VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Feuilleton
Betty zit op het bed. Ze klemt haar telefoon tegen haar oor. &#8216;Anna?&#8217;
&#8216;Wat fluister je? Waar zit je?&#8217;
&#8216;Bij David.&#8217;
&#8216;Hebben jullie nou gepráát?&#8217;
&#8216;Nee. Luister. David is een peul.&#8217;
Gelukkig is er niets veranderd, had Betty gedacht terwijl ze zich naar Davids woonboot had gespoed. Ze was met de kerst weliswaar van zijn zijde geweken door thuis te blijven terwijl hij moest optreden, en hij had in zijn paniek en kwaadheid nare dingen gezegd, maar ze hadden besloten dat het weer goed was en nu had hij haar gewoon weer nodig. Uitpraten was onzin, al dat gepraat waar Anna in gelooft &#8211; ze wilde niet weten hoe hij het er daar in Parijs had afgebracht, ze hadden elkaar gewoon een maand niet gezien en alles ging gewoon weer zoals het altijd was gegaan. Davids oplopende zenuwen voor een pianorecital. Zijn telefoontje als hij die zenuwen niet meer de baas kan. Haar rol als de bezweerster van zijn angsten, mascotte, muze. Het optreden, waar ook nu weer niets op aan te merken was &#8211; waar is hij toch bang voor, een zaaltje vol welwillende grijze hoofden -, de nazit met wat keurige notabelen, de onvermijdelijke mevrouw in een zelfgebreide artistieke trui en die ene stamelende puber die hem bewondert. Het gewoonlijke champagneontbijt &#8211; &#8216;Goh, David, wat een verrassing!&#8217; &#8211; de volgende ochtend. Ze had zich met haar telefoon en laptop op Davids bank genesteld om nog een paar dagen te blijven, in het tevreden besef: hier te zijn is genoeg.
Het vroor. Het dooide. Betty zat een beetje te werken en kookte, David speelde piano of las, of belde of mailde. Ze zeiden niet veel, maar dat was juist fijn. Alles was zoals het was geweest.
Hoewel.
Betty&#8217;s favoriete pagina in de Bobo, vroeger, bestond uit twee plaatjes die ogenschijnlijk hetzelfde waren maar toch miniem van elkaar verschilden: in het tweede plaatje waren kleine dingen toegevoegd, of weggehaald. De kunst was om de verschillen op te merken.
In het huis van David zag alles er hetzelfde uit. De glanzende vleugel, de chaise longue van Le Corbusier, de gravures aan de muur, de sierlijke antieke eikenhouten kast met bladmuziek, de glazen salontafel, de Gispen-fauteuils, de strak geordende cd- en boekenkast, de kaarsrechte stapel boeken en kranten naast de beige bank: de jaloersmakende orde, leegte en schoonheid van een huis in een woonblad. Ze voelt zich er altijd een per ongeluk aangewaaid bosje zwerfvuil dat zich opdringerig in de bank nestelt.
Niets veranderd. 
Nou ja, David had een nieuwe smartphone, die af en toe &#8216;plienk!&#8217; of &#8216;pie-doe!&#8217; riep. En over een stoel hing een nieuw jasje. Uit Parijs. Een sweaterachtig, sportief ding, niets bijzonders, duizenden mannen dragen zulke jasjes. Maar die dingen hadden in de buurt van David bijna iets gênants, zoals vroeger wanneer je ouders ineens een dansje maakten, of zoenden. David is zo gelijkmatig en conservatief, dat elke minieme afwijking eruit springt als een Niki de Saint Phalle in een zaal vol Giacometti&#8217;s. Betty is gesteld op zijn tweedjasjes, zijn En­gel­se schoenen, zijn lamswollen truien, zijn altijd gestreken overhemden, bakens in een warrige wereld waarin de krant bericht dat mannen nu capejes gaan dragen, of rare roze te krappe truitjes. 
Ze houdt van zijn terughoudendheid, zijn formaliteit, zijn geremdheid zelfs. Die smartphone en het sweaterjack zijn fremdkörper, toegevoegd in het tweede plaatje. 
Zoek de verschillen.
Was er ook iets weg? Iets niet? 
Het is niet het huis, het is David. Er ontbreekt iets bij David.
&#8216;Het is net als in die film, Invasion of the Body Snatchers,&#8217; zegt Betty. &#8216;Met die ruimtewezens, die komen in de vorm van peulplanten, weet je nog, die mensen observeren. Als je in slaap valt, word je insloten in een reuzenpeul en na het ontwaken praat je nog hetzelfde, ziet er hetzelfde uit, maar ben je niet dezelfde &#8211; je persoonlijkheid is weg, veranderd. Alleen mensen die zo&#8217;n peul nog als mens kenden, merken het verschil. Tot ze zelf ook een peul worden.&#8217;
&#8216;O ja,&#8217; zegt Anna. &#8216;Zelfs Donald Sutherland. Vreselijk enge film.&#8217; 
Ze lacht. &#8216;Ach, eigenlijk zijn alle mannen peulen. Joh, waarschijnlijk heeft David last van een milde midlifecrisis. De meeste mannen kopen een Harley Davidson en slangenleren cowboylaarzen. David koopt een smartphone en een sweaterjasje. Dat is voor hem al zo grensverleggend jong en woest dat het daar wel bij zal blijven. Ik denk dat het belangrijker is dat je die ruzie eens met hem uitpraat, dan blijkt waarschijnlijk dat je je veel te rare dingen in je hoofd haalt.&#8217;
Er is niets aan de hand. Ik verbeeld het me. Bodysnatchers, nou ja.
Vertederd kijkt Betty naar David, die ontspannen op de Corbusier ligt. Zwartleren Engelse schoenen aan de voeten. Gelukkig.
&#8216;Plienk!&#8217; Zijn telefoon. 
&#8216;Hé, met mij,&#8217; zegt hij. &#8216;Nee, nu niet. Ja, da&#8217;s afgesproken. Chill.&#8217;
Chill?

Juliette Berkhout

Betty

Feuilleton
Hoewel ze haar moeder beloofd heeft snel terug te zijn, loopt Betty om door het bos. Ze houdt van sneeuw. Niet vanwege al die sneeuwpret- en Elfstedentochttoestanden, maar omdat het zo stil is. Elk geluid klinkt gedempt. Af en toe een &#8216;plof&#8217; van sneeuw die van een tak valt, en het fluiten van een verkleumd vogeltje. In de verte jankt een hond. Hier komt Roodkapje, op weg naar haar moeder met een mand vol proviand. Nu niet afdwalen door het dorp langs de winkels met uitverkoop, maar recht naar huis.
Vanmorgen had haar moeder gebeld: &#8216;Ik durf de deur niet uit, met die knie. Voor je het weet breek ik een heup en dan ben ik nog veel verder van huis. Kun je alsjeblieft boodschappen voor me doen?&#8217; Na een helse tocht met trein en bus (Wanneer snapt de NS nou eens dat het wel eens winter wordt in Nederland. Wanneer haal ik nou eens mijn rijbewijs?) was ze gearriveerd in het dorp van haar jeugd. Ze heeft genoeg eten en drinken ingeslagen voor een overwintering op Nova Zembla. Ik zou wel een slokje wijn lusten.
Betty schrikt. In het midden van een open plek staart een wolf haar dreigend aan. Ze kijkt terug. Het is een wipkip, onder een deken van sneeuw. In dit bos geen wilde dieren. Geen jager ook, trouwens.
Als alle boodschappen bij haar moeder thuis zijn opgeborgen, komen ze aangeslopen, de wolven die haar moeder bedreigen. De wolf die winter heet en komt in de vorm van angst of de kachel het wel doet en of er wel genoeg eten is en of ze niet uitglijdt, daar buiten. De wolf van ouderdom met z&#8217;n angstaanjagende, zich vermenigvuldigende kwalen. De wolf van de jongste eeuw, die zijn tanden laat zien in onbegrijpelijke formulieren en informatie die alleen op een website is te vinden of met een telefonisch keuzemenu kan worden opgevraagd. Er is geen vader meer om ze op een afstand te houden, dus vandaag is Betty Roodkapje en jager tegelijk. Ze vult formulieren in, regelt een onderhoudsmonteur, belt een instantie, belooft een e-mail te sturen, en legt haar moeder geduldig uit hoe de nieuwe koolmonoxidemelder werkt, wetende dat ze net niet goed genoeg zal luisteren om het te onthouden. &#8216;Ja kind, ik snap het wel, denk ik. En anders vraag ik het nog wel een keer. Zeg, er is nog iets…&#8217;
Nee. Niet nog iets. Ik ben moe. Ik wil weg. Ze wíl het gewoon niet snappen.
&#8216;Ik moet voor een onderzoek in een potje plassen, en dan moet ik dat in buisjes doen, en zelf naar een laboratorium brengen, en… nou ja, hier is de gebruiksaanwijzing, en ik zal er wel te dom voor zijn, maar ik begrijp het niet helemaal…&#8217;
Betty zucht. &#8216;Kijk, mam, het is helemaal niet zo moeilijk, zo gepiept, het gaat vanzelf, je moet gewoon eerst in dat potje, en dan pak je dat buisje erbij, en dat duw je gewoon in dat dekseltje van dat potje, het staat hier in de gebruiksaanwijzing, kijk, met handige plaatjes, en…&#8217;Ze hoort zichzelf praten op de toon van een montere kleuterjuf, en ze haat zichzelf. Daar staat ze, met die belachelijke gebruiksaanwijzing voor iets dat een laboratorium uitbesteedt aan een patiënt omdat ze dat dan zelf niet meer hoeven te doen. Haar moeder is van goeden wille, ze raapt zichzelf met haar bijna tachtig jaar de hele dag bij elkaar, ze sleurt zich met alle macht en heldenmoed alleen door de wereld van 2012. Dit gaat mij later ook gebeuren. Er komt een tijd dat ze je alleen maar om hulp horen roepen als je &#8216;help&#8217; twittert, terwijl ik altijd koppig heb geweigerd daaraan mee te doen. En dan heb ik geen dochter.
Betty gaat zitten en kijkt haar moeder aan. &#8216;Eerlijk gezegd is het een schande dat een laboratorium je laat klooien met een potje urine dat je via een ingewikkelde techniek zelf in buisjes moet doen met daarop kabouterstickertjes waar je je hele doopceel op moet schrijven. Ga er maar heen met je potje plas en zeg maar gewoon dat je hier niet voor opgeleid bent.&#8217;
&#8216;Dus ik hoef dit niet te begrijpen?&#8217;
&#8216;Nee mam, dit hoef je niet te begrijpen.&#8217; 
Haar moeder recht haar rug, kilo&#8217;s lichter. &#8216;Nou, dan heb ik verder niets meer te regelen en te wensen,&#8217; zegt ze onverwacht kordaat.
&#8216;Echt waar? Ben je gelukkig zo?&#8217; vraagt Betty. 
&#8216;Ja, kind.&#8217;
Betty weet dat het de verkeerde vraag was. Ze vraagt zich vaak af of haar moeder wel gelukkig is. Maar ze vraagt het haar nooit zelf.
Haar mobiel gaat. David. Ik dacht al: wanneer belt-ie.
&#8216;Betty? Kom je naar me toe? Alsjeblieft. Ik ben bloednerveus voor dat optreden van overmorgen.&#8217;
&#8216;Ik ben bij mijn moeder, ik moet met de trein, het kan even duren. Maar ik kom, liefje, ik kom meteen.&#8217;
Betty glimlacht. David kan het nog, haar in paniek opbellen als hij haar nodig heeft. Gelukkig is er niets veranderd. 
Hè? Eh&#8230;
Die hele stomme afhankelijkheid van hem, daar ging onze ruzie toch over? Moet ik nou blij zijn dat er niets veranderd is, of niet?
Ze weet het niet. Maar op dit moment wil ze er gewoon blij mee zijn. Recht naar David, niet van het pad afwijken. Roodkapje to the rescue. Angst bezweren, daar is ze vandaag toevallig erg goed in. 
En het is dé manier om haar eigen wolven op afstand te houden.

Feuilleton
oooh, lente, denkt Betty. Op haar dakterras hoort ze vogeltjes kwetteren. Musjes? Meesjes? Vinkjes? Sijssies. Er valt een straal zon naar binnen, maar ze doet nog even haar ogen dicht. Ze ziet het prille groen aan de struiken, de buitelende bolle vogeltjes, zijzelf in een vederlichte, witte jurk, een vaas met roze bloesemtakken in haar handen. Een serene aquarel, een oosterse prent, een beeld dat was begraven onder gure herfstwind en een grijze winter. Ik moet opstaan. Naar buiten.
Ze zet haar voeten op de vloer. KOUD! 
Buiten klinkt een oorverdovend geraas. Een honderdduizendklapper. Chinees Nieuwjaar. Ze was, net als de vogels, verdwaald in de tijd. Op tafel staat een doos fortune cookies. &#8216;Kung Hai Fat Choi! Ge­luk­kig Nieuwjaar!&#8217; roept de bijgevoegde kaart. Op de achterkant is zo&#8217;n strookje papier uit een koekje geplakt: &#8216;Today is the time to water your personal garden.&#8217; Daaronder staat in fors handschrift: &#8216;Move your fucking ass en werk je boekhouding bij voor je aangifte!&#8217;
De kaart is niet ondertekend, maar dat hoeft ook niet. Yin is de beste accountant van de stad, en viert nu waarschijnlijk beneden op het plein het begin van het Jaar van de Draak met haar ouders.
&#8216;Before the beginning of great brilliance, there must be chaos.&#8217; Zo&#8217;n fortune cookie is net een horoscoop, hij klopt altijd.
Betty zoekt haar facturen. Ze graaft haar bankafschriften uit. Ze vindt ze in een bureaula, tussen de kranten, onder andere papieren, onder haar bed. Voortaan meteen in een map stoppen. 
Voortaan… 
Goede voornemens. Wat is er eigenlijk terechtgekomen van de vorige? Waar is de lijst van 2011? Niet in een la. Niet in haar computer. Niet onder het bed. De goede voornemens zijn ondergesneeuwd, toegedekt, verdwenen onder het leven zelf. Ze kan ze wel recapituleren. Meer opruimen. Haar footprint verkleinen (afval scheiden, een groentepakketabonnement nemen, verantwoorde kleren kopen). Aardiger zijn (voor vriendinnen, haar moeder, de chagrijnige buurman). Opruimen. Deadlines halen. Hé, ligt die oorbel dáár! Daar heb ik maanden naar gezocht. Minder kopen, meer weggooien. Opruimen. Minder snoepen, minder drinken. Rust, reinheid, regelmaat, ruimte creëren. 
Het geluid van gongs en trommels stijgt op naar haar zolderetage. Het gekwinkeleer van de musjes/meesjes/vinkjes is vervangen door een kwelende Chinese nachtegaal uit een goedkope geluidsinstallatie. &#8216;Opruimen&#8217;, schrijft ze op een witte pagina. Dat voelt al als het begin van opruimen.
etty zucht. Was ik maar beroemd, dan hoefde dit allemaal niet, met die voornemens. Kunstenaars, schrijvers, die kunnen in interviews zonder blikken of blozen zeggen: &#8216;Als ik schrijf, ben ik een beul voor mijn omgeving. Volstrekt asociaal tegen mijn vrouw en kinderen, onbereikbaar voor mijn vrienden.&#8217; En dat mag dan, dat wordt in het licht van de beroemdheid ineens een exotische eigenschap, een interessante, verdiepende karaktertrek, excentriek, grappig. 
&#8216;O, ik kook zelf nooit, ik heb een hekel aan koken. En aan sporten. Ik heb in mijn leven nog nooit gesport. Ik wil geen smartphone, ik heb een telefoonfobie, het duurt dágen voor ik iemand durf te bellen en ik beantwoord mijn mail nooit. Nee, ik ben geen echte journaliste. Fuck de feiten, het liefst verzin ik alles zelf. Ik ben het liefst alleen, ik houd helemaal niet van mensen. Ik ga liever de deur helemaal niet uit. Ook niet om te reizen. Veel te eng, reizen.&#8217; Betty zet een streep door &#8216;Opruimen.&#8217; Vandaag maakt ze een lijst van dingen die ze dit jaar niet hoeft te doen. Niet naar de sportschool. Niet twitteren en facebooken. Niet samenwonen. Zich niet schuldig voelen als ze iets niet doet. Zich nergens schuldig over voelen, eigenlijk. Nu alleen nog even beroemd worden, dan vinden de mensen haar authentiek.
Telefoon. Anna. &#8216;Zeg, is het nou weer goed tussen David en jou? Hebben jullie het uitgepraat?&#8217;
&#8216;We hebben niet veel gepraat. Het is gewoon weer goed.&#8217;
&#8216;Maar hij heeft vreselijke dingen tegen je gezegd! Hebben jullie het daar niet meer over gehad? Heeft hij zijn excuses niet aangeboden?&#8217;
&#8216;Dat was niet nodig. Het is weer goed.&#8217;
&#8216;Betty, praten is altijd nodig. Hoe was het met hem in Parijs?&#8217;
&#8216;Hebben we het niet over gehad.&#8217;
&#8216;Huh?&#8217;
&#8216;Ik wil het niet weten. Het is gewoon weer goed. David is heus oké.&#8217; &#8216;Ik zei niet dat hij dat niet is. Je dekt alleen altijd alles toe. Dan ben je ervan af, denk je. Maar zo werkt het niet.&#8217;
&#8216;We willen het er allebei niet meer over hebben. De ruzie is voorbij.&#8217;
Verdwaalde rode snippers dwarrelen langs haar raam. Betty kijkt naar de uitbundige drakendans, beneden op het plein. De draak jaagt elk jaar boze geesten weg, net als het vuurwerk. In het jaar van de draak zullen de boze geesten dus wel wegblijven &#8211; op voorwaarde dat de draak zelf geen angstaanjagende dingen doet. &#8216;Tame your dragon,&#8217; dat zou een goede tekst zijn. Ze breekt nog een fortune cookie.
&#8216;You will soon discover a major truth about the one you love most.&#8217;

Netwerken, denkt Betty, ik moet netwerken. Ze luistert naar de inhuurpianist, die al een half uur bizarre variaties op &#8216;The shadow of your smile&#8217; speelt, en staart naar de hoofdredacteur van de krant, die dapper op de nieuwjaarsreceptie blijft, als een brave kapitein op zijn zinkende schip. Om de moed erin te houden draagt hij een woest met oranje en groene slierten gedessineerde das, als een vloeistofdia. &#8216;Die fleurt je pak zo leuk op,&#8217; heeft zijn vrouw gezegd. Vond hij ook. Of hij heeft haar niet durven tegenspreken. Ze koopt vast ook zijn onderbroeken. Nee! Niet aan denken. Netwerken.
Betty staat met haar rug tegen de muur. Ze houdt niet van nieuwjaarsrecepties. Je wordt geacht je losjes tussen de mensen te begeven, contact te leggen, gesprekjes van drie minuten te houden, visitekaartjes af te geven. Fuck, vergeten mee te nemen. Liever verschuilt ze zich achter een potpalm en kijkt ze hoeveel variaties ze kan ontdekken in nieuwjaarsreceptiemanieren.
De hand. De drie zoenen in de lucht. De klop op de schouder. &#8216;Goed nieuwjaar.&#8217; &#8216;Mag je eigenlijk niet meer zeggen, hè.&#8217; &#8216;Hoe is het sinds vorig jaar?&#8217; &#8216;Wat doe jij ook alweer?&#8217; &#8216;O, ik zie iemand.&#8217; &#8216;We moeten eens verder praten.&#8217; &#8216;We bellen!&#8217; &#8216;Ik ga je mailen!&#8217; Angst, gemaskeerd door de Beste Wensen.
De kunstrecensente die altijd de Belangrijke Kunstenaars mag doen, heeft haar opgemerkt en aarzelt zichtbaar of ze haar zal aanspreken. Dinges, hoe heet ze ook alweer? Eet nooit. En drinkt nooit en plein public rode wijn omdat ze daar paarse lippen van krijgt of op haar beige angora truitje morst. Verstandig. Betty glimlacht quasi-afwezig naar haar en loopt een andere kant op. De pianist speelt &#8216;Fly me to the moon&#8217;. Ze kent hier verder niemand.
&#8216;Betty!&#8217;
Bijna niemand. &#8216;Theo! De beste wensen.&#8217;
Terwijl de chef kunst &#038; lifestyle en opdrachtgever van haar culirubriek &#8216;Betty serveert&#8217; tegen haar praat (en intussen over haar schouder kijkt of er niet iets interessanters langskomt) kijkt ze geïntrigeerd naar zijn das. Bruine en groene slierten. Hier zit hetzelfde brein achter. Zou de vrouw van de hoofdredacteur iets hebben met Theo? Of de vrouw van Theo met de hoofdredacteur? Of dat ze dezelfde minnares hebben? Was er niet ook ooit iets met Monica Lewinsky en de dassen van Bill Clinton? Dat hij als een teken de das droeg die zij hem gegeven had?
&#8216;Nou,&#8217; zegt Theo, &#8216;Ik bel je nog.&#8217;
Het eind van elk nieuwjaarsreceptiegesprek: &#8216;Ik bel je nog.&#8217; Of: &#8216;Ik vind je wel op Facebook.&#8217; Wat nou visitekaartjes. Betty denkt aan haar barre Facebookpagina, waar tien lukrake contacten staan te verpieteren onder haar anonieme grijze silhouet. Moet ik toch echt iets aan doen, als freelancer in crisistijd. Netwerken.
Ze luistert naar een verbijsterend vrolijke versie van &#8216;As time goes by&#8217;. Gelukkig is David hier niet. Hij zou het hier geen minuut uithouden. In haar ooghoek duikt de kunstrecensente (Dinges???) weer op. Het liefst zou Betty haar hoofd in de pot van de palm steken, maar het is te laat.&#8217;Heb je het gehoord?&#8217; zegt Dinges ontzet. &#8216;Gustav Leonhardt is dood.&#8217;
Wat blijft er voor tastbaars over na een relatie? Foto&#8217;s, waarop je achteraf pas dingen ziet: een naar binnen gekeerde blik van hem (vond ze romantisch), een te opgemaakt gezicht van haar (vond hij mooi). Recente bioscoopkaartjes: Beginners, Jane Eyre, Midnight in Paris. Cd&#8217;s die ze in de loop der tijd heeft gekregen: Al Green, Adele, Ravel. Bach, de Goldbergvariaties, door Gustav Leonhardt: Davids eerste cadeautje, toen ze zich had laten ontvallen dat ze niet van klavecimbelmuziek hield. Ze hadden er net zo lang naar geluisterd tot ze de schoonheid had ontdekt in Leonhardts precieze, puriteinse stijl. En tot ze niet meer durfde te zeggen dat ze liever naar de jazzy Goldbergvariaties van Glenn Gould op piano luisterde.
Wat zou David nu doen? Anderhalve maand al gaat ze alleen naar tentoonstellingen en concerten, aan haar vriendinnen en haar moeder zou ze eerst moeten uitleggen wie Gustav Leonhardt was, en dan nog zouden ze hun schouders ophalen en zeggen dat ze klavecimbelmuziek gejengel vinden, dat ze niet helemaal naar Den Haag gaan om een oud Frans schilderij te bekijken, dat ze het prachtig vinden dat zij zich daarvoor interesseert, maar, nou ja…&#8217;Hij was bang om te falen, en nu is hij bang om te bellen. Hij steekt z&#8217;n kop in &#8217;t zand, en jij ook,&#8217; heeft Anna gezegd. &#8216;Jullie moeten praten.&#8217;
Betty pakt haar mobiel. &#8216;Gustav Leonhardt is dood,&#8217; sms&#8217;t ze. &#8216;En jij?&#8217;
Hoeveel variaties zijn er voor het bijleggen van een ruzie? Deze is alweer zo lang geleden, dat de kwaadheid lafjes is weggeëbd.
Bij David thuis klinkt Goldbergvariatie nummer 25. In mineur.
&#8216;Ik was gewoon bang zonder jou,&#8217; zegt David.
&#8216;Ik kon gewoon niet met je mee,&#8217; zegt Betty. &#8216;Al wilde ik wel. Ik moest bij mijn moeder blijven. Mijn naastbijliggende plicht.&#8217;
&#8216;Woutertje Pieterse.&#8217;
&#8216;Dat bedoel ik nou. Niemand anders weet dat soort dingen.&#8217;
&#8216;Wil je nog weten… Ik wil nog zeggen…&#8217;Nee. &#8216;Sssst. Luister, hij zit weer in majeur.&#8217; Best gezellig, denkt Betty. Samen met de kop in hetzelfde zand.

Betty is bang. Ze ligt op de vloer en kijkt naar boven. Wat doet ze nou? Haar vriendin Anna is zojuist schrijlings op haar gaan zitten; ze zet haar handen naast Betty&#8217;s hoofd en staat nu op handen en knieën over haar heen, terwijl ze langzaam haar gezicht naar dat van Betty beweegt.
&#8216;Nee!&#8217; gilt Betty.
&#8216;Nou?&#8217; zegt Anna. &#8216;Heb ik gelijk?&#8217;
&#8216;Mja…&#8221;Zie je wel?&#8217; Ze zoent Betty op de mond en springt op. &#8216;En dan heb ik nog gewoon mijn kleren aan. Naakt, dat doe ik je niet aan.&#8217; &#8216;Jezus,&#8217; zegt Betty. &#8216;Ik wist niet dat het zo erg was. Met ons.&#8217;
&#8216;Bewezen?&#8217; zegt Floor, die vanuit een stoel geamuseerd zit te kijken.
&#8216;Ja. Daarom lig ik nooit boven, met het licht aan,&#8217; zegt Anna. &#8216;Je gezicht flubbert. Je wangen gaan hangen. Zelfs je oogleden. Het is de zwaartekracht. Na je veertigste is er niks meer aan te doen.&#8217;
&#8216;Nou…,&#8217; zegt Floor.
&#8216;Ja, Floor, dat geldt ook voor jou,&#8217; zegt Betty, terwijl ze overeind krabbelt. Ze doet nog een zak wasabinootjes in een kommetje.
&#8216;Nee hoor, bij mij hangt er niks. Ik heb op m&#8217;n veertigste alles laten liften. Gezicht, borsten. Siliconen erin.&#8217;
&#8216;Toch niet van die industriële? Half Frankrijk loopt leeg, hè, op het moment,&#8217; zegt Anna.
&#8216;Nee, mijn borsten zijn duur.&#8217;
Anna zucht. &#8216;Godzijdank draagt Frank geen leesbril in bed. Ik moet er niet aan denken dat ik een jongere man zou hebben. Maar toch lig ik comfortabeler op mijn rug. Met het licht uit. Voor de zekerheid.&#8217;
Betty maakt een nieuwe fles rode wijn open. &#8216;Henk Bleker heeft dat goed voor elkaar. Z&#8217;n nieuwe vriendin is zesentwintig.&#8217;
&#8216;Jamaar,&#8217; zegt Floor. &#8216;Zíj heeft een probleem. Ze moet zorgen dat ze boven ligt. Kun je je voorstellen, achtenvijftigjarige Henk…&#8221;Nee!&#8217; roept Betty. &#8216;Niet verdergaan! Ik begrijp het zo ook wel. Laat ze, trouwens. Al die verontwaardiging over wat leeftijdsverschil.&#8217;
Anna kijkt zuinig. &#8216;Er is wel de dubbel-min-tien-regel. Die heb ik altijd wel zinnig gevonden.&#8217; Betty en Floor kijken haar vragend aan. &#8216;Je partner mag maximaal twee keer zo oud min tien jaar zijn. Of half zo oud plus vijf. Dus iemand van zesentwintig met iemand van tweeënveertig. Of iemand van achtenvijftig met iemand van vierendertig.&#8217;
Het is een volle minuut stil. &#8216;Godallemachtig,&#8217; zegt Floor. &#8216;Nooit meer een twintiger in mijn bed.&#8217;
Blue Monday, de derde maandag van januari, officieel de somberste dag van het jaar, iets gezelliger maken, met vriendinnen, lekker eten en een paar flessen wijn, dat leek Betty een goed idee. Maar de conversatie neemt een tobberige wending.
&#8216;Als we niet onder het mes willen, moeten we naar de sportschool,&#8217; zegt Anna.
&#8216;Ze zeggen dat krachttraining het enige is wat helpt,&#8217; zegt Betty.&#8217;Yeah right, gewichtheffen met je wangen,&#8217; zegt Floor.
Dat gaat zo niet goed, denkt Betty. &#8216;Meisjes! Was niet de algemeen geldende opinie dat vrouwen na hun veertigste alle gêne van zich afwerpen, tevreden zijn met hun lijf en leden en zich voortaan op de inhoudelijke zaken van hun leven gaan richten?&#8217; &#8216;Ja! Zóóó overschat, uiterlijk, seks,&#8217; zegt Anna.
Floor heft haar handen ten hemel. &#8216;Wie stond hier net nog op handen en voeten iets te demonstreren?&#8217; &#8216;Eh&#8230;&#8221;Vooralsnog,&#8217; zegt Betty, &#8216;heb ik niet eens meer iemand om overheen te flubberen.&#8221;Ja!&#8217; roept Floor. &#8216;Eigen schuld! Ik heb nooit begrepen waarom je niet met David naar Parijs wou met de Kerst. Je had Sarkozy kunnen ontmoeten, met Carla. Of DSK. Ga je bij je moeder zitten! Geen wonder dat David zich afgewezen voelt. Zóóó overschat, familie.&#8217; Worden we vilein? Wat heb jij gedaan met Kerst? Heb jij je zonen, die bij hun vader wonen, uitgenodigd? Nee, dat niet denken, nu. Het is gezellig.
&#8216;Zeg!&#8217; roept Anna. Gelukkig. &#8216;Ach, ik had David ook overschat. Ik heb al anderhalve maand niets meer van hem gehoord. Ik ben bang dat het uit is.&#8217;
&#8216;Het is niet uit. Jullie hebben ruzie. Hij was bang om te falen, en nu is hij gewoon bang om je te bellen. Hij steekt z&#8217;n kop in &#8217;t zand, en jij ook. Jullie moeten praten. Praten helpt altijd.&#8217;
Lieve Anna. Blijft altijd in het goede geloven, ook met het licht uit.
Betty heft het glas. &#8216;Goed dan. Op oude meisjes en de dingen die voorbij gaan. Op het eind van Blue Monday. De ergste dag ligt weer achter ons. Het kan alleen nog maar beter worden.&#8217;
Als Floor en Anna vertrokken zijn, is het plotseling erg stil. Al die angst. Dat gedoe over de derde maandag van het jaar. De faalangst van David. Angst voor afwijzing. Voor ouderdom. Voor verval.
Betty pakt haar grote passpiegel van de muur en legt hem op de grond. Ze kleedt zich uit en gaat op handen en knieën zitten. Ze kijkt goed.

Feuilleton
et wil maar niet licht worden, denkt Betty als ze uit het raam kijkt. Het gebeurt, maar ik zie het niet. Beneden op het plein is de bloemenkraam de hele dag al in grijze schemer gehuld. Ze neemt een hap uit de inhoud van de schaal naast haar en tikt: &#8216;We mogen wel weer wat lichter, zo na de aardappelpuree en oliebollen.&#8217; Nog een hap. &#8216;Pure, natuurlijke ingrediënten,&#8217; tikt ze. &#8216;Een lichter nieuwjaar is een gelukkig nieuwjaar.&#8217; Ergens achter de zware wolken zweeft André Kuipers, gewichtloos erop los twitterend. Hij kijkt graag naar Nederland, stond in de krant. Ben je los van de aarde, ga je naar Nederland kijken. Dat kan ik hier ook. Betty voelt zich niet zo gewichtloos. Het goede nieuws is dat ze niet hoeft af te vallen. Alle goede voornemens heeft ze uitgesteld tot 23 januari, het Chinese nieuwjaar. Het moment waarop de rest van de wereld de eerste glaasjes-teveel en koekjes-erbij alweer achter de kiezen heeft. &#8216;Mager en toch lekker,&#8217; tikt ze. &#8216;Het kan.&#8217; Jaja. Ze graaft haar lepel nog eens in de schaal. Lichtgevend roze, aardbeiensmaak. Saroma. Zoete troost in zware tijden.
Zelfs Betty, kampioene in het zichzelf gelukkig denken, is blij dat het januari is. Tijdens Kerst bij haar moeder thuis heeft ze gemerkt hoe een dode vader nog veel aanweziger kan zijn dan een levende. Betreurde 2011-doden als Hella Haasse, Amy Winehouse, Cesária Évora, Gil Scott-Heron, Rian de Waal, Lucian Freud, Peter Falk, Cy Twombly en Liz Taylor vielen in het niet bij de Grote Afwezige: hij was overal, in foto&#8217;s op het dressoir, in elke zin die mamma uitsprak.
Ze had er goed aan gedaan om bij haar te blijven; het arme mens was in staat geweest zich te verhangen in de kerstboom.
Het oud-en-nieuwfeest bij Floor, dat haar had moeten opbeuren, bleek vervolgens een gelegenheid waar alle gasten (de vrouwen opgedoft en uitgelaten, de mannen underdressed en luidruchtig) veel te veel dronken en geen conversatie langer dan drie minuten standhield omdat er méér drank moest worden gehaald, of dringend buiten een sigaret gerookt, of er iets bekeken moest worden op een iPhone, of meegezongen met de top-2000, of gezocht op een ander feest verderop, of uitgekotst achter een van de schaarse struiken van Floors strak ontworpen Amsterdam-Zuid­tuin.
En als klap op de vuurpijl arriveerde op 1 januari een montere e-mail van haar ex. &#8216;Gelukkig nieuwjaar vanuit een winters Thailand! Overdag 25 tot 27 graden en &#8217;s avonds nog steeds 19 graden. Sneeuw zit er niet in dit jaar! Liefs, Wouter.&#8217; Van mijn centen. Ze wou het niet denken, ze wil een edelmoedig en ruimhartig mens zijn, maar met een betaalplicht van duizend euro alimentatie per maand is dat soms iets te veel gevraagd. Dat je toch tot over je oren verliefd kunt zijn, tien jaar met iemand getrouwd blijven, lief en leed delen, in één bed slapen, en een paar jaar later niet meer kunt verzinnen wat je in hemelsnaam ooit in deze man gezien hebt. Wonderlijk.
En ze wil het niet denken, ze wil een licht en individualistisch mens zijn, maar de gedachte is onvermijdelijk: gaat dat ook met David gebeuren?
Niets heeft ze meer van die andere Grote Afwezige gehoord, nadat ze zijn aanbod om met hem mee te gaan naar Parijs afsloeg om met Kerst bij haar moeder te zijn. Hij moest er spelen op een feest, hij moet doodsangsten uitgestaan hebben achter de piano, hij beschouwt haar als een mascotte die er überhaupt voor zorgt dat hij durft op te treden. Misschien heeft hij vreselijk slecht gespeeld en is zijn carrière geruïneerd. Misschien heeft hij vreselijk goed gespeeld en heeft hij mij niet meer nodig. Ze wou het niet doen, ze wil een koel en luchthartig mens zijn, maar ze heeft hem talloze malen proberen te bellen. Ze vond zichzelf pathetisch maar sprak zijn voicemail in om middernacht om hem een gelukkig nieuwjaar te wensen, en stuurde er ook nog een sms achteraan.
Had er de volgende dag spijt van. Heeft zich sindsdien beheerst, maar ze is eigenlijk gewoon in de war. Is dit gewoon een ruzie? Of is het uit? Wat is uit? Vroeger maakte je je verkering officieel uit. Is dit een relatiepauze? Mag ik andere mannen zoenen? Niet dat ik dat wil, maar mag het? Wanneer is het áán? In &#8216;Een zomerzotheid&#8217; was je verloofd als je elkaar gezoend had, dat was tenminste duidelijk. Hoewel ook dodelijk.
Betty komt er niet uit. De moderne relatiemores zijn op z&#8217;n minst wat vaag. Amy Groskamp-ten Have zegt niets over sms&#8217;en.
Klein lichtpuntje: er is vijf euro gevallen op haar oudejaarslot. Blij met minder verlies: dat is tevredenheid in crisistijd.
&#8216;Gelukkig nieuwjaar! Ben je net blij dat het achter de rug is, ligt het alweer voor je,&#8217; zegt de bloemenman, terwijl hij voor die vijf euro een grote bos tulpen inpakt. &#8216;Maar je kan toch alleen maar vooruit. 21 december is het einde der tijden, zeggen de Maya&#8217;s. Tijd zat, meid. Da&#8217;s nog heel veel bossies bloemen. Geniet er maar van.&#8217;
Ach ja. We zien wel, denkt Betty ineens als de luchthartige vrouw die ze wil zijn. Ik moet André Kuipers worden: de wereld van een afstand bekijken en genieten van zestien zonsopgangen per dag. De wereld drukt nog wat zwaar op haar schouders en ze ziet het nu nog niet gebeuren, maar vóór het einde der tijden wordt het nog wel lichter.

Feuilleton
Betty probeert een beetje mindful uit het raam te kijken. Voel het plein, denkt ze. Dat is ondergedompeld in een donkere decembernamiddag: hysterische kerstverlichting, peuters vermomd als stuiterende winterjasjes, een dakloze met kerstmuts. Cary Grant koopt een blauwspar. De verkoper (Bill Murray) begint zijn bomen al met een stalen kabel aan elkaar te kluisteren. Anders lopen ze weg. Achter Cary Grant aan. &#8216;Je moet kiezen,&#8217; heeft David gezegd. &#8216;Tussen mij en je moeder. Of je vader, for that sake.&#8217; Ze heeft niets meer van hem gehoord. &#8216;Kind, ik zie zo op tegen een Kerst zonder je vader,&#8217; zei haar moeder. &#8216;Ik ben zo blij dat je komt.&#8217;
Zal ik die bomen bevrijden, vannacht? Zoals nertsen?
Ze kan nog iets regelen, misschien, tegen David zeggen dat ze Tweede Kerstdag naar Parijs komt. Maar hij wil geen compromis. Hij wil gewoon dat ze er is als hij moet spelen, omdat hij het bespottelijke idee heeft dat hij anders dichtslaat achter zijn piano. Trouwens, hij neemt zijn telefoon niet op, hoe vaak ze ook belt.
Het kerstbomenbevrijdingsfront. In vorige jaren had ze al lang zo&#8217;n boom gekocht en er gekleurde lichtjes in gehangen. Een daad van verzet, gekleurde lichtjes. Haar opstand tegen het ouderlijk huis is nooit erger geworden dan dat: zich spaarzaam overgeven aan zaken die thuis om onduidelijke redenen &#8216;ordinair&#8217; werden bevonden. Gekleurde kerstlichtjes. Sinterklaassurprises. Pudding uit een pakje. Afrikaantjes. Patat. Verzet als zacht geritsel, nooit uitgegroeid tot een storm.
De kerstbomenman zet een hek om zijn handel.
Als je denkt dat je gelukkig bent, dan ben je gelukkig. Betty is er heilig van overtuigd dat het zo werkt. Ik moet er gewoon weer een beetje in geloven, denkt ze, lopend naar de supermarkt.
&#8216;Hé,&#8217; zegt iemand achter haar, &#8216;ik krijg nog een biertje van je.&#8217;
O, god. Wie ook weer? Waarom ook weer? Twee groene ogen kijken haar aan. Babyboomer, linnen tasje, zwart manchester communistenjasje. De man die haar aansprak in het Stedelijk Museum omdat-ie dacht dat ze een blind date was, en die haar redde bij de kassa van de supermarkt toen ze geld tekortkwam. Fuck. &#8216;Kan je nu?&#8217; zegt Betty. Dan ben ik er maar vanaf.
Even later zitten ze achter een glas koud bier. &#8216;Op je goede daad,&#8217; proost ze. Vuile nagels, witte sokken. Sommige mannen leren het nooit.
&#8216;Ik was vroeger bij de padvinders,&#8217; zegt de man. &#8216;Ik mocht niet. Mijn vader vond het een cryptofascistische club.&#8217;
&#8216;Hij heeft gelijk.&#8217;
&#8216;Had gelijk. Hij is dit voorjaar overleden.&#8217;
&#8216;Ah. Eerste Kerstmis zonder vader. Je moeder leeft nog?&#8217;
Betty knikt.
&#8216;Dat kan zwaar zijn, dat weet ik nog. En wat doe jij met Kerst?&#8217;
Jezus, hij komt wel erg snel tot de kern. De man kijkt haar trouwhartig aan. Kan mij het ook schelen. &#8216;Ik word verscheurd,&#8217; zegt ze, en voor ze het weet vertelt ze alles over haar dilemma.
Hij hoort haar peinzend aan. &#8216;Een solidariteitscrisis, zo te horen.&#8217;
Solidariteit. Ouderwets woord. &#8216;Ja. Ik ben niet solidair met David als ik solidair ben met mijn moeder.&#8217;
&#8216;En hij? Is hij wel solidair met jou, of je moeder?&#8217;
&#8216;Eh…&#8217; &#8216;Wordt het een leuk feest? Ken je er wel iemand?&#8217; &#8216;Ze zeggen dat Carla Bruni komt. En Dominique Strauss-Kahn.&#8217;Hij barst in lachen uit. &#8216;Dus je wordt verscheurd tussen een feest in Parijs waar je niemand kent en stoofpeertjes bij je moeder? Deine Sorgen möcht&#8217; ich haben.&#8221;Wat doe jij voor de kost? Ben je psychotherapeut of zo?&#8217;
&#8216;Nee.&#8217; Hij kijkt op zijn horloge. &#8216;Maar je consult is wel nu afgelopen. Ik moet weg. Afspraak.&#8217; &#8216;Internetdate?&#8217;
&#8216;Eh, ja.&#8217;
&#8216;Wil je een tip van mij? Dump de witte sokken.&#8217;
Hij kijkt verbaasd naar beneden. &#8216;O. Ja. Bedankt. Voor het bier, ook. Gelukkig kerstfeest!&#8217; Hij steekt nog even zijn hoofd om de deur: &#8216;Je hebt toch wel genoeg geld bij je?&#8217; En weg is hij.
Ze weet niet eens hoe hij heet.
Buiten ligt het plein in de dampende kou een Breitner te wezen. Betty kijkt naar de gekluisterde kerstbomen. Morgen zal ze er een bevrijden van Bill Murray en er lichtjes in hangen. Ze zal Nigella&#8217;s chocolate chip cookies bakken en warm opeten. Ze zal voor de elfde keer de dvd van Love Actually bekijken en weer geërgerd huilen bij elke scène die de regisseur daarvoor bedoeld heeft. Met Kerst zal ze mamma&#8217;s stoofpeertjes eten en luisteren naar alle anekdotes over haar vader die ze het afgelopen jaar al tientallen malen heeft gehoord. Ze zal ze graag aanhoren, en vragen om meer. Ze zal haar vader missen, en David. Het wordt een gelukkig kerstfeest, denkt Betty hard.
Ze belt David. Ze hoopt dat hij niet opneemt.

Feuilleton
Flats! Betty&#8217;s glas beaujolais primeur valt om en kleurt haar aantekeningen rood. Net goed, denkt ze. Toch niet te drinken, beaujolais primeur. Ze schenkt het laatste restje uit de fles in haar glas, voordat ze haar bureau droogdept. Ze drinkt te snel, te veel, ziet ze. Nou, jammer dan. &#8216;Wat doen we met moeder met de Kerst,&#8217; tikt ze. De krant wil haar culicolumn &#8216;Betty serveert&#8217; eerder hebben, voor de kerstspecial met het thema &#8216;familie&#8217;. Komt goed uit, ze zal bij haar moeder zijn met de Kerst en heeft haar nu alvast haar geheime recept voor stoofpeertjes ontfutseld. Gewoon de helft minder suiker erin en het is helemaal 2011. 
&#8216;Parijse aardappeltjes,&#8217; tikt ze. Of Parijsche? Veel typfouten vandaag.
Ze trekt nog maar een fles beaujolais open. Vorig jaar was hij er nog. 
Ik had minder betweterig moeten doen over zijn kookkunst. Ik had de Kerst moeten aangrijpen voor een goed gesprek. Ik had…
&#8216;Kerst,&#8217; tikt Betty, &#8216;is bij uitstek het moment om door te brengen met onze naasten, of wat ervan over is.&#8217; 
Die laatste vijf woorden delete ze.
David is boos. Natuurlijk is hij boos. Hij verrast haar met tickets voor een paar dagen Parijs, geheel verzorgd &#8211; ze mogen in een luxe hotel, hij moet piano spelen op een chic feest waar zij ook mag komen &#8211; en dan zegt zij doodleuk: ik ga niet mee.
&#8216;Het is met Kerst, David, dan kan ik mijn moeder niet alleen laten.&#8217;
&#8216;Dat vindt ze heus niet erg als ze weet waar je heen gaat.&#8217;
&#8216;Ze zal zeggen dat ze het niet erg vindt. Maar ze vindt het wel erg. 
Liefje, je had dit even moeten overleggen. Ik vind het geweldig romantisch om met je naar Parijs te gaan, maar het is de eerste Kerst zonder pappa. Die kan ik haar niet alleen laten vieren.&#8217;
&#8216;En mij kan je wel Kerst alleen laten vieren.&#8217;
&#8216;Je bent een grote jongen, je moet werken, je bent niet alleen.&#8217;
&#8216;Maar ik kan niet spelen zonder dat jij erbij bent.&#8217;
O god, daar heb je &#8217;t al. Dit moest een keer gebeuren. &#8216;David, dat is niet waar, dat denk je maar. Natuurlijk kan je spelen zonder mij.&#8217;
Hulpeloze paniek in zijn ogen. &#8216;Ik ga de mist in. Ik blokkeer. Ik ga af. 
En dat is dan jouw schuld.&#8217;
&#8216;Wat moet je nou helemaal spelen? &#8220;Strangers in the night&#8221;?&#8217; 
&#8216;Fauré. Debussy. Hij is een rijke impresario, geen beursbengel!&#8217;
&#8216;Liefje, je kunt die Franse componisten drómen. Je hebt mij niet nodig als mascotte, of wat dan ook. Dat is bijgeloof. Stom bijgeloof.&#8217;
&#8216;Jij gelooft nergens in.&#8217;
&#8216;Ik geloof in jou. Dat je het alleen kunt.&#8217; Ik klink als een soapactrice. &#8216;En ik moet er echt zijn voor mijn moeder.&#8217;
&#8216;Je gelooft niet in ons, dat is het.&#8217;
En hij klinkt als een soapacteur. Niet te geloven. Mensen praten echt zo. Wij.
&#8216;En nu heb je alleen je moeder nog om Kerst mee te vieren, want je vader is dood en kinderen heb je niet. En voor mij wil je er blijkbaar niet zijn. Dus denk nog maar eens na over of je mij wel wil laten vallen, want je houdt verdomd weinig over.&#8217;
Wat? &#8216;David!&#8217;
&#8216;Je moet kiezen.&#8217; 
Ze was verbluft naar huis gefietst, en had sindsdien niets meer van hem gehoord. Het filmpje van de ruzie draait al dagen in haar hoofd, als een eindeloze herhaling van GTST. &#8216;Beestdagen,&#8217; tikt ze. 
Delete.
Die beaujolais primeur is eigenlijk best te drinken, denkt Betty. Ze schenkt nog een glas in als de telefoon gaat.
&#8216;Dag kind. Zeg, ik was toevallig een kast aan het opruimen en ik heb nog sokken van je vader, in de verpakking, ze zijn nooit gebruikt, het zijn erg mooie sokken, Italiaanse sokken, ik heb ze vorig jaar nog voor hem gekocht met Kerst, en het is zonde om goeie sokken weg te gooien, is het een mooi kerstcadeau voor David, denk je, sokken?&#8217;
Dat was dus niet toevallig. Ze is aan het graven. &#8216;Mam, David komt niet met de Kerst, hij moet werken.&#8217;
&#8216;O. Wat jammer.&#8217; Het is even stil. &#8216;Dan was het toch geweest alsof je vader er een beetje bij was.&#8217; Weer stilte. Jammer dat er geen kleinkinderen zijn, denkt ze nu. &#8216;Ik pak ze toch maar in, dan hebben ze nog nut.&#8217;
&#8216;Hij vindt ze vast mooi, ook als je ze een andere keer geeft.&#8217;
&#8216;Goed, kind.&#8217; Stilte. &#8216;Ik ga nog even door met opruimen. Dag.&#8217; 
Betty zet een Frans cd&#8217;tje op en schenkt nog een glas beaujolais in. Ze zou met pappa door Parijs willen dwalen, zoals ze deed op haar acht-;tiende. Ze zou langs de Seine kunnen lopen met David, champagne drinken op een feest, een goede muze voor haar geliefde zijn en hem bijstaan in tijden van angst. Of ze kan een goede dochter zijn en haar moeder bijstaan in tijden van verlies. Ik kan wel zoveel. 
Betty balanceert op een slap koord, tussen man en moeder. Ze heeft al gezegd dat ze niet mee gaat. Is dat wel een goede beslissing? 
&#8216;J&#8217;ai deux amours, mon pays et Paris,&#8217; zingt Josephine Baker. 
&#8216;Kiezen,&#8217; zei David.
Delete, denkt Betty. Delete. Ze houdt haar vinger op de toets, minutenlang.

Betty fietst naar de bioscoop. &#8216;Ik heb een verrassing,&#8217; heeft David gezegd. Die kent ze. Davids verrassingen-top-drie is zo voorspelbaar als die van de Top 2000. De bos rode rozen na lange afwezigheid is zijn &#8216;Child in Time&#8217;. Het champagneontbijt na een pianorecital zijn &#8216;Hotel California&#8217;. Het bioscoop- of concertkaartje tussendoor zijn &#8216;Bohemian Rhapsody&#8217;. Maar, zoals ook haar vriendinnen blijven benadrukken: kom d&#8217;r nog eens om, om een man die je regelmatig trakteert op rozen en champagne, of een avondje naar de film &#8211; een film die hij heeft uitgezocht en die jij ook mooi vindt. Omdat hij dezelfde smaak heeft. Omdat hij wil wat jij wilt. Omdat je elkaar zwijgend begrijpt. Voorspelbaarheid is een onderschatte deugd. Ze kan nog net twee Sinterklazen ontwijken die elkaar kruisen op de Dam. De een op een scooter (mijter in een plastic tas, mantel onder de oksel), de ander in een rode cabrio die bijna wegstuitert op een oorverdovend DOEFF-DOEFF-DOEFF-DOEFF uit de boxen.
Sinterklaas op een paard? Zóóó 1965.Ineens verlangt ze terug naar de tijd dat kinderen nog &#8216;O, kom er eens kijken&#8217; zongen in plaats van &#8216;Ik stuur de Sint een sms&#8217;je&#8217;, de publieke en de commerciële Sint elkaar nog niet de hersens insloegen en niet iedere bisschop een potentiële kinderverkrachter was. Of nou ja, dat blijken ze indertijd ook al geweest te zijn.
Ik word bejaard. Misplaatste nostalgie, dat verlangen naar vroeger. Is toch leuk, een sms&#8217;je naar de Sint?
David staat voor The Movies ongeduldig op zijn horloge te kijken en denkbeeldige stofjes van zijn jasje te plukken. &#8216;De film begint over drieënhalve minuut,&#8217; roept hij. &#8216;Opschieten!&#8217;
Betty houdt van dit filmtheater dat de jaren twintig ademt, waar de kaskraker en de popcorn niet regeren. En dan heeft David ook nog eens gekozen voor Midnight in Paris, de nieuwste Woody Allen, waar ze al naartoe had willen gaan, maar het kwam er maar niet van door dat gedonder met geld en werk. Zie je wel, precies de film die ik graag wil zien. Leve de voorspelbare man.
De film kwadrateert haar nostalgische gevoelens; hij speelt in het cliché-Parijs waar ze zo van houdt, met trappen en straatjes met kinderhoofdjes en lichtjes en verlichte bruggen over de Seine en overal uitzicht op de Eiffeltoren, zelfs waar dat niet kan. Geen treurige buitenwijken, geen Sarkozy en Merkel (wel Carla Bruni). Gil, de broodschrijver-die-liever-romanschrijver-is, de romanticus die liever in de jaren twintig zou leven, ontdekt er op vakantie met zijn irritant-Amerikaanse verloofde dat hij elke avond om middernacht in zijn favoriete tijdperk kan stappen: de jaren twintig. Ah… Even naar de verjaardag van Cocteau, dan op kroegentocht met de Fitzgeraldjes en Hemingway, en langs Gertrude Stein die het manuscript van mijn roman aan het lezen is en zei dat ik altijd binnen kan vallen (Alice doet de deur open en maakt lekkere hapjes). Picasso is mijn minnaar. En Braque. En Modigliani. Dalí schildert me ondersteboven op een neushoorn. &#8216;Betty…&#8217;Sms&#8217;je voor de Sint: verlanglijst. 1. Een tijdmachine. 2. Die witte charlestonjurk met rode kraaltjes. 3. Een Matisse, kostte toen maar vijfhonderd francs. 4. Twee kaatsenballen in een net. 5. Een enkeltje Parijs. 
&#8216;Betty! Kom je? De aftiteling is nu echt afgelopen. Iedereen is al weg.&#8217;
&#8216;Goed,&#8217; zegt David. &#8216;Dit was een voorproefje van de echte verrassing. Er is een grotere.&#8217;
Rozen? Champagne? Ze lopen over de Haarlemmerdijk. Een Sint zonder mantel rijdt slingerend op zijn fiets voorbij. &#8216;Hééé, zdoude kinderen!&#8217; lalt hij.
&#8216;Ik ben gevraagd voor een mooi, goedbetaald optreden,&#8217; zegt David stralend.
&#8216;Wat fijn!&#8217; zegt Betty. Ik meen het. Maar o, weer twee weken zenuwachtig achter de piano, en verplichte mascotte-aanwezigheid van mij… &#8216;In Parijs.&#8217;
Betty hapt naar adem. &#8216;Op een feest van een rijke impresario. Toute France is er. Deze maand, een paar dagen. Ik heb gezegd dat ik niet zonder mijn per­sonal assistant kan. Jij mag mee. We zitten in een luxe hotel.&#8217; Betty heeft David in geen tijden zo blij gezien. Hij houdt de tickets onder haar neus. &#8216;Hoe vind je het?&#8217;
Romantisch langs de Seine slenteren met David. Een hotelkamer en suite. ;Je verkleden voor elke maaltijd. Een kans om die vintage avondjurk te dragen waarin ik hier altijd overdressed ben. Butlers brengen champagne. We zijn de Scott en Zelda Fitzgerald van het feest &#8211; nee, de Cole en Linda Porter. ;Ah! Daar heb je Jean-Pierre Jeunet en François Ozon. Michel Houellebecq. Catherine, Isabelle, Audrey, Gerard. Nicolas en Carla. Johnny en Vanessa. Betty kijkt naar de tickets. In de verte klinkt: &#8216;O, kommereenz kij-ie-kenn, waddik inmezjoehoentje vin…&#8217;Zeg dat wel.
Ze zoent David op de brug van de Prinsengracht, langdurig. Ze kijkt hem diep in de ogen. &#8216;Dankjewel,&#8217; zegt ze. &#8216;Maar ik ga niet mee.&#8217;

Het mist. Buiten, en in Betty&#8217;s hoofd. Maar Jonas kijkt haar doordringend aan. &#8216;Dit is belangrijk,&#8217; zegt hij. &#8216;Je vergaderde met die mensen van de energiemaatschappij. Wat werd er precies gezegd?&#8217;
Goeie vraag. Geen idee. &#8216;Iets met targets. En implementeren. En sexy.&#8221;Sexy?&#8217;
Vage contouren doemen op. &#8216;Het is de bedoeling dat ik, jij, jouw reclamebureau, met een magazine kernenergie weer sexy gaan maken. Voor de doelgroep. Oudere hoogopgeleide vrouwen. Image control, daar draait het om, zei Eva.&#8217;
&#8216;Eva?&#8217;
&#8216;De voorlichtster.&#8217;
&#8216;Die heet Christine.&#8217;
&#8216;Ze lijkt op Eva Jinek. Moeilijk haar.&#8217;
&#8216;Moeilijk h… Ja, nu je het zegt… Maar goed, en toen?&#8217;
&#8216;Toen kwamen die demonstranten binnen. Met Wiebe Waterland, je weet wel, die aksiekunstenaar, aan kop. Die kent mij, ik heb hem eens geïnterviewd. Hij zei: &#8220;Wat doe jij hier? Ik dacht dat je aan onze kant stond. Dat je idealen had.&#8221;&#8216;
&#8216;O god.&#8217;
&#8216;De bewakers hebben hem de deur uitgewerkt. Maar op de gang schreeuwde hij nog naar me: &#8220;Betty, je hebt de ruggengraat van een amoebe.&#8221;&#8216;
&#8216;Ai.&#8217;
&#8216;Ja. Iedereen keek me natuurlijk heel raar aan.&#8217;
&#8216;En toen hebben ze je eruit gegooid.&#8217;
&#8216;Nee. De directeur vroeg: &#8220;Mevrouw, moeten wij uw commitment en uw ruggengraat in twijfel trekken?&#8221;&#8216;
&#8216;En toen?&#8217;
&#8216;Toen zei ik: &#8220;Ik zie geen problemen. Maar voordat we dit project een go geven, zal ik eerst alle key issues terugkoppelen naar reclamebureau GreedForGreen voor een plenaire feedback.&#8221;&#8216;
&#8216;Wat?&#8217;
&#8216;Ja, ik zat er al een uur, dan ga je ook zo praten.&#8217;
&#8216;En dat pikten ze.&#8217;
&#8216;Ja.&#8217; Betty begint te lachen. &#8216;Wonderlijk, hè, hoe dat werkt.&#8217;
&#8216;Betty? Ik heb toch het gevoel&#8230; Ben je niet een beetje tegen kernenergie? Als dat zo is, haal ik je van dit project af.
&#8216;Ik heb geld nodig. En ik moet niet zeuren. En ik heb niet alle kennis in pacht. &#8216;Jonas, ik wéét het niet. Een ietsiepietsie, ja, wel. Denk ik.
&#8216;Jonas zwijgt. Hij tikt iets onduidelijks op zijn iPhone. Hij kijkt haar vorsend aan. &#8216;Weet je wat, ik delegeer het aan een creative van GreedForGreen. Ik heb nog wel een ander klusje voor je.&#8217;
Popmuziek voor Afrika? Eten voor aids? Pumps voor Pink Ribbon?
&#8216;Groene chocoladeletters. Dat vind je toch wel sexy, chocolade?&#8217;
&#8216;Ja! Maar als het moet, doe ik die kernenergie, hoor.&#8217; Laf! Laf!
Jonas grijnst. &#8216;Die meneer Waterland heeft gelijk. Je hebt de ruggengraat van een amoebe.&#8217;
Betty breekt een stuk van een slaafvrije B. Door het raam schemert een schilderij van William Turner. Alleen de feestverlichting prikt door de dichte mist op het plein beneden, verder is het alsof de mensen verdwenen zijn en zij op haar zolderetage in de ruimte zweeft. Ruggengraatloos. De mist omarmt haar amoebe-achtige staat, die haar eigenlijk wel bevalt. Hoezo ruggengraat? ;Er is al te veel rigide ruggengraat in dit land. Ik wil ruimte voor twijfel, voor enerzijds-anderzijds. Soms is het fijn om een amoebe te zijn.
Telefoon.
O ja. Wat doen we met moeder met de Kerst. &#8216;Dag mam.&#8217;
&#8216;Dag kind. Zeg, ik dacht ineens… Heb je al kerstplannen?&#8217;
&#8216;Nog niks vastomlijnds.&#8217; Ik kan mezelf niet eens zien. &#8216;Voor mij hoef je niks te doen, hoor! Als jij en David gezellig samen… Je moet je niet aan mij gebonden voelen. Thuis op de bank met een bord boerenkool voor de tv zitten vind ik óók goed.&#8217;
Dat zegt ze elk jaar. Ze zou zich doodschrikken als ik echt geen Kerst kwam vieren.
&#8216;Maar ik vind het léúk, mam, als je komt. Of we kunnen naar jou toe komen en dan kook ik.&#8217; De eerste Kerst zonder pappa. Ze moet toch voor íémand soep maken, en stoofpeertjes.
&#8216;Zal ik dan soep maken? En stoofpeertjes?&#8217; &#8216;Lekker, mam.&#8217;
Betty hangt op, sluit haar ogen en voelt zich contourloos wegdrijven. &#8216;Amoebes in de mist,&#8217; mompelt ze, op de wijze van &#8216;Pigs in space&#8217;.
Telefoon.
Shit. Ha! David. Als-ie nou maar niet wil dat ik meteen naar hem toe kom. Ik lig hier net zo lekker op de bank.
&#8216;Liefje, ik heb een verrassing. Als je nu naar The Movies komt, leg ik het je uit.&#8217;
&#8216;Ik kom eraan!&#8217; Ruggengraat, het mocht wat. En toch. Toch is ze tegen kernenergie.

‘Amoebes in de mist,’ mompelt ze, op de wijze van ‘Pigs in space’

Feuilleton
Drie neusharen, denkt Betty. Of vier?
De man aan het hoofd van de vergadertafel praat op de vanzelfsprekend luide toon van de CEO die de leiding heeft en dus het gelijk. &#8216;Merkstrategie&#8217;, hoort ze hem zeggen. &#8216;Targets&#8217;. Betty schuift haar notitieblok recht. En weer scheef. Ze klemt haar pen in haar hand. Niet naar hem kijken. Denk aan teksten schrijven. Magazine voor een energiegigant. Het betalen van je rekeningen. Sinterklaas. Kerstmis. Niet op je pen kauwen.
&#8216;Core competence,&#8217; zegt de CEO. &#8216;Implementeren.&#8217; &#8216;Image control.&#8217;
Vier! Nee, vijf haren!
Er hangt nu een wolk van woorden boven zijn hoofd. Hemel. Er komt ook haar uit zijn oren.
&#8216;Het idee is,&#8217; zegt de CEO, en hij kijkt Betty doordringend aan, &#8216;dat we kernenergie weer séxy maken.&#8217;
&#8216;Sexy.&#8217; Het woord hangt nu boven haar hoofd.
De CEO staart naar haar decolleté.
Zes mannen zitten er om de tafel, alleen de voorlichter is een vrouw. Ze is jonger dan Betty en zelfverzekerder dan zij ooit zal zijn. Ze werpt een blik naar buiten, waar wat demonstranten met spandoeken rondhangen, maar vertrekt geen spier. Blijkbaar is dit hier dagelijkse kost. &#8216;Fukushima was een bottleneck,&#8217; zegt ze. &#8216;Maar de damage control is nu wel zo&#8217;n beetje rond.&#8217;
Ze lijkt op Eva Jinek. Moeilijk haar.
&#8216;Het is nu zaak om openheid en eerlijkheid te betrachten, maar natuurlijk wel gedoseerd. Vandaar een magazine dat de consument positief informeert over kernenergie.&#8217;
Kernenergie is niet gevaarlijk, maar sexy. Net zo makkelijk.
&#8216;Bottomline is: kernenergie heeft een positieve boost nodig,&#8217; zegt de CEO.
&#8216;Als die CO2-heffing er is, komt het goed,&#8217; zegt iemand.
&#8216;Maxime is op onze hand,&#8217; zegt een ander.
&#8216;In Japan hebben ze de vakbonden mee.&#8217;
Was ik maar Tessa de Loo. Dan zat mijn vier uur schrijven per dag er al op en lag ik in een hangmatje in de Portugese zon.
&#8216;Siemens is er wel uitgestapt.&#8217;
&#8216;Obama is voor.&#8217;
De demonstranten buiten joelen.
&#8216;Zeg Leo, vraag jij je erectiesecretaresse even om meer koffie?&#8217;
Besmuikt gelach, dat ongetwijfeld uitbundiger was geweest als Betty en Eva er niet hadden gezeten.
Tijd voor een intelligente vraag. &#8216;Is het niet gevaarlijk, kernenergie?&#8217;
De CEO glimlacht meewarig. &#8216;Een kans van één op zoveel miljoen dat het misgaat. Theorétisch. En verder: vijf miljoen kilo CO2 per dag uit een kolencentrale tegenover minder dan twee kilo per jaar bij kernenergie. Dat afval past onder mijn bureau. Waar heb je het over?&#8217;
Ik vraag me af of hij het werkelijk onder zijn bureau zou willen hebben.
&#8216;We hebben al een jonge content consultant voor het web, voor de online merkstrategie, de pakkende content en de nieuwemediastrategie,&#8217; zegt Eva. &#8216;Dus de jonge doelgroep is gecoverd. Maar we willen ook een magazine waarin jij, Betty, onze zakelijke doelstellingen vertaalt naar creatieve content, nou ja, in print, die de consument van boven de vijfendertig raakt.&#8217;
Warm is het hier. Komt dat nou van een kerncentrale? Hoe koud is het eigenlijk buiten, moet ik niet eens mijn winterjas uit de kast halen? Draait &#8216;Midnight in Paris&#8217; nog, ik ben nog steeds niet geweest. Wat doe ik met mamma met de Kerst? Eh… Ho. Kop erbij. Mindful zijn. In het nu. In het hier. Content. In print.
&#8216;De concullega&#8217;s hebben al enorm succes met atoomstroom, vooral bij hoger opgeleide mannen. Op dat succes kunnen we meeliften. Maar we willen graag ook een stukje feedback van een hoger opgeleide oudere vrouw, die in jip-en-janneketaal kan uitleggen hoe sexy die CO2-vrije kernenergie is.&#8217;
Oudere vrouw?
&#8216;O ja, Jan Mulder is ook voor kernenergie. Is misschien een ideetje voor jouw doelgroep.&#8217;
Als in: oudere vrouw. &#8216;En u verwacht van mij dat ik alles overtuigend verwoord in een magazine.&#8217;
&#8216;We vragen wel commitment,&#8217; zegt de CEO.
Hij is van binnen gevuld met haar dat eruit wil. Zijn kop is te hard, dus het moet er elders uit. Wat ik zie, is het topje van de ijsberg. Straks komt het uit zijn ogen. Zijn knieën. Zijn mond…
&#8216;We rekenen op jou,&#8217; zegt de CEO. Hij laat zijn blik weer zakken.
Image control, denkt Betty. Ik ben een zakelijke creatieveling.
Het protest van de demonstranten zwelt aan, het lijkt wel of ze voor de vergaderruimte staan.
De deur vliegt open. Aksiekunstenaar Wiebe Waterland, een aantal weken geleden nog door Betty voor de krant geïnterviewd over de kunstbezuinigingen, spert zijn ogen wijd open als hij haar ziet.
&#8216;Wat doe jij hier? Ik dacht dat je aan onze kant stond. Dat je idealen had.&#8217;

Feuilleton
aar vader oogt jong en vrolijk, in T-shirt en spijkerbroek. Haar moeder straalt als een filmster in haar uitbundig gebloemde jurk. Maar Betty fronst. Wie heeft die foto genomen? Ik weet het niet meer. Een jaar of dertien, veertien is ze. Een leuk, links gezin op een demonstratie in Amsterdam. Ze draagt een geel T-shirt met een lachend oranje zonnetje en de tekst &#8216;Atoomenergie? Nee bedankt&#8217;. Ze hadden ook zo&#8217;n reuzensticker op de ouwe eend: &#8216;Atomkraft? Nej tak&#8217; &#8211; om duistere redenen was het nog cooler in het Deens.
David werpt een blik op de foto. &#8216;Wow, Myparentswereawesome-punt-nl! Maar jij&#8230; Was je boos?&#8217;
&#8216;Nee, tobberig, geloof ik. Bang voor de atoombom.&#8217; Bang voor borsten. Bang voor jongens. Bang voor de populaire meisjes in de klas. Bang voor het leven.
&#8216;Moet je horen,&#8217; zegt David. Hij houdt de krant omhoog. &#8216;Kunstenaar Anselm Kiefer wil een kerncentrale kopen. Hij vindt kernenergie een &#8220;mythische kwaliteit&#8221; hebben. Hij zou ook kunst in de reactorruimte willen maken, die bezoekers in verband met de straling maar kort mogen bekijken. Wat vind jij daar nou van?&#8217;
&#8216;Kunst staat boven en onder en naast de moraal, vind ik.&#8217; Slap antwoord. &#8216;Ik hou niet van Kiefer. Een aansteller.&#8217; Die megalomane schilderijen van lood, aarde, verf. En afgelopen zomer die stomme dorre zonnebloemen in het Rijksmuseum, zogenaamd een verwijzing naar &#8216;De Nachtwacht&#8217;. Hij is zesenzestig, moet die man niet met pensioen?
Betty zet Kiefer op haar lijstje &#8216;Voor&#8217;.
&#8216;Nej tak!&#8217; was haar eerste gedachte toen Jonas haar, na haar vraag om een lucratieve commerciële opdracht, voorstelde wervende teksten te schrijven voor een energiebedrijf dat kernenergie aan de gewone man wil brengen. Jonas&#8217; reclamebureau GreedForGreen doet zaken met klanten die groene, ecologisch verantwoorde, duurzame producten verkopen. Ergens tussen die demonstratie in de jaren zeventig en nu is kernenergie blijkbaar van de uitvinding van de duivel zelf veranderd in een godgezonden CO2-vrije oplossing voor het broeikaseffect. Ik ben links. Ik ben tegen kernenergie. Toch? Verloochen ik mijn principes als ik teksten schrijf voor een bedrijf dat een kerncentrale wil bouwen? Verkoop ik mijn ziel aan de duivel?
Betty kijkt naar haar stralende ouders, naar het zonnetje op haar T-shirt, naar haar lijstjes &#8216;Voor&#8217; en &#8216;Tegen&#8217;.
Vóór kernenergie: Barack Obama. Maxime Verhagen. Geert Wilders. Een van de oprichters van Greenpeace. Jonas. Anselm Kiefer.
Tegen: Femke Halsema. Angela Merkel. Mamma. Maar die is zelfs bang voor wekkerradio&#8217;s. Greenpeace min die ene oprichter.
&#8216;David, ben jij voor of tegen kernenergie?&#8217;
&#8216;Ja god, Betty, dat ligt niet zo eenvoudig…&#8217;
Waarom niet? Vroeger was het toch simpel: links, dat waren de good guys en die waren voor het milieu en tegen kernenergie, bij rechts zaten de bad guys en die waren voor kernenergie en het kapitaal. Kunstenaars waren links en tegen. Nu zijn politieke idealen verwaterd als religie in de maand van de spiritualiteit en roept zelfs je meest intieme geliefde: &#8216;Ja, mits, maar, ik geloof wel in iets, ik ben groen rechts, of liberaal links, je moet dat genuanceerd zien.&#8217; Zelfs Diederik Samsom van de PvdA houdt een slag om de arm als het kernenergie betreft en kunstenaar Kiefer bezingt de &#8216;mythische kwaliteit&#8217; ervan. Wat is er gebeurd? Word ik ook zo?
Was ze maar gewoon rechts, zoals haar vriendin Floor. (Ook zoiets, vroeger waren je vrienden niet rechts.) Die zei gewoon, toen Betty het haar vroeg: &#8216;Ach schat, na ons de zondvloed. Verdien je er geld mee? Doen, jij moet ook je hypotheek betalen. Als jij het niet doet, doet iemand anders het. Ja, je prostitueert je een beetje, so what? Loosen up. Ontdek je innerlijke callgirl.&#8217; Misschien heeft ze wel gelijk.
Telefoon. De krantenredactie. &#8216;Ha Theo.&#8217;
&#8216;Zeg, die &#8220;Betty serveert&#8221; van deze week, die kan niet.&#8217;
&#8216;Hoezo? Hij is eco, en bio, en bewust en duurzaam en alles. Dat vind je toch goed?&#8217;
&#8216;Ja, maar je fulmineert tegen de kant-en-klaarmaaltijden van een bekende grootgrutter.&#8217;
&#8216;En?&#8217;
&#8216;Dat is toevallig onze grootste adverteerder. Dat kan niet Betty, niet in deze tijden. Natuurlijk is er de redactionele onafhankelijkheid, maar daar ga ik de grenzen niet van opzoeken in een culinaire rubriek. De krant moet ook bestaan, anders kun je straks die hele rubriek niet meer schrijven. Dus ik schrap die drie zinnen over onze adverteerder, als je het goed vindt.&#8217;
&#8216;En als ik het niet goed vind?&#8217;
&#8216;Ook.&#8217;
Betty kijkt naar de foto. Mini-Betty kijkt haar fronsend aan. Haar vader lacht. Wat zou híj kiezen?
&#8216;Pappa&#8217;, schrijft ze onderaan het lijstje &#8216;Tegen&#8217;.
&#8216;Sorry pap,&#8217; zegt ze zacht.
Ze kijkt naar David, die zich liederlijk op haar bank heeft uitgestrekt. Tijd voor sexy lingerie en een zacht, rood lampje.

Feuilleton
Al een week koopt Betty bij de Lidl. Kookt ze haar vriesvak leeg. Gebruikt ze de vacuvin die ze van haar moeder gekregen had. Dat was lachen, toen: wie doet er nu een week over een fles wijn? Nou ik dus, nu. Wacht ze tot de krant haar facturen betaalt. Telefoon. Als je aan de duivel denkt…
&#8216;Dag Theo.&#8217;
&#8216;Betty. Luister. Die laatste &#8220;Betty serveert&#8221; die je hebt ingeleverd…&#8217; Nu gaat hij zeggen: die kan natuurlijk echt niet.
&#8216;…die kan natuurlijk echt niet. Dit is al het tweede zuinige recept op rij. Dit is een chique krant, Betty, met vermogende abonnees, en die willen niet na een recept voor pompoensoep een recept voor bonenschotel met restjes lezen.&#8217;
&#8216;Maar Theo, restjes zijn helemaal hot, hip en happening. De hele Delicious gaat over kliekjes deze maand. En Marjoleine de Vos deed er vorige week twee pagina&#8217;s over in NRC.&#8217;
&#8216;Marjoleine de Vos?&#8217;
&#8216;Ja, Marjoleine de Vos.&#8217; Daar is-ie wel gevoelig voor, Marjoleine de Vos.
&#8216;Ja maar bónen, schat, moet dat nou?&#8217;
Ik ben je schat niet. &#8216;Ben je nog niet naar De Vrek van Molière geweest, zoals iedereen? De vrek googelt &#8220;goedkoop recept&#8221; als hij vrienden te eten krijgt. Resultaat: bonen. Dus het is ook nog cultureel verantwoord. En onder culitweeps is er op het moment een bonenestafette.&#8217;
&#8216;Culitweeps?&#8217;
&#8216;Stond ook in NRC. &#8217;t Is crisis. De mensen willen creatief met weinig!&#8217;
&#8216;Jíj wil creatief met weinig!&#8217;
&#8216;Ja, omdat de krant mijn facturen te laat betaalt!&#8217;
&#8216;Gooi maar wat kaviaar over die bonen, schat. Of een kliekje truffel.&#8217;
&#8216;Wat jij wil, Theo, wat jij wil.&#8217;
Hoe brei ik dit recept weer recht, denkt Betty. Misschien moet ze niet zo rechtlijnig zijn. Marjoleine de Vos schreef na haar pleidooi voor restverwerking ook een recept waaraan je na het koken een halve sinaasappel, een halve bos koriander, een gemberwortel min 1 centimeter en drie bosuitjes overhoudt. Ik moet trouwens stoppen met Theo zo van repliek te dienen. Het is toch crisis. In deze tijden kan het van het ene op het andere moment afgelopen zijn, weet ze. Je bent presidentsvrouw en eindigt eenzaam barend in een Frans ziekenhuis. Je bent een asielzoekersvriendelijke burgemeester en eindigt excuses stamelend tegen Wilders. Je bent een hip lesbisch stel met een boeiend leven en eindigt in de fotoserie &#8216;Potten met poezen&#8217;. Je bent dictator en eindigt dood en kaal in een rioolbuis&#8230;
Betty zet haar computer aan. &#8216;Truffel maakt witte bonen chic,&#8217; tikt ze. Vooruit dan maar. Ik kan het niet uitproberen, maar het is vast lekker.
Telefoon. Daar heb je &#8217;t al. &#8216;Betty, met Theo. Schat, ik heb nog even nagedacht, en het lijkt me dat jij toe bent aan een stukje nieuwe uitdaging elders en dat we bij de krant op zoek gaan naar een jonge hippe vrouw met een frisse blik die goed aansluit op deze nieuwemediatijd.&#8217;
&#8216;Hee, met Floor. Lééf je nog?&#8217;
Goddank. &#8216;Nog net. Hoezo?&#8217; Ik verwaarloos mijn vriendinnen.
&#8216;Ik had iets gepost op Facebook en je reageerde niet, schat.&#8217;
&#8216;O god, ik kijk nooit op Facebook. Ik heb er tien vrienden, waarvan zeven vage kennissen. Mijn foto staat er niet eens op. Als het niet zo ingewikkeld was om het op te heffen, zou ik dat allang gedaan hebben.&#8217;
&#8216;Héél onprofessioneel, meisje. Maar hoe ís het met je?&#8217;
&#8216;Lang bij David geweest. En griep gehad.&#8217;
&#8216;Mmm&#8230; Verpleegd door die romantische droompianist van je?&#8217;
&#8216;Nee, daar is David niet goed in. Als ik ziek ben, ga ik naar huis.&#8217;
&#8216;O?&#8217;
Is dat raar? Het klinkt niet raar als ik het denk, maar wel als ik het zeg.
&#8216;Ben je beter? Gaan we even een hapje eten om je op te vrolijken.&#8217;
&#8216;Nee, ik heb niks. Ik heb echt niks. Ik ben blut. Maar ik heb hier een overheerlijke bonenschotel, als je wilt.&#8217;
&#8216;Bonen? Ben je gek? We gaan wel naar Ron Blaauw. Ik trakteer.&#8217;
&#8216;Heb je geld teveel of zo?&#8217;
&#8216;Nee, maar Visa wel. Schat, we moeten nu genieten. Morgen kunnen we wel dood zijn.&#8217;
&#8216;Jij bent de wandelende oorzaak van de schuldencrisis, weet je dat?&#8217;
&#8216;Wie dan leeft, eet nu kreeft.&#8217;
Anderhalf uur later nipt Betty voorzichtig aan een glas champagne. Floor, blonder dan ooit, stralend en verdacht rimpelloos, zegt &#8216;schat&#8217; tegen driekwart van de clientèle &#8211; iedereen schijnt elkaar hier te kennen. Het eten is heerlijk, Floor is gul en vrolijk als altijd. Kan dit wel? Hoor ik hierbij? En waarom niet eigenlijk? Ik ben hier toch? De zesgangenmenu&#8217;s, de goede wijn, het goud aan de armen van de dames, de zorgeloosheid: alles ademt overvloed, nergens ziet Betty een spoor van crisis of schaarste. Ze dansen op de vulkaan. &#8216;Iemand moet toch het geld uitgeven in deze tijden,&#8217; hoort ze een man in zo&#8217;n blauw overhemd met een witte kraag zeggen.
&#8216;Geniet je wel een beetje?&#8217; vraagt Floor bezorgd.
Een tafel verderop schuift een vrouw met Frans gemanicuurde harsnagels na twee hapjes haar dessert opzij en buigt zich lachend naar haar gezelschap over. Kliekjes, denkt Betty. Kliekjes.

Feuilleton
et meisje achter de kassa bij de Bijenkorf lacht haar vriendelijk en professioneel toe.
&#8216;Ik kom iets terugbrengen,&#8217; zegt Betty, en legt de portemonnee van Sonia Rykiel op de toonbank. Haar blik blijft nog even rusten op het zachte, rozerode leer en de glanzende knipsluiting in de vorm van een strik.
De professionele glimlach blijft over.
&#8216;Het was een cadeautje, en het is niet mijn smaak.&#8217; De mooiste portemonnee van de wereld, en de duurste die ik ooit gekocht heb.
&#8216;Ik kan u een tegoedbon geven,&#8217; zegt het meisje.
Nee! Niet een tegoedbon!
Ze had hem natuurlijk nooit moeten kopen. Met de gebruikelijke smoezen (Ik verdien het. Ik mag mezelf af en toe best eens verwennen. Deze gaat de rest van m&#8217;n leven mee) had ze zichzelf overgehaald.
Maar dat was voordat haar pinpas was geweigerd bij de supermarkt.
&#8216;Geeft u geen geld terug?&#8217; Blijven glimlachen. Alsof die honderdvijfentachtig euro je niets kan schelen.
&#8216;Nee&#8230;&#8217; zegt het meisje, ijzig nu.
Kun je eten bij de Bijenkorf met een tegoedbon betalen? Hoe lang kun je leven op champagne, marsepein, slagroomtruffels, quiche, luxe zoutjes?
&#8216;&#8230; maar u kunt de tegoedbon die ik u geef wel bij de klantenservice inruilen voor geld.&#8217;
Pfff. Ik moest gewoon even door het stof. Bitch.
Betty glimlacht. &#8216;Fijn. Dank u wel.&#8217;
Natuurlijk had ze meteen haar bankrekening gecheckt om te kijken wat er mis was. Ze was toch niet geskimd? Maar nee, het bleek voor een groot deel haar eigen schuld. Etentje met David (geëmancipeerd de rekening naar me toegetrokken), nieuwe rode laarzen (ik verdien het), luxe bos bloemen voor haar moeder (aflaat), verantwoorde vis bij de verantwoorde viswinkel (de dag na die tv-documentaire). Ze had bovendien de krant gebeld met de vraag waarom de betalingen van haar facturen zo lang uitbleven. Theo had uitgelegd dat ze in het kader van het nieuwe bezuinigingsbeleid rekeningen van freelancers zo laat mogelijk moesten betalen. &#8216;Iets met rente. Ach, je moet gewoon je betalingstermijn vervroegen en zo snel mogelijk herinneringen sturen.&#8217;
Ze had besloten David niets te zeggen; die heeft nog minder geld dan zij. Ze had Wouter gemaild dat zijn alimentatie wat later zou komen deze maand en ze had zijn antwoordmail over deurwaarders genegeerd, wetend dat ze betaald zou hebben voordat er een deurwaarder op haar stoep zou staan. Ze had voor de zoveelste keer doorgerekend of die alimentatie niet wat lager kon, geconcludeerd dat de besparing de advocatenkosten en de sores niet waard was en één moment een Joegoslavische huurmoordenaar overwogen en weer verworpen. Ik ben een vredelievend mens. Ze was met een groot mes een pompoen te lijf gegaan voor een voedzame, goedkope soep.
Ze stelde zich voor hoe ze vanaf nu steeds minder opdrachten zou krijgen, hoe ze steeds vaker pompoensoep zou eten en steeds verder zou afglijden tot haar niets meer restte dan het Leger des Heils en de Voedselbank. Griekenland staat op de drempel. Hou je vast.
Voor het eerst is Betty geraakt door een persoonlijke eurocrisis.
Bij de uitgang Beursplein van de Bijenkorf stapt Betty de wereld weer in, honderdvijfentachtig euro in haar oude portemonnee (die bij nader inzien nog best een tijd meekan). Ze hoort haar hart in haar keel kloppen: ba-boem, ba-boem. Of nee: het zijn trommels, bespeeld door jongens met blonde dreadlocks. &#8216;Occupy Amsterdam&#8217; is begonnen, dat is waar ook. Ze zou eigenlijk mee moeten demonstreren tegen… eh… iets met geld, en banken, en overheid? Een meisje met zwartgeverfd haar en een roze Hello Kitty-T-shirt draagt een bordje met de tekst &#8216;Decent people don&#8217;t get rich&#8217;. Een hoge stem roept onverstaanbare dingen door een overstuurde microfoon. Betty staat tussen jongeren, babyboomers, bejaarden, kinderen, twintigers, dertigers met baby&#8217;s in draagzakken. Tussen vrouwen met hoofddoekjes, met piercings, met verstandige jacks uit de ANWB-winkel. Kinderen blazen reuzenbellen uit een tobbe sop met een diabolo-achtige constructie met stokjes en een draad. Een Lenin-lookalike zwaait met een vlag met het portret van Che. Twee middelbare vrouwen dragen een roze Pink Ribbon-lintje op de revers. Betty ziet spandoeken met &#8216;Share&#8217;, &#8216;Stop incassobureaus&#8217;, &#8216;Stop bezuinigingen en elite-onderwijs&#8217;, &#8216;Weg met de PVV&#8217;, &#8216;Vrouwen bij de bank&#8217;. Iedereen z&#8217;n eigen strijd.
Eigenlijk ziet niemand er boos uit, zelfs niet de man met het bord &#8216;Ik ben boos&#8217;. Een jongen scandeert &#8216;power to the people&#8217; in de microfoon, maar veel navolging krijgt hij niet. Toch luistert iedereen welwillend. Het is, ja&#8230; gezellig.
Betty staat achter een man met een spandoek waarop staat &#8216;Het is een mooie dag&#8217;. Ze luistert stil naar een jongen die vals &#8216;Imagine&#8217; zingt. Ze overdenkt haar zonden. Ze denkt: eigenlijk zit ik hier tegen mezelf te protesteren, met m&#8217;n hypotheek en m&#8217;n laarzen en m&#8217;n etentjes.
Boven haar hoofd spat een grote zeepbel uiteen.
De zon schijnt. Ze is tevreden. Decent people don&#8217;t get rich.

Feuilleton
en dosis paracetamol, weggespoeld met een glas champagne, heeft Betty net genoeg energie gegeven om na Davids luxe ontbijt naar huis te fietsen. Ze weet hoe David is als ze ziek is: de eerste uren perst hij gedienstig sinaasappels uit, maar wanneer ze niet langer bevallig in kimono op zijn Corbusier ligt te kwijnen en alleen nog chagrijnig en zweterig in een oud T-shirt in bed naar Oprah wil kijken, heeft hij niks meer aan haar en zij niet aan hem.
Thuis is Betty ziek zoals zij dat wil. Ze gaat in bed liggen en zet de televisie aan. Onruststokers als Grey&#8217;s Anatomy en House zijn nu verboden; een cocktail van oude sitcoms (Cheers, Dharma &#038; Greg), Engelse antiekporno (Antiques Road Trip, Flog It!, Cash in the Attic, Bargain Hunt), teleshoppingprogramma&#8217;s met rek-en-strek-apparaten die zich vooral ontzettend handig laten opvouwen onder haar bed verlichten het leed. Nieuw sinds haar vorige griep zijn de wonderdokters: handopleggers, mediums, baby- en hondenfluisteraars. Onder hun handen wordt het leven eenvoudig en elke ziekte draaglijk. Maar het echte genezende werk doen de culinaire Bettyfluisteraars: Gordon Ramsay, Jamie Oliver, Hairy Bikers, Masterchef, Masterchef Australia, Masterchef Celebrity, Masterchef Whatever. Van Nigella krijgt ze zowaar weer trek in eten. Wat haar eraan doet denken&#8230;
Telefoon.
&#8216;Theo, ik dacht net aan je.&#8217;
&#8216;Waar blijft je fokking kookrubriek!&#8217;
&#8216;Komt eraan, Theo, komt eraan. Ik ben ziek. Nee. Ik ben beter. Ik sta op. Ik ga boodschappen doen. Ik ga koken. Ik ga tikken. Nu. Vanavond op de mail, oké?&#8217;
Bij de ingang van de supermarkt staat de vaste dakloze met de Daklozenkrant. Betty is dol op de Daklozenkrant. Al haar stadse wat-geef-ik-aan-wie-dilemma&#8217;s worden in één keer opgelost. (Hoeveel geef ik? En aan wie? Hangt het af van de beleefdheid van de dakloze? Hoe beleefd moet hij/zij dan zijn? Is die vrouw die mij niet lastig valt maar alleen maar met een beker voor zich op de stoep zit beter dan de junk bij de geldautomaat die om een euro zeurt als ik net gepind heb? Geef ik überhaupt iets aan een junk? Ook als ik weet dat het geld direct naar de dealer gaat? Moet ik anders een appel geven, of een beker koffie? Moet iemand iets doen voor z&#8217;n geld, een liedje, een kunstje? Of is dat calvinistisch? Geef ik alleen aan mensen die muziek maken? Ook als ze dat slecht doen, of een terras afschuimen na een half deuntje? Moet de orgelman zelf draaien? Waarom eigenlijk? Stuur ik de rozenverkoper en de polaroidman in het café weg? Wat doe ik met de aardige, beschaafde man in pak, die toevallig net wat geld tekort komt voor een treinkaartje?)
Vandaag is er slechts één klein dilemma: Ik heb &#8216;m al.
De Daklozenkrant van deze week heeft ze al eerder bij Davids supermarktdakloze gekocht. Maar je koopt dat ding niet om te lezen. Vooruit. Nóg een keer twee euro en ik ben eigenlijk al bijna heilig.
Met de ingrediënten voor een kalfstajine in haar karretje staat Betty even later in de rij voor de kassa. Ik ben best al hard op weg om Moeder Teresa zelf te worden. Ik ben Davids beschermengel. Ik moet nog wat vaker bij mama op bezoek. Vanaf nu vloek ik nooit meer. Ik word daklozenfluisteraar. Dan nog even een wonder verrichten. Ik begin een Lourdes op de Nieuwmarkt. Ik word zalig verklaard&#8230; en heilig verklaard&#8230; hoeveel tijd zit daartussen, kan dat bij leven? De daklozen stromen toe voor mijn genezende krachten&#8230;
&#8216;Mevrouw!&#8217;
De medaillons van de Heilige Betty zijn niet meer aan te slepen&#8230;
&#8216;Mevrouw!&#8217;
&#8216;Onvoldoende saldo. Betaal anders&#8217; zegt het pinpasschermpje.
Godver&#8230; O nee. &#8216;Geen probleem. Ik heb cash.&#8217;
Betty telt haar geld. Ze komt nog tweevijftig te kort. In haar jaszak zit vijftig cent. &#8216;Nog twee euro,&#8217; zegt de caissière ongeduldig. De massa achter haar begint te morren. Op de bodem van haar tas vindt ze een dropje gekleefd aan een Franse eurocent. Kut. Shit. Godgloeiende&#8230; Ik zal nooit meer vloeken. Ik zal altijd aardig zijn. Als&#8230; Ach, de talloze beloften die een mens in nood breekt en maakt! Allemaal de schuld van die fokking Daklozenkrant! Kan ik die niet terugbrengen? Nee, natuurlijk. Kan ik met een ingrediënt minder in die fokking kalfstajine? Een klein wonder, dat zou helpen. Maar het lukt de Heilige Betty nu even niet om Job Cohen-achtig onzichtbaar te worden of euro&#8217;s te vermenigvuldigen.
Een stem achter haar zegt: &#8216;Zal ik even bijspringen?&#8217;
Betty draait zich om. Een man met groene ogen en een zwart manchester jasje reikt haar vriendelijk een twee-euromunt aan. Vieze nagels. Waar ken ik hem ook alweer van?
&#8216;Dankuwel,&#8217; stamelt Betty. Iets met een museum.
De man rekent een pak melk en een krentenbol af. &#8216;Ik moet rennen. Afspraak. Als ik je nog een keer zie, krijg ik wel een biertje van je.&#8217;
En weg is hij.
Betty pakt zwijgend haar boodschappen in, oefent in nederigheid en denkt aan de tekst op de zwerfkei op het graf van A. den Doolaard. We hebben tussen wonderen geleefd maar we hebben het niet begrepen.

Feuilleton
Betty wordt wakker. Het is donker. Alles doet haar pijn: botten, spieren, gewrichten. Ze gloeit. Ik ben drieënnegentig. Ik ga dood.
Naast haar slaapt David de slaap der tevredenen. Ze herinnert zich, van eeuwen geleden, dat hij een prachtig pianoconcert gaf. Scarlatti, zonder haperen. Dankzij haar, het is altijd dankzij haar, zegt hij &#8211; vooraf, en achteraf, als ze weer alleen met z&#8217;n tweeën zijn. Vlak na het concert zijn er altijd anderen, mensen die hem de hand willen schudden, bedeesde fans (die ene aandoenlijke puberjongen die altijd komt zeggen dat hij het mooi vond), onbekenden die in Diskotabel-speak over het optreden spreken. Een man met een geaffecteerde stem had het over het &#8217;typisch Franse&#8217; geluid van de piano, een middelbaar echtpaar prees Davids &#8216;Britse ingehoudenheid&#8217;, een vrouw in een gebreide jurk bezong zijn &#8216;bijna purperen spel&#8217;. Betty heeft geen idee wat ze daarmee bedoelde, en de vrouw zelf waarschijnlijk ook niet, maar David groeide onder elk compliment.
Maar dat was lang geleden. Nu ligt hij, naakt en kwetsbaar, naast Betty. Zo heeft ze hem het liefst. Ik maak hem weer klein.
Ze gaat rechtop zitten en voelt de pijn in haar gewrichten. Drieënnegentig. Ze is drieënnegentig, en David ligt nog steeds naast haar. Zesenveertig jaar is ze bewusteloos geweest, Doornroosje on speed, ze weet het zeker, en nu wordt ze wakker want zometeen gaat ze dood. Hoe zie ik eruit? Kleiner, ongetwijfeld, dan vroeger. Heeft de taillevervaging van de overgang toegeslagen? Verft ze haar haar nog? Lijkt ze op haar moeder? Kan ze nog lopen? Schrijven? Denken? God, als ik nu nog maar helder kan denken, dan is het verder maar jammer van die gewrichten.
Ze probeert om zich heen te kijken in de donkere slaapkamer. De wekker staat op 03:13. Davids wekker. Davids bed. Davids woonboot. Haar hoofd bonkt. Kan ik nog fietsen? Ik wil naar mijn eigen bed.
Ze probeert op te staan, blote voeten op de koude vloer. Het lukt. Alles doet het nog.
Ik wil hier niet doodgaan. Ik wil weg. Ik wil dit niet met David.
Met een schok komt ze bij haar positieven. Davids wekker springt op 03:15, ze staat rillend naast het bed en ze heeft koorts, realiseert ze zich. Geen wonder dat ze zich zo krakkemikkig voelt, ze heeft een stevige griep te pakken. Betty kijkt naar het vredig slapende hoofd naast haar. Ze weet wat er gaat gebeuren. David zal over een paar uur wakker worden en haar liefdevol aankijken. Hij zal willen vrijen, en dat met aandacht doen, bevrijd van de zenuwen die hij voor zijn optreden had. Hij zal zeggen dat hij een verrassing heeft. Dan zal hij haar meenemen naar een hotel in het centrum en haar trakteren op een champagneontbijt. Dat is de verrassing. Zo gaat het altijd, na een belangrijk concert.
Jaren geleden zag Betty een tv-documentaire over een diepbejaard echtpaar dat na vijftig jaar huwelijk zo op elkaar was ingespeeld dat het elkaar woordeloos op precies het goede moment de thee of de krant aanreikte, zonder er een blik of woord aan vuil te maken. Dat wil ik ook, besloot ze. Het deed haar denken aan haar kindertijd, waarin ze uren in het atelier van haar vader had doorgebracht in dezelfde woordeloze, vanzelfsprekende eendrachtigheid als dit echtpaar.
Hella Haasse is dood, daar komt het allemaal van, dringt tot Betty door.
&#8216;Men kan nooit werkelijk een plek-van-vroeger terugvinden, of een voorbije staat van zijn opnieuw beleven. Er is ooit een toestand van volmaakt geluk geweest die men in de loop van de tijd onophoudelijk verliest, vergeet. Toch blijft men geloven dat die ergens in het verleden verzonken is en hervonden kan worden.&#8217;
Dat citaat uit Berichten van het Blauwe Huis, ergens in een in memoriam, had Betty gisteren getroffen.
Drieënnegentig was Haasse geworden, en de kranten stonden vol lofprijzingen aan haar oeuvre, haar menslievendheid, haar scherpte. In haar laatste interview had ze gezegd: &#8216;Als ik terugkijk op alles wat ik heb gedaan en gezien, ja, dan kan ik gerust zeggen: ik ben gelukkig geweest.&#8217;
Zo moet het dus. Als ik drieënnegentig word, ben ik nu nog maar op de helft. Een heel leven. Ben ik dan gelukkig? Ben ik nu gelukkig? Tien jaar geleden, toen ze gescheiden was van Wouter, had ze gedacht: als je denkt dat je gelukkig bent, dan ben je het toch ook? En kun je dan ook niet besluiten dat je gelukkig bent? Ze had het geprobeerd, en het was gelukt.
Als de zon door de ramen valt, kust David haar wakker. Hij wil met haar vrijen. En hij heeft een verrassing, zegt hij.
Betty kan zich nauwelijks bewegen; ze heeft overal spierpijn. Haar hoofd bonst van de nachtgedachten. Waarom wou ik doodgaan zonder David?
&#8216;O ja, liefje,&#8217; zegt ze. &#8216;Ik ben dol op jouw verrassingen.&#8217;