VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Feuilleton
ngela Merkel in badpak. Betty krijgt het beeld maar niet van haar netvlies. &#8216;Als meisje stond ze ooit tijdens de zwemles een uur op de hoge duikplank voor ze &#8211; toen niemand keek &#8211; in het water plonsde,&#8217; leest ze in de nieuwe Opzij. Het heeft iets ontroerends: de vrouw die het voor de vijfde keer in zes jaar schopte tot machtigste vrouw ter wereld op de Forbes-lijst heeft ooit bibberend op een duikplank moed staan verzamelen. Een blauw, degelijk Oost-Duits badpak. Vast.
Al drie dagen ligt Betty opgekruld op de bank van David naar buiten te kijken. Als goedmakertje voor de regenzomer zijn er zonovergoten, gouden herfstdagen. Talloze rondvaartboten, sloepen en fluisterbootjes glijden over de Amstel langs het raam van de woonboot. Ze leest de krant en wat tijdschriften. Ze denkt aan Angela. Je kunt het nog een beetje aan haar zien. Die hoge, opgetrokken schouders. Ze luistert.
Achter de piano blijft David voor de twaalfde keer steken op hetzelfde punt van een sonate van Scarlatti.
Hij vloekt al niet meer.
Nog hooguit een dag en hij heeft zichzelf weer in de hand, weet Betty. Het is al drie dagen geleden dat hij huilend aan de telefoon hing, overmand door zenuwen, overtuigd dat hij niets meer kon, onmachtig om over zijn eigen redeloze angst heen te kijken. David sterft ritueel duizend doden in de aanloop naar elk optreden. Rond nummer vijfhonderd belt hij Betty. Zo gaat het altijd.
Ze hoeft niet eens zoveel te doen. Meteen naar hem toegaan. Niet weggaan. Er zijn. Hem stevig vasthouden als hij zijn nachtmerries heeft.
David speelt een foutloze Scarlatti. Ineens ontspannen leunt hij achterover. &#8216;Vind je het mooi?&#8217;
&#8216;Ja. Vooral omdat ik nu eindelijk weet hoe het afloopt.&#8217;
Hij lacht: &#8216;Dankzij jou, mijn beschermengel. Ik ga zo toch eens kijken waar je je vleugels hebt verstopt.&#8217;
&#8216;Mmm, fijne baan. Ik hoef alleen maar een beetje om je heen te zweven.&#8217; Ik maak een grapje, maar hij gelooft het echt. Al vanaf het begin.
Niemand kent David zoals Betty hem kent. Onder de man in control schuilt een verlegen, angstige jongen die zich met de brandende ambitie van het kleine talent heeft ontwikkeld tot een klassiek pianist in de subtop. Vijf jaar geleden ging voor hem de droom in vervulling van iedere kleine jongen langs de lijn van het voetbalveld: mogen invallen voor een zieke speler, en dan de sterren van de hemel spelen. Concertgebouw, grote zaal. Betty zat in de zaal en luisterde ademloos naar het mooiste Adagio van Ravels Pianoconcert in G dat ze ooit had gehoord, door een pianist waar ze nog nooit van had gehoord, hoewel hij toch niet veel jonger was dan zij. Na afloop had ze misbruik gemaakt van haar perskaart om hem in de kleedkamer te complimenteren. Eenmaal daar wist ze zich geen houding meer te geven &#8211; wat moest ze zeggen? &#8216;Ik vond je geweldig&#8217;? Ze was toch geen groupie! Zij was allang gewend aan het idee dat alle leuke mannen op waren en ze nooit iets beters zou krijgen dan de lamlul van wie ze gescheiden was. Hij, één moment bevrijd van zijn geremdheid, was eufoor en klaar om de wereld in zijn armen te sluiten. Betty was het cadeautje voor zijn overwinning. Ze had hem geluk gebracht. Ze bleef. En zolang ze bleef, bleef het geluk. Zijn bijgeloof is inmiddels in steen gehouwen &#8211; ze mag nooit meer weg.
Haar telefoon trilt. &#8216;Betty, met Theo.&#8217;
&#8216;O hallo.&#8217; De krant. Wat moeten die nou? Ik heb m&#8217;n kookrubriek al ingeleverd.
&#8216;Zeg, de &#8220;Betty serveert&#8221; van komende week kan natuurlijk echt niet.&#8217;
&#8216;Hoezo?&#8217;
&#8216;Taugé.&#8217;
&#8216;Taugé? Je bedoelt vanwege die bacterie? Maar dat is toch allemaal al lang verleden tijd?&#8217;
&#8216;Dat weet jij. Dat weet ik. Maar dat willen onze lezers nog steeds even niet weten.&#8217;
Tot zover de hoogopgeleide lezers van de verantwoorde cultuurbijlage van de gerenommeerde krant. &#8216;Theo, kom op. Wil je taugéloze gado-gado?&#8217;
&#8216;Nee, gewoon iets nieuws. Doe maar iets met slow. Of met mindful. Vers, vers vinden de mensen ook fijn. Iets herfstigs, iets met oranje, pompoen of zo. En biologisch, natuurlijk.&#8217;
&#8216;Die EHEC-taugé was ook biologisch, Theo.&#8217;
&#8216;Ja luister, dat zijn onze lezers wél vergeten. Morgen af. Lukt dat?&#8217;
Betty zucht. &#8216;Wat jij wil. Slow, mindful, biologisch, oranje.&#8217;
David fluistert: &#8216;Prinses Irene op een bedje van bieten.&#8217;
&#8216;Dag Theo.&#8217; Giechelig hangt Betty op. David kan weer lachen, dus hij is klaar voor de duik. Morgen moet hij springen. Als iedereen kijkt.
&#8216;Ik heb trek,&#8217; zegt ze. &#8216;En vandaag eens geen zin om te koken. Haal jij iets bij de afhaal-indonees? Dan blijf ik even zweven.&#8217;
Als ze even later het eten uitpakt, ziet Betty dat het restaurant de taugé van haar gado-gado apart heeft verpakt &#8211; een disclaimer in een plastic bakje. Angst, denkt ze. Stomme, redeloze angst, overal.
Ze neemt een flinke hap. Er is nothing to fear but fear itself.

Juliette Berkhout

Betty

Feuilleton
etty zit op een onbewoond eiland. De nood is hoog. Ze moet kiezen. Nu.
&#8216;Sympathieke, empatische, mentaal sterke man, 59, goed in liefhebben, zoekt spillebenige, erg lieve vrouw.&#8217; Oudere, zichzelf overschattende man zoekt slank lekker wijf met lange benen die hem niet tegenspreekt. &#8216;Aardige man drs 69 zoekt charmante vrouw (arts?) om doktertje mee te spelen.&#8217; Brrr. &#8216;Leuke spontane christelijke jongen van 34 jr zoekt een leuk spontaan christelijk meisje.&#8217; Eerst bidden, dan neuken. &#8216;Een mens moet groeien en bloeien, zegt manager (59), n.r.&#8217; Nee! &#8216;Rustige, sensitieve kunstenaar (44) met vriendelijk voorkomen zoekt lieve vrouw die er wel plezier in kan scheppen met een halve kluizenaar om te gaan. Regio Groningen. Brief met foto…&#8217; Walter de Rochebrune zoekt mooi model dat zo nu en dan op bevel wil afreizen naar diepvervuilde, godvergeten boerderij in Oost-Groningen en direct wil verdwijnen als het hem teveel wordt. &#8216;Aimabele 70er zoekt slanke vrouw.&#8217; Vermeld uw Body Mass Index in de brief met foto.
De oogst van de stapel zaterdagkranten wordt steeds magerder; tienduizenden modernere eenzamen in Nederland zoeken hun geluk tegenwoordig liever op internet. Betty denkt aan de groene man met de witte sokken in het museum, die haar vorige week voor een afspraakje aanzag. Die doet het vast ook nog via de krant, schat ze.
Telefoon.
&#8216;Dag mam.&#8217;
&#8216;Dag kind. Wat doe je?&#8217;
&#8216;Ik lees de contactadvertenties.&#8217;
&#8216;Betty! Is David… Hij heeft je toch niet verlaten?&#8217;
&#8216;Nee, natuurlijk niet. Ik zoek niet echt iemand. Jij leest toch ook niet de overlijdensadvertenties omdat je dood wilt?&#8217;
&#8216;Nou ja, dat is… da&#8217;s natuurlijk geen vergelijking. Ik wil gewoon weten wie er overleden is. Dat zijn er steeds meer.&#8217; In haar zucht schuilen de gevallenen van de afgelopen jaren: een broer, de buurvrouw, een goede vriendin. Betty&#8217;s vader.
Ze voelt zich alleen. Ik moet weer eens bij haar langs. &#8216;Zal ik dit weekend even gezellig langskomen?&#8217;
&#8216;Dat is fijn, kind. Komt David dan ook?&#8217;
&#8216;Nee hij moet repeteren, ik heb hem al twee weken niet gezien.&#8217;
&#8216;Ach…&#8217;
Ik weet wat ze denkt. &#8216;We sms&#8217;en.&#8217;
&#8216;Jullie sms&#8217;en.&#8217; Zucht twee. &#8216;Kindje… Ben je wel gelukkig, zo alleen?&#8217;
…zo niet getrouwd en zonder kinderen? &#8216;Ja.&#8217; Misschien is de aimabele 70er wel iets voor haar.
&#8216;Echt? Je kunt het zeggen, hoor, tegen mij. Toen je vader…&#8217;
&#8216;Hè mam, zeur niet! Ik ben gelukkig!&#8217; Ai, te hard. Sorry.
&#8216;Echt waar?&#8217;
&#8216;Ja. Heus. Hartstikke gelukkig!&#8217;
Waarom lopen gesprekken met haar moeder toch altijd zo af? Betty neemt zich keer op keer voor om zo&#8217;n lieve, zorgende dochter te worden, maar altijd duikt de ergernis op. Niemand hoeft haar te vertellen hoe ze gelukkig moet zijn, zeker haar moeder niet.
Niemand weet trouwens echt waarom ze zo gelukkig is met David. Mensen vinden hem een &#8216;goede vangst&#8217; omdat hij als pianist een naam heeft opgebouwd. Haar moeder ziet de perfecte schoonzoon die bonbons voor haar meeneemt. Haar vriendinnen noemen hem een &#8216;lekker hapje&#8217;: donker en interessant, zelfverzekerd, charmant. De man die Debussy voor haar speelt als ze verdrietig is, die voor de deur staat met een picknickmand op die enige mooie zomeravond van het jaar, die tientallen lieve sms&#8217;jes stuurt als hij het te druk heeft om haar te zien (8102 virtuele kussen in de afgelopen twee weken). De man die zo romantisch is dat hij haar, zo zeggen haar vriendinnen, binnenkort wel een aanzoek zal doen: vakantie-eiland, champagne, serenade, ring.
Maar Betty wil helemaal geen aanzoek. Ze houdt vooral van David, beseft ze, omdat hij géén aanzoek doet. Hier zit ze, in haar eigen huisje met haar eigen rommel, haar eigen tijd, haar eigen ongestoorde gedachten. Ze moet er niet aan denken dat iemand daar zijn leven doorheen zou vlechten. Zouden meteen al die kranten op een stapel moeten. Zou ik nooit meer zomaar een hele kom Saroma mogen leegeten. Zou ik na drie dagen gek worden van Debussy.
David laat haar met rust. Zij laat hem met rust. Ze is dolgraag alleen. Hij is dolgraag alleen. En toch hebben ze elkaar nodig, en dat weten ze. Een betere liefde is er niet. Maar leg dat maar eens uit aan een moeder, een stel vriendinnen, een Hollywood-verslaafde wereld.
Eigenlijk lijk ik nog het meest op die kluizenaar. Ik heb alleen al een andere kluizenaar gevonden die precies is zoals ik.
Betty stuurt de mannen voor haar onbewoonde eiland weer de zee op. Ze heeft ze niet nodig. Aan de andere kant van de stad weet ze een ander eiland, waar iemand wacht tot ze wil komen. Of roept, omdat hij haar nodig heeft.
Telefoon.
Onderdrukt gesnik. &#8216;Betty… Ik kan er niets meer van!&#8217;
&#8216;Ik kom, liefje. Stil maar, ik kom.&#8217;

Feuilleton
Het Tijdelijk Café van het Tijdelijk Stedelijk Museum is als de man met wie Betty hier heeft afgesproken: te groot en te kaal. Straks zal ze vooral galm horen op haar interviewrecordertje. Ze staart naar de muurschildering achter zijn pratende gezicht. Hou je hoofd erbij. Denk aan kunstbeleid. Bezuinigingen. Zijlstra, denk aan Halbe Zijlstra.
Achter het hoofd van kunstenaar Wiebe Waterland, orerend tegenover haar, fladderen vrolijke vogels, zweeft een zwaaiend wezen, staart een bijna zwarte bloem de ruimte in op de Karel Appelmuur &#8211; het enige wat haar nog herinnert aan het permanente, oude Stedelijk Museum. Viel er vroeger geen licht door die bloem? Het was een glasmozaïek. Er zit nu een muur achter de muur. Of een plaat bordkarton. Tijdelijk, hoop ik. Als zevenjarige zat ze hier met haar vader en zag ze hoe het zonlicht vonkte door de bloem, hoe de kleuren op hun tafel uiteen spatten. Door de grote ramen lonkte de tuin. Ik dacht dat die bloem de zon was. Nu: een levenloze tafel, een ongenaakbare muur, een dode vader.
&#8216;De kunst is verkwanseld! Vijfendertig procent! Vijfendertig!&#8217; zegt Wiebe. Zijn stem galmt door het café &#8211; een donderpreek in een lege kerk.
Vijfendertig procent van wat ook weer? &#8216;Ja,&#8217; zegt Betty, &#8216;maar het publiek is het er nu toch wel weer mee eens, stond in de NRC. En er is toch met de kaasschaaf…&#8217;
&#8216;Kaasschaaf? De botte bijl! Zijlstra Bijlstra! Ik protesteer. Met een tijdelijke installatie. Een grote botte bijl van ontbijtkoek in een vijver van tomatenketchup, als symbool voor het bloed van de miljoenen kunstenaars die moeten lijden.&#8217; Welja. Sinterklaas en Wim T. Schippers in één.
Wiebe gaat onverdroten voort. &#8216;Banenverlies&#8217;, hoort ze hem zeggen. &#8216;Marktwerking.&#8217; &#8216;Kaalslag.&#8217; &#8216;Erfgoed.&#8217; &#8216;Brodeloos.&#8217; &#8216;Beeldenstorm.&#8217; &#8216;Protestspeldjes.&#8217;
Aksiekunstenaar Wiebe Waterland draagt met zijn tijdelijke installaties al vijfendertig jaar water naar de Zee van Middelmaat. Toch bewondert Betty zijn rotsvaste geloof in het effect van zijn bedenksels. Ze mag zijn protest honoreren met zeshonderd woorden in de cultuurbijlage van de krant &#8211; een net zo tijdelijk en machteloos gebaar als zijn kunst.
Na het interview komt Betty nog even bij in het Tijdelijk Café. Goedbeschouwd voelt Wiebe Waterland de tijdgeest haarscherp aan, beseft ze. Tijdelijk is hip. Dit museum wil al jaren niet permanent worden: ze las deze week dat het eind september weer dichtgaat, in afwachting van &#8216;Temporary Stedelijk 3&#8217;. &#8216;Pop-up-restaurants&#8217; veranderen voortdurend van plaats of stijl om verveelde klanten te blijven amuseren. Haar brandweerrode lipstick is dit seizoen ineens nergens meer te krijgen. Geroosterde pijnboompitten in de sla mogen niet meer van de kookpolitie. De legging was vorig jaar weer in maar nu alweer uit. Dit alles, met uitzondering van het laatste, stemt Betty moedeloos. Ze houdt van dingen die blijven.
Er is maar één troost: naar boven. Daar hangt hij: La Perruche et la Sirène van Matisse. Jammer, er staat geen bankje meer voor. In haar studietijd kon ze er zo een uur voor zoekbrengen. Op een bordje bij het kunstwerk leest ze dat Matisse wilde dat dit grote papier découpé de geest zou kalmeren en dat hij erover sprak als &#8216;een kleine tuin die me omringt en waarin ik kan wandelen&#8217;. Het doek is groter dan ze zich herinnert. Als ze het van dichtbij bekijkt, ziet ze dat er twee blauwe spatjes verf op de oranje plant linksonder zitten. Betty loopt achteruit om het in z&#8217;n geheel te zien.
Een man komt naast haar staan. Linnen tasje met verwassen opdruk. Witte sokken. Zwart manchester communistenjasje.Babyboomer. Hij draalt. Kijkt naar haar, kijkt weg. Loopt naar een Mondriaan, komt terug. Aarzelende pas. Nee, hè.
&#8216;Ehm… ben jij Paula?&#8217;
&#8216;Nee.&#8217; O, God. Wanhopige internetdate.
&#8216;Oh. Eh. Jammer. Eh, ik bedoel… Sorry.&#8217;
&#8216;Geeft niet.&#8217; Groene ogen, groene vegen op zijn sneakers.
&#8216;Toch sorry.&#8217;
&#8216;Is oké.&#8217; Leuke flaporen. Vieze nagels.
Betty glimlacht verontschuldigend en loopt naar de trap.
Beneden wacht de Appelmuur op het einde van de zonsverduistering. Wiebe Waterland bouwt een tijdelijke installatie voor een tijdelijke staatssecretaris en een publiek dat zich tijdelijk opwond, maar nu alweer is ingeslapen. Het museum blijft misschien wel eeuwig tijdelijk, net nu Betty een permanente tuin heeft gevonden om in te wandelen.
Haar telefoon piept: een sms. &#8216;Dag mijn lief. Zou je graag in mijn armen sluiten, maar heb even ruimte en tijd nodig om mij voor te bereiden op het recital. 1000 virtuele kussen. 4ever de jouwe. D.&#8217;
Jammer. Ze verheugde zich op een nacht met David. Kan even niet.
Ze draait zich om en ziet dat de groene man haar nakijkt.
Was ik maar Paula. Een onbegrijpelijke, tijdelijke gedachte, even snel verdwenen als hij kwam.

Feuilleton
Straks gaat het beginnen, denkt Betty. Ze weet niet eens waarom – de kranten schrijven al de hele week alleen maar over wat voorbij is: torens, terroristen, trauma’s. Overal die foto van de vallende man. Ze leest Falling Man, de 9/11-roman van Don DeLillo: ‘These are the days after. Everything now is measured by after.’
En wanneer begint ‘after’? Alleen achteraf weet je wanneer iets is begonnen. Zoals je het begin van een liefde later in een verhaal giet: ‘Als ik niet toen&#8230; dan&#8230; En toen deed hij&#8230;’, ‘En ik zei&#8230;’ De oude Grieken hadden gelijk: we leven met ons gezicht naar het verleden en de rug naar de toekomst. Zoals je in een bootje zit, achteruit roeiend.
Betty kijkt uit het raam. Een gezin in regenponcho’s met ‘I Amster­dam’ op de rug staart verbijsterd naar een etalage vol waterpijpen. Een vrouw in een King Louie-jurk, lege kinderbakfiets aan de hand, schuilt bij de bloemenkraam. Een eenzame man rookt een sigaret op het terras, droog onder de zonwering, en tuurt peinzend langs het jonge stel dat midden op het plein staat te zoenen alsof de druilende regen de zon is.
Zo begint een rampenfilm. Er gebeurt niets, je denkt niet dat er ooit iets gaat gebeuren. Maar dan. Een brand, een storm, een moordenaar. Het stel wordt getroffen, het gezin verpletterd, de vrouw (Juliette Binoche) gered door de eenzame man (Bruce Willis).
Betty denkt aan 11 september. Hoe ze wakker was geworden met een gelukzalig gevoel van verwachting. Hoe ze verliefd had gekeken naar het gezicht van de slapende man naast haar. Hoe ze hem gewekt had met ontbijt op bed. Later die dag waren er vrienden, een receptie, een feest, en speeches vol bootjes en toekomst, lang en gelukkig.
Ik wist nog niks. Niemand wist wat er komen zou.
Achteraf waren er voortekenen geweest. Dat hij nauwelijks wakker te krijgen was. Dat wolken voor de zon schoven toen ze ‘ja’ zei. En de weemoedigheid die zich niet liet verklaren, toen hij de ring aan haar vinger schoof, een gouden bandje met inscriptie aan de binnenkant: ‘Betty &#038; Wouter, 11-9-1991’.
Niemand wist ook, op de ochtend van de 11de september tien jaar ­later, wat er komen zou, terwijl ze zich nu toch duidelijke voortekenen herinnert. Hoe ze te laat wakker werd. Hoe schuldig Wouter reageerde op haar ontbijt op bed: trouwdag vergeten.
Hoe dat haar niet verbaasde.
Later die dag schreef ze haar kookrubriek op de cultuurredactie van de krant. Een knul van de marketing die niks beters te doen had, vroeg uitdagend: ‘Waar ben jij over tien jaar?’ Toen boorden de vliegtuigen zich in de torens, op de tv’s in de nieuwszaal. De redacteuren, vijf minuten geleden nog lusteloze soldaten in vredestijd, waren plots in hoogste staat van paraatheid. Opgetogen, hoewel niemand dat achteraf durfde te bekennen, zetten ze zich aan het werk. Betty bleef en werkte mee. Tot laat in de avond keek ze hoe de mannen uit de torens vielen, keer op keer op keer. Die dachten vast dat ze over tien jaar iets anders zouden doen.
In de stilte van de nachttrein naar huis had ze zich gerealiseerd dat ook zij haar trouwdag was vergeten. En ineens had het haar helder voor ogen gestaan: dat er nog iets was ingestort, en ze nog één man zou laten vallen.
De gouden ring ligt nu achter in een la. Ze zou ’m moeten verpatsen, met die hoge goudprijs en de hoge alimentatie die ze al tien jaar betaalt. Bij een schimmige handelaar in een hotelkamer die haar er eerst te weinig voor geeft en daarna overvallen wordt.
Waar ben ik over tien jaar? Betty vond het tien jaar geleden een onzinnige vraag, en nu nog. Generaties jonger dan zij kunnen het zo zelfverzekerd zeggen: ‘Over tien jaar heb ik mijn eerste miljoen.’ ‘Over tien jaar ben ik hier de baas.’ ‘Over tien jaar staan er twee bestsellers op mijn naam.’ ‘Over tien jaar heb ik twee kinderen.’ Oké, dat laatste dacht ik ook. Maar ik kan niet eens tien minuten vooruit kijken.
Betty telt haar zegeningen: ze moet kijken naar wat er nu is. Artikelen over kunst en een eigen kookrubriek in een gerenommeerde krant en genoeg andere freelance schrijfklussen om zichzelf (en Wouter, verdomme) te onderhouden. Een paar trouwe vrienden. David, natuurlijk, lieve, romantische David, die van haar houdt zonder per se met haar te willen trouwen. De kleine, hoge etage in het hart van de stad die ze liefheeft, met uitzicht op de wereld.
Het gezin loopt argeloos de Wallen op, de verliefden slenteren ingewikkeld verstrengeld naar een café, Juliette Binoche fietst weg over de gracht. Bruce Willis steekt er nog een op. Er kan zich een rampenfilm ontvouwen, een musical, een thriller, een romcom.
Straks gaat het beginnen. Wat? Betty zoekt naar voortekenen, maar ze weet het niet. Ze roeit door, de toekomst achter de rug, en kan alleen maar hopen dat het goed is.

Literaire berichten
Hij was journalist en een van dé experts in Zweden op het gebied van extreem-rechtse groeperingen. In zijn vrije tijd schreef hij een drietal intelligente thrillers met een van de bizarste, interessantste vrouwelijke hoofdpersonen in het genre: de neopunkheldin Lisbeth Salander, die even meedogenloos als inventief wraak neemt op foute mannen. Een uitgever was enthousiast en na jaren hard werken, doodsbedreigingen van die enge groeperingen en tikken aan zijn thrillers was de financiële beloning in zicht. En toen ging hij dood. Stieg Larsson stierf plotseling, op zijn vijftigste, in 2004.
Zij was zijn levenspartner. Ruim dertig jaar woonden en werkten ze samen. Ze leefde mee tijdens de doodsbedreigingen, dacht mee tijdens het schrijven. Omdat hij wilde voorkomen dat zijn bedreigers haar iets zouden aandoen, hield het stel bewust hun financiën en persoonlijke zaken op papier gescheiden. Officieel hadden ze niets, maar Eva Gabrielsson kun je wel een echte weduwe noemen.
De Millenniumreeks werd, zoals bekend, een million seller en de verfilming van deel 1 is een bioscoophit. Maar omdat ze niet met hem getrouwd was, heeft Eva nergens recht op. Stiegs familieleden, in casu zijn vader en broer met wie hij nauwelijks contact had, strijken de twaalf miljoen euro op die boeken en film tot nu toe opbrachten, en zijn ook na onderhandelingspogingen van Eva niet van zins haar een cent te gunnen. Lezers en bioscoopbezoekers zijn verontwaardigd, maar kunnen niet veel meer doen dan vergeefs hopen dat Lisbeth tot leven komt om even meedogenloos als inventief wraak te nemen op die twee foute mannen. Nou ja, wel iets: op de site supporteva.com staat hoe je € 2,50 per genoten boek of film kunt storten, waardoor Eva haar advocatenkosten kan betalen en er, als iedere tevreden lezer dat doet, nog iets voor haar overschiet. Zo wordt een beschaafde lezer toch een klein beetje wraakgodin.

Wie? Eva Gabrielsson. Wat? Krijgt wat wij haar gunnen. Waar? Via www.supporteva.com

Afscheid van Evelien
Begin jaren tachtig. Op de filmset liep een jongeman rond met een gezicht als een donderwolk, een baard van vier dagen en een lange, zware jas van het soort waarin doemdenkende jongens in die dagen roerloos stonden te kijken naar optredens van Joy Division in Paradiso. Hij was erg aanwezig, maar niet als het moest. De hele dag brulde de regisseur: &#8216;Bril! Waar hang je nou weer uit!&#8217; Figurantes van deze eindexamenfilm vochten om elk flintertje aandacht van die regisseur, een blonde slijmbal die op Willem Ruis leek. Ik was ook figurante. Maar ik viel, op afstand, als een blok voor die woest aantrekkelijke chagrijn. En ik wist ook waar hij uithing. In een donker hoekje stond Bril, wanneer het maar kon, te zoenen met het meisje van de continuïteit. Haar polaroidcamera, die moest registreren of een sigaret tijdens verschillende takes van een scène wel even ver was opgebrand, hing aan haar schouder en verdween bij elke lange zoen onder zijn jas.
Tien jaar later was er onder die jas vandaan een bijzondere schrijver gekropen: Martin Bril. Hij schreef weergaloos mooi over de kleine dingen die het leven zo&#8217;n grote betekenis geven. Hij liet het zware zweven en droeg mooie jasjes die zijn lichtheid onderstreepten. Hij had een voornaam gekregen. En een mevrouw Bril, die nu en dan in zijn stukken opdook.
Er verscheen nog een vrouw in zijn columns. Door haar werd ik na ruim twintig jaar opnieuw een figurant in het leven van Martin Bril. Op het moment dat hij haar moeder in een aflevering van zijn feuilleton in Vrij Nederland per ongeluk uit haar graf deed oprijzen en de redactie boze brieven kreeg (&#8216;Wat moeten we doen, Martin?&#8217; &#8216;Niks, alsof het niet gebeurd is&#8217;) werd besloten: hij krijgt een vaste eindredacteur die zorgt dat Evelien elke week zonder surrealistische details in het blad belandt.
Net een week eindredacteur bij VN werd ik Brils nieuwe meisje van de continuïteit. Geen zoenend, of zelfs maar zichtbaar meisje. Ik zorgde dat Dolce &#038; Gabbana en Bershka goed waren gespeld en dat mijnheer Van der Bosschoten niet na twee afleveringen mijnheer Van Tetterode ging heten. Meer hoefde niet. Zeer zelden belde ik hem. (&#8216;Hallo?&#8217; &#8216;Eh ja Martin, eh vraagje: in je eerste alinea draagt Evelien een gele jurk met blauwe bloemen en in de laatste een rode jurk, het is eh misschien een onbelangrijk detail, maar eh&#8230;&#8217; &#8216;Details zijn altijd belangrijk. Doe maar rood.&#8217; Twee minuten later: &#8216;Met Martin. Doe toch maar geel. Met blauwe bloemen.&#8217;)
Ik was vereerd. Maar ook verward. Ik hield van Martin Bril, maar eerlijk gezegd vond ik Evelien een beetje een trut. Een trut met een sloom luxe huisvrouwenleven, zeer vele maar pierebadjesdiepe gedachten, chronisch ongelukkig zonder reden.
Gek genoeg werd ze, hoewel ik niet haar luxe Amsterdam-Zuid-leven leid, langzamerhand toch deel van mijn wereld. Ik ging steeds meer van die trut houden, van haar leven vol edelfiguranten: de hanige en toch sullige Elsevier-man Harko, de steeds puberender Julia en Regina, de wereldvreemde Sylvia, de smakelijke en minder smakelijke minnaars. Misschien wel omdat Evelien ook een beetje Martin was, met haar onbestemde, rusteloze gevoel, haar absurde observatievermogen en haar moderne sores, die op de redactie vaak verondersteld werden gewoon van Bril zelf te zijn: &#8216;O, hij heeft een sinaasappelpers gekocht.&#8217; &#8216;Hij is zeker aan het verbouwen.&#8217; &#8216;Gaat hij nou vreemd?&#8217;
Evelien was Martin Bril met een rokje.
Maar een dramatisch einde kwam, anders dan bij Martin, bij Evelien nooit in zicht. Er waren altijd vuiltjes aan de lucht, maar die groeiden nooit uit tot donkere wolken. Zelfs toen Martin in zijn Volkskrant-columns liet doorsijpelen dat hij zwaar ziek was, bleven Eveliens problemen van voorbijgaande aard. Er was weliswaar een muur uit haar huis weggeramd, maar ze mocht meteen naar het Hilton. En daar kwam ze wel een enge man tegen, maar die werd nooit echt gevaarlijk.
Het ligt voor de hand om die weggeslagen muur en die lange magere man die in de laatste afleveringen zo dreigend om Evelien heen hing te zien als metaforen van ziekte en dood. Maar ik zou liever zeggen dat het belangrijk voor Martin was dat Evelien tot het eind zijn lichte alter ego bleef. In haar leven waren de meest heftige gebeurtenissen binnen enkele afleveringen verleden tijd. Minnaar Robert die haar stalkte met sms&#8217;jes, zwerver Siep die niet uit haar bad wou: ze waren er, en een of twee weken later waren ze weer weg. Alsof het niet gebeurd was. Life goes on. Op naar de vraag: wat zal ik eens bij de snobslager halen? Zolang een vuiltje aan de lucht maar in een week weggeblazen kon worden, kon er niets ernstigs aan de hand zijn. Evelien was Martins meisje van de continuïteit geworden. Zolang er Evelien was, was er leven.

Bril in een rokje

<div class="wpg-element paragraph">
09-05-2009 Door Juliette Berkhout
Begin jaren tachtig. Op de filmset liep een jongeman rond met een gezicht als een donderwolk, een baard van vier dagen en een lange, zware jas van het soort waarin doemdenkende jongens in die dagen roerloos stonden te kijken naar optredens van Joy Division in Paradiso. Hij was erg aanwezig, maar niet als het moest. De hele dag brulde de regisseur: &#8216;Bril! Waar hang je nou weer uit!&#8217; Figurantes van deze eindexamenfilm vochten om elk flintertje aandacht van die regisseur, een blonde slijmbal die op Willem Ruis leek. Ik was ook figurante. Maar ik viel, op afstand, als een blok voor die woest aantrekkelijke chagrijn. En ik wist ook waar hij uithing. In een donker hoekje stond Bril, wanneer het maar kon, te zoenen met het meisje van de continuïteit. Haar polaroidcamera, die moest registreren of een sigaret tijdens verschillende takes van een scène wel even ver was opgebrand, hing aan haar schouder en verdween bij elke lange zoen onder zijn jas.
Tien jaar later was er onder die jas vandaan een bijzondere schrijver gekropen: Martin Bril. Hij schreef weergaloos mooi over de kleine dingen die het leven zo&#8217;n grote betekenis geven. Hij liet het zware zweven en droeg mooie jasjes die zijn lichtheid onderstreepten. Hij had een voornaam gekregen. En een mevrouw Bril, die nu en dan in zijn stukken opdook.
Er verscheen nog een vrouw in zijn columns. Door haar werd ik na ruim twintig jaar opnieuw een figurant in het leven van Martin Bril. Op het moment dat hij haar moeder in een aflevering van zijn feuilleton in Vrij Nederland per ongeluk uit haar graf deed oprijzen en de redactie boze brieven kreeg (&#8216;Wat moeten we doen, Martin?&#8217; &#8216;Niks, alsof het niet gebeurd is&#8217;) werd besloten: hij krijgt een vaste eindredacteur die zorgt dat Evelien elke week zonder surrealistische details in het blad belandt.
Net een week eindredacteur bij VN werd ik Brils nieuwe meisje van de continuïteit. Geen zoenend, of zelfs maar zichtbaar meisje. Ik zorgde dat Dolce &#038; Gabbana en Bershka goed waren gespeld en dat mijnheer Van der Bosschoten niet na twee afleveringen mijnheer Van Tetterode ging heten. Meer hoefde niet. Zeer zelden belde ik hem. (&#8216;Hallo?&#8217; &#8216;Eh ja Martin, eh vraagje: in je eerste alinea draagt Evelien een gele jurk met blauwe bloemen en in de laatste een rode jurk, het is eh misschien een onbelangrijk detail, maar eh&#8230;&#8217; &#8216;Details zijn altijd belangrijk. Doe maar rood.&#8217; Twee minuten later: &#8216;Met Martin. Doe toch maar geel. Met blauwe bloemen.&#8217;)
Ik was vereerd. Maar ook verward. Ik hield van Martin Bril, maar eerlijk gezegd vond ik Evelien een beetje een trut. Een trut met een sloom luxe huisvrouwenleven, zeer vele maar pierebadjesdiepe gedachten, chronisch ongelukkig zonder reden.
Gek genoeg werd ze, hoewel ik niet haar luxe Amsterdam-Zuid-leven leid, langzamerhand toch deel van mijn wereld. Ik ging steeds meer van die trut houden, van haar leven vol edelfiguranten: de hanige en toch sullige Elsevier-man Harko, de steeds puberender Julia en Regina, de wereldvreemde Sylvia, de smakelijke en minder smakelijke minnaars. Misschien wel omdat Evelien ook een beetje Martin was, met haar onbestemde, rusteloze gevoel, haar absurde observatievermogen en haar moderne sores, die op de redactie vaak verondersteld werden gewoon van Bril zelf te zijn: &#8216;O, hij heeft een sinaasappelpers gekocht.&#8217; &#8216;Hij is zeker aan het verbouwen.&#8217; &#8216;Gaat hij nou vreemd?&#8217; Evelien was Martin Bril met een rokje.
Maar een dramatisch einde kwam, anders dan bij Martin, bij Evelien nooit in zicht. Er waren altijd vuiltjes aan de lucht, maar die groeiden nooit uit tot donkere wolken. Zelfs toen Martin in zijn Volkskrant-columns liet doorsijpelen dat hij zwaar ziek was, bleven Eveliens problemen van voorbijgaande aard. Er was weliswaar een muur uit haar huis weggeramd, maar ze mocht meteen naar het Hilton. En daar kwam ze wel een enge man tegen, maar die werd nooit echt gevaarlijk.
Het ligt voor de hand om die weggeslagen muur en die lange magere man die in de laatste afleveringen zo dreigend om Evelien heen hing te zien als metaforen van ziekte en dood. Maar ik zou liever zeggen dat het belangrijk voor Martin was dat Evelien tot het eind zijn lichte alter ego bleef. In haar leven waren de meest heftige gebeurtenissen binnen enkele afleveringen verleden tijd. Minnaar Robert die haar stalkte met sms&#8217;jes, zwerver Siep die niet uit haar bad wou: ze waren er, en een of twee weken later waren ze weer weg. Alsof het niet gebeurd was. Life goes on. Op naar de vraag: wat zal ik eens bij de snobslager halen? Zolang een vuiltje aan de lucht maar in een week weggeblazen kon worden, kon er niets ernstigs aan de hand zijn. Evelien was Martins meisje van de continuïteit geworden. Zolang er Evelien was, was er leven.
</div>

Afscheid van Evelien

Fotodocument / Vrouwen in Afghanistan
Tik op Google ‘Afghanistan’ in, klik op ‘afbeeldingen’ en het heersende beeld van Afghanistan verschijnt: landkaarten van NAVO-missies, onherbergzame landschappen, mannen met baard in burger, mannen zonder baard in uniform, mannen in tanks, mannen met kalasjnikovs, mannen met ander schiettuig.
Hier en daar een vrouw: soms met haar gezicht in beeld, vaak slechts een gedaante onder een blauwe boerka. Alsof ze niet echt bestaan.
Vrouwen in Afghanistan worden ‘verloochend’, zegt fotografe Lana Šlezi´c (1973, in Toronto geboren uit Kroatische ouders). In maart 2004 trok zij ‘met een vooropgezet idee en een rugzak vol naïviteit’ naar Afghanistan. ‘Ik veronderstelde dat meisjes sinds de val van de taliban in 2001 weer naar school gingen, dat vrouwen de boerka hadden afgelegd en dat de sfeer in het algemeen voor vrouwen minder onderdrukkend was geworden. Dat had ik opgemaakt uit berichten die kort na het verdwijnen van het verstikkende talibanregime op de tv en in de kranten waren verschenen.’
Wat ze ontdekte, bracht haar ertoe haar geplande verblijf van zes weken te verlengen tot twee jaar.
Ze zag dat vrouwen nog steeds worden onderdrukt en dat een onverteerbaar gebrek aan vrijheid aan de orde van de dag is. Tot op heden is het veel vrouwen niet toegestaan hun huis te verlaten of naar school te gaan, en de boerka blijft het straatbeeld bepalen van het door oorlog verscheurde land.
‘Waar ik ook kwam,’ zegt ze in het boek Verloochend, waarin haar foto’s en verhalen van Afghaanse vrouwen zijn gebundeld, ‘overal speelden kwesties als huiselijk geweld, gedwongen huwelijken, uitsluiting, analfabetisme en een gebrek aan vrijheid op het meest basale niveau.’
Met de hulp van een jonge Afghaanse, die haar vriendin en tolk werd, fotografeerde Šlezi´c vrouwen en meisjes in het hele land, in steden en dorpen waar de taliban zich blijven roeren en oude tradities niet veranderen. Ze vond hen bereid hun levensverhaal te vertellen, onder het nuttigen van eindeloze hoeveelheden thee.
De stoere Malalai bijvoorbeeld, politieagente in Kandahar (op de vorige pagina’s), die, heel uitzonderlijk, zij aan zij met mannen werkt en een pistool onder haar boerka verbergt. Of een weduwe die prostituee is geworden (foto hiernaast), omdat dat de enige manier is om haar kinderen te onderhouden – ook al kan ze, als ze wordt betrapt, door haar verwanten worden omgebracht om de eer van de familienaam te redden.
Of de elfjarige Gulsuma (pagina 54-55), die op haar vierde werd verkocht door haar stiefvader en direct moest trouwen met een jongen van zes. Door diens familie werd ze zeven jaar mishandeld en als slavin gebruikt, totdat ze wist te ontsnappen.
Prostituees, vrouwen in vluchtelingenkampen, vrouwen die zichzelf in brand staken, vrouwen die werden doodgeschoten, nomadische, analfabete vrouwen, vrolijke meisjes, mishandelde vrouwen, stoere vrouwen, trouwende vrouwen, rouwende vrouwen, dode vrouwen, jonge vrouwen, vroeg-oude vrouwen, vrouwen in huis, op een akker, in de moskee.
Prachtig gefotografeerde moeders, dochters, echtgenotes. En op de achtergrond weten we voortdurend familieleden, autoriteiten, mannen die hen als haviken in de gaten houden.
Dat een zo lelijke werkelijkheid zulke mooie foto’s kan opleveren, wekt bijna verbazing – en in tweede instantie bewondering. Voor de fotografe, die zich het lot van de vrouwen aantrok en hen bezocht in hun eigen wereld. En voor de vrouwen zelf. Want, zo zegt Šlezi´c, ze heeft de schoonheid van deze foto’s aan de hoofdrolspeelsters te danken: ‘Het was hun veerkracht, als het ware gevoed door onwetendheid, die mijn hart en geest veroverde.’
En haar lens. En daarmee ons.
Lana Šlezi´c, ‘Verloochend’, Mets &#038; Schilt, ?132 pagina’s, 60 kleurenfoto’s, € 29,90. Verschijnt gelijktijdig in een Nederlandse en Engelse editie (‘Forsaken’).
Werk van Lana Šlezi´c uit dit boekproject is van 16 september t/m 28 oktober te zien op het Noorderlicht-festival in Groningen. Zaterdag 6 oktober om 16.00 uur houdt VN-hoofdredacteur Emile Fallaux een openbaar interview met Lana Šlezi´c in de Der Aa-kerk te Groningen.

Verloochend maar veerkrachtig

Fotodocument Pierre et Gilles
Volgens Milan Kundera wekt kitsch vlak achter elkaar twee tranen van ontroering. ‘De eerste traan zegt: wat mooi, kinderen die over een grasveld rennen! De tweede traan zegt: wat mooi om samen met het hele mensdom ontroerd te zijn door kinderen die over een grasveld rennen! De tweede traan maakt kitsch pas tot kitsch.’
Wat wil een foto van Pierre et Gilles? De compositie is overdreven mooi, de aankleding extreem mooi, het model angstwekkend mooi. Werkelijk alles is geënsceneerd en onderworpen aan ongebreidelde versierdrift. Een foto van Pierre et Gilles wil overweldigen, verleiden. Kitsch wil ontroeren, tranen trekken binnen een veilig kader. Maar deze foto’s ontroeren niet. Zeker niet met een ‘tweede traan’. Ze epateren.
Geen kitsch, dus. Camp, dan? ‘In camp zit liefde. In kitsch niet,’ schreef Susan Sontag in haar beroemde essay ‘Notes on Camp’, waarin ze de ‘goede smaak van de slechte smaak’ verkende. Camp is de vleesgeworden overwinning van stijl op inhoud, van esthetica op moraal, van ironie op tragedie, noteerde ze. De essentie van camp is de liefde voor het onnatuurlijke, voor kunstmatigheid, overdrijving en extravagantie.
Appeltje-eitje: Pierre et Gilles zijn rijp voor de campcanon. Daarom is er nu ook zo’n lijvig, lekker koffietafelboek van ze verschenen. Maar is het ook een reden voor een chique overzichtstentoonstelling in het Jeu de Paume in Parijs? Het gevoel overheerst toch dat iets dat zo mooi wil zijn, geen kunst kan zijn. Ook al zegt moeder Sontag dat sommige goede kunst ook camp kan zijn – en camp ook kunst. Maar Sontag schreef haar essay in 1964, toen camp nog voorbehouden was aan een elite die leefde in een wereld waarin het adagium ‘less is more’ de smaak dicteerde, en waarin slechts af en toe weloverwogen tripjes over de grens van hoge naar lage cultuur werden gemaakt.
Inmiddels leven we in andere, postmoderne tijden. De subcultuur waarin de hang naar extravagantie een intelligent speeltje was, is nu een allesomvattende, totale cultuur. Het beschaafde, beperkte grensverkeer tussen hoge en lage cultuur werd filerijden op een Route du Soleil: Madonna is even belangrijk als Bach, Geer en Goor regeren de kijkcijfers, less is a bore. Camp is comfortabel geworden. Gezellig. En daarmee: kitsch.
Worden Pierre et Gilles door die gezelligheid vermorzeld? Of stijgen ze boven de kitsch uit tot het kunstkamp van de camp? Het pleit voor hen dat ze al dertig jaar koppig aan dezelfde stijl en werkwijze vasthouden. En wie goed kijkt, ziet dat er achter de modefoto, de relikitsch, de homoseksuele pin-up, toch inhoud schemert. De op het eerste gezicht clichématige beelden zijn in hun detaillering weldoordacht en inhoudelijk stevig verankerd in de cultuurgeschiedenis. Ze kunnen provocerend zijn, of ironisch. En dan toch: ontroerend. Het duo ontroert misschien zelf nog het meest, door hun niet-aflatende toewijding om dromen te realiseren, verlangen te verbeelden. Hoe zei Susan Sontag het ook al weer? ‘Als iets gewoon slecht is (in tegenstelling tot camp), komt dat vaak doordat het te middelmatig is in zijn ambitie.’
Ik zou zeggen: camp maken ze, maar goede camp. Kunst, welja.
‘Pierre et Gilles, double je; 1976-2007’, tentoonstelling in het Jeu de Paumes, Parijs, tot 24 september; catalogus uitgegeven door Taschen, met voorwoord van Jeff Koons en tekst van Paul Ardenne, 460 pagina’s, € 40,–

In de campcanon

In het badhuis
Dat ik besneden ben, komt niet slecht uit: het clubje joodse Russen met wie ik iedere woensdag naar het badhuis ga, kijkt er onbewust toch naar. Het is een duur badhuis, met dure auto’s voor de deur. Ook de bediening, het interieur, de menukaart – alles is er eigenlijk duur. Maffiastijl à la jaren dertig. Veel gouden kettingen.
Misja is doorgaans vrolijk en met zijn wijnhandel de rijkste van ons allen. Maar zelfs na het derde rondje hellehok (de stoomstoker is een Tsjetsjeen) is zijn gezicht nog even verschrompeld als zijn penis. Hij slaat het bier af; laat de schaal met dampende garnalen onberoerd. ‘Ze wilden me laten dood zuipen!’ Hij drapeert het klamme laken over zijn lichaam. ‘Hé Igor!’ maant hij de badhuisober. ‘Een kroes thee met honing!’
Hij had pas een mooie deal met Armenen gesloten. ‘Misja, je hebt de poen binnen. Jij gaat ons nu een mooie avond bezorgen!’ Dat had hij wel vaker gedaan: een banket, uitmondend in een orgie. ‘Ik belde Lena op,’ zegt Misja, en we knikken: we kennen Lena allemaal. Is het niet fysiek, dan wel van reputatie. ‘Ik zeg: “Lena, bezorg me morgenavond tien topmeisjes. Maakt niet uit wat het kost!” Een dag later zaten Misja en zijn Armeense partners in de bossen buiten Tver. De gehuurde villa met restaurant had twintig kamers. Buiten stond een wagenpark van zeker drie miljoen dollar. Ze begonnen te zuipen en te toosten. Op Israël. Op Rusland. Op het Armeense volk.
Bijna was het moment aangebroken om collectief naar boven te gaan, toen de gerant op Misja’s schouder tikte. ‘Ik glipte even met hem weg, en vroeg: “Wat is er aan de hand?”’ De dames die al boven in de kamers hadden klaar gelegen, stonden met de jassen aan in de gang, wachtend op taxi’s. ‘Waarom?’ vroeg Misja wanhopig. ‘We neuken niet met zwartkonten!’ riepen de hoertjes in koor. Maar het waren Armeniërs! ‘Juist, zwartkonten dus.’
Misja kent de mores: een woord is een woord. Er waren er voor minder door een kogel getroffen. Hij bood de meisjes elk vijfhonderd dollar extra. Nee. Duizend. Nee. Tweeduizend. Nee. ‘Met zwartkonten neuken we niet!’ En ze reden even later weg.
Terug aan tafel, biechtte Misja op dat de meisjes waren vertrokken. Waarom? Hij durfde niet te zeggen dat het endemische racisme van het Russische volk hem – een jood – indirect had getroffen. Na een zwijgscène, zei de leider: ‘Misja, zuipen!’ Met twintig man moest Misja apart toosten. ‘Ik was al kachel. Ze wilden me dood hebben. Maar na twintig glaasjes cognac ad fundum stond ik nog steeds overeind. Dat heeft me gered.’ Zaken doen in Rusland.
Pieter Waterdrinker
Hotel Náutico
Vanaf Valencia zijn we het Spaanse binnenland ingereden. De stipjes op de Michelinkaart geven geen uitsluitsel over het slaperigheidsgehalte van de bergdorpjes, die bovendien vaak tientallen kilometers uit elkaar liggen. Al twee keer zijn we, op zoek naar een hotel, voor niets kilometers omgereden. Maar, zie ik op de kaart, er komt een meer binnen bereik, met een plaatsje aan het water: Valverde de Júcar. Een bord verwijst er naar ‘Hotel Náutico’. Een hotel met uitzicht op het water, ongetwijfeld.
Hotel Náutico ligt buiten het dorp, met een groot terras eromheen en uitzicht over aardappelvelden, wuivend graan, weggetjes, hier en daar een boom. Geen meer te bekennen. Wel de hoteleigenaar, die overloopt van enthousiasme: ‘Welkom! Wat voor kamer wilt u? Zeg het maar. We hebben alles!’
We zijn de enige gasten. En we mogen nauwelijks naar onze kamer, want hij móét ons rondleiden. Hij vertelt hoe ouders kunnen eten op het terras en tegelijkertijd hun kinderen in de gaten houden, die spelen op het speelplaatsje. Het terras is hier en daar verzakt, het plaatsje overwoekerd door verdroogde struiken. ‘En dan is hier het strand,’ zegt hij geestdriftig met een blik op een stukje gebarsten aarde met een uitgemergelde boom erop. ‘En daar,’ hij wijst naar het hekje om het terras, ‘daar kun je vissen.’
We kijken elkaar aan: een gek. ‘Enne&#8230;’ zeg ik achteloos, ‘het meer?’ Zijn ogen schitteren. ‘Dat komt!’ roept hij. ‘Volgend jaar!’
Spanje droogt uit. In de winters valt er extreem weinig regen, het tweede halfjaar van 2005 was het droogste sinds 1880. Ze hebben twee dammen in het meer gebouwd, jaren geleden, vertelt hij. Hij heeft het hotel twee jaar geleden gekocht en opgeknapt. En nu wacht hij tot ze de dammen weghalen. En tot het weer gaat regenen. Hij laat een beduimelde foto zien. Achter het terrashekje strekt zich inderdaad een meer uit, met bootjes en badgasten. Die tientallen jaren oude foto is het houvast van de eigenaar van Hotel Náutico. Nadat zijn vrouw ons heeft bedolven onder ongevraagde hapjes en andere goede bedoelingen, nadat hij twee stoeltjes en een tafeltje voor ons op het immense terras heeft gezet om de zon te zien ondergaan over de velden, als hij een stoel bijschuift en lyrisch vertelt hoe het er volgend jaar uitziet, met de sterren weerspiegelend in het water, beloven we: volgend jaar komen we terug. ‘Als het water er is,’ zegt hij.
Juliette Berkhout
De fotograaf en de papegaai
Ze willen zijn papegaai afpakken en hij had het kunnen weten. ‘Dierenbeul!’ wordt hem soms toegeroepen, altijd door hetzelfde ‘vieze oude mannetje’ vanuit een voorbijrijdende auto. Károly Álmos, zelfbenoemd Hongaars hoffotograaf, staat op de Nieuwmarkt in Amsterdam met zijn antieke houten camera. Voor negen euro per stuk krijg je een ‘nostalgische foto’ in sepiakleur, ter plekke ontwikkeld en afgedrukt volgens een honderdvijftig jaar oud procédé. Zijn trouwe metgezel Gubba, een grijze roodstaartpapegaai, zit rustig op zijn schouder en wanneer er een foto wordt gemaakt springt hij op de camera. ‘Kijk naar het vogeltje!’ roept Károly dan.
Maar dat mag niet meer van het stadsdeel Centrum. Iemand heeft een klacht ingediend wegens dierenmishandeling, waarop Álmos een brief kreeg. ‘Zoals u misschien niet weet, kent het stadsdeel Amsterdam-Centrum een streng beleid voor het gebruik maken van dieren in de openbare ruimte,’ staat daarin. ‘Het betekent dat ik die stomme vogel nu alleen nog mag meenemen als ik hem in een kooitje stop,’ moppert Álmos. ‘Dat is toch juist dierenmishandeling?’
Mensen zijn raar, met dieren, vindt Álmos. ‘Op drie centimeter afstand roepen ze heel hard ‘poele poele poele’ naar een dier dat ze niet kennen. Achterlijk gedoe.’
En de papegaai zelf? ‘Die vindt alle aandacht lekker.’ Zonder tot overdreven dierenliefde te vervallen, weet hij weet precies wat de papegaai nodig heeft: menselijk contact en duidelijkheid over wie de baas is. Het is alweer zes jaar geleden dat Álmos de papegaai vond, ergens in een bos bij Utrecht. ‘Ik heb hem uit die boom gehaald, meteen instinctief zijn snavel gepakt en honderdtachtig graden gedraaid. Dat doen vogels bij elkaar ook, dan weten ze: jij bent de baas. Als kind heb ik ook altijd vogels gehad, eksters, spechten en kauwen, ik heb een goede hand met die beesten.’
Hij heeft het helemaal gehad met het stadsdeel. ‘Ze hebben ook al mijn schip afgepakt.’ Álmos had op zijn boot in de gracht een stukje gras gezaaid. Daar wilde hij een konijn op zetten, liefst met roze strik. ‘Voor mijn dochter, die werd twee jaar.’ De boot voldeed niet aan bepaalde eisen en het stadsdeel trok de vergunning in, na een klacht van een – wederom – ‘vies oud mannetje’. Álmos: ‘Het zijn altijd vieze oude mannetjes die jaloers zijn op iets wat zij zelf niet hebben.’ Hij is even stil. ‘Ze willen mijn speeltjes afpakken. Ik heb ze wel door. Het is heel handig als paranoia samengaat met sociale intelligentie.’
‘Kra,’ krast de papegaai zachtjes door het open deurtje van zijn kooi.
Padu Boerstra
Coup in Holland
Toen H.J.A. Hofland in NRC Handelsblad Nederland rijp voor een staatsgreep noemde (‘massale ontevredenheid, onoplosbaar lijkende problemen, zwak gezag’), kroop Kees M. Paling, spreekbuis van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) meteen achter zijn computer om een reactie te tikken.
Wie zou de coup van Hofland moeten uitvoeren? Het Republi­keins Genootschap? Prins Wil­lem-Alexander? Toevallig beschikt Paling over een encyclopedische kennis van de militaire geschiedenis. Omdat hij bovendien een kloek standaardwerk over het fenomeen staatsgreep in de pen heeft, kan hij de feiten uit het blote hoofd oplepelen: ‘Vrijwel alle 518 staatsgrepen en pogingen daartoe in de twintigste eeuw werden uitgevoerd door of met steun van eenheden van de nationale strijdkrachten.’ De laatste drie coups in Nederland vonden plaats rond 1800, ten tijde van de Bataafse Republiek. Hoewel Paling zich in dit kikkerland geen gewapende machtsgreep kon voorstellen, raakte hij gaandeweg toch steeds meer gefascineerd door het idee. Stel dát een rechts-populistische partij à la de LPF erin slaagt om het vertrouwen te winnen van de top van het leger, stél dat deze heren eensgezind van mening zijn dat alleen een dictatuur de dolgedraaide democratie kan redden, hoe zouden ze die putsch dan aanpakken? De ‘militaire thriller’ Operatie Tango die Paling erover schreef, berust volgens hem op een ‘uiterst realistisch scenario’. Voor de broodnodige sociologische analyse in zijn roman ging de auteur vanzelfsprekend te rade bij SCP-onderzoek. Zo laat hij Lucas van Dale, raadsadviseur van de minister-president, aan een journaliste verklappen dat er ‘iets broeit in de samenleving’. Dat wil zeggen: ‘De politiek denkt dat de ontevredenheid onder de burgers weg is zolang je er niets van merkt. Of dat die ontevredenheid vanzelf verdwijnt als de economie weer groeit. En dat is dus pertinent niet het geval.’
De jaarlijkse veteranendag op 29 juni leent zich bij uitstek voor het plegen van een staatsgreep: dan wemelt het in Den Haag van de militaire uniformen. ‘De namen van de militairen die me behulpzaam waren bij de research mag ik niet noemen,’ zegt Kees Paling. Voor ambtelijk Den Haag valt er in Operatie Tango heel wat te schuddebuiken om inside-grappen. De Commissie voor Zwaarwegende en Waardenbedreigende Onderwerpen (CZWO) die in het boek voorbij komt, heeft volgens Paling écht bestaan. ‘De afkorting dan. Die staat in werkelijkheid voor Commissie voor Zorg, Welzijn en Onderwijs. Ik heb tien jaar het secretariaat voor die club gedaan.’
Rudie Kagie

Rudie Kagie

Pieter Waterdrinker

Padu Boerstra

De kleine wereld

Toptalenten in Nederland
Pensioenen
Ralph Koijen
Lans Bovenberg, expert met internationale bekendheid op het gebied van vergrijzing en directeur van Netspar, over econoom Ralph Koijen: &#8216;Pensioenen en verzekeringen &#8211; niemand weet het, maar dat is een van de terreinen waarin Nederland wereldleider is. Denk aan bedrijven als ING en Fortis. En aan onze goedgevulde pensioenfondsen. Ralph Koijen levert daar een essentiële bijdrage aan.
Zo jong als hij is, heeft hij zich verdiept in twee aspecten van de vergrijzing die nu hot issues zijn. Zijn specialisme is beleggen op de lange termijn: hoe kunnen pensioenfondsen zich indekken tegen inflatie? Verder houdt hij zich bezig met de voor- en nadelen van collectieve pensioenfondsen. En hoe kan meer keuzevrijheid binnen die fondsen eruitzien?
Hij hielp het ABP bij het vaststellen van zijn langetermijnvisie. Zo zorgt hij ervoor dat ons pensioen gelijke tred houdt met de inflatie. Het ABP kondigde deze maand aan minder op de beurs te beleggen en meer in private equity. Door zijn aanwezigheid bij ABP heeft Ralph daar zijn steentje aan bijgedragen.
Nu zit hij voor een jaar in de Verenigde Staten om zich te ontwikkelen en te verbreden. Dat is het walhalla van de economische wetenschap. Hij werkt er samen met de beste mensen op zijn gebied, is er een enorm netwerk aan het opbouwen.
Ralph is goed in drie dingen: hij weet wat er speelt in de wetenschap, kent zijn vak uit de praktijk én hij is ondernemend. Die combinatie noem ik de gouden driehoek. Een
bèta die dat allemaal in zich heeft, daar is een ernstig tekort aan.&#8217;
RALPH KOIJEN LEEFTIJD 25 | STUDEERDE AAN Universiteit Tilburg, financiële econometrie | VAN/TOT 1999-2003 | WERKZAAM ALS Ph.D. student (aio) | ADVIESFUNCTIE ABP
Water
Bas Jonkman
Marcel Stive, hoogleraar Kustwater­bouwkunde, wetenschappelijk directeur van het Water Research Centre Delft en lid van het Expertise Netwerk Waterkeringen, over waterbouwkundige Bas Jonkman: &#8216;Hoeveel mensen verdrinken er bij een overstroming? Dat is kort gezegd waar Bas Jonkman in is afgestudeerd en nu op promoveert.
Jonkman heeft net zijn proefschrift ingeleverd. Hij geeft belangrijke informatie op grond waarvan nu beleid wordt gemaakt. Wat zijn de gevolgen en risico&#8217;s van overstromingen? Welke maatregelen kunnen we nemen om deze te reduceren? Het zijn belangrijke vragen, gegeven het feit dat we verwachten dat het in de toekomst vaker zal misgaan. Ze zijn ook steeds relevanter nu de overheid overweegt niet meer te investeren in het verhogen van dijken, maar evacueren als optie te nemen. Dan moet ze wel eerst de risico&#8217;s kunnen inschatten. Jonkmans model wordt nu meegenomen in die overweging. Voor zijn onderzoek dook hij in de archieven van de watersnoodramp in 1953, toen in Zeeland achttienhonderd mensen verdronken. In 2005 reisde hij naar New Orleans om daar data te verzamelen. Voor New Orleans was evacuatie zeer effectief, maar in de Nederlandse situatie is evacuatie van kustgebieden gedoemd te mislukken.
Een hurricane zie je dagen van tevoren aankomen. Je kunt dan goed waarschuwen. Een dijkdoorbraak in Nederland verloopt waarschijnlijk anders. Het is dagen slecht weer, en niet zeker of er een overstroming zal komen. Als die dijk inderdaad doorbreekt, hebben mensen 24 uur om te evacueren. Dat is heel kort.
Wat doe je als je hoort dat je je uit de voeten moet maken? Je rijdt eerst naar huis om je dierbaren op te halen en dan vertrek je. Dat veroorzaakt gigantische files. Er komen allerlei sociologische en psychologische factoren bij kijken. Ook die onderzocht Jonkman.
In de wetenschap hebben veel mensen moeite met breed denken. Het is vaak mierenneuken. Deze jongen heeft de eruditie om breed te kunnen kijken, over de grenzen van de wetenschappen heen. Dat maakt hem bijzonder.&#8217;
BAS JONKMAN LEEFTIJD 29 | STUDEERDE AAN TU Delft | VAN/TOT 1995-2001 | PROMOTIE 2002-2007, proefschrift: &#8216;Loss of life estimation in flood risk assessment&#8217;, onderzoek naar slachtoffers ten gevolge van overstromingen | WERKZAAM ALS Specialist Veiligheid Hoogwater, bij Rijkswaterstaat
Duurzaamheid
Nicole van Dam
Louise Vet, professor in evolutionaire ecologie en directeur van het Neder­lands Instituut voor ecologie (NIOO-KNAW), over chemisch ecoloog Nicole van Dam: &#8216;Planten zijn niet alleen de longen van onze aarde, ze zijn ons belangrijkste voedsel. Tegen insecten en andere organismen die hen bedreigen, brengen ze chemische verdediging in stelling: ze produceren de meest toxische stoffen op aarde om hun belagers van het lijf te houden en, als ze worden aangevallen, bovendien aantrekkelijke geurstoffen die de vijanden van hun vijanden aantrekken. Er zijn in de natuur daardoor weinig problemen met insectenplagen. Wel in de landbouw, waar we meestal minder resistente planten gebruiken, die door de kwekers vooral zijn veredeld op productieverhoging of op mooi, groot of lekker. Een insectenplaag gaan we dan te lijf met chemische bestrijdingsmiddelen, met alle nadelen voor mens en natuur. In 2000 heeft het NIOO-KNAW een nieuwe groep gestart om de nog onbekende interactie tussen het boven- en ondergrondse voedselweb te onderzoeken en vooral de rol die de verdediging van planten hierbij speelt. We lopen hiermee voorop in de wereld. Nicole van Dam is als vooraanstaand chemisch ecoloog een spil in dit onderzoek. Ze was de eerste chemisch ecoloog die de effecten van ondergrondse vraat op bovengrondse voedselketens nauwkeurig in kaart heeft gebracht; nu volgen anderen en is het belang ervan breed doorgedrongen. Kennis over de koppeling van ondergrondse en bovengrondse ecologische processen is óók van belang voor natuurontwikkeling en natuurbehoud. En om, bijvoorbeeld, de ecologische risico&#8217;s van genetisch gemodificeerde planten te bepalen, een risico dat nog nooit in de bodem is onderzocht.
Voor haar onderzoek ontving Nicole van Dam een prestigieuze VIDI-beurs van NWO. Haar publicaties worden internationaal gretig ontvangen en goed geciteerd, en ze is een geliefd en enthousiast spreker op internationale congressen. Ze is een internationale topper op haar vakgebied.&#8217;
NICOLE VAN DAM LEEFTIJD 41 | STUDEERDE AAN Universiteit Wageningen | VAN/TOT 1984-1990 | POST-DOCTORAAL ONDERZOEK Universiteit Leiden (1994-1995), University of California Riverside (1995-1997), Max Planck Instituut voor Chemische Ecologie, Jena (1997-2000), NIOO-KNAW (2000-2003) | PROMOTIE 1990-1995, Universiteit Leiden | Proefschrift &#8216;Production, distribution, and function of secondary metabolites&#8217; | WERKZAAM ALS Research scientist (sinds 2005 Senior Research Scientist) bij het NIOO-KNAW
Ruimtevaart
Marco Beijersbergen
Johan Bleeker, hoogleraar Ruimte­on­­der­­­zoek aan de Universiteit van Utrecht en tot eind 2003 directeur van SRON (het Nederlandse Instituut voor Ruim­te­onderzoek), over Marco Beijers­bergen: &#8216;Ik heb hem in 1997 voor het eerst ontmoet in zijn rol als technisch-wetenschappelijk consultant bij ESTeC tijdens de bouw van een grote Europese röntgen-ruimtelescoop. Marco was toen een jonge postdoc en viel niet alleen op door zijn grondige fysische kennis van instrumentele concepten, maar ook door zijn belangstelling voor nieuwe technologie. Zijn drive was toen al duidelijk: een optimale synthese tot stand brengen tussen wetenschap en innovatieve technologie. De ontwikkeling van fysische instrumentatie voor de ruimtevaart (zijn leeropdracht als bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Leiden) is daarvoor de ultieme uitdaging. Marco&#8217;s ondernemingsgeest en eigen visie resulteerden, onvermijdelijk, in het opzetten van een eigen bedrijf, cosine Holding, hij wilde geen &#8220;pareltje&#8221; blijven in de kroon van een of ander consultancybureau. Marco vormt de spil van alle activiteiten: acquisitie, organisatie, meewerkend voorman en coach, inhoudelijk klankbord. Een opmerkelijke combinatie van affiniteit met wetenschap, toptechnologie en ondernemerschap. Cosine voert hoofdzakelijk onderzoeks- en ontwikkelingsopdrachten uit voor Europese ruimtevaartprojecten van ESA. Daarin vormt het een brug tussen de wetenschap en bedrijven die zijn gespecialiseerd in technologie en engineering. Het bedrijf ontwikkelt, simuleert en test optica voor ruimtetelescopen en speelt een centrale rol in de ontwikkeling van revolutionaire nieuwe technieken voor het maken van scherpe afbeeldingen in röntgenlicht. Het doorontwikkelen van deze techniek kan op korte termijn leiden tot de mogelijkheid om ruimtetelescopen te bouwen die, met hetzelfde gewicht, meer dan tienmaal het lichtverzamelend oppervlak hebben en veel scherper röntgenbeelden maken dan tot nu toe mogelijk leek.&#8217;
MARCO BEIJERSBERGEN LEEFTIJD 38 | STUDEERDE AAN Universiteit Delft (1987-1988, propaedeuse Technische Natuurkunde), Universiteit Leiden (1988-1991, doctoraal Experimentele Natuurkunde) | PROMOTIE 1991-1996, Universiteit Leiden, proefschrift &#8216;Phase singularities in optical beams&#8217; | WERKZAAM ALS Directeur-eigenaar van cosine Science &#038; Computing BV en cosine Research BV (sinds 2000) en bijzonder hoogleraar Fysica van Ruimtevaartinstrumentatie aan de Universiteit Leiden (sinds 2005) | MEDEUITVINDER VAN silicium gaatjeslenzen voor röntgenstraling (2001)
Hightech systemen
Dave Blank
Frans van Vught, ex-rector en bestuursvoorzitter Universiteit Twente, thans topadviseur Europese Commissie en lid van het Innovatieplatform, over nanotechnoloog Dave Blank: &#8216;De combinatie van nanotechnologie en materiaalwetenschappen is een van de aantrekkelijkste en meest innovatieve vakgebieden in de hightech sector. Daar wordt bijvoorbeeld gewerkt aan stoffen met ingebouwd geheugen: denk maar aan een overhemd dat de drager automatisch zijn medicijnen toedient. Dat is allemaal niet zo heel ver weg. Daves grootste verdienste is dat hij materialen heeft voorzien van een compleet nieuwe wetenschappelijke benutting, waardoor dit soort futuristische toepassingen mogelijk worden.
Met het MESA+ instituut behoort Neder­land internationaal tot de top vijf op het gebied van de nanotechnologie. Als weten­schap­pelijk directeur van het instituut neemt Dave dus een belangrijke positie in. Hij is bij uitstek iemand die de koppeling tussen fundamenteel academisch onderzoek en praktische toepassingen kan maken. Hij is begonnen op de LTS en is via de MTS en de HTS opgeklommen, gepromoveerd en uiteindelijk hoogleraar geworden. Die motivatie om het allerhoogste te bereiken, vind ik prachtig.
In Nederland is een tekort aan technisch opgeleiden, dus we moeten heel veel doen om te zorgen dat de generatie hierna internationaal ook kan meedoen. Dave heeft de motivatie om anderen daarbij te betrekken; hij is erg begaan met onderwijs, met leerlingen en studenten. Hij is niet voor niks hoofdredacteur van www.natuurkunde.nl, hij heeft aan de wieg gestaan van de nieuwe bacheloropleiding Advanced Technology aan de Universiteit Twente en is lid van de adviesraad van het ROC van Twente. Dave heeft een groot hart voor de toekomst.&#8217;
DAVE BLANK LEEFTIJD 54 | STUDEERDE AAN HTS Enschede | VAN/TOT 1972-1976 | PROMOTIE 1987-1991, Universiteit Twente, proefschrift over hoge temperatuur supergeleidende dunne lagen | WERKZAAM ALS hoogleraar anorganische materiaalkunde, faculteit Technische Natuurwetenschappen, Universiteit Twente | NU wetenschappelijk Directeur MESA+ Instituut voor Nanotechnologie
Creatieve industrie
Arjan Brussee
Erwin van der Zande, hoofdredacteur van techlifestyle magazine Bright, over Arjan Brussee: &#8216;Nederland is echt een kikkerlandje als het gaat om games. Arjan is onze rots in de branding. Hij werkt nu aan Killzone 3 voor de Playstation 3 spelcomputer die in maart op de markt komt. Het budget daarvan is hoger dan dat voor de film Zwart­boek. Twee jaar geleden kwamen hij en zijn team met zijn grootste klapper: het actiespel Killzone voor de Playstation 2.
Daar zijn wereldwijd twee miljoen exemplaren van verkocht. Dan tel je mee. Brussee was op het juiste moment op de juiste plaats. Zijn doorbraak was in 1994 met platformspel Jazz Jackrabbit. Hij richtte Orange Games op, dat in 2000 opging in Lost Boys Games. Twee jaar later werd het Guerrilla, dat eind 2005 onderdeel werd van Sony en exclusief titels voor het Playstation-platform ontwikkelt. Hij heeft een talent voor games, maar ook zakelijk inzicht. Er lijkt soms een minderwaardigheidscomplex te bestaan als het om grote mediaproducties gaat: we wachten wel wat er uit de VS of Japan komt. Maar dat hoeft helemaal niet. Big Brother is een succesvol exportproduct. Een vriendensite als Hyves is ook populair in Brazilië. En in Nederland kunnen we dus ook een gamehit maken. Aan Killzone 3 werken nu honderdtwintig mensen van over de hele wereld in Amsterdam. Je hoeft niet groot te zijn om iets groots te maken. Je moet geloven in eigen kunnen. Voor mij is Arjan een inspirerend voorbeeld.&#8217;
ARJAN BRUSSEE LEEFTIJD 34 | EERSTE GAME 1994, &#8216;Jazz Jackrabbit&#8217; | EIGEN BEDRIJF 2002, Guerrilla | GROOTSTE GAME 2004, &#8216;Killzone&#8217; | OVERNAME 2005, gekocht door Sony | NU BEZIG MET &#8216;Killzone 3&#8217;
Life sciences
Menno de Jong
Jaap Goudsmit, hoogleraar armoede-gerelateerde infectieziekten AMC en wetenschappelijk directeur Crucell Holland BV, over Menno de Jong: &#8216;Talentvol zijn is een etiket dat op iemand wordt geplakt. In een land als het onze brengt dat risico&#8217;s met zich mee. De wereld om de talentvolle heen ontleent aan het etiket alleen al het gevoel dat het etiket zelf indirect betekent dat de anderen tot de vermaledijde massa der minder getalenteerden behoren. Kritiek op de uitverkorenen is makkelijk omdat ze hun uitverkiezing nog zullen moeten meemaken. De schoonheid van de loopbaan van de talentvolle is alleen achteraf te meten. De meesten zullen het niet waarmaken, een enkeling wel.
Daarom heb ik iemand uitgekozen die het nu, zo&#8217;n tien jaar na zijn promotie, lijkt waar te maken. Dat is Menno de Jong. Hij is gepromoveerd op het AMC op een proefschrift over het falen van aids-behandeling. Menno is arts en medisch microbioloog. Hij is weggegaan uit het AMC om in Vietnam te gaan werken en precies op dat moment brak de storm van vogelgriep los. Hij was op de goede plaats op het goede moment, een eigenschap die de talentvolle toevalt, maar niet bij toeval. Een talent beschikt over serendipiteit, gedefinieerd volgens Merton &#038; Barber als &#8220;de gelukkige combinatie van wijsheid en geluk waarbij iets niet geheel per ongeluk wordt ontdekt&#8221;.
Menno publiceerde in de laatste twee jaren vanuit Vietnam drie artikelen in het beste medische tijdschrift van de Verenigde Staten, The New England Journal of Medicine, en één in Nature Medicine, het beste van Europa. Elk van die artikelen is een mijlpaal in het onderzoek naar vogelgriep, waarbij Menno ingenieus gebruikmaakte van de technieken die hij had geleerd en toegepast tijdens zijn aids-onderzoek. Nederland kan er trots op zijn zo&#8217;n talent te hebben voortgebracht.&#8217;
MENNO DE JONG LEEFTIJD 43 | STUDEERDE AAN Universiteit van Amsterdam | VAN/TOT 1982-1996 | PROMOTIE 1990-1996 AMC Amsterdam, proefschrift over medicijngebruik bij hiv-1 infecties | SPECIALISATIE 1996-2000 microbiologie | WERKZAAM ALS 2000-2003 Arts-microbioloog, LUMC Leiden/AMC Amsterdam | NU Hoofd virologie-lab, Hospital for Tropical Diseases Ho Chi Minh City (Vietnam)
Voeding
Rob van Dam
Martijn Katan, hoogleraar voedings­leer aan de Vrije Universiteit Amster­dam, over Rob van Dam: &#8216;Door de toenemende vetzucht, massaal, wereldwijd, neemt ook diabetes snel toe. Het gaat om zulke grote aantallen mensen, dat er nooit genoeg geld zal zijn om de lichamelijke gevolgen daarvan op te vangen. We moeten dus voorkomen dat mensen dik worden. En als ze dik worden, onderzoeken hoe je dan toch diabetes kunt voorkomen.
Rob van Dam is daarmee bezig. Hij heeft een gedeelde aanstelling aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en aan Harvard University in Boston; de kern van zijn onderzoek is de vraag hoe je kunt voorkomen dat mensen diabetes krijgen.
Ik vind hem vooral bijzonder vanwege de manier waarop hij aan zijn onderzoeken werkt. Voor onderzoek op het gebied van voeding en gezondheid moet je de materie van verschillende kanten attaqueren. Van Dam doet dat. Hij was student in Wageningen toen ik daar werkte en ik heb hem aanbevolen bij mijn collega in Harvard voor een stage. Die waren zo tevreden dat ze hem hebben gehouden. Van huis uit is Rob van Dam epidemioloog. Maar hij gaat niet alleen achter de computer zitten, hij doet ook experimenten en genetische studies. Die breedheid heb je nodig in een toegepast vak als voeding.
Hij heeft nu al een publicatierecord waar een ouder iemand jaloers op kan zijn. Of hij bij de diabetes blijft, weet ik niet. Maar er is zat te ontdekken als je aanpakt en je gelooft niet zonder meer wat anderen zeggen. Met die instelling kan hij ver komen.&#8217;
ROB VAN DAM LEEFTIJD 31 | STUDEERDE AAN Universiteit Wageningen (Voeding en Gezondheid) | VAN/TOT 1993-1998 | PROMOTIE 1998-2003, onderzoek uitgevoerd bij het RIVM en de Harvard School of Public Health, promotie bij de faculteit geneeskunde, VU Amsterdam; proefschrift: &#8216;Diet, physical activity, genetic susceptibility, and risk for type 2 diabetes&#8217; | WERKZAAM ALS Onderzoeker Diabetes Epidemiologie, RIVM | NU Universitair Docent, Instituut voor Gezondheids­wetenschappen, VU Amsterdam (sinds 2002), Research Scientist, Department of Nutrition, Harvard School of Public Health (sinds 2005), Assistant Professor, Channing Laboratory, Harvard Medical School and Brigham and Women&#8217;s Hospital (sinds 2006)

Barbara van Erp

Hidde van den Brink

Boven het maaiveld; SPECIAL KENNISKAPITAAL

Hé, een geïntegreerde Japanner. Dat is de eerste gedachte bij het zien van de foto van de Japanse man met een glaasje oranjebitter. Want een drankje is zoiets als een klederdracht, een automerk, een modecode: een bevestiging van een identiteit. Toon mij uw drankje en ik zal zeggen wie u bent. Een tienermeisje drinkt Breezers. Een corpsbal bier. Een advocaat dure wijn. Een oude dame advocaat. En een Japanner die oranjebitter drinkt, is dus Nederlands. Aangepast. Geïntegreerd. Hij valt niet meer op.
Nou ja. Hij valt natuurlijk wél op. De foto van de Japanner met oranjebitter is deel van een serie geënsceneerde foto’s die fotografe Jouk Oosterhof vast niet heeft gemaakt met het idee ‘breng integratie in beeld’. We zien een bejaarde vrouw met een Breezer. Een zwerver met champagne. Een keurige mevrouw achter een berg goedkope blikjes bier. Een man, type buurman-die-nog-bij-zijn-moeder-woont, met een exotische vakantiepretcocktail. En een jasjedasjeman nipt aan een jeneverkelkje met het likeurtje Boswandeling, dat populair is bij discojongeren en bij zwervers, omdat het veel alcohol voor weinig geld biedt en drinkt als limonade.
Zijn deze mensen aangepast? Nee. De drankjes ‘horen’ niet bij hen – dat maakt de beelden juist zo vreemd. Die waarneming drukt ons met de neus op het feit dat wij kijkers ‘aangepaster’ zijn dan zij. Want we denken wel dat we unieke individuen zijn die losstaan van vastgeroeste gewoonten en marketingconcepten, maar meer dan we ons bewust zijn – en meer dan ons lief is – blijken we ons voorspelbaar te conformeren aan een groep. U weet het niet, maar u valt in het vakje ‘opwaarts mobiel’ of ‘zakelijk-exclusief’, en u rijdt vast in de bijbehorende auto. En u wilt waarschijnlijk nog niet dood gevonden worden met een Breezer of een fles appel-bessenwijn. Terwijl het misschien best lekker spul is.
De mensen op de foto’s drinken alleen. Ze hoeven zichzelf niet te bewijzen of te bevestigen. Ze doen zichzelf een genoegen. Dromen ze van een ander leven? Luxer, of juist vagebond-achtig? Jonger? Swingender? Opwindender? Belichaamt hun drankje het verlangen iemand anders te zijn? In elk geval stappen ze hier uit het harnas van hun eigen uiterlijk. En maken daarbij wél dankbaar gebruik van het marketing-imago van hun drankjes. Pak een uitbundig versierde cocktail en je waant je op een exotisch vakantie-eiland. Drink champagne en je hoort bij de jetset. Met een Breezer aan de lippen lijk je jonger (of, als je twaalf bent, ouder). En alleen Hollanders drinken oranjebitter. De belofte van een ander leven, gevangen in een fles. Toon mij uw drankje en ik zal zeggen wie u wilt zijn.
Is onze Japanse man geïntegreerd? Welnee. Hij is dat net zomin als de buurman geïntegreerd is in de tropen, de oude vrouw in de disco, of de zwerver in de P.C. Hooftstraat. Ze zijn hun allerindividueelste zelf, met hun eigen dromen.
Wat is het tegenovergestelde van geïntegreerd? Onaangepast? Eigenwijs? Dwars? Misschien wel zo leuk. Laten we ons hoeden voor de grote aangepastheid. Durf te dromen. Drink eens dwars.
Styling: Richard Schreefel / Angelique Hoorn. Assistent fotografie: Maarten Willemstein. Met dank aan: Nam Kee, Wildschut, Dutch casting, Floris van Kapelle, Laura Dols (blauwe blouse), HUGO by HUGO BOSS (hemd en vest Japanner, pantalon buurman) William Lockie (spencer buurman).

Betty

Betty

Betty

Betty

Wie? Eva Gabrielsson. Wat? Krijgt wat wij haar gunnen. Waar? Via www.supporteva.com

Bril in een rokje

Afscheid van Evelien

Verloochend maar veerkrachtig

In de campcanon

De kleine wereld

Boven het maaiveld; SPECIAL KENNISKAPITAAL

Dwarse drinkers; SPECIAL ONDER INVLOED