Haar geheime liefde voor zwart-wit- en technicolorfilms die alleen nog worden uitgezonden rond Kerstmis, de zoete romantiek van bescheiden working class-meisjes die zich introuwen in de hogere kringen, dreigt door de oppervlakte van haar geëmancipeerde, zelfstandige, ik-ben-liever-alleen-leven in het Amsterdam van 2013 heen te breken. Jane Eyre. Anna and the King. Mary Poppins. The Sound of Music…
Betty vermant zich. Het is niet reëel om te denken dat zij, forty-seven, going on forty-eight, een volledige Von Trapp-familie in gordijnstof zal hullen en liedjes zal leren en de ware liefde zal vinden in de heer des huizes. Ik speel niet eens gitaar. En Jonas en ik hebben al eens&#8230;
Misschien moet ze dat nog even de wereld uit helpen.
‘Eh, Jonas… Weet Roos dat we ooit…?’ Tien jaar geleden. Eén nacht. Meer niet. Vergissing. Leuke vergissing, maar een vergissing.
Jonas schrikt. ‘Nee.’ Grijns. ‘Ik weet het zelf nauwelijks meer.’ Het is bedoeld als een grapje, een luchtige opmerking om de eventuele zwaarte van het feit weg te lachen, als de geruststelling die Betty verlangt, maar het landt desondanks op tafel als een belediging.
‘Dit kun je beter niet tegen Roos zeggen. Ze is nogal paranoïde, nu.’
Niet tegen Roos zeggen. Een geheim pact, in een gezin dat gewend is aan pacten, complotten en bondjes. How do you solve a problem&#8230;?
I k moet dit natuurlijk niet doen, denkt Betty. Ze is te oud, het werk is te stom, ze is te ad hoc gevraagd door een vriend in paniek. Aan de andere kant: waarom niet? Ze houdt van de kinderen, ze kan, zelf kinderloos, een tijdje moederen, het is crisis en dit is ook een manier om geld te verdienen, ze kan iets doen wat ertoe doet. Beter dan een Etsywinkeltje met zelfgeknutselde frutseltjes beginnen, zoals andere vrouwen van haar leeftijd die ‘het roer omgooien’.
‘Ik moet dit niet doen,’ zegt Betty.
Jonas kijkt ontzet. ‘Dat meen je niet. Is het het geld? Roos mag het niet weten, maar ik betaal je waanzinnig goed. Ik…’ Hij grijpt haar hand, om zijn verzoek kracht bij te zetten. Of als een belofte. Of uit spijt. Of uit hoop. Of als bezegeling van het zoveelste geheime pact.
‘&#8230;maar ik doe het. Vooruit dan maar. Voorlopig.’
Ze zegt het koeltjes, maar haar hart maakt een sprongetje. Coltrane speelt ‘But not for me’, maar Betty hoort ‘Climb every Mountain’.

Feuilleton
Anderhalf uur is ze nog maar bezig, maar Betty heeft het gevoel alsof ze al een hele dag aan het babysitten is. De aandachtsspanne van een modern vierjarig meisje is die van een puber met de afstandsbediening voor de tv. In eerste instantie was dat handig: een driftbui (‘Ik wil in pappa’s bakfiets!’) was snel voorbij, een afleidingsmanoeuvre (Ja, dat is pappa daar in dat café, en ik weet ook niet wat hij daar uitvreet met de nanny terwijl hij zei dat hij in een dringende vergadering zit, maar: ‘Hé, kijk daar eens, wil je met Betty zo’n mooi taartje uitzoeken bij de bakker?’) snel toegepast. Eenmaal bij Betty thuis heeft Vlinder hartstochtelijk ‘geballet’, zwaaiend met de armpjes aan haar dikke lijfje op de noten van het Zwanenmeer, met een rotsvast geloof in de lichtheid van haar eigen naam.
Doen alsof blijkt überhaupt Vlinders grote passie.
‘En dan was ik de prinses en jij de koningin en dan zei jij: dag prinses Britney…’
Britney???
‘Zeg dan!’
‘Dag prinses Britney.’
‘En dan ging ik… neehee, ik was Dora en jij was de prins en we gingen trouwen en dan was ik de koningin. En dan zei jij&#8230;’
Vertederd was Betty meegegaan in het onnavolgbare en-dan-was-ik-en-dan-was-jij, dat na een minuut of zeven vooral uitputtend werd en al na een kwartier bijna ondraaglijk. Als ik moeder was, zou ik dit niet volhouden. Arme Roos. Arme nanny, ook.
Betty denkt aan het nieuwe portret van koningin Beatrix door Luc Tuymans in het Stedelijk, waar ze laatst geïntrigeerd naar had staan kijken, begeleid door het kindergejammer uit de installaties van Mike Kelley verderop. Ze begrijpt ineens waarom Beatrix er zo afgepeigerd op uitziet: ze is moe. Moe van het doen alsof ze koningin is.
Nu speelt Vlinder met de dingetjes uit de grote schaal met dingetjes. Anderhalve puntenslijper. Paperclips. Poederdoosje. Sleutel van ergens. Bijna leeg blikje lipgloss. Kapot kettinkje. Ouwe Pokémon­flip­po. Dingetje dat waarschijnlijk een vitaal onderdeel is van iets. Betty Boop-sleutelhanger. Plastic speelgoedvarkentje. Rubber dopje ergens vandaan. Drie roze schelpjes. Rood knoopje. Samplebuisje met vies parfum. Knikker. Vlin­der zet ze bij elkaar en laat ze praten, ongelijksoortige vrienden die elkaar lang niet gezien hebben, als een reünie van de basisschool. Ze schuift en regelt haar eigen wereld. De koningin (paperclip) kan rustig abdiceren, begrijpt Betty. Prinses Brit­ney (Betty Boop) en prins Storm (lipgloss) zijn er helemaal klaar voor.
E n dan was ik moeder en er was geen vader en hoe zou ik dan de kost verdienen? Terwijl Betty Boop met de lipgloss trouwt en het varkentje taartjes serveert, werpt Betty een blik op haar bankafschriften. Ze heeft met die tv-opnamen leuk verdiend, maar binnenkort is ze daar ook doorheen. Afgezien van de wekelijkse kookrubriek heeft ze geen vaste schrijfklussen meer, en er wordt overal bezuinigd. Misschien kan ik Jonas om wat reclamewerk vragen.
De dingen raken in oorlog. Een puntenslijper stort van de tafel.
Misschien moet ik eens wat anders gaan doen. Of ben ik daar te oud voor?
‘Dood,’ constateert Vlinder tevreden.
Ik doe ook maar alsof ik een beroep heb. Een ander beroep kan ook.
Vlinder vult de schatkist (poederdoosje) met geld (paperclips).
Kan ik niet genationaliseerd worden?
Jonas sms’t: ‘Zit in het café met Storm. Kom je met Vlinder?’
Geen vraag, een bevel.
‘Kom, we gaan naar pappa. Je broertje is er ook.’
Jonas zit aan een tafeltje, Storm speelt op de grond en tolereert zoet zijn zusje aan zijn zij. De nanny is verdwenen. Betty gaat zitten. ‘Zo,’ zegt ze. ‘Een belangrijke meeting.’
‘Ja,’ zegt Jonas. Hij roert in een koffiekopje. ‘Het zit zo.’ Hij roert nog eens. Zijn zorgvuldig verrommelde Matthijs van Nieuwkerk-haar is inmiddels langer dan dat van Matthijs van Nieuwkerk zelf, ziet Betty. Als hij bij de delicatessenzaak om de hoek zou werken, zou er zo’n raar meisjesdiadeempje in moeten, net als bij de studenten die daar werken. Maar Jonas is halverwege de dertig, hij heeft niet eens echt gestudeerd, ja, iets marketingcommunicatiemanagerachtigs aan een halfslachtige hogeschool, hij heeft zijn reclamebureau GreedFor­Green, dat voor veel geld alles groen en eco en duurzaam doet lijken wat milieuvervuilend en erger is, en hij verdient vele malen meer dan Betty na haar nuffige universitaire studie kunstgeschiedenis. Hij pakt zijn kopje en wil drinken, maar merkt dat er niks in zit.
‘Ehm. Ja. Het is&#8230; Het zit&#8230; Nou ja&#8230; Roos heeft Jo-Ann ontslagen.’
‘Waarom? Ze was toch al best lang bij jullie? Het is best moeilijk, toch, om iemand voor zo’n laagbetaald baantje te krijgen?’
‘Ja, dat is, nou ja, een heel verhaal.’
Jonas is even niet erg van de communicatie-achtige.
‘Betty, zou jij een tijdje, nou ja tijdelijk, tot we iemand anders hebben, tot de rust is wedergekeerd, onze nanny willen zijn?’
En dan was jij de vader en ik de nanny en wat gebeurt er dan?

Feuilleton
Vier jonge meisjes met vermoeid haar staan buiten te roken. Hun blik onverschillig, hun Engelse conversatie spaarzaam, hun opstelling een fort. Au pairs, heeft Betty meteen gezien. Ze horen duidelijk niet bij de moeders die hier binnen staan, elkaar routineus begroeten (‘Haai!’ en een luchtkus) en praten over onbekende mensen en zaken (‘Is Jeanine nou nog ziek?’ ‘Sammy kan wel mee met Sophie vandaag.’ ‘Ga jij nog naar bikram yoga?’ ‘Nee, ik moet naar een tienminutengesprek.’ ‘Erg, hè, van Huib en Anja.’ ‘Vooral voor Anja.’).
In de kleedruimte van het cultureel wijkcentrum staat Betty tussen de moeders te wachten tot het balletklasje van Vlinder klaar is met, zo te zien, de choreografie van een Amsterdamse Wallen-kroeg vol dronken Engelse toeristen, gedanst op een discoversie van het Zwanenmeer. De kinderen rennen gillend door elkaar heen, de armpjes klassiek geheven. Een sprietig meisje deelt een volleerde linkse directe uit aan het enige jongetje in de klas. Vlinder waggelt door de zaal, haar te dikke vierjarige lijfje in een te roze pakje gepropt, gelukzalig. Betty denkt aan het klasje uit haar eigen jeugd, waar ze tussen een rij andere bedeesde kleuters aan de barre stond te plié’en-en-relevé’en op bevel van de strenge balletjuf, met een groep even bedeesde moeders wachtend voor de deur. Plasterk-reflex, denkt ze. Niet doen. Niet denken: vroeger waren we gehoorzamer en bescheidener en ijveriger. Deze kinderen worden mondig en zelfverzekerd.
Intussen staat ze daar zelf toch maar een beetje onmondig en onzeker te staan. Ze hoort niet bij de moeders. Ze hoort niet bij de au pairs. Ze komt gewoon het dochtertje van Jonas en Roos halen, omdat Jonas een dringende meeting heeft en Roos te druk is met de maand voor de spiritualiteit om zich bezig te houden met dit soort zaken. Om zich een houding te geven, bestudeert Betty de A4’tjes met het cursusaanbod aan de muur. Ik zou eens iets moeten doen. Nieuwe mensen leren kennen, mijn creatieve horizon verbreden.
Er is nog plaats bij ‘Mindfulness voor moeders’, ‘Retrokussens craften’, ‘Schrijf je leven van je af’ en ‘Amigurimi poppetjes haken’. Amigurimi poppetjes haken?
‘Wist je dat niet?’ hoort ze een moeder achter haar tegen een andere moeder zeggen. ‘Iederéén weet het inmiddels.’ En ze begint te fluisteren, zodat Betty haar niet kan verstaan.
In het zaaltje stopt de muziek abrupt. Alle kinderen vallen op hun rug en blijven doodstil liggen.
H et komt doordat ik zelf geen moeder ben. Haar hele puberteit en studietijd lang is Betty een toegewijde babysitter geweest. Honderden avonden heeft ze in vreemde huizen doorgebracht, hangend voor de televisie, boekenkasten leeglezend, nachtkastjes op porno scannend. Talloze malen laveerde ze met een kind in een zitje op de fiets door Amsterdam, ze heeft moeiteloos andermans kinderen gewiegd, in bed gelegd, verhaaltjes verteld, in jasjes gewurmd, verschoond, getroost. Ook toen ze haar babysitbaantjes voor ander werk had ingeruild, lieten kinderen van vrienden en collega’s zich gewillig meezeulen, legden ze vol vertrouwen hun hand in haar hand, kropen ze als vanzelf bij haar op schoot.
Plotseling, rond haar vijfendertigste, was dat afgelopen; kinderen kropen weg achter hun moeder als ze iets tegen hen zei, ze konden niet meer om haar lachen, ze keken haar wantrouwend aan als ze hen te dicht naderde. Van de weeromstuit hoorde ze zichzelf de verkeerde dingen zeggen, wist ze niet meer hoe ze ze vast moest pakken, voelde ze zich oud. Het is de generatiekloof: ze begrijpt weinig van computergames, straattaal, een opvoeding in overvloed. Maar misschien niet toevallig viel deze omslag ook samen met het moment dat ze besloot dat haar slechte huwelijk met Wouter geen kind kon verdragen (waarna het besef dat haar huwelijk met Wouter dan ook niet meer te verdragen was, waarna David die geen kinderen wilde, waarna te laat voor kinderen). Het was haar zelden meer gelukt om haar vanzelfsprekendheid terug te winnen. Zelfs bij de kinderen van Jonas. Jonas denkt maar dat ik dit kan.
Zodra je zelf moeder bent, ziet Betty, gaat alles vanzelf. Moeders vangen elkaars kind op of het niets is,‘o, ik neem de jouwe er wel bij vanmiddag’, ze vinden het niet erg, ze kunnen het zonder moeite, ze zijn deel van een geheim genootschap van moeders die weten hoe het moet. Iemand heeft ze alles verteld toen Betty even niet oplette.
De kinderen stromen uitgelaten de kleedruimte binnen. Au pairs en moeders proppen hen routineus in hun winterkleren. Betty worstelt met het jasje van Vlinder, dat haar te klein is – echo van een eetstoornis van haar moeder – en met Vlinder zelf, die eerst niet wil lopen (‘Ik wil in pappa’s bakfiets!’), maar berust in haar lot als Betty haar belooft dat ze bij haar thuis in de kamer mag balletten, en zowaar – o wonder! – haar handje in de hand van Betty legt.
Ze lopen door de binnenstad naar Betty’s huis.
‘Pappa!’ roept Vlinder ineens. ‘Djoo-èn!’ Ze wijst naar een caféraam.
Betty kijkt naar binnen. Daar zit Jonas. Met de au pair. In een dringende meeting, zo te zien.

Feuilleton
Afvallen. Buiten is het min vier graden, gevoelstemperatuur min achttien, heel het land zit aan de stamppot met vette worst, maar van Theo moet haar kookrubriek over diëten gaan. ‘Mager hoeft niet smakeloos te zijn. Gezonde desserts zijn fris en licht en&#8230; heel lekker,’ tikt ze. Tussen de zinnen door neemt ze kleine hapjes chocoladeparfait – een restje van de Kerst, toen haar diner-voor-twaalf onverhoopt een slordig-hapje-voor-twee was geworden; ze kan nog tot Pasen voort. Buiten op haar dakterras buitelen koolmeesjes in haar enige, naamloze struik. Moet ik die niet tellen, voor de vogeltelling? Hoe doe je dat eigenlijk? Hoe weet je of je dezelfde vogel niet dubbel telt? Of dat je buurvrouw niet precies dezelfde vogels telt? In een vlaag van zorgzaamheid heeft ze gisteren twee vetbolletjes in de stakerige takken gehangen. Ze had zich na de aankoop ervan in de supermarkt zo genereus gevoeld jegens de wereld in het algemeen dat ze de supermarktdakloze naast de twee euro voor de daklozenkrant ook een kop koffie was komen brengen (zonder melk, hij was allergisch voor melk, zei hij, en waarom was ze toen toch kriegel geworden, alsof een dakloze te kieskeurig was als hij allergisch voor melk was, alsof allergie een luxe is, alsof het niet extra lastig is als je moet leven van wat je wordt aangeboden en je bent allergisch voor melk – dit was eigenlijk een extra zielige dakloze, een allergische dakloze, nu ze er zo over nadenkt).
‘Citroen maakt alles lekker, en je komt er geen gram van aan,’ schrijft ze en neemt nog een hap chocoladeparfait.
Zo. Is Theo ook weer blij. Ze wordt ook meteen kriegel als ze aan Theo denkt, met z’n zelfingenomen ‘ik-schrijf-voortaan-de-kunststukken-wel-zelf-en-verder-doe-je-wat-ik-zeg-schatje’. Maar ze wil helemaal niet kriegel zijn, ze wil zich een goed mens voelen, zorgend en gul. Niet zo zuur als die Cilia van vorige week, hoewel die alle reden had, natuurlijk. Ik ben een goed mens. Een goed mens, luidt haar nieuwe mantra. Negativiteit is tijdverspilling. Ik moet geven, want als je geeft, krijg je ook weer veel terug, stond in de ‘Flow’. Of de ‘Happinez’. Of allebei. Kijk nou toch wat leuk, die vogeltjes, zomaar voor twee vetbolletjes.
Buiten huilt de wind om het huis, de koolmeesjes worden bijna van hun pootjes geblazen. Of zijn het pimpelmeesjes? Wat is het verschil? Zie je wel, ik moet helemaal geen vogels tellen.
Wel zou ze, denkt ze met schrik, haar moeder eens moeten bellen. Het arme mens is slecht ter been, vorig jaar heeft Betty nog grote voedselvoorraden voor haar ingeslagen toen het sneeuwde en vroor, en nu? Wat is ze toch een slechte dochter.
‘Mam, met mij. Ik dacht… ik heb al zo lang niks van je gehoord, hoe gaat het? Zal ik naar je toe komen en even boodschappen voor je doen? Met dit weer…’
‘Welnee, Frans heeft boodschappen voor me gedaan, ik heb alles.’
Frans. Natuurlijk.
‘Kind, ik heb niemand nodig, hoor.’
O. Nou ja, Frans dus wel. Betty fronst. Waarom ben ik nou weer kriegel?
‘Ik kom toch even langs. Voor de gezelligheid.’ Ik ben een goed mens.
De gevoelstemperatuur is gezakt naar min dertig als ze eindelijk bij haar moeder aankomt, dankzij de speciale dienstregeling van de NS. Zo min mogelijk treinen laten rijden en in het nieuws trots roepen dat die allemaal wel bijna op tijd rijden. Als ze nou helemaal geen treinen laten rijden, zijn ze allemaal op tijd, verdomme.
‘Is Frans er niet?’ Niet te opgelucht klinken. En niet kriegel.
‘Nee.’ Haar moeder glimlacht. ‘Jammer, hoor. Het is wel gezellig als hij er is. Maar fijn dat jij er bent.’ Ze serveert thee met boterbrokken.
‘Hebben jullie nou&#8230; hebben jullie iets?’ Niet te jaloers.
‘Ja, nou, ja&#8230;’ Een zucht. En weer: ‘Het is wel gezellig als hij er is. Het is&#8230;’ Ze aarzelt, zegt voorzichtig: ‘Mis jij het niet?’
‘Wat?’
‘Het… nou ja, het samenzijn. De aanwezigheid.’
Bedoelt ze nou seks? ‘Nee, ik ben graag alleen.’
‘Ja, dat is waar. Je lijkt op je vader. Nou, ik vind het ongezellig alleen.’
‘Ach, soms denk ik ook weleens&#8230;’ Ja, wat eigenlijk?
‘Mis je David nooit?’
Gut. Betty betrapt zich erop dat ze nooit meer aan hem denkt. Wil denken. Hoe zou het met hem gaan? Ze heeft niets meer van hem gehoord sinds ze de relatie beëindigde, ze denkt aan het ijs dat nu kraakt rond zijn woonboot, ze mist dat geluid, ze mist hem zoals je een vakantiehuisje kunt missen, of een poes, of een trui die lekker zat, niet zozeer David zelf alswel zijn aanwezigheid.
‘Ja, misschien ook wel&#8230; de gezelligheid, denk ik.’ Dat is het niet.
‘Gezellig? Niet het eerste dat bij me opkomt als ik aan David denk.’
‘Nou ja, dat er iemand was. Iemand die mij nodig had.’
Op dat moment gaat haar telefoon. Saved by the bell.
‘Betty? Met Joris.’ Hij klinkt paniekerig. ‘Heb jij tijd om Vlinder morgenmiddag van balletles te halen? Ik heb een meeting, en Roos wil niet, ze zit&#8230; eh&#8230; midden in de maand van de spiritualiteit, en de nanny… die is, nou ja, weg. Lang verhaal. Ik heb je nodig, Betty.’

Feuilleton
Betty staat op de badmat met een doosje badbruistabletten. Ze hebben allemaal een andere werking. Revitaliserend, denkt ze. Ja. Of toch activerend? Ontspannend? Nee, harmoniserend. Harmoniserend is goed. De spiegel is beslagen, ze kan zichzelf niet zien. Misschien maar goed ook, op nieuwjaarsdag, de late ochtend na het jaarlijkse uit de hand lopende champagnefeestje bij Floor. De harmoniserende bruistablet kleurt het water oranjerood. Kleine belletjes zoeken hun weg naar boven. Een bad vol priklimonade. Een kinderdroom.
Betty stapt in bad. Ze doet haar ogen dicht en zakt helemaal onder water. Weg is de herrie van knallende rotjes op straat, van de stommelende benedenburen, van de ritselende muizen achter de muur. Alleen een zacht suizen in haar oren, het ruisen van een verre zee, het zoesj-zoesj-zoesj van het bloed in haar aderen, een schelp aan je oor. Zo moet het zijn in de baarmoeder. Voordat je begint.
Ze komt weer boven water en haalt diep adem. Ze moet nadenken. Alles moet anders, vindt ze. Ze laat zich maar een beetje dobberen en door anderen sturen, de laatste tijd. Als ik nou eens helemaal opnieuw zou kunnen beginnen. Nee. Laat dat ‘als’ nou eens weg. Het is 1 januari en ik begin opnieuw. Ik ben iemand anders. Ik ga schilderen. Of zingen. Ik kan vrachtwagenchauffeur worden. Of blond. Of barkeeper. Of man.
Ze zucht. Voor een nieuw leven is het nodig dat haar oude leven verdwijnt, en dat oude leven dringt zich al snel weer op door het dunne laagje van het gloednieuwe jaar. De aflossingsvrije hypotheek op haar huis. Nog een jaar alimentatieplicht aan ex Wouter. Haar moeder, die ook het eeuwige leven niet heeft. Vrienden, vriendinnen. De zevenenveertig jaren die ze niet kan terugdraaien: ze zal nooit meer moeder worden, of fotomodel, of profvoetballer, en hoe aantrekkelijk het idee ook is, het is toch tamelijk pathetisch om te denken dat ze met een ander leven ineens dolgelukkig zou worden – dat is meer iets voor vrouwen die een knoertgezellig Etsy-winkeltje met zelfgeknutselde dingetjes op internet beginnen. Ze tovert er haar verleden niet mee weg, haar heden, haar muizen en muizenissen, en de vragen in haar hoofd. Zoals: voor wie beteken ik iets? Zoals: waarom laat ik me toch altijd maar een beetje dobberen? Zoals: wie is toch de man met het communistenjasje?
Hij was zomaar uit de lucht komen vallen, op tweede kerstdag, zoals hij al een paar keer uit de lucht kwam vallen als ze er even niet op bedacht was. Wéér op zo’n onbestemd treurig moment, toen iedereen had afgezegd voor haar kerstmaaltijd en ze voor haar eigen huis stond: ‘Wat zie jij er ongelukkig uit. Gaat het wel goed met je? Je ziet eruit alsof je toe bent aan een biertje.’
Ze had zich eerst, murw van alle afzeggingen en overdonderd door zijn voortvarendheid, laten meevoeren naar het café om de hoek. Na twee bier had ze even een vlaag van kritische zin gehad (‘Zeg, je bent toch geen stalker, hè? Wie ben je eigenlijk?’) maar hij had meteen weer zo’n vraag terug gesteld – ‘Wie ben jíj eigenlijk?’ – waarop ze geen antwoord had. Hij had sowieso altijd de irritante gewoonte om alleen vragen te stellen. ‘Ben je nog steeds zo aan het dobberen?’, ‘Wie betekent er veel voor je?’, ‘Voor wie beteken jij iets?’, ‘Zou je nog iets anders willen doen in je leven?’, ‘Lust je nog een bitterbal?’
Terwijl zij natuurlijk de vragen eens had moeten stellen: ‘Hoe heet je?’, ‘Wat doe je voor de kost?’, ‘Heb je het net zo met de wereld en het geld en jezelf getroffen als al die andere babyboomers?’, ‘Waarom zit je hier met mij op tweede kerstdag, heb je niks beters te doen?’, ‘Trek je dat jasje weleens uit?’ maar nee, ze had godmagwetenwat over zichzelf zitten vertellen en ze waren naar haar huis gegaan waar een tienpersoons kerstmaaltijd in de vriezer zat en ze had hapjes voor twee eruit gehaald en ze had nog meer gedronken tegen de ongemakkelijke vragen en het volgende moment was het ochtend en werd ze wakker van de geur van koffie en stond hij daar in de deuropening en ze had gedacht: o god, die man is minstens vijftien jaar ouder dan ik en hij zou toch niet… en ze dacht dus dat jasje kon toch uit en hij had voor het eerst geen vraag gesteld maar de koffie voor haar neus gezet en gezegd: ‘Ik moet weg, een trein halen. Bedankt voor de slaapplaats op de bank, vannacht,’ en ze had gedacht: hij woont dus niet in Amsterdam en er is dus niks gebeurd en hij had gezegd: ‘Denk aan wat we hebben afgesproken’ en zij had gedacht hebben we iets afgesproken? en zijn ogen hadden even geschitterd als die van Peter Falk in Columbo en toen was hij weg en zij had gedacht ik weet nog steeds niet hoe hij heet en het is te laat om het nog te vragen.
Ondertussen voelt Betty zich nog helemáál niet geharmoniseerd. Ze draait de warme kraan open en overweegt een nieuwe poging om haar stemming te beïnvloeden. Ontspan­nen? Activeren? Vitaliseren? Achter elkaar gooit ze alle tabletten in het bad. Het water bruist troebel, een krachtige toverdrank. Ze doet haar hoofd weer onder water. Zoesj-zoesj-zoesj, hoort ze. En hoewel ze weet dat ze gewoon haar eigen bloed hoort ruisen, zoals wanneer je een schelp tegen je oor houdt, droomt ze dat ze helemaal opnieuw begint, dobberend in een kalme, verre zee.

Feuilleton
Is het al voorjaar? denkt Betty. Of is de wereld vergaan? Even doet ze haar ogen open. Daar is het sneeuwlandschapje tegenover haar bed, geschilderd door haar vader. Winter. Ze sluit haar ogen en opent ze weer. De lijst verdwijnt, de sneeuw smelt, een beekje begint te stromen in de richting van haar bed. Ogen dicht. Dorst. Ogen open. Te licht. Ogen dicht. Te zwaar. De beugel van haar beha prikt in haar rechterborst. Waarom heb ik die aan, in bed? De zure smaak van gefrituurde kaas zeurt in haar mond. Febo? Gerommel in de keuken. Stomme muizen. Het biep-biep van een sms’je. O god, niet alweer één.
Als ze haar ogen gesloten houdt, komen de afgelopen dagen vanzelf in soundbites naar boven.
‘Betty, die kerst-culicolumn, die kan dus echt niet.’ (Theo-van-de-krant, een week voor Kerst.) ‘Natuurlijk vergaat de wereld niet op 21 december. En zo ja, dan leest niemand dit meer. Dus doe me een lol en schrijf een fijne kerstcolumn over gezellig eten. Samen. Vrienden. Alles is familie, weet je wel, met stoofpeertjes en spruitjes, geen Armageddon met Latijns-Amerikaanse gerechten, alsjeblieft. O ja, wel biologisch, hè. En puur. Dat willen onze lezers, puur.’
‘Dat is dan tweehonderdeenenzestig euro vijfenveertig.’ (Caissière, drie dagen voor Kerst, bij het afrekenen van de boodschappen voor Betty’s grote vrienden- en familiediner op Tweede Kerstdag.)
‘Dag kind, fijn dat je er bent. Wat een blauwe plekken, je hebt toch geen BDSM-relatie?’ (Haar moeder op Kerstavond. Sinds wanneer weet mijn moeder wat een BDSM-relatie is?)
‘Biep-biep!’ (Het eerste sms’je. Floor. ‘Maak je over mij geen zorgen. Je hoeft me niet te voederen op Tweede Kerstdag, Lech neemt me mee uit eten.’ Lech? Daar ging ze toch altijd naartoe op wintersport? Of haar klus-Pool heette Lech, geloof ik.)
‘Biep-biep!’ (Jonas, Eerste Kerstdag, ’s ochtends. ‘Change of plans, last minute wintersportvakantie ingelast. Morgenochtend vertrekken we, dus je bent bevrijd van ons drukke gezin. Merry Xmas!’ Fuck. Alle vegetarische glutenvrije hapjes voor niks.)
‘Zeg, je vindt het toch niet erg dat ik Frans ook heb uitgenodigd, hè, de broer van Tiny? Gezellig.’ (Moeder, Eerste Kerstdag. Vorig jaar rouwde ze nog om pappa.)
‘Biep-biep!’ (Mail van ex Wouter. ‘Geweldige Kerst hier!’ Foto van zonovergoten strand in ver buitenland. Van mijn alimentatiecenten. Nou niet chagrijnig worden, dat helpt niet. Nog maar een jaar.)
‘O, Betty, Britta hangt kotsend boven de wc en Nils ziet groen, ze hebben iets verkeerds gegeten, we kunnen echt niet komen morgen, niet erg, hè, je hebt het toch al druk met al die mensen&#8230;’ (Anna aan de telefoon, de avond van Eerste Kerstdag. Haar kinderen zijn van de generatie die naar Ikea-meubelen werd vernoemd.)
‘Lieve kind, ik zie er een beetje tegenop om nog naar Amsterdam te gaan. En Frans wil graag voor me koken. Dus ik ben je vanavond niet tot last. Dat scheelt weer, toch? Moet Frans je even op de trein naar huis zetten?’ (Haar moeder, de ochtend van Tweede Kerstdag.)
I edereen denkt: ze doet het voor mij, het hoeft niet. Maar ik deed het voor mezelf, dacht Betty in de trein naar huis. Ze dacht: wat nou samen. Ze dacht: ik ben eigenlijk het beste alleen. Ze dacht: wat doe ik met al dat eten. Ze dacht: winterslaap. Het beeld beviel haar. Ze zou het kerstdiner klaarmaken en alles opeten, de kipspiesjes, de zalmrolletjes, de wildsoep, de hertenbiefstukjes, de groentepaté, de cranberrysaus, de aardappelmousseline, de raapjes met kastanjes, de geitenkaas-éclairs, de chocoladetaart, ze zou de champagne opdrinken en de saint-emilion grand cru, dan zou ze haar telefoon uitzetten, in bed kruipen, een vacht laten groeien en slapen tot mei 2013.
Ze besloot van het station naar huis te lopen. Het werd al donker. Ze was dankbaar voor de stad, hier werden haar geen vragen gesteld – wat ga je doen, waar ga je heen, wie wacht er op je. Door de ramen waar ze langskwam zag ze de onbevraagde levens van haar stadgenoten. Levens voor de televisie. Levens om een gedekte tafel. Levens achter een computerscherm, achter een kant-en-klaar versierde kerstboom, een lege boekenkast, een rode lamp, een bak chips.
Daar is het leuk, flitste door haar hoofd toen ze een verlicht zolderraam zag, en ze realiseerde zich direct daarna dat ze een lampje had aangehouden, dat het haar eigen raam was. Het maakte haar vreemd gelukkig. Ze zou wel willen blijven staan kijken.
‘Wat zie jij er ongelukkig uit,’ zei een mannenstem achter haar.
Ze keek om. Daar stond de man met het zwarte manchester communistenjasje die, zo zag Betty, vanavond zijn linnen babyboomerstasje en witte sokken had thuisgelaten. ‘Gaat het wel goed met je?’ vroeg hij bezorgd. ‘Je ziet eruit alsof je toe bent aan een biertje.’
Betty hoort de muizen in haar keuken. Ze maken een hoop kabaal, ze komen haar kant op, ze kloppen op haar deur. Huh?
Ze ruikt koffie. Ze opent haar ogen.
Daar staat de man met het communistenjasje.
Zonder communistenjasje.

Feuilleton
Tegen de achtergrond van een strakblauwe zee, voor een zorgvuldig gedesignd bamboehuisje en enkele goedgemikte palmen, zitten Jonas en Roos met de kinderen op een goudgeel strand. Allemaal in kleermakerszit. Allemaal met een kerstmuts op het hoofd. ‘Een zonnige kerst en een rijk en mindful 2013’ staat er over het zand heen geshopt. Ze bedoelen dat ‘rijk’ natuurlijk in innerlijke zin. Not, denkt Betty, die verbijsterd naar de kerstkaart staart. Er is nog wel meer geshopt, ziet ze: Roos’ taille is zodanig ingenomen dat ze elk moment doormidden kan breken en Jonas’ bierbandje is nergens te bekennen. Godzijdank hebben ze aan de kinderen nog niks verbouwd: Storm kijkt tobberig door zijn brilletje in de lens (Mahatma Gandhi meets Geert Mak) en Vlinder is met haar vierjarige vetrolletje een vintage Boeddha – met snottebel.
Maar dat is niet wat Betty het meest verontrust. Jonas en Roos zijn gewoon in Amsterdam deze kerst, dat weet ze, ze had laatst Jonas nog aan de lijn die mopperde over de crisis bij zijn reclamebureau GreedForGreen (‘Ook wij hebben last van de crisis, Betty. We kunnen niet eens op wintersport.’) Deze foto is van de zomer genomen, toen het gezin met nanny in een prijzig ecoresort op Bali verbleef. Betty ziet voor zich hoe Roos aan de vooravond van de vakantie de koffers heeft gepakt. Yogamatje erin, iPod met zeegeluiden, Marlies Dekkers-bikini, de laatste Paulo Coelho, niet-schuimende ecoshampoo. En vier kerstmutsen. Vier kerstmutsen! In juli! Roos heeft haar leven tot in de puntjes gepland, ze weet wat ze wil en ze zorgt dat ze het krijgt: goedverdienende man, eigen praktijk als spiritueel coach (twee dagen in de week, meer is echt te druk), nanny, kinderen op een witte school, een businessplan om nog rijker (van binnen, natuurlijk. Not.) te worden, een slim beleggingsplan voor haar pensioen over vijfendertig jaar, en vier kerstmutsen in de koffer.
Ik heb geen doel, denkt Betty. Ze legt de post neer en stoot haar elleboog gemeen tegen de hoek van de tafel.
Nu de opnamen van haar tv-kookprogramma voorbij zijn, trekt Betty zich terug op haar zolderetage en verzamelt blauwe plekken. Na al die tijd in de grote studio, waar haar keuken zogenaamd exact was nagebouwd maar in werkelijkheid twee keer zo groot was, blijft ze zich stoten aan haar aanrecht, haar fornuis, haar keukentafel. Alice in Wonderland die een hapje te veel van een vreemde paddestoel heeft genomen. Alles is kleiner. Of ben ik gegroeid?
Ze moet haar draai weer vinden, en daarom kan ze het beste alles zo snel mogelijk weer bij het oude laten zijn, besluit Betty. Ze zet zich aan haar culicolumn voor de krant (‘Plan uw boodschappen lang voor de kerst!’) en vraagt Theo om opdrachten voor de cultuurbijlage.
‘Ik wil niet alleen over eten schrijven, Theo. Er is een expositie…’
‘Verf, aardappelen, tutu’s, allemaal cultuur, allemaal hetzelfde, allemaal evenveel waard. Waarom wil je toch altijd over kunst schrijven, Betty, wat zijn dat voor nuffige meisjeswensen? We moeten bezuinigen, schat, ook op freelancers. In maart komt je programma op televisie en dan kun je ten volle genieten van je status als culikoningin. Ik moet van de hoofdredacteur zelf de kunstkolommen vullen, tegenwoordig. Heb je nog tips, by the way?’
De wereld wordt kleiner. Iedereen zorgt voor zichzelf. Nou ik nog.
Wat nou ‘alles bij het oude’. Betty zal minder stukken voor de krant mogen schrijven. Ze zal een plan moeten trekken. Misschien moet ze Jonas weer eens om een lucratief reclameklusje vragen, al kan de arme jongen niet meer op wintersport en heeft hij daarmee de Amsterdam-Zuid-armoede­grens bereikt. Misschien moet ze eens wat meer bonnetjes declareren. Zou Theo me geloven als ik zeg dat ik naar Zwolle ben verhuisd?
Betty peinst. Een doel. Ik moet een doel. Een plan. Weer stoot ze zich aan de punt van de keukentafel. Hij is ook veel te groot, denkt ze terwijl ze zich voelt krimpen. Ze heeft het ding aangeschaft met grote verwachtingen die iedereen heeft die zo’n lange tafel aanschaft: dat dit ding massa’s vrienden en familie in haar huis zou brengen, avond aan avond lachend en etend en haar toedrinkend – Italiaanse toestanden, die niet helemaal te rijmen zijn met haar verlangen om alleen te zijn. Het meeste leven rond deze tafel speelt zich ’s nachts af, wanneer de muizen er hordenloopwedstrijden op houden.
Een plan, een plan. Een kerstdiner, op tweede kerstdag! Hier. Met iedereen. Niet nadenken, meteen gaan bellen. Betty gaat aan tafel zitten met de telefoon en voelt zich weer groeien bij deze gedachte.
Ze belt Floor, die enthousiast is. Anna, die wil komen met Frank en de kinderen. Jonas en Roos, die alleen komen als ze ook vegetarisch en glutenvrij kookt. Haar moeder, die zoals altijd roept: ‘Kind, je komt eerste kerstdag al bij mij, het is echt niet nodig, hoor, ik zorg wel voor mezelf,’ maar die zich makkelijk laat overhalen. In een vlaag van generositeit belt ze zelfs David, die gelukkig niet opneemt.
Aan het eind van de avond drinkt Betty zichzelf eens toe, alleen aan de grote tafel. Een doel. Ze heeft een doel, al is het klein. Iedereen zorgt voor zichzelf, maar ik zorg voor iedereen.
Met dank aan John Tenniel

Feuilleton
Linda de Mol kijkt Betty aan, met triomf in de strakgetrokken ogen en een vastberaden trek om de lippen, gefixeerd door een stevige portie botox. Vanuit een gouden lijst staart ze naar Betty, die precies tegenover haar foto is geplaatst – niet toevallig, een voorbeeld, een vingerwijzing. Linda de Mol zeurt niet over opdringerige sponsors, ze is dol op sponsors. Linda de Mol heeft het ver geschopt en dat zou ik ook kunnen bereiken als ik maar… Mike en Herman, regisseur en producent van kookprogramma Betty’s Bluf, zitten met hun rug naar Linda tegenover Betty aan tafel. Mike heeft zijn voeten, gestoken in slangenleren midlifecrisislaarzen, deze keer eens niet op tafel gelegd maar stevig op de vloer geplant. ‘Het is genoeg geweest,’ zegt hij.
Betty glimlacht. Hij mag me niet. Hij heeft me nooit gemogen.
‘We hadden twintig afleveringen gepland, we hebben er nu vijftien gedraaid, maar de sponsor draait de kraan dicht.’
Hij liegt. Hij wil zelf van me af. Ik ben te lastig.
‘Ze willen misschien nog een serietje met een jongere presentatrice.’
Niet te lastig, te oud. Betty kijkt naar Linda. Eeuwig vijfendertig, dat wil Linda zijn, heeft ze gezegd bij ‘Pauw &#038; Witteman’, ze vindt borstkanker een goed onderwerp voor haar magazine ‘omdat zoveel vrouwen daarmee te maken krijgen’ maar de overgang niet, ‘niet sexy’, alsof borstkanker dat wel is, alsof de overgang iets is waar vrouwen als zij niet mee te maken krijgen. Linda slaapt ’s nachts in een grote Tupperware-doos en gelooft dat ze zelf nooit ouder wordt.
Herman zweet een beetje. Hij is te dik, hij eet te veel, Betty heeft hem eens op de set zien snoepen van de koekjes die met lak glanzend waren gespoten om ze er beter te laten uitzien, dat wist hij, en toch at hij ervan. Hij pulkt aan een loszittend stukje linoleum van het tafelblad, alsof hij er zijn tanden in wil zetten. Hij kijkt haar niet aan.
Dit is precies wat ik wou, denkt Betty. Hiermee ophouden. Weg van die televisiepoppenkast, geen slaaf meer zijn van een sponsor die wil dat ik saus uit een pakje maak. ‘Maar ik wil dit niet,’ zegt ze. ‘Ik heb een contract.’ Speel het spelletje, heeft Ed gezegd. Zij weten niet dat jij hier weg wilt, zorg dat je het onderste uit de kan haalt. Dat ze geloven dat jij benadeeld wordt.
Herman gaat rechtop zitten en kijkt haar aan. ‘Oké,’ zegt hij. ‘Fair enough. We betalen je volledige honorarium uit.’
Mike trekt een wenkbrauw op. Betty is opgelucht. Het is gelukt, daar mag ze trots op zijn, ze is vrij, ze hoeft niet meer naar een studio om dingen te doen waar ze niet achter staat, ze kan doen wat ze graag doet, waar ze goed in is: schrijven, koken, mooie dingen zien. Terug naar haar eigen wereld, waar ze uit moest omdat ze zo nodig een merk moest worden.
Maar de trots en opluchting worden snel verdrongen door een hinderlijke gedachte. Fair enough? Dit hoeft hij helemaal niet te doen. Hij is gewoon aardig voor me.
Ze voelt Hermans liefdevolle blik op haar rusten – vaderlijk, bijna.
Hij geloofde in mij, hij heeft zijn best voor mij gedaan. Ze kijkt naar de twee mannen tegenover haar: de één haat haar, de ander is teleurgesteld. Ze heeft gekregen wat ze wou, maar ze wil niemand teleurstellen, ze kan helemaal geen spelletjes spelen, ze wil zich geliefd weten, ze wil geprezen worden, ze wil dat mensen haar aardig vinden, alle mensen, zelfs mensen die ze vervelend vindt, ze wil dat zure ingezondenbrievenschrijvers van de krant haar prijzen, ze wil aantrekkelijk zijn voor elke kantoorlul in de tram die naar haar kijkt, ze doet aardig tegen opdringerige Jehova’s getuigen, ze doet lippenstift op als ze naar de slager gaat terwijl ze de man niet eens mag, ze wil een glimlach op het gezicht van Mike toveren en de beteuterde blik van Herman uitvlakken. Ze heeft het gevoel dat ze een standje krijgt, dat ze een kind is dat voor Sinterklaas staat – voor twee Sinterklazen! – en ze wil beloven dat ze een braaf meisje zal zijn, dat ze zal gehoorzamen, dat ze sauspoeders en magnetronmaaltijden met heel haar hart zal aanprijzen. Mike kijkt haar misprijzend aan. Herman glimlacht. Good Sint, bad Sint. Betty recht haar schouders. ‘Oké,’ zegt ze. ‘Fijn, dank je, Herman.’ Ze belooft geen gehoorzaamheid. Ze gelooft immers niet meer in Sinterklaas.
Betty denkt terug aan vorige week, toen ze de kinderen van Jonas en Roos had meegenomen naar de stadsdeelraadsinterklaas (Jonas had een meeting, Roos een cursus ‘mindful de feestdagen in’ en de nanny weigerde mee te werken aan dit neokolonialistisch-imperialistisch-racistische feest). Een diepgelovige vier- en een zesjarige, het was jaloersmakend geweest. Met verwachtingsvolle blik op de slordig zwartgeschminkte gezichtjes hadden ze dicht genoeg tegen haar aan gezeten om even het nare, lege gevoel op te roepen dat ze altijd heeft als ze te lang naar een draaimolen op de kermis blijft kijken.
‘Geloof jij in de Kerstman? Nee, hè. De Kerstman is een verklede man,’ had Storm tevreden geconstateerd, nadat hij eerst vol ontzag een liedje voor de Sint had gezongen.
‘Nee, ik geloof niet in de Kerstman,’ had Betty gezegd. Waar geloof ik nog wel in? ‘Maar wel in Kerstmis.’
En toen geloofde ze warempel dat ze daar haar eerste opvlieger kreeg.
Vrij Nederland verloot vijf exemplaren van het boek ‘Betty’. Wilt u kans maken op een exemplaar? Ga dan naar www.vn.nl/verloting

Feuilleton
Ed is weg. Nog geen zeven uur is hij hier geweest, aan Betty’s tafel, op haar bank, in haar bed, en ze weet eigenlijk niet precies wie ze nou over de vloer heeft gehad. Als een toverbal heeft ze hem zien veranderen: van aangeschoten kerel naar efficiënte advocaat naar kunstzinnige ziel naar kwetsbare minnaar en ten slotte, vanochtend, heeft hij die onverwacht ontroerende hals weer in die enge witte kraag van dat blauwe overhemd gesnoerd en is hij als een vreemde man verdwenen.
Zo. Weer lekker alleen, denkt Betty.
Ze houdt van de vroege ochtend, als de stad nog stil is, als niemand nog belt, bijna iedereen nog slaapt, niemand iets van haar moet. Als de dag nog voor haar ligt en nog helemaal van haar is, vol beloften van wat ze er allemaal in gaat klaarspelen, straks, en met de montere verwachting dat ze bergen gaat verzetten. Straks zal de dag vervuild raken door lawaai, door mensen, door plichten, door frustraties over wat er allemaal niet lukt of niet afkomt. Nu is hij nog onaangetast. Het wordt langzaam licht: een koude, heldere herfstdag. Betty kleedt zich warm aan en loopt met een mok thee alle trappen af, van haar zolderetage naar beneden. Ze leunt tegen de deurpost. De bomen langs de gracht blozen rozerood als verlegen meisjes. Ze strooien hun bladeren op de weg en in het water; de gracht is een pointillistisch schilderij. Op het stoepje voor haar deur ligt een groen-geel tapijt. Nog even genieten, over een paar weken is alles kaal en grijs.
JENG-JENG-JENG! De plotselinge klereherrie scheurt Betty’s gemijmer aan flarden. Een man met een fluogeel hesje, oorbeschermers en een grote bladblazer nadert het stille hoekje van het plein waar zij woont. Hij doet de bladeren opwaaien als verschrikte paradijsvogels en jaagt ze bijeen als schapen. Hij blaast een storm over haar stoepje, laat het tapijt wegvliegen.
Betty trekt zwaaiend zijn aandacht. ‘U hoeft dit niet te doen, hoor,’ zegt ze. ‘Dit hoekje hoeft niet schoongeblazen, als het echt een rommeltje wordt, doen we het hier zelf wel met de bezem.’
‘WAT?’ roept de man.
‘IK KAN HET ZELF OOK DOEN!’ roept Betty over het lawaai van de bladblazer heen, die hij net als zijn oorbeschermers hardnekkig niet afzet.
‘KAN NIET!’ roept de man. ‘DAN HAAL IK ME TARGET NIET!’
Hij laat het ding nog eens extra loeien voor haar deur en beent weg.
Betty zwijgt beduusd.
Iedereen heeft een target, denkt ze. Zestien miljard bezuinigen in één regeringsperiode. Al je vijanden executeren vóór het vrede wordt. Een miljoen blaadjes blazen vóór tien uur. Een doel, zelfs de bladblazerman heeft een doel. Misschien krijgt-ie een bonus voor extra blaadjes. Of voor extra uren. In elk geval valt het te prijzen dat hij z’n best doet om z’n target te halen, dat betekent dat hij die bonus pas krijgt als hij goed presteert. Als je onder aan de ladder staat, moet dat nog.
Betty beziet de doelloosheid van haar bestaan. Dat er elke week een culicolumn af moet, telt niet als target, dat heet een deadline. De totale keten culicolumns leidt nergens toe. Ja, naar m’n pensioen. Of waarschijnlijker: naar mijn graf. Maar ergens heen? Wil ze ergens heen? De woorden van de man met het communistenjasje, weken, maanden geleden, echoën in haar hoofd: ‘Je dobbert een beetje. Wat wil je eigenlijk zelf?’ Nergens heen, ik wil nergens heen. Mag dat ook?
Betty kijkt de man met de bladblazer na. Boos. Jaloers.
Telefoon. ‘Jonas! Lang niet gesproken. Hoe is het?’
Jonas hijgt. Pardon? O, hij brengt z’n kinderen naar school op de bakfiets. ‘Betty, ben jij nog fulltime voor de tv bezig of heb je volgende week tijd om mij uit de brand te helpen met de kids? Storm en Vlinder willen allebei naar de stadsdeelsinterklaas, woensdag. Maar ik heb een meeting, Roos haar zoekdegodininjezelf-clubje en de au pair doet een vervolgcursus mindful management.’
Nog niet erg gevorderd, blijkbaar. ‘Tuurlijk. Sinterklaas met kleine kinderen is het leukste wat er is.’
‘O, dank je, Betty, je bent een engel.’
‘Jonas?’
‘Ja?’
‘Heb jij een target?’
‘Een miljoen omzet per jaar. Over tien jaar de hele planeet groen. O, en mijn kinderen zindelijk voor hun achttiende.’
‘Oh. Oké.’
Ik ben alleen een target voor iemand anders. Theo-van-de-krant en Herman-van-de-tv willen dat ze de Nigella van Nederland wordt. Haar moeder wil een bekende, ideale dochter. Misschien was Eds target wel om haar in bed te krijgen. Ik mag dan misschien geen target hebben, maar ik ben in elk geval een target geweest.
Ze loopt naar boven. Op tafel ligt Eds advies om onder haar tv-contract uit te komen: ‘Zij willen jou ook kwijt dus geef ze een duwtje; gedraag je als een diva en doe verder niets – speel het spelletje.’
Als dat geen target is.

Feuilleton
Betty staat net een sinaasappeltje uit te persen – Zal ik zo wel een beschuitje smeren? Zo kruimelig – als ze haar vader op de ijskast ziet zitten. ‘Een beschuitje met hagelslag,’ zegt hij dromerig, ‘dat zou ik nou nog weleens willen proeven.’
‘Had je maar niet moeten doodgaan,’ zegt Betty.
‘Ja, ja… wrijf het maar in.’ Hij kucht. ‘Zeg,’ zegt hij lijzig, ‘dat kook-tv-programma…Hoelang moet je nou nog naar die studio?’
‘Nog zeven afleveringen, dan loopt mijn contract af.’
‘Hm.’ Hij kijkt verlangend naar de sinaasappels. ‘Je vindt het niet leuk, hè? Die rare jurkjes, die smerige kant-en-klaarproducten van de sponsor. Is ook niet goed. Zo heb ik je niet opgevoed.’
‘Jij hebt me nauwelijks opgevoed, pap. Mamma heeft me opgevoed.’
‘Waar doe je het nou voor? Voor de roem?’
Omdat het me gevraagd werd. Omdat ik werd uitverkoren. ‘Misschien.’
‘Het geld?’
Betty zucht. ‘Ja, pap, ik doe het voor het geld. Ik moet mijn belasting betalen, en mijn zorgpremie en de alimentatie aan Wouter, en…’
‘Als je niet zoveel zou verdienen, zou je niet ook zoveel hoeven betalen. Dat is allemaal naar draagkracht, dat heet solidariteit. Daar ben je toch vóór, solidariteit?’
Eh, ja. ‘Pap, je bent nooit goed geweest in goede raad. Dus begin daar alsjeblieft niet nu ineens mee.’
‘Dan niet. Je hebt me zelf opgeroepen.’
‘Wanneer dan?’
‘Vannacht.’
O ja.
‘Wie is trouwens die man?’
Ed, dus. Toen hij gisteravond laat haar trap op kwam stommelen, gestuurd door Floor om haar te helpen met haar tv-contract, stinkend naar aftershave en whisky en gekleed in zo’n afschuwelijk blauw overhemd met witte kraag, realiseerde ze zich plots dat ze hem kende. Hij had haar gezoend na afloop van Floors oud-en-nieuwfeest, lang geleden, een zoen even opdringerig als zijn aftershave, en ze had, hoewel dronken, de tegenwoordigheid van geest gehad het daarbij te laten. Wist hij het nog? Hij liet het nu niet merken, maar deed wel alsof het heel gewoon was dat ze hem zo laat in een ochtendjas ontving, vroeg joviaal om ‘een drankje voor deze hardwerkende Nederlander’ en plofte op de bank, foeterend op de ‘jaloezietaks’ en ‘kiezersbedrog’, een naadloze voortzetting, zonder twijfel, van de borrelpraat uit Floors stamkroeg, waar hij vandaan kwam. ‘Gewone burgers worden gepakt. Alle zekerheden vallen weg. Mensen met middeninkomens zoals ik vallen in het armoedewak.’
Middeninkomens? Heb jij een middeninkomen? dacht Betty, maar ze zei niets. Ed kwam hier om haar te helpen om van haar tv-contract af te komen. Ze was niet in de positie. Ze schonk hem nog een glas wijn in. Ik kan nou wel kwaad worden, maar ik ben te moe te sloom te afgemat te afgestompt te moe, gewoon te moe, en ik heb hem nodig.
‘Eh… dat contract.’ Ze gaf het hem. ‘Floor zei dat je kon helpen.’
Ed rechtte zijn rug en trok zijn jasje uit. ‘Oké,’ zei hij. ‘Back to business. Je wilt hier vanaf, hè?’ Hij las fronsend en langdurig.
Betty ontspande een beetje. Ze wordt altijd rustig als ze kijkt naar het profiel van een man die geconcentreerd leest, of autorijdt, of pianospeelt. David. Hoe zou het met David zijn? Ze hoopte dat het lang zou duren, dat lezen.
‘Nou,’ zei Ed ten slotte, ‘Dat lukt wel. Er zitten wel wat mazen in.’
‘Verscheuren?’
‘Neuh. Beetje aan de knoppen draaien. Zie het als een regeerakkoord.’
‘Volgens mij wil de regisseur ook wel van mij af.’
Ed legde het contract op tafel. ‘In dat geval,’ zei hij, ‘doe je niets. Je hangt een beetje de diva uit, je zorgt dat ze een hekel aan je krijgen. Easy. Dan komen zij wel over de brug. Speel het spelletje, Betty.’
‘Goed,’ zei ze. ‘Wat ben ik je schuldig voor deze goede raad?’
‘Niets. Ik verdien mijn geld wel aan echt rijke mensen. Zie het als nivelleren.’ Ed lachte. ‘Schenk me nog maar een glas in. En&#8230;’ Hij aarzelde. ‘Laat me nog even naar je kijken. Je ziet eruit als een meisje op een schilderij van Breitner, in die kimono, weet je dat? Of als een vrouw op een schilderij van Hopper, een beetje verlaten, net als toen op Oudejaarsavond.’
Fuck, hij weet het nog. Ze wilde het weglachen, maar was te moe. Nivelleren, dacht ze, we zijn aan het nivelleren. Hier zitten we, we slaan een brug, we maken elkaar gelijk, we helpen elkaars lasten dragen. Ik en een verontwaardigde VVD’er. Sorry, pap.
Onder de witte kraag zat een aandoenlijk zachte hals.
Betty staat voor het bed met sinaasappelsap en een beschuitje. Ed opent zijn ogen. Hij kijkt haar aan. Hij kijkt op de klok. Hij zegt: ‘O god, ik ben in slaap gevallen.’ Hij zegt: ‘Ik moet naar huis.’ Hij staat naast het bed, hij trekt zijn overhemd aan.
Alle zekerheden vallen weg, denkt Betty. Ze kijkt naar de ijskast.
Er hangt alleen nog een vage grijns boven.