VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

<div class="wpg-element lead-bold">
Ze schrijven allebei non-fictie voor kinderen, over dieren. Hij maakte dit jaar het kinderboekenweekgeschenk, zij drie jaar geleden. Op bezoek bij een succesvol schrijverskoppel. ‘De thermometervogel, die hebben we allebei.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Zo groot is de kinderboekenwereld niet. En de afdeling non-fictie voor kinderen al helemaal niet. Laat staan de afdeling non-fictie over dieren voor kinderen. Dus de kans is groot dat de ene schrijver van non-fictie over dieren voor kinderen de andere schrijver van non-fictie over dieren voor kinderen ontmoet. En dan slaat er een vonk over. 
</div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-90781 media-90781" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2009/09/3dec43cd-3d86-4433-91dd-74bd074b2464_janpaulschutten_bibi1.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Het overkwam Jan Paul Schutten en Bibi Dumon Tak, nu een jaar of zeven geleden. Dumon Tak had bij Querido het eerste deel gemaakt van een non-fictiereeks voor kinderen, Het koeienboek Schuttens Ruik eens wat ik zeg, over de taal van dieren en planten, zou in dezelfde reeks verschijnen. Na een etentje met zijn drieën zag hun redacteur bij de uitgever het al aankomen (Dumon Tak: &#8216;Hij was tegen!&#8217; Schutten: &#8216;Doodsbang dat we dan de hele tijd over hem zouden gaan praten!&#8217;), niet veel later verruilde zij Rotterdam voor Amsterdam en inmiddels bewonen ze al jaren een samen gekochte etage in Amsterdam-Zuid.
In de tussentijd won Bibi Dumon Tak (44) drie Zilveren Griffels en schreef ze in 2006 het Kinderboekenweekgeschenk. Zij wordt alom geprezen als degene die de non-fictie voor kinderen in Nederland naar een hoger plan heeft getild: haar boeken zijn niet alleen informatief, maar vooral literair. Ze beweegt zich soepel tussen de leeftijdscategorieën; per boek verschilt het hoe oud de beoogde lezers zijn. 
Het bekroonde Bibi&#8217;s bijzondere beestenboek (2006) bestaat uit veertig verhaaltjes over rare dieren voor zes jaar en ouder. Het aangrijpende, op ware gebeurtenissen gebaseerde Soldaat Wojtek, over een soldaat-beer in de Tweede Wereldoorlog, is een roman voor kinderen vanaf tien jaar. Voor volwassenen schreef ze over jeugdige criminelen in Rotjongens, en dit jaar verscheen zowel het voor volwassenen geschreven Oorlogsdieren als het prentenboek voor kleuters Fiet wil rennen met tekeningen van Noëlle Smit.
</div>
<div class="wpg-element paragraph-quote">
<h3>&#8211; Jan Paul Schutten</h3>
<blockquote>
&#8216;Kijk, het is natuurlijk niet de bedoeling dat Bibi nu ook een Gouden Griffel wint. Dan sta ik meteen weer achter&#8217;
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Ook Jan Paul Schutten (38) zat bepaald niet stil de afgelopen jaren. Negentien kinderboeken, voornamelijk non-fictie, publiceerde hij sinds zijn debuut, over uiteenlopende onderwerpen als het Jeugdjournaal, de Romeinen en spionage. Vorig jaar won hij met het verhalende geschiedenisboek Kinderen van Amsterdam de Gouden Griffel. En dit jaar schreef hij het Kinderboekenweekgeschenk De wraak van het spruitje (zie ook de recensie op pagina 63). Net in de winkel ligt ook Graaf Sandwich, vol feitjes en weetjes over eten. Zijn baan als tekstschrijver bij een reclamebureau heeft hij inmiddels opgezegd om zich fulltime aan het schrijverschap te kunnen wijden.
Geen kinderen Het appartement van het schrijverskoppel, op tweehoog in een smalle straat, is aan de krappe kant. Eigenlijk bestaat het uit één grote kamer met schuifdeuren &#8216;maar die zijn stuk, ze kunnen niet meer dicht&#8217;. De slaapkamer, enigszins afgescheiden door een strategisch opgestelde lage boekenkast aan de ene kant, de woonkamer met open keuken aan de andere kant. &#8216;En nu kun je nog rustig zitten,&#8217; verzekert Schutten, &#8216;maar normaal rent Sien hier ook nog rond.&#8217; 
Hun hond is uit logeren op het platteland. Kinderen hebben ze niet. Tegen degene die dat opmerkelijk zou vinden voor een stel dat zich volledig met kinderboeken bezighoudt, zeggen ze altijd dat een kinderarts toch ook geen kinderen hoeft te hebben om een goede arts te zijn. &#8216;Kinderboeken schrijven is een vak,&#8217; zegt Dumon Tak, &#8216;en niet iets wat je er leuk bij kunt doen als je opeens door je eigen kinderen geïnspireerd raakt. Daar denken sommigen anders over, maar het heeft nog nooit een goed boek opgeleverd. En ik vind het heel leuk om met kinderen te zijn, maar ik hoef ze niet zelf te hebben.&#8217;
Op de grote ovale tafel staan twee identieke witte laptopjes, dicht bij elkaar. Dit is woonkamer, eetkeuken, zitkamer, liefdesnest en werkkamer in één. Werken jullie echt altijd zo samen aan één tafel?
Dumon Tak, druk gebarend, met licht Rotterdams accent: &#8216;Ik ben heel fysiek, moet steeds opstaan, ik praat hardop, roep om de haverklap: &#8220;Kut, het lúkt niet&#8221; en zo. Maar hij heeft nooit last van mij, hij tikt gewoon door.&#8217;
Schutten: &#8216;Ik ben een reclamebureau gewend, vind lawaai om me heen niet erg.&#8217; Dumon Tak: &#8216;En ik ben er dus hypergevoelig voor. Soms als het heel erg wordt en ik zelfs niet meer tegen dat onverstoorbare doortypen van Jan Paul kan, vertrek ik naar de badkamer. Aan de wasmachine kan ik heel rustig zitten werken.&#8217; Schutten: &#8216;Nu moet ik toch even nuanceren. Dit klinkt of Bibi een prinses op de erwt is, maar&#8217; &#8211; hij kijkt even opzij &#8211; &#8216;het is misschien twee dagen per jaar dat je aan de wasmachine zit.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Kijk, als het niet zou werken, moet je een kantoortje huren. Maar dat kost heel veel geld, en bovendien: ik wíl helemaal geen andere mensen om me heen, ik wil gewoon thuis schrijven.&#8217;
Schutten: &#8216;Ik vind het prettiger als Bibi er wel is als ik zit te werken, dan niet.&#8217; Hoe is het om als concurrenten een relatie te hebben? Schutten: &#8216;Kijk, het is natuurlijk niet de bedoeling dat Bibi nu ook een Gouden Griffel wint. Dan sta ik meteen weer achter.&#8217; Dumon Tak: &#8216;Zwáár achter.&#8217;
Maar nee, vinden ze, ze zijn helemaal geen concurrenten, ze zijn vooral heel verschillend. &#8216;Bij Bibi draait het om de mooie zinnen, poëzie is het eigenlijk. Ik ben meer van de bizarre feitjes,&#8217; zo vat Schutten het samen. Dumon Tak: &#8216;In jouw nieuwe boek, het is nog niet verschenen, waar gaat het ook weer over, jij had daar zo&#8217;n mooi zinnetje voor?&#8217; Schutten, plechtig: &#8216;Dierlijk vernuft.&#8217; Dumon Tak: &#8216;Precies! Waar dieren beter in zijn dan mensen. Sommige van die beesten staan ook in mijn bijzondere beestenboek. Zoals de bombardeerkever, die had ik al.&#8217;
Schutten, op z&#8217;n Rotterdams: &#8216;Maar die kon ik ook al!&#8217; Dumon Tak: &#8216;En de thermometervogel, die hebben we ook allebei.&#8217; Schutten: &#8216;Die komt er bij mij maar heel kort in voor.&#8217; Dat is wel erg toevallig.
Dumon Tak: &#8216;We hebben allebei oog voor wat leuk is, denk je niet?&#8217; Schutten: &#8216;Mijn boek is heel compleet. Elk bijzonder dier staat erin, gruwelijk veel.&#8217; Dan staan ze plots enthousiast op: &#8216;Wacht, laten we allebei onze bombardeerkever-stukjes voorlezen!&#8217; Schutten pakt zijn laptop en zoekt het document van het boek waaraan hij nog bezig is. Dumon Tak haalt Bibi&#8217;s bijzondere beestenboek uit de boekenkast.
Omstebeurt lezen ze hun hoofdstuk voor over het eigenaardige torretje dat zich tegen aanvallers verweert met het werpen van giftige vloeistoffen die hij zelf fabriceert. Bij Dumon Tak is het &#8216;een onderkruipsel, één centimeter klein, maar pas op! Het is een levend kanonnetje, met bommen aan boord.&#8217; En: &#8216;In zijn achterlijfje zit een fabriekje dat een giftig mengseltje maakt, dat ligt vredig in een voorraadkamer te wachten in zijn lijf. Dan gaat het naar de ontploffingskamer.&#8217; Bij Schutten een licht ironische, gedetailleerde uitleg vol scheikundige namen als waterstofperoxide en hydrochinon, &#8216;en als je dat mengt met catalase en peroxidase, dan heb je dus P-benzofenon. Meer heb je niet nodig om een uiterst dodelijke bom te maken.&#8217;
Aandachtig heeft Dumon Tak zitten luisteren naar haar geliefde. Dan zegt ze: &#8216;Ik zou het woordje &#8220;belager&#8221; nooit gebruiken, dat vind ik een heel lelijk woord. En ook iets te moeilijk voor kinderen. Of &#8220;overigens&#8221;. En &#8220;uiterst&#8221;, staat dat er nou in?&#8217; Schutten: &#8216;Belager, tja. Je moet met synoniemen werken, natuurlijk.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Hij gebruikt die rare lange scheikundige woorden, dat is grappig. En bij mij kom je dichter bij de kever te staan. Ik probeer hem voelbaarder te maken. Jan Paul beschrijft meer de buitenkant, ik zit aan de binnenkant te wroeten. Dat geldt eigenlijk wel voor ons hele schrijven.&#8217; Schutten: &#8216;Nou nee. Of, in dit boek misschien wel.&#8217; Zij: &#8216;Bij jou valt meer te lachen.&#8217; &#8216;Dat denk ik wel,&#8217; beaamt hij. &#8216;Het is ook niet mijn ambitie om zo te schrijven als jij. Ik wil zo toegankelijk mogelijk schrijven voor een bepaalde doelgroep: de kleine wijsneusjes. Wat ik zelf was toen ik een jaar of elf was.&#8217; Dumon Tak: &#8216;Ik doe verschrikkelijk lang over een zin. Wat hij in een uur tikt, daar doe ik een dag over. Of langer. Ik kan uren nadenken omdat in een zin een eenlettergrepig woord ontbreekt. Dan zit ik helemaal vast. En Jan Paul tikt gewoon door. Ik gooi vaak alles weer weg, aan het einde van de dag. Hij niet.&#8217; Schutten: &#8216;Zo gemakkelijk schrijf ik ook weer niet. Aan Kinderen van Amsterdam heb ik twee jaar gewerkt.&#8217;
Volwassenen zijn makkelijker Het frustreert wel eens, zeggen ze, dat kinderboeken in lager aanzien staan dan boeken voor volwassenen. Een kinderboekenschrijver moet het percentage van de opbrengst delen met de illustrator en verdient dus per saldo minder dan een schrijver van &#8216;volwassenenboeken&#8217;. Dumon Tak: &#8216;De boodschap is toch: jullie zijn minder belangrijk, jullie werk is makkelijker. Terwijl, ik schrijf er geen bladzij minder om, of het nou geïllustreerd wordt of niet.&#8217; Zouden ze dan toch niet liever voor volwassenen schrijven? Beiden: &#8216;Néé!&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Het is veel makkelijker, dat wel. Guus Kuijer, die voor mij de beste schrijver is, zei dat laatst ook: nu hij met pensioen is, mag hij het rustiger aan doen van zichzelf, dus schrijft hij tegenwoordig voor volwassenen. Dan hoef je minder moeite te doen om dingen begrijpelijk te maken.&#8217; Schutten: &#8216;Maar voor kinderen schrijven is gewoon leuker. Dan stá je maar onder aan de hiërarchie.&#8217;
</div>

Padu Boerstra

Jan Paul Schutten en Bibi Dumon Tak: ‘Wij hebben oog voor wat leuk is’

De mening van Rob Riemen
Van Thomas Mann tot Gandhi, en van Hare Majesteit Koningin Beatrix tot John Coetzee, via Michael Ignatieff en Richard Rorty; het is een fraai staaltje namedropping waar Rob Riemen ons op trakteert meteen aan het begin van Adel van de geest. Na vijf pagina&#8217;s zijn maar liefst achtentwintig beroemde namen de revue gepasseerd &#8211; en een aanzienlijk deel daarvan heeft de auteur ook nog in levenden lijve ontmoet, schrijft hij niet zonder trots. Riemen is namelijk directeur van Nexus, het prestigieuze Tilburgse instituut dat jaarlijks conferenties organiseert waar zo&#8217;n beetje iedereen die ertoe doet in de intellectuele wereldvoorhoede, komt spreken. Grote conferenties dus, waar grote namen discussiëren over grote thema&#8217;s als geloof, dood en vrijheid na het einde van de geschiedenis.
Riemen grossiert in zijn eerste boek, dat bestaat uit drie korte essay-achtige stukken en een uitgebreide introductie, niet alleen in namen van bekende schrijvers en denkers, maar ook in expliciete en impliciete verwijzingen naar hun werk. Zoiets kan voor de goede verstaander een feest der herkenning zijn. Hoewel. Heeft de goede verstaander, laten we zeggen een ingewijde lezer, behoefte aan een hervertelling van De toverberg? Aan een geparafraseerde dialoog tussen Socrates en Cephalus uit Plato&#8217;s Politeia? Aan een fulminerende Nietzsche, bij monde van Rob Riemen? (Her)lees je dan niet liever het origineel?
Adel van de geest roept vooral vraagtekens op. Wat is nu de bedoeling van deze liefdevolle beschrijvingen van grote denkers? In het voorwoord beschrijft Riemen hoe een ontmoeting met Elisabeth Mann-Borghese, de jongste dochter van zijn held Thomas Mann, hem inspireerde tot dit schrijven. Het is een wat merkwaardige passage, waarbij zij Riemen vraagt het werk af te maken van een vroegtijdig overleden vriend die na de aanslagen van 11 september een symfonie wilde componeren getiteld The nobility of spirit. Riemen moet diens werk nu in geschreven woord voortzetten. Hij laat zich dat geen twee keer zeggen, want nobility of spirit, adel van de geest, dat is het ideaal waar zijn geliefde Thomas Mann voor stond, en dat in de huidige verwarrende tijd is vergeten. In plaats van te streven naar klassieke humanistische waarden als waarheid, rechtvaardigheid en intellectuele ontwikkeling, wordt tegenwoordig vooral het aardse nagejaagd. Nihilisme viert hoogtij, er is vervlakking alom, aldus Riemen.
Waren Albert Camus, Thomas Mann, Plato, Spinoza en Goethe er nog maar, dan konden we met hen eens flink discussiëren, bijvoorbeeld over of een denker zich nu wel of niet met de politiek moet bemoeien. Dat is in een notendop wat Riemen doet, hij gaat imaginaire gesprekken aan met zijn klassieke helden, legt dwarsverbanden tussen hun werk en associeert er naar hartenlust op los. Soms is dat verwarrend, want omdat hij niet aan noten of verwijzingen doet, is niet altijd duidelijk wie aan het woord is: een beroemde schrijver of Rob Riemen zelf. En dan begint het er een beetje op te lijken dat hijzelf denkt dat dat onderscheid er ook niet echt toe doet, dat de mening van Rob Riemen even belangwekkend is als een geschrift van Thomas Mann.
Daar heeft niet iedereen moeite mee, getuige een imponerende lijst met blurbs die de uitgever meestuurt van, alweer, beroemde namen die het boek aanprijzen. Er is, inderdaad, ook niks mis met een pleidooi voor het vieren van het intellect, tegen de vervlakking en je krijgt enorm veel zin al die klassiekers (weer) te gaan lezen. Maar dan wel de originelen, niet de geparafraseerde Rob Riemen-versie.
Rob Riemen, ‘Adel van de geest. Een vergeten ideaal’, Atlas, 204 pagina’s, € 19,90

Imponeren met grote namen

Interview
1. Wees nooit grappig
&#8216;Ik heb een grote hekel aan grappig. Tegenwoordig zijn dingen niet meer geestig of interessant, nee, alles is maar grappig. &#8220;Kijk, iemand op een roze scooter!&#8221; &#8220;Grappig!&#8221; Het is een manier om dingen gezellig klein te houden, zoals de Jordanezen zeggen: &#8220;Even een krantje halen.&#8221; Een hele generatie meisjes haalt hun interieur bij de Kitsch Kitchen vandaan. Het is begonnen met Jos Brink, maar toen heette het nog ondeugend. &#8220;Oeps, wat zeg ik nou&#8221; en dan die hand voor zijn mond. Het gevaar moet wijken, dan kun je alles zeggen. Kontneuken, bloed poepen: als het maar grappig blijft, mag alles. Maar is het leven wel zo grappig?&#8217;
2. Zwiep je arm omhoog zoals bij de Hitlergroet
&#8216;Het openbaar manifesteren van vleesgeworden lullo&#8217;s zou verboden moeten worden. Tegenwoordig zie je ze overal weer opduiken, ik dacht dat we het gehad hadden, maar het mag allemaal weer. Opsluiten moeten ze ze! Gisteren zag ik er nog vijf op een rijtje, met één ervoor die ze uitscheldt en rare dingen laat doen. Heel raar is dat ze me vaak aanzien voor ene Van Binsbergen, me naroepen, en dat zelf heel geestig vinden. Vaak ga ik er dan maar naast staan, zwiep mijn arm omhoog en doe de Hitlergroet. Dat helpt soms.&#8217;
3. Maak een maand per jaar van zonsopgang tot zonsondergang gedichten
&#8216;De hele zomer is het elke dag feest in Nederland, met zijn allen op een sloep of aan de barbecue. Laten we nou toch zoiets als de vasten of de ramadan houden, en dan een hele maand alleen maar dichten. Van zonsopgang tot zonsondergang mag je alleen inkt drinken en teksten schrijven. Want: alles wordt leuker als je het uit je eige haalt. Je creëert ruimtes boven die je niet voor mogelijk hield. Kijk maar hoe groot je eigen hoofd is, daar kan geen computerspel tegenop. In de krant las ik laatst dat je heel makkelijk zelf de drug ghb kunt maken, met velgenreiniger en wc-ontstopper. Zelf ben ik nu aan het experimenteren met een oplossing van zoutzuur in limonade, en het werkt erg goed. Zes gedichten per seconde gaan erdoorheen, en ook als je een beetje helder wordt, zitten er toch hele mooie gedichten tussen. Dichten is de ader van je ziel: dichter kom je niet bij jezelf. Maar ja, jezelf, wie is dat?&#8217;
4. Begin nooit aan vrouwen want uiteindelijk gaat hun geest verbruisen en dan is het oppassen
&#8216;Na onze scheiding heb ik José nooit teruggezien. &#8220;Je moet dood,&#8221; riep ze altijd, en nu schijnt ze in Argentinië te wonen met een stierenfokker. Ik kreeg haar eens aan de telefoon en vroeg: &#8220;You focked them all?&#8221; Maar dat vond ze niet leuk. Ik heb nog geen nieuwe vrouw. Wel heb ik een tijdje internetdaten uitgeprobeerd, maar toen is er iets naars gebeurd en mijn computer is in beslag genomen. Waarom precies is onduidelijk, maar ik moest naar een psycholoog. Met medicatie en therapie gaat het nu een stuk beter, maar bepaalde gevoelens zijn weg.&#8217;
5. Niemand is o.k.
&#8216;Wantrouw vrouwen met bosjes bloemen die achter je ogen proberen te komen met hun blik. Vrouwen die zeggen: &#8220;Ik zie jouzelf niet, ik zie alleen maar buitenkant.&#8221; Of: &#8220;Dat is een heel verhaal, maar kom ik ook nog ergens voor?&#8221; Ze bedoelen: &#8220;Ik ben o.k., jij bent o.k.&#8221;, beetje pappen en nathouden. Maar niemand is o.k. Na mijn huwelijk met José ben ik vaak bij prostituees geweest. Je weet dat het een illusie is, maar toch denk je even dat ze echt van je houden. Er was er één bij, die bracht me naar huis, ik mocht achterop haar fiets en sloeg mijn armen om haar middel. Toen we gingen zoenen bij het afscheid zette ze haar fiets tegen de brug, en ik zag dat ze zo&#8217;n krat met plastic bloemetjes voorop had. Dat heb ik als zeer kwetsend ervaren. Ze bleek bijstandsmoeder te zijn, die na een nare gebeurtenis in de prostitutie was gedwongen, maar
ik kon het niet laten haar vermanend toe te spreken omdat ik in mijn mannelijkheid was aangetast. Bloemen op je fiets, dat doe je gewoon niet.&#8217;

De 5 leefregels van Oboema

Interview
1. Wees aardig tegen slakjes
&#8216;Ook al lijkt je leven totaal geen zin te hebben, het krijgt toch betekenis door alleen al vriendelijk te zijn tegen anderen. Als je bij de bakker staat: groet de mensen om je heen. Als je de buren tegenkomt: maak een praatje. Een simpele basishouding, maar erg belangrijk, want het maakt het leven gemoedelijk. En uiteindelijk draait het om dat soort dingen. Overigens gaat dit ook op voor de omgang met de slakjes in mijn tuin. Een eeuwig dilemma, want ze vreten alles op. Nu verplaats ik ze naar de groenstrook van de gemeente, maar ja, zíj wonen in mijn tuin. Dus toen ik laatst de basilicumplant vol slakken zag, heb ik ze maar laten zitten. Wie weet is dat een echte delicatesse voor ze, dacht ik. En ik koop zo een nieuw plantje.&#8217;
2. Bekijk het van de andere kant
&#8216;Ik heb het al van jongs af aan, dat ik bij bijna alles wat ik hoor of zie, denk: wat zou de andere partij hiervan vinden? Ik vind het boeiender om te proberen in de schoenen te staan van iemand die je niet begrijpt, dan om iemand van je eigen gelijk te overtuigen. Ik heb ook niet zo&#8217;n sterke mening, ik hou meer van de gematigde mening. Je in iemand verplaatsen helpt je om zijn gedrag te verklaren. Dat heb ik een keer geprobeerd bij George Bush. Ik wou gewoon niet geloven dat die man alleen maar slecht is. Door in zijn schoenen te gaan staan, kon ik bijvoorbeeld bedenken dat hij is grootgebracht in een bepaald milieu, waardoor hij bepaalde dingen niet beter weet. Ik wil graag voor alles een verklaring, zodat ik het kan begrijpen.&#8217;
3. Doe rustig aan
&#8216;Een paar jaar geleden kreeg ik last van mijn arm, rsi-achtig. Daardoor werd het aantal uren per dag dat ik kon tekenen beperkt en ik werd gedwongen het rustiger aan te doen. In het begin was dat heel moeilijk, want ik werkte eigenlijk altijd, wilde elk ideetje meteen uitwerken. Maar nu ik niet meer de hele dag met tekenen bezig kan zijn, moet ik veel efficiënter met mijn werktijd omgaan en dat heeft een groot effect. Er is tijd voor bezinning, om ideeën tot ontwikkeling te brengen, waardoor er meer verdieping in mijn werk is gekomen. Ik ben filosofie gaan lezen, en ik loop dagelijks een uur met de hond. Ik heb geen internet meer, dat levert zeeën van tijd op en dat wil ik ook, want ik wil praatjes met vreemden kunnen maken en wijn drinken met vrienden. Ik heb een gruwelijke hekel aan haasten.&#8217;
4. Tel je zegeningen
&#8216;Mijn man en ik wilden kinderen, en toen kwamen ze niet. Na veel ingrijpende gesprekken hebben we besloten om niet zo&#8217;n circus in het ziekenhuis te gaan doen. Het idee van de maakbaarheid van het leven, daar ben ik het niet mee eens. Soms kun je je beter neerleggen bij tegenslagen dan koste wat kost je wensen na te jagen. Want het gekke is: vóór we ontdekten dat we geen kinderen konden krijgen, waren we hartstikke gelukkig. En er was niks veranderd, behalve dat er een wens niet in vervulling was gegaan. Dus leek het mij het beste om die wens dan maar wat te dimmen. Ik ging me focussen op de voordelen van het geen kinderen hebben; tel je zegeningen. Ik heb hierbij ook veel gehad aan de Griekse filosoof Epicurus, die zegt dat je nooit rijk kan zijn als je dat wat genoeg is, nooit genoeg vindt.&#8217;
5. Doe wat je doet zo goed mogelijk
&#8216;Laatst kocht ik veters, maar die bleven niet gestrikt, ze waren van te glad materiaal gemaakt. Hoe kan je dat nou doen, een veter op de markt brengen die niet doet waar hij voor dient? Een veter moet gestríkt kunnen worden. Ik heb een grote hekel aan prutswerk, aan dingen die alleen voor de winst gemaakt worden zonder naar de kwaliteit te kijken. Zelf ben ik heel ambitieus met mijn strips, ik probeer altijd zo goed mogelijk werk te maken en me te blijven ontwikkelen. Ooit had ik een baan als journalist en fotograaf, toen was ik altijd gehaast, er was nooit tijd om iets mooi af te maken. Dat vond ik zo zinloos. Ik nam ontslag en ging verder met wat ik leuk vond, strips maken, dat is toen mijn beroep geworden.&#8217;

D 5 leefregels van Barbara Stok

<div class="wpg-element paragraph">
Aletta is de nieuwe naam voor het instituut voor vrouwengeschiedenis. Directeur Saskia Wieringa is de belichaming van het vrijheidsideaal van de vrouwenbeweging: ze is lesbienne en moslima. ‘De liberale islam heeft de toekomst.’ 
Op een drukbezochte bijeenkomst in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag onthulde OCW-minister Ronald Plasterk vorige week de nieuwe naam van het instituut voor vrouwengeschiedenis: Aletta, naar de eerste Nederlandse vrouwelijke arts Aletta Jacobs. Het voormalige Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV), in 1935 begonnen als boekcollectie, is inmiddels uitgegroeid tot een groot archief dat naast boeken ook tijdschriften, beeldmateriaal, muziek, dagboeken en brieven bevat. De naamsverandering vond tegelijk plaats met de lancering van de <a href="http://www.aletta.nu" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="http://www.aletta.nu">nieuwe website</a>, waarop de gehele collectie doorzoekbaar en voor een groot deel ook in te zien is.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Directeur Saskia Wieringa pleitte in haar toespraak bij de presentatie voor een &#8216;echte minister van Emancipatie&#8217;. Waarop een enigszins onthutste Plasterk antwoordde: &#8216;Wat is er dan zo onecht aan mij?&#8217;
&#8216;Hij was pissig hè,&#8217; zegt Wieringa een dag later lachend op haar kantoor in een voormalige kerk in Amsterdam-Oost. Ze is net terug van een verblijf van vier maanden in het buitenland: een deel van het jaar werkt ze aan haar boeken in Indonesië, waar ook haar echtgenote woont. En onlangs rondde ze haar onderzoek in Azië naar heteronormativiteit af: Wieringa (59) is tevens bijzonder hoogleraar interculturele vrouwenrelaties aan de UvA. &#8216;Laat ik vooropstellen dat Plasterk een echte minister is, en een goede ook,&#8217; zegt ze. &#8216;Waar het mij om gaat is dat emancipatie een eigen portefeuille moet krijgen en niet de ene keer bij Sociale Zaken, dan weer bij OCW wordt ondergebracht. Uit dat rondschuiven blijkt ook de onderwaardering. In een heleboel landen hebben ze een eigen minister voor Vrouwenzaken.&#8217;
Wat zijn de belangrijkste kwesties nu, en wat kan uw instituut daarvoor betekenen? &#8216;Het glazen plafond vereist meer aandacht. De ongelijke inkomens van mannen en vrouwen. Seksueel geweld tegen vrouwen is aan de orde van de dag. En heel actueel is de kwestie met de abortusboot die vervolgd dreigt te worden. Daaruit blijkt het belang van erfgoed bewaren. Er stierven vrouwen aan de illegale breinaaldpraktijken! Dolle Mina heeft gevochten voor zelfbeschikkingsrecht van vrouwen over het eigen lichaam. Het is van groot belang dat in herinnering te houden, want voor je het weet, gaat minister Rouvoet proberen de abortuswet te veranderen.&#8217;
Zelf hebt u zich een aantal jaar geleden bekeerd tot de islam, niet bepaald een vrouwvriendelijke godsdienst. Is dat niet in strijd met waar u voor staat? &#8216;Helemaal niet. Ik heb altijd een spirituele interesse gehad. Toen ik mijn grote liefde ontmoette in Indonesië, zei ze tegen mij: &#8220;Jij bent het antwoord op mijn gebeden om liefde.&#8221; Zij is zeer gelovig, maar op een liberale en spirituele manier. Op Java heeft de islam veel soefi-invloeden ondergaan. Ikzelf voel me ook het meest tot het soefisme aangetrokken, omdat daarin lichamelijke en spirituele liefde met elkaar verbonden worden. Ik ben moslima geworden vanuit mijn liefde voor haar, en ik kan prima op een losse manier met dat geloof overweg.&#8217;
Draagt u wel eens een hoofddoek? &#8216;Ik nooit, mijn vrouw soms. Maar dan draagt ze een krudung, een losse omslagdoek, geen strakke jilbab.&#8217;
Maar heeft u dan geen moeite met de onderdrukte positie van veel islamitische vrouwen? &#8216;Er is veel hypocrisie in de islam. Maar elke religie heeft patriarchale interpretaties. Die gaan echter voorbij aan de oorspronkelijke kernwaarden van liefde en vrede. Natuurlijk sta ik niet achter de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen die in veel religies aan de orde is. Maar je moet het fanatisme bestrijden, niet de godsdienst zelf.&#8217;
Ondervindt u zelf nooit problemen met conservatieve moslims? &#8216;De eerste keer dat ik in Nederland met mijn vrouw naar de moskee wilde, ging het mis. Ik had expres van tevoren geïnformeerd of deze moskee ook voor vrouwen openstond, en ik kreeg te horen dat we welkom waren. Maar toen we daar aankwamen in onze mooiste kleren, het was Idul Fitri, het feest aan het eind van de vastenmaand, werden we tot onze verbijstering weggejaagd. Er waren alleen mannen, hun vrouwen waren zeker allemaal thuis aan het koken. Ik heb mijn vrouw nog nooit zo beledigd gezien, diep gekwetst dat deze mannen haar verhinderden om haar geloof te belijden. In Indonesië is zoiets nog nooit gebeurd, daar is de islam veel toleranter.&#8217;
U kwam niet in opstand? &#8216;Ik heb een boze brief geschreven naar de moskee, compleet met Korancitaten, maar daar heb ik nooit een reactie op gehad. Heel even heb ik overwogen om de publiciteit op te zoeken, maar ik dacht: nee, geen rel, laat dat niet mijn eerste actie als moslim zijn.&#8217;
Zou u een brugfunctie kunnen vervullen tussen moslims en feministen? &#8216;Jazeker. Ik vecht mijn hele leven al tegen irrationele weerstanden als homofobie en islamofobie. Ik ben voor diversiteit, het is mijn ideologie en geloof dat dat de wereld vooruithelpt. Wat zou ik graag met Wilders in debat gaan; hij speelt een perfide spel, want hij voedt het reactionaire denken, ook in islamitische kringen. En ik discussieer graag met islamitische studenten. Zo ben ik bij een bijeenkomst aan de Universiteit van Tilburg in aanvaring gekomen met Tariq Ramadan, die mijn opvattingen over de acceptatie van homoseksualiteit door de islam in het geheel niet deelde.&#8217;
Zelf zegt hij toch dat hij tolerantie en respect predikt voor homo&#8217;s? &#8216;Ja, maar binnen het kader dat de islam homoseksualiteit afwijst. Ik vind dat een conservatieve interpretatie van de islam. De liberale islam heeft de toekomst.&#8217;
En dat kan samen met vrouwenemancipatie? &#8216;Inderdaad. Ik ben wel gewend om te opereren in verschillende, ogenschijnlijk tegenstrijdige werelden. In de jaren zeventig bewoog ik me tussen de homofobe feministen, derdewereldhulpverleners die niets met de vrouwenbeweging hadden, en de lesbiennes die hun neus ophaalden voor ontwikkelingshulp.&#8217;
U bent de belichaming van het ideaal van de vrouwenbeweging: jezelf in vrijheid kunnen vormen. &#8216;En toch. In Indonesië moet ik vechten voor mijn recht om lesbisch te zijn en krijg ik te horen: &#8220;Maar gelukkig ben je moslim.&#8221; In Nederland is het precies andersom; moet ik mijn bekering tot de islam verdedigen, en zijn ze opgelucht dat ik lesbisch ben.&#8217;
</div>

Saskia Wieringa, directeur Aletta: ‘Islam accepteert homo’

Literaire berichten
&#8216;Vrij Nederland, word wakker.&#8217; Met die woorden eindigt het voorwoord van het nieuwste nummer van Eutopia, tijdschrift voor politiek, cultuur en kunst. Uit welke slaap moet VN worden gewekt? Eutopia, dat de culturele dialoog tussen Europa en de islamitische wereld wil bevorderen, is teleurgesteld over VN&#8217;s filosofiespecial van afgelopen april, gewijd aan de meest vooraanstaande internationale denkers van dit moment. &#8216;Keurige namen&#8217; leverde dat op, volgens hoofdredacteur Farhad Golyardi, maar geen verrassende: Bruno Latour, Judith Butler, Susan Neiman, Arthur Danto, Amartya Sen en Michael Ignatieff. Alleen die laatste twee haalden ook de top-100 (nummer 16 en 34) van &#8217;s werelds grootste intellectuelen die vorig jaar werd samengesteld door twee vooraanstaande tijdschriften, het Amerikaanse Foreign Policy en het Britse Prospect. Via internet kon worden gestemd &#8211; &#8216;voor het eerst hadden ook veel niet-Europeanen en -Amerikanen een stem,&#8217; schrijft Golyardi, en dat was aan het resultaat te merken: de top-10 bestond volledig uit moslims. Op nummer één de Turks-islamitische (in de VS woonachtige) geleerde Fethullah Gülen, die meer dan vijfhonderdduizend stemmen kreeg. Verder drie Nobelprijswinnaars: Muhammed Yunus op twee, Orhan Pamuk op vier en Shirin Ebadi op tien. Ook de Zwitserse moslimintellectueel Tariq Ramadan, gasthoogleraar in Rotterdam, haalde de top-10. Een belangrijke uitslag, zegt Golyardi, want de wereld is groter dan alleen het Westen.
Overigens was er destijds veel kritiek op de verkiezing van de Angelsaksische bladen; zoals vaker bij internetpolls waren er stemcampagnes georganiseerd. Zo was nummer één het resultaat van een fanclubactie van Fethullah Gülen, wat ook de hoofdredacteur van Prospect betreurde. Bovendien stonden er maar acht vrouwen in de top-100. Puntje voor een volgend jaar door VN en Eutopia samen te organiseren intellectuelenverkiezing?

Wie? Islamitische denkers. Wat? Zijn de grootste denkers. Waar? In Eutopia

Tomas Vanheste

Maurits Martijn

De strandacademie

Interview
1. Kies datgene waar je geen spijt van krijgt
&#8216;Ik kom uit Vriezenveen, een boerendorp in Twente, waar mijn ouders een restaurant hadden waar de bruiloften en partijen van het dorp werden gehouden. Het lag voor de hand dat ik dat zou overnemen, maar stiekem wou ik theater maken. In het laatste jaar van de mavo besloot ik dat het maar eens uit moest zijn met dat gedroom. Realistisch moest ik worden; de horeca of de verpleging, daar lag mijn toekomst. Tot een leraar tegen me zei: &#8220;Jij gedraagt je als een muurbloempje,&#8221; en me overhaalde goed na te denken over wat ik het liefst wou. Het maakt niet uit wat je kiest, zei hij, het hoeft niet zo groot mogelijk te zijn, als je er maar geen spijt van krijgt. Het heeft mijn leven veranderd. Ik ging auditie doen bij de theaterschool in Amsterdam.&#8217;
2. Maak je dromen waar
&#8216;Als naïef boerenmeisje kwam ik in de grote stad. Maar dat ik die droom had waargemaakt, gaf me kracht. De reis naar de Zuidpool is de theatrale uitdaging van dat motto: doen. En ik wilde laten zien dat het einde van de wereld niet bestaat, dat er altijd iemand is die de hoop niet opgeeft en doorgaat. Dus ik bedacht een theatrale reis naar het einde van de wereld, naar de Zuidpool. Onderweg zou ik dromen van mensen verzamelen. Om te laten zien: als ik mijn droom waar kan maken, dan kunnen jullie dat ook. Het mooie van dromen is dat als je ze wilt waarmaken, je juist met beide benen op de grond moet staan, praktisch moet zijn en dingen moet kunnen regelen. Een droom kan nog zo mooi zijn, als iemand geen doener is, zal het altijd bij een idee blijven.&#8217;
3. Wees dorps
&#8216;De stadse mentaliteit werkt niet bij mij. Arrogant zijn, je zelfverzekerd gedragen, alsof je weet wat er te koop is in de wereld, het lukt me niet. Liever heb ik een open blik en laat ik mijn nieuwsgierigheid zien. Zoals mensen in een dorp: als je vriendelijk bent, duidelijk en respectvol, dan bereik je toch het meest. Zo had ik deze reis nooit op een stoere Harley kunnen doen. De binnenlanden van Afrika door in mijn eentje werd mogelijk door de trekker. Als je op een trekker zit, moet je om jezelf kunnen lachen, en dat brengt iets teweeg bij mensen. Overal waar ik verschijn met mijn trekker en mijn hond, reageren ze eerst verbaasd en dan heel vrolijk. Verder is een trekker het ideale vervoermiddel: stevig, en gemaakt om van de weg af te gaan. En het is een ode aan mijn boerenroots.&#8217;
4. Ga je grootste angsten tegemoet
&#8216;Vaak zeggen mensen dat ze me zo dapper vinden, en denken ze dat ik geen angst ken omdat ik in mijn eentje door oorlogsgebieden en de wilde natuur reis. Maar ik heb juist heel veel angsten! In wat je het liefst wilt, komen de grootste angsten boven, dat merkte ik al toen ik nog droomde van de theaterschool. Bang zijn perkt je in, dus moet je vechten om je vrijer te voelen, en die angsten te overwinnen. Ik heb veel angsten dus moet ik ook veel vechten. Uiteindelijk wil negenennegentig procent van de mensen geen kwaad &#8211; maar dat zie je pas als je onbevangen kijkt. Ik ken de hyperrealiteit van de depressie waarin alles angstig is en bedreigend. Maar ik wil per se ook het goede zien en hoop houden.&#8217;
5. Doe wat je oma altijd zei
&#8216;Mijn Twentse oma strooide altijd rond met boerenwijsheden. Pas later ontdekte ik hoe waardevol die zijn. &#8220;Zorg dat je in het donker niet zichtbaar bent vanaf de weg,&#8221; bleek in Afrika heel nuttig te zijn. En: &#8220;vertel nooit een man waar je slaapt, behalve als je met hem getrouwd bent.&#8221; Als je dat zegt tegen iemand die zich aan je opdringt, liefst met een theatraal wijsvingertje en de toevoeging &#8220;mijn oma zegt altijd&#8230;&#8221; erbij, dan ontwapen je iemand vaak direct. Gaat hij glimlachen, en zie je hem denken, ja, dat is zo gek nog niet, dat zou mijn oma ook zeggen.&#8217;

De 5 leefregels van Manon Ossevoort

Jeroen Vullings

Rolf Rosing

Marijn van der Jagt

Pieter Groet

TV-series OP DVD

Kinderthrillers
&#8216;De tandarts pakte een boor. Hij stak hem in Seleka&#8217;s mond en er ging een schok door het kleine lijfje. De tandarts bleef zeker tien minuten boren. Zijn hele arm trilde ervan.
Toen pakte hij een tang. (&#8230;) De grote witte man en het kleine zwarte meisje hielden nu een soort gevecht. Seleka was aan het spartelen onder de oranje riem, de tandarts zette zich schrap.
En toen&#8230; zijn hand schoot uit. Bloed spetterde in het rond.&#8217;
Deze scène komt uit Moord in de jungle, een boek voor kinderen vanaf negen jaar. Hoofdpersoon Isabel Snoek, die met haar ouders in Senegal rondreist, heeft zichzelf tot detective uitgeroepen nadat er een jongetje uit het dorp dood is gevonden. In bovenstaande scène is ze er getuige van dat de tandarts geen goede werken verricht als tropenarts, maar op Mengele-achtige wijze experimenteert met verdovingsmiddelen op Afrikaanse kindjes. Toch moet Isabel enkele pagina&#8217;s verderop alweer lachen, voor het eerst &#8216;na mijn griezelige avontuur bij de tandarts&#8217;. Griezelig avontuur, pardon? Dat lijkt een understatement voor de martelscène die zich hier zojuist heeft afgespeeld tussen de moordenaar en zijn slachtoffer, een peuter van hooguit twee.
Wie denkt dat in spannende boeken voor kinderen alleen wordt gegriezeld op het niveau van gemene boeven die agent Bromsnor voor het lapje willen houden, heeft het grondig mis. Net als in thrillers voor volwassen is het geweld in kinderboeken realistisch en rauw, vol bloederige martelingen.
Let wel: we hebben het hier niet over sprookjes of andere fantasieverhalen met spoken en weerwolven. De boeken spelen zich af in de huis- tuin- en keukenrealiteit van het gemiddelde kind.
Onsmakelijke vondsten
Neem Voorgoed verdwenen? van Lydia Rood en Niels Rood (voor lezers vanaf tien jaar), waarin Tije en zijn vriendjes een bouwput laten vollopen met water om er lekker in te zwemmen. Hier niet zozeer gewelddadigheden, alswel uitgebreide beschrijvingen van onsmakelijke vondsten: &#8216;En toen hij zich wilde afzetten, snel terug naar boven, voelde hij onder zijn andere voet iets wat niet anders kon zijn dan huid. De huid van een mens. En mens! Er lag een mens op de bodem!&#8217;
Nadat ze van de eerste schrik zijn bekomen, kunnen de kinderen hun nieuwsgierigheid niet bedwingen. Ze porren net zolang tot het lijk komt bovendrijven. &#8216;Tije staarde naar het gezicht. Ook dat was blauwig opgezwollen. De huid liet hier en daar los. In de ogen leek het te bewegen. En toch kon je het gezicht van de dakloze er nog in herkennen. Dat maakte het nog erger.&#8217;
Erger wordt het ook nog wanneer ze even later nog een opmerkelijke vondst doen: &#8216;Hij viste het stukje skelet uit het water. (…) Op dat moment schoot de pees of wat het ook was geweest los, en de botjes vielen rammelend op de grond. Aan één ervan glinsterde duidelijk zichtbaar een gouden ring.&#8217;
Hoe traumatisch dit soort ervaringen ook lijken vanuit een volwassen perspectief, de kinderen zelf zitten er niet zo mee. &#8216;Moeten we hier nu blijven?&#8217; roept een van hen als ze het beu is, &#8216;De Donald Ducks zijn nat.&#8217; Waarmee we weer terug in de veilige kinderwereld zijn.
Niet alle kinderthrillers zitten overigens vol lijken of expliciet geweld. Gekaapt! (vanaf tien jaar) van Robin Raven is beduidend braver. Een groep padvinders uit Almere, op weg naar het NEMO in Amsterdam, zit in een trein die wordt gekaapt door dierenactivisten. Hoofdpersoon Simon, vermaard om zijn seintechnieken met de zaklamp, gedraagt zich voorbeeldig dapper en alles komt zonder noemenswaardig bloedvergieten goed.
Seks en geweld
De psychologische thriller, waarin de spanning meer in dramatische elementen dan in expliciete gewelddaden zit, doet zijn opmars in de boeken voor kinderen vanaf een jaar of twaalf. Hier duikt ook de Nicci French-stijl op: meisje valt als een blok voor jongen die toch niet zo betrouwbaar is als hij leek. Bezeten van Suzanne Bugler is daar een voorbeeld van, waarin Louise van zestien verkering krijgt met Danny, die zich al snel ontpopt tot een bezitterig en ziekelijk jaloers vriendje van wie ze met niemand anders mag omgaan. Maar echt veel gebeurt er niet, behalve dat hij haar een paar meppen verkoopt op het eind, en dan weet ze zeker dat het over is. &#8216;Je bent nog net op tijd weggekomen, meisje,&#8217; zeggen haar ouders en de politie, en zo is het maar net. Ook Fout van Mel Wallis de Vries, die elk jaar met een nieuwe jeugdthriller komt, zit in deze stroming &#8211; weliswaar met iets meer seks en geweld.
Heel anders zijn de Cathy-boeken van het Amerikaanse trio Stewart/Weisman/Brigg, waarin klassiek speurderswerk wordt verricht. Vormgegeven als het dagboek van Cathy, waarin ze naar hartelust tekent, krabbelt en krast, ziet het er prachtig uit. Het leukste is het mapje in het boek propvol &#8216;bewijsmateriaal&#8217;, spulletjes waarmee Cathy in het boek ook te maken krijgt, zoals briefjes, oude krantenknipsels en een verscheurde ansichtkaart met een nog net leesbaar telefoonnummer. Alle telefoonnummers en websites waarnaar verwezen wordt, bestaan ook echt: je kunt gegarandeerd meespeuren dus.
Ook Boy7 is geschreven in dagboekvorm &#8211; hoewel het hier notebook wordt genoemd, misschien omdat de hoofdpersoon een jongen is en dagboek te meisjesachtig klinkt? Een jonge hacker wordt slachtoffer van een complot om criminele jongeren in te zetten voor een misdaadorganisatie. Het doet door de setting Amerikaans aan, maar is uitstekend geschreven door de Nederlandse Mirjam Mous.
Verrot geslagen
Bij De moorden van Barkvik van Ingvar Ambjørnsen, voor jongeren vanaf dertien à veertien jaar, houdt de scheidslijn met volwassen thrillers eigenlijk op. Het is een volwaardige thriller waarin de Noorse Filip van zestien vastberaden is de moord waar zijn oom Ernst op af wordt gestuurd, eerder op te lossen dan hij. Hij leert en passant dat de meeste moorden in Noorwegen thuis plaatsvinden, onder invloed van alcohol: &#8216;Jullie weten net zo goed als ik wat er gebeurt als je je &#8217;s nachts maar blijft volgieten nadat je gezelschap naar huis is gegaan of in slaap is gevallen. Als er die avond iets verkeerd is gezegd, is het bijna onvermijdelijk dat je je daarover steeds meer gaat opwinden&#8217;. Waarna, logischerwijs, &#8216;de klassieke Noorse dronkemansmoord&#8217; plaatsvindt. Een heftige levensles voor een jongen van zestien.
Echt bloederig wordt het weer bij de Vlaamse Bavo Dhooge, al bekend van uitstekende thrillers voor volwassenen. In zijn eerste jeugdthriller Speelgoed zijn Christina van zestien en godsdienstleraar Bruno stiekem verliefd op elkaar, en dat vindt haar vriendje Cedric maar niks.
Op schoolkamp loopt de boel uit de hand, wat uitdraait op een pagina&#8217;s lange martelscène waarbij Cedric door de godsdienstleraar op zijn kop aan een boomtak wordt gehangen om hem te laten vertellen welke onkuisheid hij heeft begaan. De godsdienstleraar beschrijft: &#8216;Hij kreunde en jankte als een geslagen hond.&#8217; Met een paintballpistool gaat hij zijn leerling te lijf: &#8216;De kracht van de stoot deed hem kokhalzen. Wellicht was dit speelgoed niet bedoeld om van zo dichtbij te worden afgevuurd. (…) De verf was met het bloed als een zee over zijn hele gezicht gegleden.&#8217;
Geschikt voor jeugdige lezertjes? Blijkbaar. De jongeman overleeft het in elk geval niet: &#8216;Als een salamiworst bengelde hij heen en weer, zachtjes wiegend in de wind.&#8217;
Hup weer verder
Kinderthrillers zijn net als thrillers voor volwassenen. Er wordt gemoord, er wordt gemarteld, er komen lijken bovendrijven. Waarin zit dan het verschil? Eigenlijk vooral in de toon. Er vinden wel moorden plaats, maar er wordt niet te lang bij stilgestaan. Als er wordt gemarteld, is dat niet leuk, maar de toon is laconiek. Er zit vaart in: oké, dit was erg, maar nu hup weer verder naar de ontknoping, en uiteindelijk komt boontje altijd om zijn loontje. Zoals in Speelgoed. De godsdienstleraar belandt in de gevangenis, en Christina merkt op: &#8216;School is nooit saai als je les krijgt van een seriemoordenaar.&#8217;
Nieuwe kinderthrillers uit 2008 en 2009
Voor negen, tien jaar en ouder
S.A. Bodeen. De bunker, Pimento, € 16,95
Jo Briels. Tumorgas, Abimo, € 13,50
Zebi Damen. Mijn vader is een detective, Pimento, € 14,95
Bies van Ede. Het allerlaatste griezelverhaal, Pimento, € 13,90
Charlie Higson. Goudstorm, Pimento (Young Bond-serie), € 15,95
Anna van Praag. Moord in de jungle. Isabel Snoek, detective, Leopold, € 12,95
Robin Raven. Gekaapt!, Van Goor, € 12,95
Lydia Rood &#038; Niels Rood. Voorgoed verdwenen, Leopold, € 12,95
Karlijn Stoffels. De verdwenen diamanten, Querido (Bende van de Zwarte Hond), € 12,95
Edward van de Vendel. Onder schot, Leopold, € 13,95
Mark Walden. H.I.V.E.S., Gottmer, € 14,95
Voor twaalf jaar en ouder
Jennifer Bradbury. Versnelling, Clavis, € 14,95
Suzanne Bugler. Bezeten, Pimento, € 15,95
Suzanne Collins. De hongerspelen, Van Goor, € 16,95
David Gilman. In een ijzige klauw, Thomas Rap, € 18,50
Mirjam Mous. Boy7, Van Holkema &#038; Warendorf, € 16,95
Stewart/Weisman/Brigg. Cathy&#8217;s sleutel en Cathy&#8217;s boek, Pimento, € 17,95
Roger Vanhoeck. Geen geheimen meer, Abimo, € 12,50
Voor dertien, veertien jaar en ouder
Ingvar Ambjørnsen. De moorden van Barkvik, Lemniscaat, € 14,95
Bavo Dhooge. Speelgoed, Abimo, € 15,95
Michael Grant. Gone &#8211; Verlaten, Van Holkema &#038; Warendorf, € 19,95
Graham Mcnamee. Koud zweet, Clavis, € 14,95
Mary E. Pearson. Het leven van Jenna Fox, THB, € 14,95
Karlijn Stoffels. Tegen de muur op, Querido, € 13,95
Mel Wallis de Vries. Fout, THB, € 5,-

Martelen op schoolkamp

Interview
1. Wees bewust van vergankelijkheid
&#8216;Het afgelopen jaar zijn twee mensen overleden die me heel dierbaar waren. Mijn opa overleefde het zestigjarige huwelijksfeest van hem en mijn oma niet. En een goede vriend van mij, filmmaker Abdi Ismael Jama, was wekenlang vermist voordat hij werd gevonden in de gracht &#8211; daar was hij &#8217;s nachts na het uitgaan in gevallen. Die periode van onzekerheid was verschrikkelijk. Het heeft me aan het denken gezet, ik ben me veel meer bewust van de vergankelijkheid en de ervaring dat alles in constante beweging is en onderhevig aan verandering.&#8217;
2. Bewaar ruimte voor stilte
&#8216;Sinds een aantal maanden woon ik in Berlijn. De eerste tijd had ik geen televisie, internet of telefoon. De tijd tikt dan anders, vooral de avonden zijn langer. Dat heb ik ook in Mongolië ervaren, tijdens het filmen van The Story Of The Weeping Camel waarbij ik regieassistentie deed. Als ik &#8217;s avonds de tent uitliep om te plassen, de steppe op, hoorde ik alleen de wind en mijn eigen voetstappen. En elke ochtend werden we wakker van het gehinnik en gespatter van honderden paarden die door de rivier werden gedreven om naar de overkant te zwemmen. Dat was een bijna ontroerend geluid. Je gehoor wordt scherper, als er meer stilte is.
Toen ik heel emotioneel was na het overlijden van Abdi, kon ik absoluut niet tegen geluid. Dan valt het opeens op hoeveel lawaai en hectiek er in Amsterdam is, omdat alles zo dicht op elkaar staat. In Berlijn is het veel ruimer en daardoor ook stiller, je hoort vogels. En als ik &#8217;s avonds het licht uitdoe, is het donker, in Berlijn.&#8217;
3. Kus elkaar vaker
&#8216;Na 4 Elements heb ik anderhalf jaar als een nomade geleefd, rondgereisd in Spanje en Zuid-Amerika, de flamenco leren dansen en vloeiend Spaans leren spreken. De warmte en openheid van die landen trekt me. Toen ik in Argentinië met longontsteking in het ziekenhuis belandde, kwam de arts binnen en het eerste wat hij deed, was me twee kussen geven, op elke wang één. Aan een patiënt! Hij vond het heel normaal, dat ging blijkbaar de hele dag zo. We zouden hier ook best wat minder afstandelijk kunnen zijn, waarom altijd die afstandelijke hand, kussen is toch veel leuker?&#8217;
4. Leef samen
&#8216;Berlijn is nieuw voor me, maar ik had verwacht dat ik me thuis zou voelen omdat ik van oorsprong Duitse ben en in München heb gewoond tijdens mijn studie. Niets is minder waar; ik voel me een allochtoon en weet stomme dagelijkse woordjes niet. Dat betekent niet dat ik het niet naar mijn zin heb. De wijk Kreuzberg waar ik woon, is links en geëngageerd, er is veel politiek bewustzijn. Soms tegen het extreme aan: mijn buurvrouw heeft een sticker met &#8220;Kapitalisten raus!&#8221; op haar deur. Maar in de graffitileuzen als &#8220;Wij betalen niet voor jullie crisis&#8221; kan ik me wel vinden. Er spreekt veel kracht uit deze wakkere wijk en een bewustzijn dat je als groep wel degelijk iets kunt veranderen. Het is mijn droom om met een groep vrienden buiten de stad te wonen. Kippen houden, zelf voedsel verbouwen, zelf stroom genereren. Samen ben je krachtiger.&#8217;
5. Durf de controle te verliezen
&#8216;Mensen om mij heen vinden mij soms streng. Ik ben ook gecontroleerd, deels. Tijdens het filmen van 4 Elements was ik extreem gedisciplineerd en monomaan. De film zelf is ook vrij streng in vorm. Maar er zit een dualiteit in mij, want als iets statisch of perfect is, wil ik het doorbreken, dan verlang ik naar chaos en verfrissing. Het durven verliezen van controle is een belangrijk element in mijn leven. Natuurlijk plan ik veel en moet er structuur zijn. Maar het maken van een documentaire kun je per definitie niet helemaal plannen, je moet flexibel zijn. En ik zoek graag het avontuur op.&#8217;

De 5 leefregels van Jiska Rickels

1. Als je valt, maak er wat van?&#8217;Van je gebrek kun je maar beter het beste zien te maken. Als er bij mij iets misgaat, ik struikel, of verspreek me op televisie, zal ik het nooit proberen te verhullen. Ik gebruik het juist, maak er mijn charme van. Misschien kan ik daardoor ook slecht overweg met mensen die zichzelf heel serieus nemen, de Koot &#038; Bie-typetjes zonder zelfspot. Je kun zoveel lol hebben om jezelf! Ik kan ook heel erg de slappe lach krijgen als er iets ergs gebeurt. Vooral met mijn jongste zus, als ik haar dan aankijk, doe ik het al in mijn broek. Dat is ook van de zenuwen natuurlijk, het lachen om niet te hoeven huilen, maar het maakt het leven draaglijk. De balletdanseres Sonia Gaskell zei het altijd tegen haar ballerina&#8217;s, met zwaar Russisch accent: &#8220;Meisjes, als je valt, altijd wat van maken.&#8221; Het mooie is dat je zo de angst verliest om fouten te maken.&#8217;
2. Vergeving is het beste wapen
&#8216;Mijn moeder had een lichtheid van leven, terwijl ze een groot deel van haar familie had verloren in de oorlog en zelf ondergedoken had gezeten. Maar daar sprak ze nooit met zwaarte over, het waren eerder spannende verhalen voor ons. Ze was vergevingsgezind en daar heb ik veel van geleerd, want je slaat je vijanden er alle wapens mee uit handen. Ik weet niet of het heldhaftig is, maar ik ben niet zo voor de strijd, eerder voor het de andere wang toekeren. Zelf heb ik gelukkig nog nooit zoiets ergs meegemaakt, maar ik hoop dat ik dan zo zou kunnen zijn als mijn moeder.&#8217;
3. Verbied de Hummer
&#8216;Met verbijstering kijk ik naar wat er gebeurt in Nederland. De angst regeert, mensen zijn bang voor alles wat vreemd is. De Hummer vind ik een bizar voorbeeld daarvan: het is een soort tank waarin je rondrijdt, verheven boven de rest. Daarom vind ik: als ze de hoofddoek willen verbieden, dan ook de Hummer. Het is een rare gewaarwording dat ik, afkomstig uit een socialistisch nest, inmiddels tot een groep behoor waarop wordt neergekeken: ik ben links, lees vreselijk veel, vind het belangrijk dat mensen met kennis van zaken het land leiden. Er ontstaat een massa die het vertrouwen in politiek en gezag kwijt is, die vindt dat alles nu, meteen moet worden opgelost. Dat populisme van nu vind ik beangstigend.&#8217;
4. Werk niet voor een baas
&#8216;Ik werk al zo lang voor mezelf dat ik me niet kan voorstellen hoe het is om iets te moeten doen van je baas. Toen ik een tijdje helemaal geen leuk werk aangeboden kreeg, heb ik dan ook gewacht; dan maar even op een lager pitje, dacht ik. En ik heb me als vrijwilliger drie jaar lang nuttig kunnen maken voor Vluchtelingenwerk. Idiote aanbiedingen voor Sterren op het ijs of wat dan ook sloeg ik beleefd af; ik kan niet iets doen waar ik niet achter sta. Mijn gezicht spreekt boekdelen, het presenteren is geen acteren, ik ben het echt zelf. Daardoor raak ik nooit gewend aan kritiek en blijven complimenten altijd heerlijk: ook die betrek ik op mezelf. Gelukkig associëren de meeste mensen mij met iets leuks, en heb ik verder een heel selectief geheugen. Problemen pak ik aan als ze er zijn, ik ben geen tobber.&#8217;
5. Durf te verdwalen
&#8216;Ik wil geen TomTom in mijn auto. Uiteindelijk vind ik mijn bestemming toch wel, en ik maak graag een praatje onderweg. De lol van het zoeken, raampje omlaag draaien, mensen de weg vragen, ik zou het niet willen missen. Als ik ga wandelen in de waterleidingduinen vlak bij ons huis, doe ik dat ook kriskras zonder een route te volgen. Je komt altijd ergens uit, en anders zie je de zee wel weer verschijnen. De kinderen krijg ik tegenwoordig niet meer mee, omdat het altijd langer duurt dan &#8220;even een uurtje&#8221;. Ik houd van onverwachte ontmoetingen, en daarvoor moet je niet alles uitstippelen, maar lef hebben om van het pad af te gaan. Met verdwalen bedoel ik trouwens wel vrolijk verdwalen, niet in enge bossen waar je geen andere mensen tegenkomt.&#8217;

De 5 leefregels van Dieuwertje Blok

<div class="wpg-element lead-bold">
Er zijn weinig vrouwelijke hoogleraren in Nederland. Dat ligt niet aan een gebrek aan vrouwelijk talent, maar aan de weinig professionele gang van zaken bij de aanstellingen, ontdekte onderzoekster Marieke van den Brink. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Een paar weken geleden adverteerde de Radboud Universiteit Nijmegen op de voorpagina van NRC Handelsblad: &#8216;Harde doelstelling. Eén op de vier hoogleraren is een vrouw. Radboud Universiteit Nijmegen ondertekent het Charter Talent naar de Top.&#8217; Net ervoor had de universiteit, samen met acht andere onderwijsinstellingen, dit Charter Talent naar de Top ondertekend onder toeziend oog van minister Plasterk van Onderwijs. Het handvest, gericht op alle werkgevers in Nederland, is bedoeld om meer vrouwen aan de top te krijgen. Bedrijven die ondertekenen, zeggen toe concrete maatregelen te nemen om dit te bereiken.
</div>
<div style="width:250px; height:auto;" class="wpg-element image right"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2009/04/96ed21f4-ac8b-4cb8-819a-80f5fab2dcf0_mariekevandenbrink_2501.jpg" width="250" height="164" alt="&lt;i&gt;Foto: Gerard Verschooten&lt;/i&gt;" />&lt;i&gt;Foto: Gerard Verschooten&lt;/i&gt;</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Marieke van den Brink (1978), onderzoeker aan het Institute for Management Research en het Institute for Gender Studies aan de Radboud Universiteit, is blij met de aandacht voor vrouwelijke wetenschappers. &#8216;Een progressief streven, dat één op de vier hoogleraren vrouw moet zijn. Zeker als je bedenkt dat het nu nog maar één op de tien is. Maar met een advertentie en een handtekening alleen gaat dat niet lukken.&#8217; Er zijn veel goede intenties, beleid, en aandacht voor de kwestie om meer vrouwen aan de universitaire top te krijgen, is haar ervaring. &#8216;Maar het beleid wordt vaak niet consequent uitgevoerd, of er wordt doorheen gelaveerd. En als de doelstellingen niet zijn gehaald, worden er geen consequenties aan verbonden.&#8217;
Afgelopen dinsdag promoveerde Van den Brink op het proefschrift Behind the scenes of science. Gender practices in the recruitment and selection of professors in the Netherlands. Ze onderzocht benoemingspraktijken van hoogleraren om erachter te komen waarom er zo weinig vrouwelijke hoogleraren zijn: een krappe elf procent, volgens de meest recente cijfers. Daarmee bungelt Nederland onderaan in Europa, en haalt het bij lange na de Lissabon-norm van vijfentwintig procent niet, het Europese streefcijfer voor 2010.
Van den Brink keek naar cijfers van alle Nederlandse universiteiten over hoogleraarsaanstellingen tussen 1995 en 2005, kreeg inzage in 971 dossiers van sollicitatieprocedures bij hoogleraarsbenoemingen aan zeven universiteiten en ondervroeg 64 commissieleden. &#8216;Zo&#8217;n blik in de wetenschappelijke wereld is uniek,&#8217; zegt ze. Er is weliswaar veel algemeen sociaal-psychologisch onderzoek gedaan naar ongelijkheid in werving en selectie, bijvoorbeeld naar of het uitmaakt of er mannen- of een vrouwennaam boven een cv staat, maar nooit eerder analyseerde iemand zo specifiek de benoemingsprocedures van de hoogste posities van de universiteiten. &#8216;De dossiers bevatten privacygevoelige informatie, alles staat erin: wie is uitgenodigd om te solliciteren, waarom iemand op de shortlist staat, wie op gesprek is geweest en de verantwoording voor de keuze van de genomineerde kandidaat.&#8217; Ze anonimiseerde alle gegevens; zelfs de namen van de universiteiten die meewerkten, zijn niet bekend. &#8216;Dat leek mij alleen maar goed, ook om te voorkomen dat universiteiten zouden kunnen zeggen: dit gaat niet over ons, wij hebben niet meegewerkt.&#8217;
Meetbare eisen De resultaten van Van den Brinks onderzoek tonen dat vrouwen op weg naar de academische top stelselmatig in het nadeel zijn ten opzichte van mannen. Door multidisciplinaire aanpak kon ze dit op verschillende niveaus laten zien. Vanuit de organisatie-antropologie keek ze naar de universitaire organisaties alsof het een vreemde cultuur betrof. &#8216;Wat doen ze en waarom doen ze dat? Zo ondervroeg ik commissieleden, met een open, bijna naïeve blik. Daardoor vertelden ze me veel meer dan ik had verwacht. Wat bleek? Er spelen bijna altijd persoonlijke belangen mee, het gaat er bij de benoemingen vaak redelijk onprofessioneel aan toe. Op papier zijn de benoemingen transparant, maar in de praktijk wordt in eigen kring rondgekeken naar wie geschikt is. Hierdoor wordt vrouwelijk talent vaak over het hoofd gezien.&#8217;
Vanuit genderstudies keek ze naar hoe deze gendermechanismen een rol spelen bij de werving en selectie van kandidaten, en vanuit wetenschapsstudies analyseerde ze het begrip &#8216;wetenschappelijke kwaliteit&#8217; als criterium voor de waardering van kandidaten. &#8216;Iedereen roept altijd dat ze kwaliteit willen, als het gaat om voorkeursbeleid. Dat impliceert dat onder vrouwen minder kwaliteit te vinden zou zijn &#8211; wat tegengesproken wordt door meetbare eisen zoals de hoeveelheid publicaties. Maar &#8220;kwaliteit&#8221; is een moeilijk te meten begrip; het gaat ook om hoe je kunt samenwerken, hoe strategisch je bent, hoe groot je netwerk is. En juist in die zaken spelen vooroordelen mee dat vrouwen daar minder goed in zijn.&#8217;
Van den Brink kon nog meer hardnekkige mythen ontkrachten die telkens terugkeren in verklaringen over de lage aantallen vrouwelijke hoogleraren. Zoals dat er te weinig hoogleraarsposities zijn, vanwege de babyboomers: niet waar, want tussen 1999 en 2005 zijn 3322 nieuwe hoogleraren benoemd &#8211; van wie twaalf procent vrouw. Ook wordt vaak beweerd dat er te weinig vrouwelijk potentieel is, maar op grond van cijfers over doorstroom en aantallen vrouwelijke universitair hoofddocenten (waaruit doorgaans hoogleraren geworven worden) zouden er nu twintig tot dertig procent geschikte vrouwen zijn voor hoogleraarsposities.
Goede wijn Heeft Van den Brink ook nog aanbevelingen voor hoe het beter zou kunnen? &#8216;Zeker. In de publieksversie van mijn proefschrift, waar ik nu mee bezig ben, geef ik ook praktische aanwijzingen voor verbeteringen in de procedures. De voorzitters van de commissies zouden training kunnen krijgen, met uitleg over hoe vrouwelijk talent vaak over het hoofd wordt gezien. En dan niet om ze de oren te wassen, maar door te reflecteren op de huidige praktijk en ze te vertellen hoe het zit met gender, selectiemechanismen en netwerken. Het zou al zo veel teweegbrengen als zo&#8217;n voorzitter dan bij de volgende benoeming zegt: we hebben tien kandidaten, maar hoeveel daarvan zijn vrouw?&#8217;
En hoe staat het met haar eigen academische carrière? &#8216;Ik heb natuurlijk precies gezien waarop je wordt beoordeeld, en daar mijn voordeel mee gedaan. Als je weet dat netwerken cruciaal zijn, kun je je gedrag daarop afstemmen. Laat weten dat je hogerop wilt, dat is een eerste vereiste, en zoek een mentor. Veel vrouwen denken, ook als reactie tegen het beleid van positieve discriminatie, dat ze het helemaal op eigen kracht moeten doen. Goede wijn behoeft geen krans, denken ze. Nou, mooi wel!&#8217;
Van den Brink kan tevreden zijn. Ze heeft sinds kort een postdoc-aanstelling en kan zich de komende jaren helemaal richten op het zoveel mogelijk publiceren.
</div>

Vrouwelijke hoogleraren; de mythe van het gebrek

Interview
1. Grinnik om jezelf
&#8216;In mijn werk combineer ik het vluchtige van het medium televisie met het inhoudelijke van religie. Het zijn beide risicogebieden, in die zin dat het wereldjes op zichzelf zijn, waarin arrogantie, zelfgenoegzaamheid, in je eigen werkelijkheid opgesloten raken op de loer liggen. Daar wil ik tegenwicht aan bieden door gewoon onder mensen in het echte leven te verkeren, en vooral door af en toe om mezelf te grinniken. Ik ben niet de spil waar het in deze wereld om draait. Het is belangrijk me dat te blijven realiseren.&#8217;
2. Blijf bij de inhoud
&#8216;Eén jaar ben ik dominee geweest. Ik was begin dertig, afgestudeerd in de theologie en dacht dat het voor de hand lag dat ik ook die kant opging &#8211; mijn vader is predikant. Het was geen gelukkig jaar. Ik wilde eigenlijk de wijde wereld in, en had het gevoel dat ik het tegenovergestelde deed: me opsluiten in een kerk, in het systeem van de godsdienst. Toen ik het jaar daarna de preekprijs won, gaf het me een kick dat juist met datgene waarvan ik institutioneel afscheid had genomen, mijn opmars door Nederland begon. Het past ook bij me: elementen uit de traditie lichten en daar iets nieuws mee doen, iets wat aansluit bij deze tijd. In deze &#8216;gekantelde&#8217; vorm ben ik me ook altijd en met veel plezier bezig blijven houden met religie, zingeving en levensbeschouwing, juist ook via televisie. Het is bij inhoud gebleven &#8211; ook al gaat het in de televisiewereld zeker ook om vorm en uiterlijkheid. Maar er is niks mis met een mooie verpakking. Zoals een docent altijd al zei: de geest doet het werk, maar je hoeft haar niet voor de voeten te lopen.&#8217;
3. Word met de jaren jonger
&#8216;Als ik aan mijn jeugd denk, is Indonesië het eerste wat bovenkomt. We woonden er vanaf mijn zesde tot mijn dertiende. Mijn vader werkte er voor de zending. Als de oudste van vier dochters voelde ik me verantwoordelijk voor het welslagen van dit buitenlandse avontuur. Gek, maar in mijn hoofd echt waar: drie om drie, mijn ouders en ik aan de ene kant, mijn zusjes aan de andere. Ik voelde me groot en belangrijk, het kinderlijke en argeloze waren weg. Ik zou wel zorgen dat het goed ging. Nu is die zwaarte eraf. Tijdens mijn studie ontdekte ik dat ik ook gekke kanten heb, lol kan maken, was ik ineens de gangmaker in plaats van dat stille meisje dat niet rookte en niet cool was. Eigenlijk ben ik steeds jonger geworden, met de jaren.&#8217;
4. Kies voor het leven dat je hebt
&#8216;Ik heb nu meer een thuis dan ik zes jaar geleden had, vóór de komst van onze zoon. Ik woonde altijd een beetje vaag, half samen met mijn vriend &#8211; die nu mijn man is &#8211; half in mijn eigen huis. Ik was innerlijk aan het zwerven. Nu is het helder. We zijn samen, hebben een kind en een adres. Hoewel ik heb gekozen voor het leven dat ik in potentie eigenlijk al had, is het toch een ander leven geworden, omdat ik het bewuster meemaak. Kiezen voor elkaar is anders dan denken: laat maar, we zien wel, het komt wel goed. En ik zie nu pas hoeveel energie het kost om ergens niet mee bezig te zijn.&#8217;
5. Je kunt meer doen als je een kind hebt
&#8216;Het was voor mij goed dat ik al wat ouder was toen ik een kind kreeg. De komst van Jacco heeft een grote kentering teweeggebracht in mijn leven en in hoe ik in het leven sta. Daar ben ik dankbaar voor. Ik heb lang genoeg alles kunnen doen en onderzoeken wat ik wilde. Vaak hoor je: met een kind kun je zo veel niet meer. Maar ik ervaar het tegenovergestelde, er is heel veel juist wel. Ik kon, toen hij pas geboren was, bijvoorbeeld blij worden van naar de Hema lopen met de kinderwagen. Het leven is anders nu, en dat is goed. In De appel, een boekje van Dick Bruna, laat een torenhaantje een appel meevliegen op zijn rug, zodat die ook eens kan zien wat mensen doen. &#8220;Weet je nog hoe leuk het was,&#8221; roept het appeltje als hij de volgende dag weer in het gras ligt. Dat raakt me. Dat wil ik kunnen zeggen, aan het eind van mijn leven, zeker tegen Jacco.&#8217;

De 5 leefregels van Jacobine Geel

Roman over een kinderboek
Arme Janneman Robinson. Het jongetje uit de Winnie de Poeh-boeken was door schrijver A.A. Milne gebaseerd op zijn echte zoontje, en die heeft zijn hele leven lang geleden onder de last van zijn vaders boeken. In zijn memoires schreef hij hoe zwaar het was om altijd te worden vereenzelvigd met het vriendje van Poeh en om door fans van zijn vader te worden belaagd.
Zo, maar dan erger, is het ook voor Luke Hayman uit Mr. Toppit, het debuut van voormalig literair agent Charles Elton. Lukes vader Arthur Hayman schreef een serie kinderboeken die meteen na zijn dood wereldberoemd werden: de Hayseed kronieken, over het jongetje Luke Hayseed dat allerlei avonturen beleeft in het Donkerbos waar een raadselachtige Mr. Toppit de dienst uitmaakt.
Het gezin dat na de dood van de schrijver ontredderd achterblijft, weet zich geen raad met de hordes fans die zich steeds brutaler aan hen opdringen, in het bos achter hun huis bivakkeren, Mr. Toppit-graffiti&#8217;s maken en, vooral, Luke willen zien en aanraken. Wat, hoe ouder hij wordt, voor beide partijen steeds onaangenamer is: hij lijkt natuurlijk minder en minder op het jongetje uit de tekeningen in het boek. &#8216;Ik was een tegenovergestelde Dorian Gray: mijn zolder bevond zich in elke boekhandel ter wereld.&#8217;
Een boek over een personage in een boek dus &#8211; dat had kunnen uitpakken als een met vergezochte Droste-effecten en ingewikkelde verhaallijnen doorspekte roman waarin &#8216;fictieve&#8217; en &#8216;echt&#8217; fictieve werelden langzaam door elkaar heen gaan lopen. Maar dat is geenszins het geval in dit soepel geschreven en wrang-geestige verhaal, dat eigenlijk meer een familiekroniek is dan een boek over een boek. Want hoe sterk ook de beschrijvingen van de gekte rondom de Hayseed-boeken zijn, van semi-filosofische interpretaties tot idiote merchandise, het werkelijke drama zit hem in de familieverhoudingen.
Bijtend zijn de scènes waarin de moeder Luke verwijt dat hij zo gewoontjes is &#8211; in tegenstelling tot de avontuurlijke Luke uit de boeken. Pijnlijk is het hoe de illustratice van de Hayseed kronieken zichzelf een gewichtige plaats in het gezin heeft toebedeeld, altijd klaarstaat met ongewenste troost en onophoudelijk doorwerkt aan tekeningen voor nieuwe geannoteerde uitgaven die er nooit zullen komen. Maar het verdrietigst is het lot van Lukes zusje Rachel. Haar hele leven is gewijd aan vaders boeken, ze werkt voor zijn uitgever, legt het aan met de acteur die haar broertje speelt in de serie, en draaft op in talkshows om over haar jeugd te vertellen &#8211; haar jeugd uit de boeken waarin zij nergens, zelfs niet in een figurantenrol of gastoptreden, wordt genoemd.
Laten we maar blij zijn dat Janneman enig kind was.
Charles Elton, ‘Mr. Toppit’, Prometheus, 376 pagina’s, € 19,90

Wrang, pijnlijk en geestig

Interview
1. Eerlijkheid gaat niet boven alles
&#8216;De Beatrijs die als een modern orakel brieven beantwoordt en adviezen geeft, is niet wezenlijk anders dan mijn gewone zelf in het dagelijks leven. Wat niet wil zeggen dat ik nooit fouten maak, of dat ik altijd mijn oordeel klaar heb liggen. Sterker nog: ik vind dat je helemaal niet altijd de kritiek die je hebt, ook moet uiten, of altijd eerlijk moet zijn. Zeker in vriendschappen moet je elkaar helemaal niet constant de waarheid vertellen, niet ongevraagd in elk geval. Dat is helemaal niet prettig. Je hebt al vijanden om kritiek van te krijgen, waarom zou je dat in vriendschappen ook gaan doen? Ik denk dat eerlijkheid behoorlijk wordt overschat. Ik hou van duidelijkheid, maar je hoeft niet altijd alles te zeggen wat je denkt. Liever niet zelfs.&#8217;
2. Ook dit zal voorbijgaan
&#8216;Als kind las ik de boeken van Gillian Avery, over kinderen die zich met intellectuele zaken bezighouden. Een meisje met een ellendig leven op een ellendige kostschool denkt telkens: &#8220;En ook dit zal voorbijgaan&#8221;. Dat heeft een onuitwisbare indruk gemaakt, het hielp me door moeilijke momenten heen, verstandskiezen trekken, baren. Maar later besefte ik, veel belangrijker nog, dat het ook geldt voor gelukkige tijden. Toen mijn kinderen klein waren, realiseerde ik me: let op, ook dit gaat voorbij! Het helpt me om te waarderen wat er is. Ik ben geen romanticus, in die zin dat ik niet verlang naar wat er niet is, maar juist als realist kun je heel bewust de mooie dingen beleven op het moment zelf. Geluk vind ik een beladen term. Ik associeer het met piekmomenten, en daar wil ik niet naar leven. Het hoeft niet altijd van faldera te zijn, ik neem genoegen met een minimum: een goed huwelijk, leuke kinderen, een mooi huis, een eigen inkomen. Dat is eigenlijk al heel veel.&#8217;
3. Het vinden van een goede man is belangrijker dan een carrière
&#8216;Mijn moeder, lerares Frans, heeft mijn zussen en mij geleerd economisch onafhankelijk te zijn. Toch vind ik het voor mijn dochter belangrijker een goede man te vinden dan een carrière uit te stippelen. Wat voor werk je doet, maakt uiteindelijk niet zo heel veel uit, mits je slim bent en een opleiding hebt. Maar een goede partnerkeuze is essentieel. Niet hoeven scheiden in je leven draagt veel bij aan levensgeluk.&#8217;
4. Doe alsof, dan wordt het echt
&#8216;Als sociaal-psycholoog ben ik meer van het gedrag bestuderen dan van het praten. Zelf ben ik vrij introvert, en ik denk dat praten lang niet alles kan oplossen. Aan gedrag heb je vaak meer dan aan mooie woorden over grote gevoelens. En als de gevoelens ontbreken, kun je altijd nog doen alsof. Dat is een heel krachtig middel: je hoeft niet alles te voelen, om het toch te kunnen doen en zijn. Je voelt je geen moeder? Doe alsof, en je bent het. Toen ik ooit chagrijnig, met liefdesverdriet, op mijn kamertje zat, werd ik door huisgenoten meegesleurd het café in. Laat ik dan maar doen alsof ik mij amuseer, dacht ik, en ja hoor: binnen een half uur was het ook echt zo. De kracht van doen alsof vind ik interessant, omdat het ook raakvlakken heeft met de etiquette. Veel draait daarin om hypocrisie, oneerlijkheid en doen alsof.&#8217;
5. Schrijf brieven
&#8216;Ik heb niet overal antwoord op. Sommige kwesties die me worden voorgelegd, zijn zo erg, daar is geen oplossing voor. Als iemand een dierbare verliest en zich in de steek gelaten voelt door zijn vrienden, wat moet je dan zeggen? Dat niemand je met zoiets kan helpen, en dat je ze dat ook niet kwalijk kunt nemen? Wel weet ik dat toen mijn zusje overleed in mijn studententijd, ik verrast werd door een brief van iemand van wie ik het niet verwachtte. Dat was fijn. Brieven kunnen veel goed doen, als steun, als dank voor een cadeau of hulp. Iets laten horen is altijd goed. Dat is niet ouderwets, dat gaat om erkenning.&#8217;