Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Feuilleton
Aan alles komt een eind, denkt Betty terwijl ze haar definitief dode bonsaiboompje in de vuilnisemmer kiepert. Plantjes. Baantjes. De zomer. Ze kijkt uit het raam. Het regent. Toeristen in regenponcho’s staan als vogelverschrikkers beneden op het plein. Een vrouw in een King Louie-jurk, lege kinderbakfiets aan de hand, schuilt bij de bloemenkraam. Een eenzame man rookt een sigaret op het terras, droog onder de zonwering, en tuurt peinzend in een krant waarin ongetwijfeld het eind van van alles wordt gesignaleerd: democratie, welvaart, solidariteit, idealen, het mooie weer.
Betty wacht; ze weet alleen niet waarop. Zoals zo vaak heeft ze het vage gevoel dat er straks iets gaat beginnen, het, dat het gaat beginnen. Het leven, alsof dat niet al aan de gang is. Ze zucht; ze zou graag wachten op iets concreets. Als kind wilde ze later trouwen met een cowboy, herinnert ze zich. Niet om gezellig met hem over de prairie te jakkeren, maar om de hele dag lekker alleen te zijn en ’s avonds naar de horizon te turen, wachtend tot hij thuiskomt.
Er komt geen cowboy. Dit is de prairie niet – goddank. Daar zou alles wat groeit en bloeit maar sterven onder haar rode vingers. Dit is de stad, waarin ze zo prettig alleen kan zijn tussen al die mensen. Dit is geen cowboyfilm uit de jaren zestig, dit is de realiteit van 11 september 2013. Tweeëntwintig jaar geleden trouwde ze met Wouter, twaalf jaar geleden stortte het huwelijk (tegelijk met die torens) in elkaar, en binnenkort is ze van het betalen van zijn alimentatie af – eindelijk volledig los. Behoorlijk los van alles, eigenlijk. Los van David, die ze vorige week niet eens meer wilde aanspreken. Los van de kinderen van Jonas en Roos, waar ze zo lang voor heeft gezorgd. Los van de plicht iets in leven te houden.
Op het plein kijkt een verschrikte peuter een rode ballon na, die langs het raam van haar zolderetage zweeft.
‘Los? Ha! Ik dacht het niet!’
Betty ziet iets bewegen in haar ooghoek. Ze draait zich om. Daar is-ie weer. Hij zit op de ijskast en straalt het enthousiasme uit van de jonge kunstenaar die hij ooit was, ver verwijderd van de vermoeidheid in zijn laatste dagen.
‘Hoi pap. Lang niet gezien.’
‘Lieverd, je bent helemaal niet los van alles. Je zit vast zolang je hier alleen maar een potje gaat zitten wachten. Ga eens wat dóén.’
‘Zegt de man die zijn hele leven een beetje slap heeft staan ouwehoeren in de kroeg.’
Haar vader zet zijn hoed een tikje verder achterop zijn hoofd. Hij grijnst zijn Cheshire Cat-grijns. ‘Jij hebt de regie, Betty. Niemand anders maakt iets van je leven, dat moet je zelf doen.’
‘Jij geloofde toch niet in die moderne onzin? Zelf de regie, kom op. Mensen worden ontslagen. Mensen worden geboren in een land met een dictator. Mensen gaan gewoon naar hun werk en dat is dan toevallig in een gebouw waar ’s middags een vliegtuig in vliegt.’
Haar vaders grijns zweeft nu boven de keukentafel. ‘Mensen trouwen met de verkeerde,’ zegt hij. ‘Mensen grijpen niet in als er andere mensen vermoord worden. Mensen zijn niet meer solidair. Mensen blijven maar een beetje zitten wachten tot er iets gebeurt.’
Heeft hij nou gelijk? Nee. Hij mag dan wel dood zijn, maar hij zegt maar wat.
De grijns verdwijnt even. ‘Betty, je was altijd zo veelbelóvend.’
‘Ja pap, iedereen is veelbelovend, in de wieg. Was jij ook.’
‘Jij zou het zomaar weer kunnen worden. Je moet je een beetje open­stellen voor mensen. Je wilt maar alleen gelaten worden.’ Een hoed en een grijns, vlak bij het raam, meer niet. ‘Maar ik ga al, hoor.’
‘Ik heb niemand nodig om me alleen te laten! Dat kan ik zelf wel!’ De hoed verdwijnt. Dan de grijns. Waarom ben ik nou zo geïrriteerd?
Betty recht haar rug. Ik heb de regie.
Ze kijkt naar buiten. Een straaltje zon zou wel leuk zijn.
Gouden licht breekt door de wolken, alsof Claude Lorrain plotseling heeft besloten zich eens aan een stadsgezicht te wagen.
Camera. Actie. Figuranten nemen hun plaats in. De toeristen lopen in de richting van de Wallen. De vrouw (Juliette Binoche) fietst weg. De man (Peter Falk) steekt er nog een op. Een windmachine laat een plastic tasje dansen. Een straatmuzikant (Johnny Depp) zingt: ‘Ah, but I was so much older then, I’m younger than that now.’ Peter Falk vouwt zijn krant dicht en staat op. Hij koopt een daklozenkrant van Isabelle Huppert voor de supermarkt en drie plantjes bij Bill Murray. Hij doet zijn jasje uit. Een zwart manchester communistenjasje.
Op de bodem van haar Mary Poppins-tas vindt Betty het telefoonnummer, gekrabbeld op een Concertgebouwticket. Ze ziet hem schrikken, zijn zakken nazoeken. Ik weet nog steeds niet hoe hij heet.
(Als je z’n naam kent, is dat het begin van het einde, zei Floor ooit.) ‘Hallo?’ zegt hij.
‘Hallo,’ zegt Betty. ‘Met mij.’
Hij kijkt omhoog. ‘Ik dacht dat je nooit zou bellen.’
Een begin, denkt Betty. Of een eind.
Nee
 Dit was de laatste aflevering van Betty. Tekst en illustratie Juliette Berkhout ‘Betty’, Prometheus, 200 p., € 14,95

Juliette Berkhout

Betty

Feuilleton
Een vioolconcert van Mozart galmt door de kamer. Betty begiet het bonsaiboompje waarmee haar moeder twee weken geleden bij wijze van bloemetje kwam aanzetten (‘Leuk, hè, kind, weer eens wat anders’) met water met een dopje compost. Mest en Mozart, daar houden planten van, heeft ze gelezen, en hoewel Betty mest, Mozart en planten nooit een warm hart heeft toegedragen (en zo’n bonsaiboompje vindt ze eigenlijk een extra enge plant, zo ingetoomd, zo gedresseerd) heeft ze plots in haar hoofd gezet dat ze in staat zou moeten zijn om eens iets met liefde te laten groeien en bloeien. Als ik er maar aandachtig voor zorg, komt het vanzelf goed.
Ze denkt aan Vlinder en Storm, voor wie ze vanaf volgende week niet meer mag zorgen. Ze denkt aan hun ouders, die dat vanaf dan weer zelf willen doen: Jonas gaat zijn jongenskampement in de tuin opdoeken, Roos wil meer thuis zijn voor de kinderen. Ze denkt aan hoe het was: de losgeslagen jongensvader, de afwezige munttheemoeder, het intelligente zoontje met kil-berekenende trekjes, de kleuterdochter die nog niet besmet is met het Amsterdam-Zuid-cynisme. Volgende week gaan ze met vakantie. Betty mag niet mee. En als ze terugkomen, werkt ze er niet meer als kindermeisje, en zijn ze op zichzelf aangewezen. Ze voelt zich onmachtig, als een VN-lid dat een land in oorlog in de steek laat.
Ze heeft, op het schrijven van haar culirubriek in de krant na, niet veel beters te doen dan Mozart draaien voor een bonsaiboompje.
Betty hoort het de man met het communistenjasje nog zeggen: ‘Als je toch niks beters te doen hebt, kun je nog mee naar Parijs.’
Waarom zei ze nee? Ze had toen natuurlijk nog het idee dat ze iets beters te doen had: een klein meisje behoeden voor de desinteresse van haar ouders. Dat Vlinder haar moeder enthousiast in de armen zou kunnen vliegen, dat Jonas ook nog leuke dingen met zijn dochter zou kunnen doen, dat paste niet meer in haar hoofd. Maar ze was toch ooit aan dit baantje begonnen omdat ze niks beters te doen had, niet omdat ze reddingsfantasieën koesterde?
Goedbeschouwd heeft ze allerlei dingen in haar leven gedaan omdat ze niks beters te doen had. Kunstgeschiedenis studeren? De minst erge studie. Een kookrubriek? Een bevriende journalist had eens lekker bij haar gegeten en vroeg haar iets te schrijven en ach… Haar eerste vriendje? Hij deed zo z’n best, en zij was gevleid, en ach… Het tweede, het derde, het vierde vriendje: ach&#8230; En Wouter, nu haar ex en object van wraakgevoelens, spijt en haar leeglopende bankrekening? Toen hij haar ten huwelijk vroeg, was ze net afgestudeerd. Ze miste het gezelschap van vage vrienden en studiegenoten. En toen was er ook nog een lekkage in haar huis en ze had geen zin om daarover te bakkeleien met de huisbaas. Dat was het wel zo’n beetje: een bul, een lekkage, een kort moment van angstaanjagende eenzaamheid waar snel en radicaal een eind aan moest worden gemaakt, en dus zei ze ja. Het huwelijksfeest, de jurk, de speeches, alles had de belofte van een nieuw begin geademd, iets wonderbaarlijks dat hun relatie zou uittillen boven weer gewoon-een-vriendje. Maar Wouter wás eigenlijk gewoon een vriendje, waar ze te lang aan bleef hangen omdat ze er toevallig mee getrouwd was en, nou ja, niets beters te doen had.
Tien jaar waren ze getrouwd geweest. Hij was fotograaf en droomde van het maken van een film. Zij was kunsthistorica en droomde van schrijven. Hij een blockbuster voor zijn vijftigste, zij een roman voor haar veertigste: het leek nog of ze een eeuwigheid de tijd hadden en alles kon lukken. Maar hij schreef steeds bloedelozere scenario’s, en zij horoscopen voor damesbladen en de rubriek ‘In bad met Betty’ (interviews met bekende Nederlandse mannen) voor een mannenblad om de huur te betalen – het heeft haar jaren gekost voordat een bad nemen niet meer voelde als werk. Het huwelijk eindigde met een kast vol afgewezen subsidieaanvragen en een bloedrode bankrekening. Toen ze eindelijk de moed bij elkaar had geraapt om te scheiden, bleek dat ze Wouter nog twaalf jaar moest onderhouden.
En nu? Nog even en ze is van die alimentatie af. Dat moet genoeg zijn om een nieuw zwart gat te voorkomen nu ze ook al geen nanny meer is. Maar ze zal toch nieuwe plannen moeten maken. En Betty houdt niet van plannen maken.
Ineens laat het bonsaiboompje de helft van z’n blaadjes vallen, een te haastige striptease. Misschien krijgt-ie te veel mest, denkt Betty. Iemand heeft eindeloos al die takjes en blaadjes zitten afknijpen om dit boompje sierlijk en klein te houden, en dan verpest ik het met te weinig liefde. Moedeloos veegt ze met haar hand de blaadjes bij elkaar. Of te veel liefde. Ze overweegt het hele boompje weg te flikkeren. Of te veel Mozart. Waarom hebben planten ook zo’n slechte muzieksmaak?
Niet halsoverkop naar Parijs gaan, bedenkt ze, was eigenlijk heel daadkrachtig. Ja zeggen tegen een man omdat ik niks beters te doen heb, daar komen maar brokken van. Ze recht haar schouders. Voortaan gaat ze de dingen doen niet omdat ze niks beters te doen heeft, maar omdat ze dat graag wil.
Nou alleen nog even bedenken wat ze graag wil.

Feuilleton
Ze wou dat ze het kon: net zo gretig ‘ja!’ tegen alles zeggen als Vlinder vandaag doet. Ja! Er moet gespeeld – gedaan-alsof vooral, alsof Vlinder geen bijna-vijfjarige is maar een volwassen koningin, of zeemeermin, of K3-zangeres, en Betty niet haar volwassen kindermeisje maar een kind dat net zo graag speelt als zij, net zo optimistisch is, zo gretig. Ja! Betty is koning Willem-Alexander, ja! Ze is SpongeBob, of Kristel, of Josje, of hoe die andere K3-deernes ook mogen heten, overigens ook volwassen vrouwen die doen alsof ze de hele dag in een roze meisjeswereld leven. Vond ik K3 verschrikkelijk? Hoe heb ik dat kunnen vinden? In de wereld van K3 is alles dik in orde! Kijk Vlinder stralen als ze ze hoort! Kijk ons blij zijn als we meezingen! Ja! Het lievelingslied van Vlinder en Betty, gezongen in een haarborstel voor de spiegel, net als Tracy Ullman vroeger in de videoclip van ‘Breakaway’ – ja! ook Betty heeft haar meisjesdromen –, luidkeels, uit volle borst, met hart en ziel, ja! Ja! Ja!
‘Je hebt een vriend (als je lacht, als je huilt zeg m’n naam)
Iemand die voor jou door vuur gaat (ik ga voor jou door het vuur)
Elke dag weer voor je klaarstaat (elke dag weer)
Voor altijd aan je zij, je hebt een vriend (als je lacht, als je huilt zeg m’n naam)
Iemand die je nooit alleen laat (ik laat je nooit meer alleen)
Met jou de toekomst tegemoet gaat (elke dag weer)
Geloof me maar, je hebt een vriend in mij!’
En direct door! Verder spelen! Ja!
‘En dan gingen we op vakantie en dan ging jij mee in het vliegtuig…’
‘Vlinder, ik ga niet mee op reis, je gaat met papa en mama en Storm.’
Grote ogen. ‘Waarom ga jij niet mee?’
Mag niet van je moeder. ‘Ik moet werken, meisje. Een kookboek schrijven. Wat moet er in het kookboek? Zeemeerminnensoep?’
‘Ja!’
Het is zo makkelijk, zo fijn, ja zeggen, ja! ja! ja!
Waarom zei ik dan nee tegen de man met het communistenjasje?
Betty had niet gedacht dat ze hem nog eens zou zien. De afgelopen twee jaar had de man met het zwarte manchester communistenjasje een paar keer haar pad gekruist, per ongeluk, een verdwaalde babyboomer die je zijn witte sokken en linnen tasje van zijn lijf zou willen slaan om hem eens een degelijke make-over te geven. Maar voor ze eraan toe was gekomen om dat ook maar te overwegen, was hij er telkens in geslaagd om haar na een terloops praatje binnen de kortste keren een paar confronterende vragen over haar leven te stellen, bemoedigend toe te spreken en vervolgens weer te verdwijnen.
Ze had hem sinds Kerst niet meer gezien. Tot vorige week, op het Cen­traal Station, waar ze naar de vertrekkende Thalys zat te kijken.
‘Zo,’ zei hij. ‘Ga je alweer naar Parijs?’
‘Hé! Eh nee. Ik ga nergens heen. Ik heb net m’n moeder uitgezwaaid.’
‘Naar Parijs?’
‘Naar Alkmaar.’
‘De trein naar Alkmaar vertrekt van perron 8. Dit is perron 14.’
Scherp. ‘Gaan we bijdehand doen?’
Hij ging naast haar op het bankje zitten. ‘Gaat het wel goed met je?’
Weer zo’n vraag. Waarom stelt hij die altijd als ik het antwoord niet weet? ‘Heel goed. Ik heb een vrije dag.’
‘Heb je niks beters te doen? Waarom zit je niet lekker in de zon? Ik kan me herinneren dat je een mooi dakterras hebt.’
Hoe weet-ie dat? O ja, hij was in mijn huis, met Kerst. ‘Ik zit hier goed.’
Hij rommelde in zijn tas, haalde er twee blikjes bier uit. ‘Wil je?’
Ordinair, bier uit een blikje drinken op een station. ‘Lekker.’
Hij proostte. ‘Vertel me nou maar eens waarom je zo ongelukkig kijkt. Heeft iemand je geslagen, bestolen, gekwetst?’
Hij doet het weer, had ze gedacht. En toen was ze weer eens leeggelopen, over Jonas die met Storm in de tuin bivakkeert, over Roos die er bijna nooit is, over Vlinder. ‘En nu mag ik niet mee op vakantie. Terwijl: ik moet voor Vlinder zorgen.’
‘Is dat zo?’ vroeg hij droogjes. ‘En wie zorgt er voor jou?’
Vlinder. Ze zweeg. De wijzer van de stationsklok versprong drie keer.
Om vijf minuten over vijf schraapte de man met het communistenjasje zijn keel. ‘Over veertien minuten vertrekt m’n trein,’ zei hij. ‘Als je toch niets beters te doen hebt, kun je nog mee naar Parijs.’
Roos komt thuis, vroeger dan normaal. Betty hoort haar de trap op komen en naar Vlinders kamer lopen. Daar staat ze in de deuropening. Vlinder rent haar met rode wangen tegemoet, Roos doet haar armen wijd, Vlinder laat zich erin vallen, ze zingt ‘Mama, mama, je hebt een vriend in mij!’
Roos straalt. Ze kijkt Betty aan. Ze zegt: ‘We hebben het erover gehad, Jonas en ik, we gaan de taken anders verdelen. Vanaf volgende week hebben we je niet meer nodig.’
Betty vindt ineens dat ze er nogal belachelijk bij staat, met die haarborstel in haar hand.
‘Hier is mijn telefoonnummer, als je je bedenkt,’ heeft hij gezegd.

Feuilleton
Het perron op het Centraal Station is leeg. Opgelucht ziet Betty de trein naar Alkmaar een geel stipje aan de horizon worden. Doodmoe is ze, en van wat nou helemaal? Eén ochtend haar moeder op bezoek. Die had onwennig op haar bank gezeten en onder het mom van geïnteresseerde vragen een spervuur van opmerkingen haar richting op geschoten waarop Betty de reactie alleen maar mocht dénken. ‘Kind, word je niet te dik?’ Dat maak ik zelf wel uit. ‘Verdien je wel genoeg?’ Ik red het, zeur niet. ‘Word je niet moe van de stad, zou je niet eens in een echt huis willen wonen?’ Ik woon in een echt huis! ‘Wat zonde, al dat zevenblad op je dakterras. Zullen we een keer samen gezellig naar het tuincentrum?’ Nee! ‘Zal ik je huis eens lekker komen schoonmaken?’ Misschien moet ik toch in een bos gaan wonen. Daar klaagt niemand over rondslingerende naalden en takken. Hangmatje. Klaar. ‘Lust je mijn bonbons niet?’ Jawel, maar ik word te dik. ‘Kind, ben je niet te alleen, hier?’
Rustig blijven. Dit is geen kritiek. Dit is liefde. Moederliefde. Beheers je.
Ze heeft haar moeder omhelsd en nagezwaaid en gezegd dat alles goed met haar is. Ze heeft zich beheerst.
Een vrouwenstem roept om: ‘Thalys à destination Anvers, Bruxelles et Paris partira de voie quinze.’
Zal ik ’m nemen?
Geen nieuwe gedachte. Een jaar geleden heeft ze het zomaar gedaan, ze was spontaan met een triomfantelijk gevoel in de trein naar Parijs gestapt. Maar ja, daarna. Dan zit je in Parijs, in je eentje, en dan?
Nee.
Nieuwe passagiers voor een nieuwe trein druppelen alweer het perron op. Naast haar staat een vrouw met een hond. ‘Hulphond’ staat er op zijn tuigje. ‘Niet aaien.’ De hond kijkt haar trouwhartig aan. Betty is helemaal niet zo van honden. Toch wil ze deze ineens dolgraag aaien. Het is als niet mogen denken aan een roze olifant.
Nee. Beheers je. Beheers je, Betty.
Telefoon. Roos? Waarom belt Roos? Jonas past toch op de kinderen? Ik hoef toch niet te werken vandaag?
‘Ha, Betty. Hoe is het met je?’
Dat vraagt ze nooit. ‘Eh, goed, hoor. Beetje moe. Ehm&#8230; Ik hoef toch niet op te passen, vandaag?’
‘Nee, hoor. Jonas sleept de kinderen graag mee. “Een vrouwenmagneet” noemt hij ze.’
‘Waarom zijn kinderen toch nooit een mannenmagneet?’ vraagt Betty. Op de een of andere manier ziet een man met kinderen er actief en begerenswaardig uit (kijk eens hoe leuk hij dat doet), maar een vrouw met kinderen afgetobt en sloverig.
‘Omdat moeders aan de andere kant van de magneet zitten. Ze stoten mannen af, zegt Jonas.’ Roos klinkt alsof ze probeert te lachen.
Er is een klein moment van verbondenheid – de afvallige moeder, de vermoeide nanny. Betty heeft nu en dan een glimp van Roos’ binnenwereld mogen opvangen, maar ziet nu vooral de buitenkant voor zich: dat glanzende, blonde, die huid, perzikachtig mooi, rimpelloos, een sensuele mond permanent in dezelfde stand, die vreemde onmachtigheid om echt te lachen. Botox? Chagrijn?
Het moment gaat voorbij. Er valt een stilte.
Zou Jonas wel goed genoeg op Vlinder passen, met z’n gevaarlijke jongensspelletjes?
‘Maar ik bel dus,’ zegt Roos, ‘omdat we over twee weken met het hele gezin op vakantie willen.’
‘Oké. Leuk.’ Ze nemen de nanny altijd mee. ‘Nou, ik kan mee, hoor. Waarheen?’
‘De Côte d’Azur. Maar het lijkt me dus geen goed idee dat jij meegaat.’
Hoe lang zit ze hier nou al? Ze heeft al twee Thalyssen zien vertrekken. Op de een of andere manier kan Betty nog geen afscheid nemen van het station. Je kan er zo fijn rondhangen zonder dat iemand op je let. Je kan er zo lekker mensen kijken. En op perron 15 heeft ze uitzicht over het IJ: boten en bootjes, EYE in de verte (Waarom ben ik daar nog helemaal niet geweest? Zal ik zo gaan? De Fellini-tentoonstelling bekijken, ‘Jour de fête’ zien?). Treinen komen piepend tot stilstand, zijn vertraagd of denderen voorbij alsof een Spaanse machinist ze op de hielen zit. Betty doet niets. Ze weet niet wat ze moet doen. Sitting on the dock of the bay, wasting time.
Ze heeft trek in een ijsje, zo’n Magnum in een doodskistje. Maar ik ben te dik. Niet doen. Beheers je. Ze doet het toch. Ze morst chocola op haar jurk. Ik kan ook nog de stationszwerfster worden.
Hele gezinnen stappen in en uit, op vakantie-uitstapjes. Een verliefd stelletje staat ongegeneerd te bekken op twee meter afstand. Iedereen is samen. Er gebeurt van alles zonder haar. ‘Kind, ben je niet te alleen?’ Nou ja, zeg. Het is juist fijn om alleen te zijn. Juist fijn.
Daar komt Thalys nummer drie.
Ik beheers me. Zolang ik hier maar blijf zitten, kan ik overal nog heen.
‘Hé,’ hoort ze ineens achter zich. ‘Ga je weer naar Parijs?’

Feuilleton
Anna draagt een blauwe zomerjurk en ze heeft haar haar afgeknipt. Ze ziet er verbazingwekkend knap uit, helemaal niet als een middelbare vinexvrouw met praktisch haar, hoewel ze, nou ja, letterlijk, wel een middelbare vrouw met praktisch haar is – kort haar is altijd praktisch als het zelfs ’s avonds zo warm is. Floor draagt een halterjurk in een gemene fluorkleur, zwarte laksandaaltjes met taxi-hakken, en een reusachtige zonnebril in haar haar. Ze drinken rosé, hoewel Floor een half uur geleden heeft geroepen dat dat echt niet meer kan, rosé, en monsteren de mensen op het terras.
‘Geen omfietsmannen,’ constateert Anna.
Ze zouden allebei zo bij de strandtent verderop kunnen zitten, waar een dj met een hip baardje loungy klanklandschappen produceert op de golven van een boenk-boenk-boenk-beat. Maar Betty heeft aangedrongen op een iets minder hip etablissement; ze had zin in kibbeling met remouladesaus en wordt zenuwachtig van al die mensen die daarginder maar strak en glanzend op Roos en Jonas zitten te lijken. Vandaag is ze de minst glamoureuze van het stel. Ze is moe omdat ze niet kan slapen met die hitte, en Vlinder heeft vanmorgen een chocolade-ijsje op haar jurk gemorst, wat ze niet goed heeft kunnen wegpoetsen. In deze strandtent klinkt het boenk-boenk-boenk zónder de klanklandschappen. Het hele strand boenk-boenk-boenkt.
Ik hoor de zee niet eens meer. Ik wil eigenlijk in het zand zitten met een fles Nivea en een broodje met pindakaas en zand.
‘Ik wil het er niet over hebben,’ zegt Anna.
‘Waarover?’ vraagt Betty.
Floor zucht. ‘Oké. Kort samengevat: Frank is er vandoor met een eindexamenleerlinge. Vlak na haar eindexamen.’
‘Wat betekent dat het al een tijdje bezig was,’ zegt Anna. Ze rommelt in haar tas. ‘Maar ik wil het er niet over hebben.’
Betty hapt naar adem. ‘Waarom wist ik dat niet?’ Ik had dit moeten weten. Ik ben geen goede vriendin geweest, ik heb het laten afweten.
Anna schenkt nog eens bij. ‘Omdat ik het er niet over wil hebben.’
‘Oké,’ zegt Floor. ‘Laten we het over Betty hebben.’
De lucht kleurt langzaam roder. Het is zwoel; er zijn nog steeds mensen in zee, kinderen rennen door het zand, ze mogen laat opblijven. Anna steekt een sigaret op. Rookt Anna? Sinds wanneer? ‘Hoe is het nou met je, Betty? We zien zo weinig van je.’
‘Ja, nou, Jonas woont in een tent in de tuin en bemoeit zich alleen met zijn zoon, en Roos is er bijna nooit en Vlinder is zo’n leuk meisje, ze ontdekt de wereld en ze bouwt er een voor zichzelf, en ze leert…’
Floor zucht. ‘Maar hoe is het nou met jou? Je hebt het alleen maar over dat gezin. Je bent de nanny, en ook alleen nog maar tijdelijk! Het lijkt wel of je met die familie getrouwd bent.’
‘Zo was ik ook toen de kinderen klein waren,’ zegt Anna. ‘Vroeg iemand hoe het met me was, begon ik te vertellen dat Niels het zo goed deed op school en dat Bente aan het wisselen was. En dat Frank meer uren was gaan werken.’ Ze neemt een grote slok rosé. ‘Steeds meer uren.’ Ze monstert goedkeurend een jonge man in zo’n veel te grote zwembroek. ‘Maar ik wil het er niet over hebben.’
‘Goed,’ zegt Floor. ‘Betty, we moeten echt praten.’
Nou ja zeg. Anna die altijd zegt dat je moet praten, wil het nergens over hebben. En Floor die altijd alles wegwuift, wil ineens praten.
‘Waar wil je héén, meid? Je moet ergens héén. Je moet een dóél.’
‘En als dat doel bereikt is?’
‘Dan moet je weer een ander doel.’
‘En dan?’
‘Zo verder. Tot je gelukkig bent waar je bent.’
‘Ik ben al gelukkig waar ik ben. Ik hoef nergens heen.’
‘Je kan niet gelukkig zijn, zo.’
‘Ik wil het er niet over hebben,’ zegt Betty. ‘Anna, als je zo door blijft roken, kom je nooit in Zomergasten.’
‘Ik rook nog even door. Ik ga toch stoppen.’
Floor: ‘O kijk nou toch, wat een mooie oranje zon!’
Anna: ‘Luchtvervuiling.’
‘Die sterren zijn allemaal dood,’ zegt Anna.
Ze zitten nog steeds op het terras. De derde fles rosé is bijna op en het is nog steeds niet koel. Er staat geen zuchtje wind. De NRC op het tafeltje naast hen blijft plat liggen. ‘Nederland loopt langzaam vast’, schreeuwt de voorpagina.
‘We zien ze nu pas,’ zegt Betty. ‘Na een eeuwigheid. Precies het tegenovergestelde van ons. Wij worden nu gezien en daarna nooit meer, wij laten niets na. Nou ja, jullie laten kinderen na.’ En ik behoed een kind voor haar gekgeworden ouders. Telt dat ook voor de eeuwigheid?
‘Ik kan natuurlijk een boek schrijven.’
‘Ja,’ zegt Floor. ‘Net zo beroemd als Connie Palmen worden.’
‘Met mannen die doodgaan,’ zegt Anna. ‘Leuk.’
‘Ik kan altijd nog een boek schrijven over het onvermogen om een boek te schrijven.’
Het wordt stil. De avond eindigt doelloos en Betty wil nergens heen.

Feuilleton
e mussen vallen dood van het dak. Betty houdt het nauwelijks uit onder de pannen van haar te warme zolderetage midden in de stad, ’s nachts ligt ze wakker bij het lawaai van een oude ventilator naast haar bed, en als ze hem uitzet, ligt ze wakker van de warmte. Alleen op haar dakterras is het uit te houden, en alleen ’s avonds laat met een koud biertje, dan doet ze haar ogen dicht en luistert naar het gekletter van borden en bestek, naar een onverstaanbare ruzie, naar een kurk die uit een fles plopt, naar mensen die kreunen in een slaapkamer – of is het een pornofilm, denkt Betty, het klinkt als het kreunen in een pornofilm, te nadrukkelijk, te gekunsteld, aan de andere kant: dat is wat vrouwen soms doen, nadrukkelijk kreunen, omdat ze in pornofilms gezien hebben dat vrouwen zo kreunen, als bevestiging, ja, zo, ga door, en mannen denken dat als hun vrouw dat niet doet, zij het niet goed doen. Life imitates art. Nou ja, life imitates porn.
Ze denkt even aan hoe het geklonken moet hebben toen zij en Jonas, in de tent, in de tuin, op net zo’n warme avond, en de buren in de tuinen naast hen, en alle ramen open, en het tentje van de kleine Storm naast die grote tent, en die ene krekel, ze weet zeker dat ze muisstil was, nou ja, één giechel, waarschijnlijk niet goed te horen, niemand kan het gehoord hebben, ze weet het bijna zeker. Niets wees er althans op dat iemand iets gehoord had, de volgende dag, alles bleef zoals het was: zij de blijmoedige nanny, Roos de afwezige moeder, Jonas de moderne survivalvader, Vlinder de kleuter-in-een-fantasiewereld. Alleen die donkere blik van Storm, de blik van de zoon die zijn vader en zijn nanny de maat neemt, die wetende blik, te zwart, te wijs, te dreigend voor zijn zes jaar.
De mussen vallen dood van het dak – niet alleen doordat Storm er af en toe een neerschiet met zijn buks, om daarna het vogeltje aandachtig te observeren (Wat zal hij later worden? Bioloog? Chirurg? Seriemoordenaar?), maar vooral door die zon, die moordende zon, die benauwde lucht die Betty haar huis doet ontvluchten en vaker bij het gezin in Amsterdam-Zuid doet belanden dan nodig is. Hoewel: het is zomervakantie en de kinderen moeten vermaakt, op al die plaatsen waar nog meer oververhitte kinderen met hun oververhitte ouders toeven: pretparken, stadsparken, bioscopen met ­Ver­schrik­kelijke Ikke en airco. Jonas neemt over het algemeen Storm voor zijn rekening, in zijn recente jongens-op-survival-gekte: ze kanoën en doen enge dingen met messen en barbecuen grote stukken rood vlees. Betty ontfermt zich over Vlinder, neemt haar mee naar alle pierebadjes in de stad (te lauw), naar het stadsstrand op het Nemo (te hip), naar het echte strand (te gevaarlijk, volgens Roos, maar wel koeler). Terwijl Roos steeds meer prosecco-afspraken met haar vriendinnen heeft, maakt Betty zich met Vlinder, langzaam gek wordend, alle liedjes van K3 eigen en bestudeert Jonas met dezelfde intensiteit als zijn zoon de ingewanden van een zojuist van het dak geschoten vogeltje. Blij. Met een dode mus.
Er mag geen mus zonder gevolgen van het dak vallen, schreef W.F. Hermans. Maar zijn regel gold voor het schrijven van literatuur waar je niet met losse eindjes mag blijven zitten. En dit is geen roman maar het echte leven, denkt Betty. In het echte leven gebeuren de meeste dingen volstrekt zinloos, vergeefs en zonder gevolgen. En als niemand meer kijkt, gaat alles uit als een nachtkaars. Nelson Mandela wordt ziek, gaat bijna dood, maar toch niet. De kranten melden dat alle mannen in bloemenbroeken gaan lopen, maar op straat zie je alleen maar kreukelige kaki Hema-bermuda’s met polo’s en ruitjeshemden. Drones en internetspionnen bespieden ons van alle kanten, maar niemand kan iets interessants over ons melden. En hoe zou het zijn met Diederik Stapel? Met het Parmalat-schandaal? Met de vrouwenhoed, die volgens de glossy’s jaar na jaar ‘helemaal terug’ is? Nooit meer iets van vernomen.
Zo gaat het ook in Betty’s leven. Hoe zou het met David zijn, en zijn zoon? Sinds ze een jaar geleden zijn deur uit liep, heeft ze nooit meer iets gehoord. Zou haar vriendin Anna haar man Frank nog verdenken van vreemdgaan? Waarschijnlijk niet, anders had ze wel aan de telefoon gehangen. Zouden die opnamen van het kookprogramma Betty’s Bluf ooit nog worden uitgezonden, of blijven ze eeuwig op de plank liggen? En waar is toch die man met het zwart manchester communistenjasje gebleven?
Nachtkaarsen, losse eindjes, zinloze dode mussen.
En nu weer dat woest erotische gefoezel in de tent in de tuin met Jonas. In een oud-Hollandse film had ze de volgende ochtend kotsend boven de lampetkan gehangen (zwanger!), in een Engelse thriller had Roos haar in een steegje met een blunt object de hersens ingeslagen (jaloers!), in een chicklit-pocket was dit de man van haar leven gebleken – of juist de foute man, en de man met het communistenjasje de goeie. Maar nu? Niks. Alsof het niet gebeurd is.
Betty schenkt zichzelf nog maar eens een koud biertje in. Nog even, en het gaat onweren. Dan is iedereen het nationale hitteplan ook weer vergeten.

Feuilleton
Denk je eerst dat je nooit meer in slaap gaat vallen, schiet je het volgende moment verward overeind uit je toch-nog-in-slaap-gevallen-slaap wanneer ’s morgens vroeg de wekkerradio aanfloept.
‘I got you babe.’
Groundhog Day, denkt Betty. Was het maar Groundhog Day. Dan zou ze de vorige dag eindeloos kunnen overdoen. Net als Bill Murray in die film waarin hij telkens wakker blijft worden op dezelfde dag totdat hij Het Goede doet en die enge Andie MacDowell mag zoenen.
Groundhog Day. Ze zou het wel weten.
Ze zou.
Ze zou niet.
Ze zou Jonas’ aanbod voor een glas whisky en een gesprek afslaan. Of in elk geval niet van die whisky drinken. Of in elk geval zijn hand van haar knie slaan. Of zich in elk geval niet laten zoenen (ze zou niet denken: nu laat ik me zoenen, waarom niet – ze zou weten waarom niet). Of in elk geval zich niet mee de grote tent in de tuin in laten trekken (niet denken: nu laat ik me de tent in trekken, waarom niet). Of zich in elk geval rekenschap geven van de situatie: Roos de deur uit, de kinderen slapend (Vlinder in haar kamertje boven in het huis, Storm in het kleine tentje naast de grote in de tuin) en de buren zachtjes keuvelend in belendende tuinen (alsof niemand iets van elkaar weet in Amsterdam-Zuid, ha!) en niet giechelen als een klein meisje als ze Jonas’ nieuw gekweekte hippiebaardje (ik houd helemaal niet van baarden, getverderrie) voelt kriebelen op plekken waar er lang niets gekriebeld heeft. Of in elk geval het raam van Vlinders kamer geopend hebben zodat ze haar kan horen als ze een nare droom heeft. Of in elk geval weten waar Vlinder zich verstopt als ze wakker wordt uit een nare droom en niemand haar komt troosten (achter de bank, waar imaginary friend prinses Britney huist, natuurlijk, ik had het meteen kunnen bedenken als ik nuchter was geweest, en alert). Of in elk geval Roos horen thuiskomen, haar de trap op horen lopen en niet pas horen dat ze er is als ze ‘Vlinder! Betty!’ roept. Of in elk geval iets minder schaapachtigs zeggen (‘Sorry, ik was in slaap gevallen,’ terwijl je je rokje haastig rechttrekt). Of in elk geval zeker weten dat Roos niks gemerkt heeft. Of dat Roos wel iets gemerkt heeft, maar het in elk geval zeker weten.
Of.
Of ze zou triomfantelijk haar plaats in het gezin opeisen, ontaarde moeder Roos de deur wijzen, Jonas het huis in trekken, zijn baard afscheren en hem een pak aantrekken, de kinderen onder haar hoede nemen, met een stapel pannekoeken om de tafel gaan zitten en gezellig Sound of Music-achtig lang en gelukkig verder leven.
Met Jonas zeker. Tot-ie het volgende kindermeisje neukt. Nee.
Of.
Ze zou haar werkgever niet zijn gang laten gaan zoals hij met talloze kindermeisjes zijn gang was gegaan, ze zou niet nog eens dat vreselijke cliché bevestigen, ze zou verstandig zijn.
Of op z’n minst een stuk geraffineerder.
Of, nou ja, actiever.
Of.
Of.
Of.
Maar het is geen Groundhog Day vandaag, het is geen film, ze is niet Bill Murray, het is geen 2 februari maar ergens in juli – het nieuws meldt de ontmanteling van een opgegraven Tweede Wereldoorlog-bom, een ontsnapt wild dier en nul files, dus het is definitief zomer, nu.
Nu. Het is nu. Niet gisteren. Niet eergisteren. En ze zal opstaan en naar haar werk toe gaan, waar ze zich weer in het gezin zal voegen, dit andermanse gezin, als een bom die elk moment dit gezin uit elkaar kan rijten, of een bom die dat al gedaan heeft, dat weet ze eigenlijk niet. Of misschien zit de bom in het gezin zelf, een landmijn waar ze elk moment op kan stappen, of al op gestapt is, of&#8230;
Of.
Er zijn talloze Groundhog Days nodig om eindelijk Het Goede te doen, beseft Betty.
Goedbeschouwd had ze al niet voor Jonas moeten gaan werken, in zo’n persoonlijke baan. Goedbeschouwd had ze dat niet nodig moeten hebben, ze had een bloeiende journalistieke carrière moeten hebben, een leuke man en kinderen van zichzelf, of zeer tevreden alleen moeten blijven leven, ze had eerder al nooit met Wouter moeten trouwen en pas na tien jaar scheiden en zo haar tijd verspillen, ze had misschien niet moeten studeren maar lekker de wereld rondreizen, of leuk naar de kunstacademie, of iets met haar handen doen, dingen maken, of&#8230;
Of.
Groundhog Life. Wat ik nodig heb is een Groundhog Life.

Feuilleton
Betty legt de krant neer en zucht tevreden. Al sinds Jonas haar vroeg om zijn plotseling ontslagen kindermeisje ‘tijdelijk, hoor’ te vervangen, knaagt haar feministische geweten. Moest ze niet eens echt aan het werk? Was ze niet aan haar opleiding, de samenleving en zichzelf verplicht om een volwaardige carrière na te streven? Met jaloezie keek ze naar ambitieuze vrouwen die een hele levensloop voor zichzelf uitstippelen en zich daar niet vanaf laten brengen: topopleiding, topbaan, je profileren met opiniestukken in de krant (waarin je betoogt dat hoogopgeleide vrouwen het aan hun hoge opleiding, de samenleving en zichzelf verplicht zijn om een volwaardige carrière na te streven), in New York gaan werken… Vrouwen, jonger dan zij nog. Onuitstaanbaar.
Ik zou een museum moeten willen runnen. Een boek schrijven. De derde wereld redden, denkt Betty vaak. Maar kijk eens wat ik doe: een kookrubriek in een krant schrijven en moederen over andermans kinderen. Ik zou mezelf niet moeten verliezen in zulke truttige vrouwenwerkjes.
Ze schenkt zichzelf een groot glas wijn in en staat zich toe om eens een keer tevreden te zijn met het feit dat de kinderen slapen en het huis is opgeruimd. Tevreden met deze eerste zwoele zomeravond, met de geur van pas gemaaid gras die door de openstaande tuindeuren naar binnen waait, samen met flarden van avondgesprekken uit andere tuinen in Amsterdam-Zuid. Tevreden met zichzelf.
Er gaat een zekere troost uit van mensen met scherp uitgesproken principes die zichzelf ineens totaal kwijtraken in diepmenselijke emoties. Hoe meer schijnbaar vlekkelozen zichzelf smerig verliezen in hun primitiefste neigingen, hoe gelukkiger Betty wordt. Dus deze week maakt de krant haar erg gelukkig. Dank, Heleen Mees.
De afgelopen maand is ze nauwelijks meer uit het huis van Jonas en Roos weggeweest. Wat begon als ‘af en toe oppassen’ is uitgegroeid tot – ja, tot wat? Permanent oppassen, eigenlijk. Oppassen voor de plotselinge controles van Roos, die komt en gaat wanneer het haar goeddunkt en zich na het uitdelen van een aantal bevelen-in-de-vorm-van-suggesties (‘Zou het niet een goed idee zijn om Vlinder voortaan weer een helmpje op te doen in de bakfiets?’) het liefst terugtrekt in haar meditatiekamer. Oppassen voor Jonas die zijn nieuw ontdekte mannelijke kant uitleeft: gedurende de ijzige lente is hij blijven kamperen in de tuin, samen met Storm, die tot zijn zesde jaar was opgevoed door een softe bakfietsvader maar nu in rap tempo leert vloeken, vlees eten, vuurtjes stoken en mussen uit de boom schieten. En oppassen dat Vlinder, die tot haar vierde leefde in een roze sprookjeswereld, haar liefde voor doen-alsof niet verleert en zolang het kan in die roze wereld blijft. Oppassen dat dit gezin zichzelf niet verliest, terwijl dat iets is wat ze allemaal het liefste willen: Jonas in stoere jongensdromen, Storm in duistere volwassen dromen, Roos in haar witte kamer en haar zwarte vreetbuien, Vlinder in een ander, telkens nieuw idool.
En Betty zelf? Ik mag me nergens in verliezen. Ben je een sexy powerfeministe, het volgende moment sta je in de krant met glamourfoto’s van vroeger waarin mensen met terugwerkende kracht de Fatal Attraction-gekte in je ogen menen te lezen. Aan de andere kant: voor het oog van de wereld jezelf verliezen, dat is pas groots en meeslepend leven. ‘Een groot dichter worden, en dan vallen, Godverdomme,’ schreef Nescio. Zou ik dat kunnen?
Jonas zit voor zijn tent en houdt een fles whisky omhoog. ‘Wil je ook wat? Kom je even hier zitten?’ vraagt hij.
Wauw. Uitgenodigd in jongensland. Betty gaat tegenover hem zitten, op zo’n oncomfortabel visserskrukje.
‘Hoe gaat het met je?’ vraagt Jonas.
Betty neemt een slok. Ik lust eigenlijk geen whisky. Maar het is vrouwtjesachtig truttig om te zeggen dat je liever wijn hebt.
‘Wat wil jij van het leven, Betty?’
Ik heb werkelijk geen idee. ‘Niks. Mezelf verliezen.’
‘Waarin?’ Hij woelt door zijn survival/modernemannenbaard.
‘Kweenie. In jullie, nu, in het gezin.’
‘Dat maakt je een moeder. En een moeder mag zichzelf niet verliezen.’
‘Roos is anders lekker bezig.’
‘Roos is ook geen goede moeder.’ Achteloos, als in een bijzin.
‘En jij? Ben jij een goede vader?’
‘Tuurlijk.’
‘O ja? Weet je hoe het met Vlinder is?’
Jonas staart naar de lucht.
‘Je bent een zonenvader, Jonas.’
Krekels doen of ze op een verlaten terrein in Zuid-Spanje zitten. ‘Jij bent ons vangnet,’ zegt Jonas. ‘Maar als je je nu ergens in wilt verliezen, kun je beginnen met drank.’ Hij vult haar glas bij.
‘En dan?’
‘Dan kun je aan mij beginnen.’ Hij legt een hand op haar knie.
Ze haalt hem niet weg.

Feuilleton
Iemand moet het doen, denkt Betty terwijl ze de ijskast van Jonas en Roos vollaadt. Eten kopen en koken is iets dat zoetjesaan geheel op haar schouders is gaan rusten, al hoort het officieel niet bij haar taak als nanny. Ze sluit de ijskastdeur. De lijst met de huisregels laat los en valt op de vloer. Gut ja, de regels. Ze raapt ’m op. Het papier is een beetje vergeeld.
1. Na schooltijd doen de kinderen een kwartiertje yoga om te aarden.
2. Suiker is gif: wij eten geen snoep.
3. Respecteer de dieren: eet ze niet op.
4. Respecteer elkaar: spreek je uit, voel je veilig.
5. Respecteer elkaars privacy: de yogakamer is voor Roos, de werkkamer voor Jonas, de logeerkamer voor Jo-Ann.
6. Ga niet naar bed voor een ruzie is uitgepraat.
7. Iedereen ruimt z’n eigen yogamatje op.
8. Wij vinden geld niet belangrijk; spullen zijn maar materie, een stofje in het universum.
Onderaan plakken nog een paar gele memopapiertjes met waarschuwingen over valhelmpjes, allergieën en al die veiligheidshekjes in huis. Is het echt nog maar een paar maanden geleden dat ze vol verbazing en ontzag die regels voor het eerst las?
Ze zijn allemaal gebroken.
Nu sluimeren ruzies in loopgraven, geheimen worden angstvallig bewaard, niemand ruimt z’n eigen rotzooi nog op. Betty is in Roos’ kamer binnengedrongen en vond er grote hoeveelheden snoep en geld. Jonas heeft zich al drie weken met Storm teruggetrokken in een testosteronachtig vader-zoononderonsje in een tent in de tuin en gooit grote lappen rood vlees op de barbecue. Roos verdwijnt steeds vaker in haar witte yogakamer of naar afspraken buiten de deur. Niemand is meer geaard, iedereen is losgeslagen. Alleen Vlinder houdt nog vast aan regels, zoals vierjarigen dat graag doen, weet Betty inmiddels; die zijn helemaal niet zo anarchistisch en creatief en onconformistisch als volwassenen ze graag willen zien. Ze zijn aartsconservatief, ze houden van herhaling, hetzelfde verhaaltje voor het slapengaan, papa die niet gek mag doen, een nanny die moet blijven.
Het was een noodgeval, het zou tijdelijk zijn. Jonas zei het lang geleden, maar inmiddels werkt Betty al maanden als kindermeisje voor Storm en Vlinder. Nu en dan treft het haar nog plotseling als merkwaardig: bijna achtenveertigjarige schrijfster van kunstrecensies (niet meer) en culicolumn (nog steeds) van gerenommeerde krant doet het werk van achttienjarige nog-niet-droog-achter-de-oren buitenlandse au pair. Alsof ze niets is opgeschoten in het leven. Alsof ze niet inmiddels zelf kinderen had moeten hebben, en een au pair. Alsof ze niet beters te doen heeft.
Eerst vond ze dat ook niet. De nieuwe, grote verantwoordelijkheid voor twee kwetsbare levende wezens trof haar als uiterst belangrijk, een groot avontuur. Ze was gretig en angstig tegelijk. Ze zou alles met deze kinderen kunnen doen. Ze kon ze buiten een balkon laten bungelen zoals Michael Jackson, in een te heet bad stoppen, onder een auto laten lopen, in de gracht laten donderen, of het ergste: vergeten. Roos’ veiligheidshekjesgekte kon ze ergens wel begrijpen.
Maar langzaamaan is ze minder onhandig geworden, meer vertrouwend en routineus. Ze leest Stoner terwijl Vlinder op haar hoofd probeert te staan, ze schrijft haar culicolumn terwijl ze met één oog Storm in het vizier houdt die iets onduidelijks in de magnetron stopt. Het zorgen voor kinderen wordt gewoner, zoals, stelt ze zich voor, nadat een kind geboren is, een kind dat eerst het centrum van je universum is en daarna steeds meer een dingetje in je leven, iets dat aandacht vraagt naast de boodschappen. Ze merkt dat langzamerhand de aandacht voor de kinderen minder intens, minder exclusief wordt. Een moeder die na de eerste gelukzaligheid steeds meer momenten van verstrooidheid kent, van afkeer zelfs, al zal geen moeder dat ooit toegeven.
Dan is er iets nodig om je weer bij de les te brengen. Een snelkookpanbom van een jongetje van zes. Een stervende vis in het bad. Het gekrijs van Vlinder wier vinger klem zit tussen een van die vele, vele door Roos aangebrachte veiligheidshekjes. Jonas, die het huis in beent, vastberaden één voor één alle hekjes eruit sloopt en er buiten een kampvuur van stookt, tot de buren beginnen te klagen en Betty steeds liever wilde dat ze ergens anders was, ergens ver weg, nergens, met niemand.
Nou ja, met Vlinder, naar wie niemand anders meer omkijkt.
Iemand moet het doen.
Betty en Vlinder trekken zich met pleisters en snoepjes terug in en rond Vlinders kamer, een roze meisjesoase in een huis vol afgesloten kamers met geheimen uit het verleden, volwassenen die oorlog voeren, een labyrint van ondoorgrondelijkheid. Waar je je verstand kunt verliezen, maar ook, als je vier bent en snel vergeet, vrolijk vrijelijk door de gangen kan dwalen, nu alle hekjes en regels zijn verdwenen.

Feuilleton
In het bad van Jonas en Roos zwemt een grote, grijze vis.
Natuurlijk, denkt Betty. Ze kijkt nergens meer van op sinds Jonas en Storm zijn teruggekeerd van hun vader-en-zoon-mannenweekend en in een tent in de tuin zijn getrokken. Weliswaar komt Jonas de hele tijd binnen om zijn nieuwe ­iPhone op te laden en kopjes koffie te zetten met zijn espressomachine, maar hij heeft zijn gevaarlijk scherpe Japanse messenset naar de tent verhuisd. Op gezette tijden vertrekt hij met Storm op expedities naar het Vondelpark en vermoedelijk zelfs de echte natuur, gewapend met hengels en rugzak. Storm kan al grote stukken rood vlees barbecueën en schiet, akelig accuraat voor een zesjarige, blikjes van de schutting met zijn buks, western style.
‘Kom,’ zegt Betty tegen Vlinder, ‘ik poets je wel schoon onder de douche.’ In een onbewaakt moment heeft Vlinder haar rechterarm volgetekend met rode bloemen en groene bladeren, waarmee ze hoge ogen zou gooien op de World Tattoo Convention maar iets minder bij Roos, vermoedt Betty. Nu kijkt ze gefascineerd over de rand van het bad; ze is al gewend aan het feit dat haar vader en broer plots van metrowatjes in ruige oermannen zijn veranderd die levende have dit voormalig vegetarische huishouden binnenslepen. En aan het feit dat haar moeder zich voortdurend opsluit in haar meditatiekamer, naar haar spirituele coachingspraktijkje verdwijnt of naar een terras met witte wijn en vriendinnen, of op hoge toon ruzie maakt met Jonas, terwijl ze de zorg voor Vlinder steeds achtelozer aan Betty overlaat.
‘Hoe heet-ie?’ vraagt Vlinder. In Vlinders wereld heeft alles en iedereen een naam.
Betty kijkt naar het vermoeide dier dat traag rondjes draait.
‘Willem-Alexander,’ zegt ze, Vlinders royaltyhuwelijk-liefde indachtig
‘Neeee…’ zegt Vlinder. ‘Hij heet Anouk.’
Natuurlijk, denkt Betty, terwijl ze op haar telefoon ‘viltstift verwijderen van huid’ googelt, elke week een nieuw idool voor Vlinder.
‘Je kunt hem niet zomaar ziek blijven melden. Hij moet naar school!’ Roos trekt Jonas de huiskamer binnen voor een gesprek onder vier ogen. Betty zit onopvallend aan de keukentafel en bestudeert verwoed een foldertje van Roos: ‘Wie ben je en wie wil je echt zijn? Met oefeningen, visualisatietechnieken, meditatie en tips om te gronden kan ik je begeleiden naar het vinden van je eigen ik.’
Jonas haalt zijn schouders op. ‘Welnee. Jongens moet je de vrijheid laten, dat lees je toch overal tegenwoordig. Ze moeten ravotten, vies worden, een beetje bonden met hun vader. Niet de hele dag netjes opzitten voor de juf en de meisjes. Daar krijgen ze maar ADHD van.’
Jonas is volgens mij al lekker bezig met gronden.
‘Hij krijgt nog eens ADHD van al dat vlees dat je hem te eten geeft,’ schampert Roos.
Betty duikt dieper in de folder. ‘Niks is mooier dan je innerlijke ik te mogen laten zien aan de rest van de wereld,’ leest ze.
Jonas zwaait met een NRC. ‘Hier! Hier staat het: “Jongens zijn van nature baldadig.” En ze moeten helemaal niet doorleren, ze moeten gewoon met hun handen leren werken, op een ambachtsschool.’
‘Sinds wanneer wil jij niet meer dat Storm naar Harvard gaat? Vorig jaar vond je nog dat hij nu al Engels en Chinees moest leren.’
‘Ik ga weer naar buiten. We gaan een buitenslaaphut bouwen.’
‘Welja, ga maar weer, naar je mannenhut, jonge vrouwtjes naar binnen slepen!’
Betty bestudeert het coachingsaanbod voorin de folder. ‘Healing. Je eigen grenzen leren kennen. Huis energetisch reinigen.’
‘Mannen moeten jagen, Roos. Ik wil ook weleens neuken.’
‘Wandelcoaching. Holistische yoga. Tantramassage.’ Tantramassage?
Roos draait zich om en verdwijnt weer naar haar kamer.
Even later is de rust wedergekeerd en zijn de rollen weer pre-Jet Bussemaker verdeeld. De mannen jagen: op vrouwen, op vlees, op een oergevoel. De vrouwen verzamelen: Roos briefjes van honderd in haar geheime la, Vlinder idolen die niet op haar moeder lijken, en Betty moed. Ik moet koken, denkt ze. Heel erg lekker koken. Zo lekker dat ik de jongens en de meisjes weer bij elkaar om de tafel krijg en alles weer goedkomt. Goed idee voor mijn culicolumn. Ze gaat met een notitieblok in de kamer van Vlinder zitten, die in een eindeloze herhaling op YouTube naar Anouk kijkt (alles is goed zolang het maar geen nieuws is, niet die jongetjes), en stelt een jagers-verzamelaarsmenu samen van saignante biefstuk, lavendelijs, kruidige zevenbladsla, ceviche. Ze is er zo in verdiept dat ze het eerst niet hoort: weglopend water, doffe bonken in de badkuip.
Wat nu weer. Ze staat op en loopt naar de badkamer.
Storm staat bij de badkuip met de stop in zijn hand. Roerloos kijkt hij naar vis Anouk, die in het lege bad spartelend naar adem hapt.
Achter hem staat zijn vader. Ze doen niets. Ze kijken, de ogen vol fascinatie en verlangen naar donkere mannendingen, vermomd als nieuwsgierigheid; de blik van dokters, gekken, jongens. Verveelde jongens. Jagers.
‘No air, no pride’, zingt Anouk op YouTube.

Feuilleton
Als Betty zichzelf met de sleutel in het huis van Jonas en Roos heeft binnengelaten, klaar voor een lange middag op Vlinder passen (en het onvermijdelijke blijf-je-eten-en-o-kun-je-dan-meteen-even-zelf-koken erna – waar ze overigens nooit bezwaar tegen heeft, ze heeft toch niks beters te doen) hoort ze opgewonden stemmen in de tuin.
Hee. Zijn Jonas en Storm nu al thuis van hun vader-zoon-uitje?
‘Uit de weg. Hier moet het grondzeil!’ Jonas, met luide stem.
‘Jonas!’ Roos, net niet meer beheerst.
‘Luister, het is jouw schuld dat we zo vroeg thuis zijn. Laat ons nou even hier ons ding doen. Opzij! Storm, pak die haring.’
‘Ik was gewoon bezorgd.’
‘Nergens voor nodig. Echte mannen kunnen voor zichzelf zorgen.’
‘Ik kwam jullie gewoon een telefoon brengen.’
‘We waren aan het overleven. We móchten geeneens een telefoon. Als jij wilt dat we een beetje mindful in de bossen naar ons oergevoel zoeken, moet je niet met een telefoon een mannenkamp binnendringen.’
‘Storm moet echt een mobieltje, Jonas. Hij is zes. Stel dat er iets gebeurt! Ik moet jullie toch kunnen bereiken?’
‘Er was een tijd dat niet iedereen constant met elkaar in verbinding hoefde te staan, weet je.’
‘Er was een tijd dat er geen vaders met zonen in het bos verdwenen.’
‘Jezus! Wat is dit? Vertrouw je me soms niet?’
‘Al heel lang niet meer. Je weet precies sinds wanneer.’
Jonas valt stil. Betty ziet ze door het huiskamerraam zwijgend tegenover elkaar staan voor het enigszins knullig opgezette legertentje dat midden in de tuin is neergezet. Storm komt in beeld, sjouwend met een pak haardhout van de Intratuin.
‘Pap, gaan we nou het kampvuur maken?’
‘Zometeen, knul. We gaan een T-bonesteak roosteren.’
‘Vlees? Jonas, sinds wanneer eten wij vlees?’
‘Sinds nu. Goed bloederig, vind je lekker, hè, Storm?’
‘Dus je komt niet even binnen om dit door te spreken?’
‘Nee.’
‘In dit gezin spreken wij de dingen uit, Jonas.’
‘Nee. Ik heb me in lange tijd niet zo goed uitgesproken. Nee. Nee, Roos.’
‘Storm, kom je met mama naar binnen? Lekker glaasje appelsap?’
‘Nee!’ Storm kijkt strak naar Betty. Ze ziet Jonas en Roos even schrikken van haar aanwezigheid.
‘Ha Betty,’ zegt Jonas, ‘ga jij met Vlinder iets gezelligs doen? Wij mannen moeten hier even een potje overleven.’
O verleven, denkt Betty, dat doen mensen in Syrië of Congo of Bangladesh. Hier probeert alleen een staatssecretaris te overleven. Een korenwolf. Een kunstenaar zonder subsidie. En op vader-zoonweekends kun je georganiseerd survivallen, als attractie. Ze loopt de trap op naar het slaapkamertje van Vlinder. Die staat voor het raam met open mond te kijken naar het mannenkamp in de tuin. ‘Gaan we met papa en Storm spelen in de tent?’ vraagt ze.
‘Nee, de jongens willen met elkaar spelen. Jongensdingen doen.’
‘Ik wil ook jongensdingen doen.’
Don’t we all. ‘Wij kunnen meisjesdingen doen.’
‘Nee!’ roept Vlinder. Is ze aangestoken door de geur van rebellie daar beneden? Of is dit zo’n moment waarop ze zich ineens herinnert dat ze nog in de peuterpuberteit zit? Storm is daar al uit – de puberteit heeft zich in hem teruggetrokken en sluimert daar, wachtend op een grote sprong als hij twee keer zo oud is als nu. Betty ziet ’m af en toe sluimeren, de bokkige, eenzelvige puber in Storm. Net nog.
‘Weet je wat? Wij gaan onze eigen tent maken, hier in jouw kamer,’ probeert Betty.
‘Nee!’
Roos steekt haar hoofd om de deur. ‘Niks van aantrekken,’ zegt ze. ‘Ze oefent het uiten van emoties.’ Ze loopt door naar haar meditatiekamer. Betty hoort haar het slot opendraaien – ze heeft een reservesleutel, denkt ze, terwijl ze de sleutel die zij heeft ingepikt in haar zak voelt – en de deur weer achter zich op slot doen. ‘Niet storen’, de boodschap is duidelijk. Roos zoekt haar eigen oergevoel. In het beste geval betekent dat: mediterend tot rust komen in haar totaal witte kamer. In het meer waarschijnlijke geval: de witte laden opentrekken en zich volvreten met chips en roze koeken, of die mysterieuze stapel honderdjes tellen om zich veilig te weten.
V linder is eigenlijk de enige met een natuurlijk oergevoel, denkt Betty. Maar hoe lang nog?
‘Kom, Storm, we gaan een buks kopen,’ hoort ze Jonas buiten zeggen. ‘Kunnen we zelf ons wild uit de bomen schieten.’
‘Betty!’ roept Roos vanachter de deur. ‘Jij kookt vanavond, toch?’
‘Ja, hoor,’ wil Betty terugzeggen. Maar tot haar eigen verbazing hoort ze zichzelf roepen: ‘Nee! Geen tijd!’

Feuilleton
Hoe onschuldig is het spel van een vierjarige? Betty kijkt vertederd toe. Naast haar struikelt Vlinder bijna over de blauwe beddensprei waarin ze haar mollige lijfje heeft gewikkeld: ‘En dan was ik Máxima en jij Willem-Alexander, neehee, jij moet naast mij staan, en dan… en dan kwam prinses Amalia en dan zei jij…’
Vlinder doet wat ze het liefste doet: alsof. Vlinder is het liefst geen Vlinder, maar Máxima, of Amalia, of een passerende zeemeermin, of Willem-Alexander, ze glijdt in volle overgave van het ene lichaam in het andere, ouder en jonger wordend, mooier en lelijker, genderbendend of het niks is.
Het is meivakantie en Betty is alleen in huis met Vlinder. Jonas is met Storm op een lang vader-zoon-weekend. ‘Ik wil tijd investeren in onze relatie,’ heeft hij gezegd. ‘Onze mannenenergie ervaren, dat oergevoel weer krijgen.’ Ze gaan vuurtjes stoken, vlotten en hutten bouwen en dingen doen met zakmessen en touw, de woorden ‘stoer’ en ‘avontuur’ zijn veelvuldig gevallen. Tegen Betty riep Roos vanmorgen: ‘Gaan jullie maar leuk meisjesdingen doen’, en weg was ze, muntthee en witte wijn drinken met haar vriendinnen, of iemand spiritueel coachen, of naar een bijscholing mindfulness, godmagwetenwat, Betty houdt het niet bij.
Aan Betty de taak om zich met Vlinder te vergapen aan de foto’s van de kroning in de speciale roddelbladenedities die ze heeft gekocht, om een diadeem van karton te knutselen, om mee te dromen over de sound-of-music-jurkjes van de prinsesjes (Amalia, Alexia en Ariane zagen eruit alsof ze elk moment konden uitbarsten in ‘Doe, a deer, a female deer’. Zou Máxima die jurken tot diep in de nacht hebben zitten naaien uit oude gordijnen van Villa Eikenhorst?).
Meisjesdingen. Zoete, onschuldige meisjesdingen.
Aan Betty de taak om niets te laten merken als ze in Vlinders kamer onderin de verkleedkist negen borrelworstjes en een halve roze koek vindt, met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid afkomstig uit de geheime voorraad in Roos’ kamer. Heeft ze die gekregen? Gepikt?
Aan Betty de taak om te doen of Storm gewoon heel toevallig nu door zijn vader op een mannentripje is meegenomen. Of te negeren dat ‘tijd investeren in onze relatie’ alleen gebeurt tussen vader en zoon, en tussen nanny en dochter.
Aan Betty de taak om te doen of er niks aan de hand is.
Natuurlijk was Storm onschuldig. Een kind van zes is altijd onschuldig, toch?
Toen vorige week die geur van smeltend plastic uit de keuken was opgestegen terwijl Jonas zijn iPhone zocht, toen tot Betty doordrong dat ze net aan hem had uitgelegd (waarom? Omdat hij het vroeg) hoe je een snelkookpanbom maakt, met ‘iets met veel schroeven erin en een mobiele telefoon’, toen ze de fallacy of misplaced concreteness had gezien en naar de keuken was gerend en het gas had uitgedraaid, toen ze besefte wat Storm had willen doen (Waarom? Gewoon nieuwsgierigheid. Toch?), toen ze Jonas, vechtend tegen zijn woede om z’n verwoeste telefoon maar zich wanhopig vastklauwend in zijn anti-autoritaire opvoedingsidealen, had gekalmeerd, toen Jonas tenslotte uitbracht: ‘Niet tegen Roos zeggen’ en Vlinder mechanisch had herhaald: ‘Niet tegen mama zeggen’, toen Jonas had gezegd: ‘Ik los dit op mijn manier op’, toen had ze het weer even gezien, een flits in Storms ogen, de reden waarom Storm Storm heet ook al lijkt hij van buiten te kalm, te bedachtzaam voor zijn naam. Ergens in zijn hoofd stormt het. Daar sluimert iets dat we tegenwoordig liever niet in kinderen zien: schuld zonder schuldbesef, berekening, kwaadwilligheid.
Een eeuw geleden had zo’n geintje die jongen een flink pak slaag opgeleverd, in de middeleeuwen hadden ze in hem een duivelskind gezien, denkt Betty. Uit die blauwe en roze kinderkamers in dit huis, uit de overdaad aan veiligheidshekjes die hen moeten behoeden voor het kwaad, uit de bewondering voor elke tekening die ze maken, voor elk woord dat ze spreken, uit de planken vol kinderboeken en kinder-dvd’s, het speciale speelgoed, de vakanties die afgestemd zijn op hun wensen, de duizenden foto’s van elk idyllisch moment, het kindereten, de kindertaal, dat hele gecultiveerde kinderparadijs spreekt het geloof in de onschuld van het kind, en de verbeten verwachting dat die onschuld zo lang mogelijk blijft. Omdat de ouders hun onschuld reeds lang geleden hebben verloren, en hun kinderen de taak hebben om dat goed te maken. Maar wat zit ze nou allemaal te denken. Nee, natuurlijk was Storm onschuldig. Een kind. Nog lang niet volwassen.
Betty kijkt naar Vlinder. Ze lijkt nog zo onbedorven, maar oefent al op de smartelijke blik van Máxima, ze hamstert borrelworstjes, ze weet al dat haar ouders geheimen voor elkaar hebben. En Storm speelt nu met vuur onder toezicht van zijn vader, opdat hij het niet meer ongecontroleerd thuis zal doen, alsof je toezicht kunt houden op een storm.
Aan Betty de taak om de resterende onschuld van dit gezin te hoeden.

Feuilleton
Terwijl ze haar aandacht verdeelt tussen de krant en de kinderen (dat is wat moeders doen, denkt Betty, altijd dingen tegelijk, nooit onverdeelde aandacht) staat haar hoofd maar niet stil. Vinden die kinderen het nog wel leuk dat ik hun nanny ben? Vind ik het nog leuk? Moet ik niet eens iets doen wat betekenisvoller is voor de wereld? Moet ik me dat wel afvragen? Mag ik niet in m’n handen knijpen dat ik werk heb nu iedereen werkloos wordt? Er zitten veel vragen in Betty’s hoofd, en weinig antwoorden. Hoe zou het nu met Anna zijn? Zou Frank echt vreemdgaan, zoals ze denkt? Maar wie wil er nou vreemdgaan met Frank?
‘Hoe maak je een bom van een snelkookpan?’ vraagt Storm.
Ook een vraag. ‘Dat weet ik niet, hoor,’ zegt Betty luchtig. ‘Iets met veel schroeven erin en een mobiele telefoon.’
‘Hoeveel mensen gaan er dood van één bom?’
‘Weet ik niet. Heel veel.’
‘Honderd?’ Gulzig.
‘Als ze in de buurt staan wel.’
‘Gaan hun benen er allemaal af?’
Waar denkt die jongen allemaal aan? Hij is zes! ‘Soms.’ Is hij bang? ‘Maar dat gebeurt hier niet, hoor, lieverd.’
‘O.’ Hij klinkt teleurgesteld.
Kleine terrorist. Betty keert terug naar de krant. Gefascineerd kijkt ze naar een grote foto van de ruïnes van Aleppo, een beeldschoon beeld, als het niet zo gruwelijk was. De fotograaf is er vast trots op, in de jaren negentig zouden ze er een Benetton-advertentie van hebben gemaakt. Ik moet nog iets storten. Waarom schiet ik vol bij de beelden van getroffen Syrische mensen op tv en ben ik een dag later alweer te laks om even een overschrijvinkje te doen op giro 555?
‘Bettyyyyy…’ Vlinder, temerig. Zoals vierjarige meisjes dat kunnen – en vierendertigjarige meisjes zoals haar moeder Roos. ‘Krijgt prinses Máxima een roze trouwjurk?’ Het concept van de inhuldiging is niet aan Vlinders verstand te peuteren; in haar kleuterhoofd zit nu al de Disney-blauwdruk van het romantische huwelijk verankerd, en die verbleekt pas over een jaar of veertig – if ever.
‘Een blauwe,’ gokt Betty – een wild guess, zo na het tv-interview.
‘O.’ Betty stelt vandaag wel veel mensen teleur met haar antwoorden. ‘Mag prinses Britney een roze jurk aan op de bruiloft?’
‘Natuurlijk, schat.’ Prinses Britney is Vlinders imaginary friend. ‘We gaan een mooie roze jurk bedenken. Een heel dure.’ Een denkbeeldige jurk kan niet echt duur zijn. Een paar honderdjes uit de duizenden in de geheime la van haar moeder. Hoe komt Roos daar toch aan? En waarom liggen ze daar? Zou ik er wat van kunnen wegnemen? Nee.
Betty slaat de krant dicht en staat op. Ze wordt gek van de vragen in haar hoofd. Ze wou dat ze een man was. Die hebben een ‘empty box’, hoorde ze laatst een psychologe op de radio vertellen, een lege ruimte in hun hoofd waarin ze zich terugtrekken als ze dat willen, en dan denken ze nergens aan. Vrouwen hebben altijd lijstjes in hun hoofd, en nutteloze bijgedachten, en vragen, vragen, vragen.
‘Sorrysorrysorry! Beetje laat!’ Jonas stuift binnen. ‘De meeting liep uit. Maar de subsidie voor Syria Awareness is rond.’ Hij geeft Vlinder een knuffel en Storm een high five, pakt een biertje uit de koelkast en gaat naast Betty zitten.
‘Syria Awareness?’
‘Groot festival. Coole bandjes. Chille dj’s. Rubber armbandjes met diepe boodschap.’
‘En de opbrengst gaat naar Syrië?’
Jonas kijkt haar meewarig aan. ‘Nee, natuurlijk niet. Charity, dat is zó Bob Geldof 1985. Het gaat niet om geld. Het gaat om awareness. We komen geen zak geld brengen, we werken met elkaar en met het publiek bewust aan een betere wereld.’
‘Maar daar verander je de situatie in Syrië toch niet mee?’
Jonas zucht. ‘Wat wil je nou? Een jihadstrijder sponsoren? Het heeft geen zin om geld te sturen, dat weet je toch. Dan blijft er maar van alles aan de strijkstok hangen. Bewustwording, dat is pas echt belangrijk. Als iedereen zo zou denken als wij, was er geen oorlog. Dit is het begin van wereldvrede. Je bent toch niet tegen vrede?’
Betty denkt aan de ruïnes van Aleppo.
‘We krijgen niet voor niets subsidie. Je moest eens weten hoeveel potjes er zijn voor bewustwording. Als ik niet oppas, houden we er nog veel geld aan over, hahaha!’
‘En jij verdient er niks mee?’
‘God, wat ben jij cynisch. Ik zit niet op nul, nee. Ik moet ook leven. Maar het gaat om social profit, niet om financial profit. De grootste winst voor mij zit ’m in het feit dat ik help de wereld een stukje beter te maken.’ Hij leunt achterover en drinkt in één teug zijn flesje bier leeg. ‘En wat doe jij eigenlijk om Syrië te helpen, Betty? Nou?’
Eh. Ben ik nu ouderwets? Moet ik wel iets storten op 555? Ben ik bewusteloos? Nee. Maar waarom weet ik pas over drie dagen iets snedigs terug te zeggen? Vragen. Een empty box wil ze, om haar hoofd in te steken.
Jonas kijkt om zich heen, klopt op de zakken van zijn jasje.
‘Shit,’ zegt hij. ‘Heb jij m’n telefoon gezien?’

Feuilleton
Op de eerste warme lentezondag zit Betty op het bankje op haar dakterras. ‘Dakterras’ is een groot woord, ‘platje’ komt meer in de buurt: meer dan een bankje en drie vierkante meter met stakerige struiken is het niet, maar uit de takken komen aarzelend wat knopjes en uit de aarde wolkt zachtjes een waas groen – het begin van woekerend zevenblad, waartegen ze zich nooit heeft verzet. Maar groen is groen en groen is lente, vindt Betty, en een dakterras, hoe klein ook, is een kostbaar bezit in het centrum van de stad. Ze zou eigenlijk in de rij moeten staan voor het Rijksmuseum die ook een veel te lange winter achter de rug heeft en uitzinnig juichend een nieuwe lente bejubelt, maar daar ziet ze al meer dan genoeg van zodra ze de tv aanzet of een krant openslaat. Vandaag heeft ze liever een privélente. Het platje voelt als een geheime tuin, hoewel de halve buurt haar hier waarschijnlijk kan zien. Als ik er nou een soort reuzenklamboe overheen zou maken, zou de ruimte van mij alleen zijn.
In de verte fluit een vogel een deuntje dat op een ringtone lijkt. Dat doen vogels in de stad, heeft Betty laatst gelezen, ringtones imiteren. Denk je dat je telefoon gaat, is het een vink. Of een mees.
Het duurt even voor het kwartje valt. Fuck, het ís m’n telefoon.
‘Anna! Hoe is het? Zit je ook in de zon?’ Hoe lang is het geleden dat ze Anna heeft gesproken? Weken. Ik verwaarloos mijn hartsvriendinnen. Of is dat te Joop ter Heul, hartsvriendinnen?
‘Ik zit binnen,’ zegt Anna. ‘Ik dacht: ik moet je even bellen. Ik eh… Ik dacht… Nou ja ik dacht jij hebt ervaring met mannen met geheimen.’
‘Huh?’ David, die zich klein had gemaakt in een stoffig hoekje van Betty’s geheugen, tuimelt weer vol in haar hoofd.
‘Dit klinkt heel stom, Betty.’
‘Welnee. Niks is stom. Zeg het maar.’ Dit klopt niet. Anna geeft mij altijd goede raad, niet andersom.
‘Ik denk dat Frank vreemdgaat.’
‘Frank? Néééh.’
‘Waarom niet?’
Omdat Frank een suffe boekhouder is. ‘Omdat Frank… te aardig is.’
‘Hij doet geheimzinnig. Hij blijft langer op school hangen op de dagen dat hij les moet geven. Of niet op school, weet ik veel. Hij doet… nou ja, anders. Afwezig. Vaag.’
‘Maar hoe weet je dat-ie vreemdgaat? Is het niet gewoon een midlifecrisis?’
‘Dat gaat vaak prima samen, zoals je weet.’ Anna zucht. ‘Ik wil dit niet. We hebben altijd overal over kunnen praten. Ik heb nooit geheimen voor Frank gehad.’
Iedereen heeft geheimen, denkt Betty.
Toen ze van de week in Roos’ meditatiekamer had gestaan, de volmaakt witte kamer van de volmaakte Roos, de verboden kamer, de prachtige, verstilde kamer, de kamer waar ineens een sleutel in de deur had gezeten, toen ze de laden had opengetrokken en al dat junkfood had ontdekt, en al dat geld (Al dat geld! Tienduizenden euro’s! Waar komt dat vandaan? En wat moet ze ermee? Bewaren voor de volgende cyberwar?), was ze minutenlang roerloos blijven kijken naar haar vondst. Alsof ze niet kon geloven dat iemand een geheim kan hebben voor een ander. Alsof ze dat zelf nooit gehad had. Mensen zonder geheim zijn oninteressant, had ze gedacht, mensen zonder geheim zijn oninteressant – als een mantra. Betty’s oude theorie, en ze gelooft er nog steeds in, en toch komt het telkens hard binnen als ze geconfronteerd wordt met een geheim dat haar raakt. David die een zoon verborg. Roos die, ja wat eigenlijk verbergt? Geld, eten, voor haar blijkbaar dingen om te verbergen. Betty had de laden gesloten, de deur op slot gedaan en de sleutel in haar zak gestopt. Nu is er nog een geheim: Betty weet iets waarvan niemand weet dat zij het weet.
‘Anna, je weet nog niks,’ zegt Betty. ‘Soms gaan mannen niet vreemd. Dan doen ze gewoon iets anders dat vreemd is. Of vrouwen. Mensen hebben soms behoefte aan een klein stukje geheim leven dat helemaal van henzelf is. Dan kijken ze porno. Of ze eten stiekem een heleboel borrelworstjes of Saroma.’
‘Saroma, getverdemme. Bestaat dat nog?’
‘Ja, maar het heet anders. En dit is waarschijnlijk ook wat anders, Anna. Echt.’
Wanneer Betty heeft opgehangen, denkt ze aan haar eigen geheimen. Zijn het nog wel geheimen, als er geen mensen zijn om ze voor geheim te houden? So what, als ze een middag naar stomme BBCantiekprogramma’s kijkt met een schaal Saroma binnen handbereik, als ze het beginnetje van een roman in de la heeft liggen waar niemand van weet, als ze vanavond veel te veel drinkt? Als ze zich vanavond een ongeluk zuipt en snuift, een foute man neukt, maakt niet uit, ze is alleen, het wordt door niemand gezien, het blijft allemaal geheim. Volgens haar eigen theorie: machtig interessant.
Betty zit op haar dakterras. De halve buurt kan haar zien, maar niemand kijkt. Straks ga ik dood en dan was mijn leven één groot geheim.

Feuilleton
Betty is alleen. Jonas zit deals te sluiten op zijn reclamebureau, Roos zal wel iemand voor veel geld een spiritueel adviesje geven, hun kinderen zitten de komende twee uur nog op school, voordat Betty ze weer moet ophalen. Ze zou naar haar eigen huis kunnen gaan om een stukje voor de krant te tikken, maar dat kan morgen ook nog. Ze heeft de sleutel van het huis van Roos en Jonas, ze is teruggegaan nadat ze de kinderen op school heeft afgezet, het is stil, en een beetje koud, er is niemand. Ze loopt door het huis, van kamer naar kamer. Ze wil zichzelf weer horen denken, ze kan alleen goed denken als ze alleen is, ze zou het bijna vergeten nu ze zich zo onderdompelt in het nannyschap, in dit gezin: ze is graag alleen. Ze is hier in de hoop dat dit huis haar iets kan vertellen.
Er is iets, denkt Betty, terwijl ze doolt tussen de veiligheidstraphekjes, de perfecte designmeubels, de ijskast met huisregels, de perfect gestylede kinderkamers, de smetteloze ouderslaapkamer, Jonas’ chaotische werkkamer. Ze ziet de glanzende veelbelovendheid van de twee succesvolle dertigers-met-kinderen, hij een topbaan, zij een het-moet-wel-leuk-blijven-baantje, hij de moderne vader die zo vaak zijn kinderen op sleeptouw neemt, zij de slanke, strakke jonge vrouw met zonnebril op het hoofd die haar overvloedige vrije tijd vooral buitenshuis doorbrengt en de kinderen grotendeels aan een gehuurde kracht overlaat – Betty, dus.
Er is iets. Betty loopt langs de afgesloten deur van de kamer van de vorige nanny – Blauwbaard! Ze staat stil voor de deur van Roos’ yoga/meditatiekamer, die niemand ooit van binnen ziet omdat-ie van Roos alleen is, en altijd op slot. Ze hoort het regelmatige, routineuze ‘niet tegen mama zeggen’ uit de mond van Jonas, Storm en zelfs de vierjarige Vlinder, en het achteloze ‘Betty, ben jij papa’s nieuwe vriendin?’ van Storm. Ze ziet het verwijt in Roos’ ogen, dat Jonas met de kindermeisjes zou rommelen – godmagweten wat ze van mij denkt. Maar waar loopt ze nou naar te zoeken? Natuurlijk is dit gezin niet perfect, dat is geen enkel gezin, geen enkel huwelijk. Ruzietjes, jaloezietjes, niks bijzonders. Ze kijkt naar Vlinders tekening van het gezin onder de zon, tussen de bloemen. Ze blijven gewoon bij elkaar. Ze horen bij elkaar.
De vraag is eigenlijk: hoort Betty er ook bij? Of staat ze alleen? En zo ja, is dat erg? Ze vindt het toch fijn om alleen te zijn? Waarom wil ze dan toch zo onder de huid kruipen van dit gezin?
Pas als ze voor de derde keer langs de deur van Roos’ kamer loopt, ziet ze het: in het sleutelgat steekt een sleutel.
I k heb hier natuurlijk niets te zoeken. Dit is een foutje van Roos.
Eén glimp heeft ze vorige week van deze kamer gezien. Ze zag eigenlijk niks. Toen deed Roos de deur dicht.
Voorlopig komt er niemand. Ik kan best even kijken.
Zachtjes (belachelijk, alsof iemand het kan horen) doet Betty de deur open. Ze stapt de kamer binnen en kijkt om zich heen. Wat ze ziet, is een droom. Werkelijk alles is wit. De vloer, de muren, de glanzende kastdeuren, de donzige kussens en matrasjes en yogamatjes op de vloer, de kaarsen, de gordijnen, het theeservies. Witte bloemen drijven in een schaaltje van dun wit porselein.
Betty begrijpt direct waarom Roos hier zo graag zit, en waarom er niemand anders mag komen. Hier heerst een onaardse rust, een sereniteit die onmiddellijk verstoord zou worden door een kind, een man, een nanny. Ze doet haar schoenen uit en zet ze op de gang, doodsbang om de vloer te ontmaagden. Ze moet zelfs even de gedachte opzijschuiven dat ze rood afgeeft. Even zitten. Even maar.
Zachtjes laat ze zich op een groot kussen zakken, als vanzelf in kleermakerszit, en sluit haar ogen. Er is niets, denkt ze. Niets.
Roos lijkt meer op haar dan ze dacht, in dit diepe verlangen om alleen te zijn. Als ik zo’n kamer had, zou ik ook moeiteloos zuiver gaan leven, met Deens bronwater en geen conserveringsmiddelen en geen suiker en geen vlees. Ik zou he-le-maal tot rust komen. Ik zou net zo slank en lenig en mooi worden als Roos. Ik zou een goed mens worden.
Als ze haar ogen weer opent, wordt ze verblind door het wit. Alleen uit een la piept een rood dingsigheidje. Ze zit direct plannen te maken om haar eigen huis eens helemaal wit te maken. Alle rommel weg. Alles afdekken en een klein bommetje in een grote emmer witte verf stoppen, zoals in die ene Mister Bean-aflevering. Niks aan de muren – nou ja, een Schoonhoventje –, weinig in de kast. Van die dunne, wapperende witte gordijnen. En dan maar zitten op een wit kussen, in zo’n duur wit yogahemdje, en aan niets denken.
Betty blijft nog een tijdje zitten, staat dan op en doet de la open om dat storende rode dingetje weg te halen.
Het is de hoek van een zak paprikachips.
De hele la ligt vol paprikachips. Van de Lidl.
Ze trekt de volgende la open.
Roze koeken. Borrelworstjes. Minimarsen.
Volgende la: een reusachtige bonbondoos.
In de bonbondoos: tientallen, tientallen briefjes van honderd.

Feuilleton
Soms ziet Betty ergens, op straat, op televisie, op een schoolreünie, bij iemand thuis, een glimp van een parallel leven. Een leven dat ze ook had kunnen leiden. Als ze niet was gaan studeren maar op wereldreis was gegaan. Als ze met die andere man was getrouwd. Als ze naar de kunstacademie was gegaan. Als ze ergens was gebleven en niet was weggegaan. Als haar vader nog zou leven. Als ze haar geld zou hebben belegd. Als ze gelukkig getrouwd was geweest. Als ze kinderen had gehad. Gemiste levens. Niet meer in te halen, niet opnieuw te doen. Niet óók nog te leven. Meestal niet.
Aan de grote tafel bij Jonas en Roos, paaseieren beschilderend met de kinderen, pratend met Roos, eten kokend met Jonas, oplettend of de kinderen geen verf op de designstoelen smeren, kan ze zo’n parallel leven bijna aanraken.
De nuclear family.
Zorgeloze munttheemoeder met ma-di-do-baantje als spiritueel coach. Succesvolle creatieve metrobakfietsvader, geplukt uit de laatste luxe NRC-bijlage. Roze dochtertje, serieus jongetje, weggelopen uit een Scandinavische serie. Een huis vol traphekjes en geurkaarsen en biologische eco-eieren, van ouders die zich veilig wanen, en bijzonder, en bijzonder gelukkig, ook al moeten ze ooit geleerd hebben dat alle gelukkige families gelukkig zijn op dezelfde manier.
Betty denkt aan het telefoongesprek dat ze gisteren met haar moeder had. Haar moeder, die haar ineens een stuk minder belt, die een vriend heeft en Betty ineens helemaal niet meer nodig lijkt te hebben nu ze in een ander, parallel leven is gestapt. Haar moeder zei: ‘Houdt dat gebabysit je niet van je werk af?’
‘Ik ben een nanny, mam. Werk. Niet iets wat me van mijn werk houdt.’
‘Ja maar dit blijf je toch niet doen? Daar ben je veel te bijzonder voor.’
‘Ik vind dit leuk. Ik verdien er mijn brood mee. Ik hoef niet iets bijzonders.’ Tenminste, dat zou ik niet willen hoeven, ik zou wel ambitieloos willen zijn, onthecht. Hoewel dat ook weer een ambitie is.
‘Dat geloof ik niet. Je hebt natuurlijk niet voor niets nog je kookrubriek bij de krant.’
Ze heeft een punt. ‘Dat krijg je met zo’n artistiekerige vader en moeder. Ik móést bijzonder zijn.’
‘Maar je bént ook bijzonder, kind.’
‘Dat bedoel ik nou. Jullie hebben me toen al verpest, zoals ze nu een hele verwende generatie verpesten waarvan iedereen begint te stampvoeten als-ie geen bijzondere behandeling krijgt. Ik probeer te onthechten, mam. We zijn allen maar een stofje in het universum.’
‘Een wat?’ Haar moeder lachte hardop. ‘Lieve kind, wees eerlijk, denken dat je niet bijzonder bent, dat gaat je nooit meer lukken.’
‘Daar ben ik de rest van mijn leven dan mooi klaar mee.’
‘Onbegrijpelijk dat zo veel mensen juist niet bijzonder willen zijn.’
‘Dat willen ze wel, mam. Ze gaan bungeejumpen, ze zetten hun zelfgebakken taarten op Facebook, ze nemen een tatoeage.’
‘Maar ze zíjn het natuurlijk niet. Goddank. Stel je voor.’
En ze hadden samenzweerderig gelachen. Waarmee maar weer duidelijk was dat ze zich allebei deep down zeer bijzonder achtten.
Wat ze eigenlijk wil, beseft Betty nu, is Leonard Cohen zijn. Mooie liedjes maken, optreden in de hele wereld, en toch ook regelmatig onthechten in een zenklooster of drie en zingen dat je niet meer bent dan the brief elaboration of a tube. Beroemd, bewonderd en onthecht. Dat doet ze Leonard niet na.
Wat Betty nu wil, is zich met dit gezin, deze kinderen verbonden voelen in al het dagelijkse gedoe: jasjes aan- en uittrekken, tandenpoetsen, dingen verbieden of uit handen trekken, liedjes leren, eten, knuffelbeesten zoeken, rugzakjes vol flesjes drinken en tussendoortjes stoppen, eieren verven. Niet wegglijden in de verveelde, ontwijkende houding van de au pairs die ze ziet. Wat ze wil, is het bijzonderste dat er is: zomaar in dat parallelle moederleven stappen, de extra kern in deze nuclear family zijn.
Dit moment. Vlinder die neuriënd een ei bekladt, Storm die fronsend zijn kindergedachten denkt, Jonas die speelt met zijn espressomachine, Roos die zegt: ‘Ik vind het fijn dat je Pasen met ons viert, Betty.’
Storm kijkt op. ‘Betty,’ zegt hij, ‘ben jij papa’s nieuwe vriendin?’
Roos maakt een geluid dat op lachen lijkt maar het niet is. Jonas kucht onhandig. Vlinder neuriet door. Storm is van een schattige Scandinavische kinderserie beland in een duistere Scandinavische volwassenenserie. Hij kijkt Betty aan met de ogen van Sarah Lund: donkere poelen, onderzoekend, wetend.
‘Nee joh,’ zegt Betty. Ze lacht. Ze klinkt als Roos. Dit heeft niets met mij te maken. Dit speelt zich op een ander niveau af. Ik doe er niet toe.
Wat er wel toe doet, is het schutterige gedrag van Jonas. De harde blik van Roos. Dat vreemde, volwassen lachje om de mond van Storm. De nog onaangeraakte Vlinder. Wat ertoe doet, is dat Betty geen idee heeft wat een extra kern teweegbrengt in een nuclear family. Wat ze wel weet, is dat alle gelukkige gezinnen gelukkig zijn op dezelfde manier, maar dat elk ongelukkig gezin ongelukkig is op zijn eigen wijze.