VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

De droom van Clarence
Oom Henry weet het zeker. Tijdens het WK voetbal in 2014 zit hij op de tribune in Brazilië. Bij de wedstrijden van Suriname wel te verstaan. Toegegeven, een fraai luchtkasteel voor wie op dit moment het nationale elftal bekijkt. De laatste anderhalf jaar is het niet in actie geweest. Kost alleen maar geld, zo’n selectie. Pas tegen de tijd dat de loting voor het WK 2010 eraan komt, wordt een nieuwe bondscoach benoemd. Geen wonder dat Suriname ook voor landen als Guyana of Cuba tegenwoordig geen partij is. Dat was vroeger wel anders. Bij de kwalificatie voor het WK in 1978 ging het pas mis in de allerlaatste wedstrijd, tegen Mexico. Wel een paar keer Caribisch kampioen in die tijd, net als bij de clubs. Maar let op: de komende jaren gaat dat veranderen, zegt Henry Seedorf. Laat dat maar aan zijn neef Clarence over. Wanneer die jongen eenmaal iets in zijn hoofd heeft, zal het gebeuren ook. Dat hebben we toch gezien met de aanleg van het stadion?
Daar heeft Henry een punt. In de zomer van 2001 reisde de Surinaamse gemeenschap massaal richting Para, op een half uurtje rijden van Paramaribo. President Ronald Venetiaan verrichtte opening en aftrap en daarna barstte een volksfeest los. Zes wedstrijden kreeg het publiek voorgeschoteld, van jeugdspelers en Suriprofs tot veteranen. Henry maakte destijds de eerste goal in het nieuwe stadion. Was het toch een Seedorf die scoorde.
Daarna is het stil rond het stadion. Een enkele keer een toernooi of benefietwedstrijd, maar meestal blijft de poort gesloten. Surinamers die het stadion passeren met het metershoge billboard van Clarence – en profil, strakke pose, zonnebril – trakteren hem niet zelden op een tjoerie. Zie je wel, hij heeft het vooral ter meerdere eer en glorie van zichzelf laten bouwen.
Tot de vedette deze zomer met de Champions League-bokaal in Suriname arriveert en opnieuw het land op zijn kop zet. En hij is niet voor de show ingevlogen. Deze weken siert een andere Clarence het Surinaamse straatbeeld. Breed grijnzend kijkt hij de voorbijgangers aan. Onder het motto dream, believe, create,?succeed kondigt hij de lancering van de Para Junior League aan, een competitie waarin vanaf eind oktober zeshonderdveertig jonge voetballers uit het district tegen elkaar uitkomen. Clarence zorgt voor kicksen, voetbaltenues, materiaal en vervoer.
En dat is nog maar het begin. Volgend jaar komt hij terug om nieuwe projecten te lanceren die de basis moet leggen voor het Surinaamse elftal. Future With Values heet de vereniging die Clarence heeft opgericht. Oom Henry heeft hij tot voorzitter benoemd. Niet zozeer vanwege diens gevreesde linkerbeen. Henry zet zich als politieman al jaren in voor de begeleiding van kansarme jongeren. Twee jaar geleden rondde hij zijn rechtenstudie af met een scriptie over alternatieve jeugdstraffen. Want dat vinden de Seedorfs minstens zo belangrijk als het halen van het WK: het creëren van een prettige en veilige omgeving voor de Surinaamse jeugd.
Diederik Samwel
Barbie op leeftijd
‘Is dit jurkje niet wat?’ zegt een man van middelbare leeftijd. Hij haalt zijn hand door zijn vettige grijze haar. ‘Het glittert wel leuk.’ Uit de bak met barbiekleertjes heeft hij een blauw exemplaar gegraaid, afgezet met fonkelende steentjes. Zijn vrouw stemt in en haalt uit haar kalfslederen jas een portemonnee te voorschijn.
Ria en Gerard zijn vanuit Meppel naar het Mercure Hotel in Amsterdam gereisd om hun slag te slaan op de barbiebeurs: de Dutch Fashion Doll Convention 2007. De bureautafels op het bruine tapijt in de congreszaal zijn volgeladen met barbies en aanverwante zaken: barbiepoppen, kleertjes, dvd’s en boeken. Hun hobby begon toen hun dochter het ouderlijk huis voorgoed verliet, ‘na onenigheid, ze was aan de drank en drugs’.
Ria: ‘Ik had haar ooit mijn vier barbies beloofd, dus die heeft ze opgeëist. Toen ben ik op het internet en op rommelmarkten gaan kijken of ik ze terug kon kopen. Dat was nog maar het begin, nu doe ik niets anders dan barbies verzamelen. Op Koninginnedag kocht ik er vijfenvijftig voor nog geen vijftig euro!’ ‘Ik adviseer Ria,’ zegt Gerard. ‘We doen het allemaal samen. We kijken of het gezichtje mooi is, en of alles gaaf is: nageltjes, tenen, oren, ze moet helemaal puntjegaaf zijn.’ Om de paar maanden krijgen de barbies nieuwe kleren aan, die ?Ria zelf vervaardigt. De woonkamer staat er vol mee. ‘Het is tijd voor weer een extra plank,’ lacht Gerard. ‘Het lijkt wel een obsessie.’?Een verkoopster, een zestiger met kort, gebleekt haar, heeft nieuwsgierig meegeluisterd en probeert nu haar ‘zeldzame zwarte barbie’ te slijten. Normaal voor 1250 euro, nu voor de helft. ‘Sommige mensen denken dat ze miljonair worden door barbies te verkopen,’ mompelt Gerard en ook Ria schudt van nee. ‘Jammer,’ roept de verkoopster. ‘De volgende beurs sta ik er misschien met veel hogere prijzen!’
Ze wijst naar de ontelbare plastic boodschappentassen achter de stand. Honderd barbies moet ze zien te verkopen, voordat ze op haar oude dag kleiner gaat wonen. ‘Ik ben met verzamelen begonnen toen ik vanwege mijn gezondheid niet meer kon werken. Ik ging barbiekleertjes breien en poppen opknappen. Maar nu wil ik er vanaf.’ Haar dochter en kleindochter, eveneens blond, kijken verveeld. Zij rijden moeder naar elke barbiebeurs in het land, totdat alles verkocht is.?‘Tot 8 maart, in Nieuwegein,’ roepen Gerard en Ria naar het drietal. Dan is de volgende barbiebeurs. ‘Wij blijven verder zoeken!’
Carolina Lo Galbo
Kinderen kopen Echte Kunst
‘Die! Die! Die!’ Lotte (3) heeft duidelijk grote moeite met het maken van een keuze. ‘En die, en die, en die!’ Driftig wijst ze rond, rent haar vinger achterna en vergeet in alle opwinding te kijken naar de tentoongestelde lithografieën waaruit ze mag kiezen. Lotte mag vandaag, met haar broertjes Stijn (8) en Fons (7) en nog een heleboel andere kinderen, in Museum Boijmans Van Beuningen een Echt Kunstwerk kopen. Voor maar vijfendertig euro. ‘Verboden voor boven de achttien,’ is van tevoren aangekondigd: het is niet de bedoeling dat ouders op de ‘Kinderen kopen kunst’-tentoonstelling zich bemoeien met de aankoop van hun kroost.
Daar heeft organisator Magda van Gils, een naar Nieuw-Zeeland geëmigreerde Vlaamse, anders nog haar handen vol aan. Talloze verhalen heeft ze, over volwassenen die er alles aan doen (verrekijker mee, telefooncontact met het kind, zich voordoen als journalist) om erachter te komen van welke kunstenaars de werken zijn, hoe bekend die zijn en wat de ‘echte’ waarde is.
Met andere woorden: hoe ze hun kinderen een spotgoedkoop kunstwerk op de kop kunnen laten tikken waar ze later het honderdvoudige voor kunnen krijgen.
Maar dat is dus niet de bedoeling. Magda van Gils weet precies waarom ze de verkooptentoonstellingen voor kinderen organiseert. ‘Kinderen letten niet op de geldwaarde. Ze kiezen iets omdat ze het mooi vinden, en dat is wat de kunstenaar eigenlijk het meest op prijs stelt.’ Vandaar dat ze ook geen moeite heeft om kunstenaars te vinden die willen meewerken aan het project, tegen kostvergoeding. Als vergoeding krijgen ze een vliegticket naar Nieuw-Zeeland, ‘economy class, want meer kan ik niet betalen,’ zegt Van Gils verontschuldigend.
‘Het moeten écht goede werken zijn,’ zegt van Gils beslist. ‘Niet iets speciaal voor kinderen gemaakt.’ Het gaat over kiezen, vindt ze. ‘Dat kinderen zelf die beslissing mogen nemen, is al iets bijzonders. Later zullen ze pas ontdekken dat het belangrijk is dat ze een origineel kunstwerk hebben gekocht.’
Lotte is ondertussen nog niet opgeschoten met haar beslissing. Ook al doen de broertjes hun geduldige best om haar te helpen. ‘Allemaal!’ krijst ze ten slotte. Lotte heeft schoon genoeg van het kiezen: ‘Ik ga naar mama.’
Padu Boerstra
Een hondendood
Ik zit aan mijn bureau en schrijf. Halverwege een zin klinkt van beneden geschreeuw. Het zijn de moslims die van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat scharrelen rond de door een Saoedische sjeik gerenoveerde moskee op mijn binnenplaats.
Ik hoor ze – behalve op vrijdag, wanneer het Allah tettert uit de luidsprekers – eigenlijk nooit. Wel spugen ze grote kwakken spuug uit. In het spuug zitten resten zonnebloempitten. Meisjes en vrouwen op espadrilles komen ’s zomers derhalve niet meer bij me op bezoek. Maar nu is het herfst, en ze komen weer, op laarzen.
Dan hoor ik het aanslaan van honden. In roedels trekken ze hier ’s nachts door de straten. Een vent in een kort jasje staat met een pistool op een zwarte herder te schieten. Twaalf magere honden en hondjes staan er, de longen uit hun lijf blaffend, omheen. Even verderop kijkt een groepje moslims gefascineerd toe.
Misschien ben ik wat gevoeliger – de vorige bewoner van mijn flat is op de overloop geëxe­cuteerd – maar ik stuif op, open het raam en roep: ‘Hé idioot, hou daarmee op!’ Ik ren naar beneden, denk: waarom deden die kerels nou niks? Zijn honden voor hen soms onrein? Kunnen ze na het aanraken van een hond geen salaat meer verrichten? Ik weet het niet.
‘Mijn lul op! Allemaal mijn lul op! Jullie smerige vieze mormels!’ hoor ik de vent nog roepen, en de burger rent over een bladertapijt weg.
Het groepje gelovigen is verdwenen. Nog nooit was het op mijn binnenplaats zo stil. Dan hoor ik gepiep – ik draai me om en zie de zwarte herder, gevloerd naast een kistje. Op het kistje staan lege flesjes frisdrank. ‘Godverdomme hond, wat moet ik doen?’ Ik weet het weer niet. Een minuut later is hij gestorven.
Een oude man met een grijs puntbaardje komt aanlopen – ik denk Tadzjikstan – en hij mompelt: ‘Wat moet dat vieze beest hier?’ Ik had eerder een hond zien sterven, op de schoot van een vrouw in de metro. Ik had haar toen begeleid naar het crematorium, aan de Vakbondstraat. Ik ken de weg; nu weet ik wel wat me staat te doen. ‘Vakbondstraat!’ roep ik, nadat ik een zwaar, in een deken gewikkeld pakket in de achterbak van een taxi heb laten vallen. Zo’n crematie is nog best duur: zestig euro. ’s Nachts hoor ik zijn vrienden en vriendjes weer blaffen. Ik droom van de man met het pistool. En dat ik dan een hond ben.
Pieter Waterdrinker

Carolina Lo Galbo

Diederik Samwel

Pieter Waterdrinker

Padu Boerstra

De kleine wereld

Hasjtent voor een getto
Meneer Benayad is in het dagelijks leven liftmonteur en korangeleerde. Hij is geen actievoerder. Maar toen hij hoorde dat er een hasjtent op de begane grond van zijn flatgebouw zou komen, moest hij wel ten strijde trekken. ‘Edelachtbaar college,’ luidde de aanhef van de brief die de bewonerscommissie Kinderrijk op 10 oktober aan burgemeester en wethouders van Amsterdam stuurde. De bewoners van het pas opgeleverde flatgebouw Vrankendijke in Osdorp lieten de stadsbestuurders weten dat ze zich grote zorgen maakten. ‘Het is hier al een getto,’ schreven ze, daarmee doelend op het grote aantal kinderen met een niet-Nederlandse achtergrond die in het gebouw wonen. ‘Met de komst van een coffeeshop op de begane grond creëer je een probleemwijk.’
Meneer Benayad is een hard werkende man en een toegewijde vader. Trots laat hij zijn vijfkamerflat zien: eindelijk genoeg ruimte voor zijn vier schoolgaande dochters, de vijfde is pas getrouwd. Vanaf de galerij aan de achterkant wuift hij naar zijn jongste dochter. Ze staat op het schoolplein van El Amien, de islamitische basisschool aan de overkant. Afgelopen week waren zo’n vijftien vaders en moeders uit de flat, vergezeld door hun kinderen, naar een vergadering van de deelraad gegaan, om daar hun zegje te kunnen doen. Hoe was het nu toch mogelijk, vroegen ze de raad, een coffeeshop ingeklemd tussen een flat waar meer dan tweehonderd kinderen wonen en een islamitische basisschool? En wat blijkt? De hasjtent zat ook op deze plek vóór de sloop-nieuwbouw. De Turkse uitbater van de horecagelegenheid is bereid om te verkassen, heeft meneer Benayad begrepen, maar dan moet hem wel een andere locatie of een flinke som geld worden aangeboden. En daar komen de deelraad en de woningbouwvereniging kennelijk niet uit. ‘Toen hebben wij die brief aan burgemeester Cohen geschreven,’ vertelt meneer Benayad. Vooralsnog verwijst de burgemeester de kwestie terug naar de deelraad. ‘We blijven actievoeren,’ benadrukt meneer Benayad met een blik of hij het zelf niet kan geloven. ‘We willen niet dat onze kinderen op de stoep voor de coffeeshop moeten spelen.’ En dan, gedecideerd: ‘Op 7 november gaan we demonstereren, we hebben de vergunning al aangevraagd.’
Voorlopig lijkt het erop dat de coffeeshop zijn deuren over een paar weken toch gewoon zal openen. De eigenaar is tenminste druk aan het stuken en verven.
Margalith Kleijwegt
David Byrne en de fietsradikalinski’s
Het is druk in 43rd Street. Niet met automobilisten en voetgangers, zoals gebruikelijk in New York, maar met fietsers. Voor de deur van een theater staan dranghekken, waartegen een kluwen fietsen van uiteenlopend pluimage: mountainbikes, vouwfietsen, racefietsen uit het jaar 1973, riksja-achtige gevaartes. Binnen, in de theaterzaal, komt David Byrne onder luid applaus het podium opgefietst. Byrne, ooit zanger van de Talking Heads, fietst al dertig jaar met grote toewijding door de straten van New York. Voor het New Yorker Festival heeft hij een avond georganiseerd met als titel ‘How New Yorkers Ride Bikes’.
De fiets is in New York niet een grote passie. Hoewel de stad ideaal is om per tweewieler te doorkruisen (compact, geen heuvels, brede straten), beklimt slechts een handjevol waaghalzen de tweewieler. Maar er is, heel voorzichtig, een ommekeer gaande. Het fietsgebruik in New York is de afgelopen zeven jaar verdrievoudigd. Er is een fietspad aangelegd langs de Hudson. In Brooklyn werd onlangs op plechtige wijze het eerste fietsenrek van de stad geplaatst. En New York krijgt er de komende drie jaar meer dan tweehonderd mijl aan fietspaden bij, zo belooft het stadsbestuur.
Het publiek is vanavond bloedfanatiek. Bij ieder programma-onderdeel wordt uitbundig gejoeld en geklapt, of het nou een compilatie is van beroemde fietsfilmfragmenten (Ladri di biciclette, E.T.), een cursus ‘hoe voorkom ik dat mijn fiets gejat wordt’ (de oplossing, heel Amsterdams: koop een oud barrel met een heel duur slot), of een groep Puertoricanen, die op oldtimer-fietsen rondrijden met bellen zo luid als misthoorns. De absolute held van de avond is Jan Gehl, een consultant uit Kopenhagen die komt vertellen hoe fietsvriendelijk zijn stad is (toegegeven, de Denen zijn nog net iets militanter dan de Nederlanders: zo moet iedere taxi in Kopenhagen verplicht een imperiaal voor twee fietsen hebben). Daarna zet een bejaardenkoor uit Massachusetts de zaal op zijn kop met een gepassioneerde vertolking van Queens ‘Bicycle Race’.
Het heeft iets aandoenlijks, een volgepakt theater dat uit zijn dak gaat over zoiets alledaags als fietsen in de stad. Maar het optimisme en de creativiteit van de New Yorkse fietsradikalinski’s is aanstekelijk. Aan het einde van de avond presenteren twee ontwerpers een speciale New York-fietshelm, geschikt voor alle seizoenen; het is een kruising tussen een honkbalhelm, een cowboyhoed, een paardrijhelm en een Russische bontmuts. Het zal niet lang meer duren, of de Grote New Yorkse Fietsrevolutie is een feit. Zoals een van de sprekers zegt, vrij naar Karl Marx: ‘Cyclists of New York unite, you’ve got nothing to lose but your chains.’
Thijs Niemantsverdriet
Is shih tzu Charlie wel gelukkig?
Denk eens aan de kat die naar de dierenarts moet. Voordat je het reismandje hebt kunnen pakken, is-ie opeens nergens meer te vinden. Kijk naar je hond: hij wordt al onrustig als je de koffers voor de vakantie nog lang niet te voorschijn hebt gehaald. Met deze voorbeelden, die ieder baasje of bazinnetje herkent, laat Susan Knauf zien dat dieren ‘natuurlijk’ intuïtie hebben. ‘Misschien nog wel sterker dan mensen,’ zegt ze. Susan Knauf is dierentolk en 4 oktober was een razend drukke dag voor haar. Op Dierendag mochten dieren – live of op een recente foto – een consult met haar hebben. ‘Het was speeddaten,’ in haar praktijkruimte achter de Amsterdamse dierenwinkel Zoo-Natuurlijk, vertelt ze.
De dag erna is het wat rustiger. Daar komt het hondje Charlie binnen, een zwarte shih tzu met een witte borst en één wit voorpootje. Marianne en haar dochter Lisanne willen weten of hij gelukkig is. Charlie loopt met tikkende nagels nerveus heen en weer. Susan concentreert zich op het beestje en vraagt hem zonder woorden of hij met haar wil praten. ‘Hij is klein, maar geeft een beeld van zichzelf alsof hij heel groot is,’ zegt ze. Het hondje ligt nu kalm op schoot bij zijn bazin. ‘Alsof hij iets overcompenseert. Hij doet een beetje stoer.’
Aan dochter Lisanne vraagt ze: ‘Speel je weleens met Charlie? En hoe dan?’ Lisanne vertelt dat ze wilde spelletjes doet: ‘Schudden, trekken, gooien.’ ‘Daarna is hij zeker moeilijk tot rust te brengen?’ Inderdaad. De dierentolk denkt dat rustiger spelletjes goed voor hem zijn. Speurspelletjes bijvoorbeeld.
Zij concentreert zich intenser op het dier. ‘Charlie is vrij gevoelig, hij reageert sterk op wat er om hem heen gebeurt. Houd hem meer geestelijk bezig. Gun hem succes. Iets zoeken en vinden is goed voor zijn zelfvertrouwen.’ Charlie verlaat kittig de kamer.
Hoe maakt zij contact met een dier? ‘Iedereen heeft intuïtie. Je probeert te luisteren naar het allereerste gevoel, via het bewuste en het onbewuste. Ik stel me in op dezelfde hersengolf als het dier waar ik mee wil praten. Je kunt het vergelijken met het afstemmen van een radio op een bepaalde golflengte. De communicatie gaat in woorden, beelden, gedachten en gevoelens.’ Sceptici zoeken andere verklaringen, zegt de dierentolk. Maar: ‘Intuïtief contact maken, is voor dieren heel natuurlijk. Ze zijn net als kinderen, ze voelen veel aan. Maar volwassenen zijn het verleerd.’
Martje Breedt Bruyn
Wim blijft weg
‘We zijn vanavond getuige van een nieuw soort presentatietechniek,’ wordt er tegen het eind van de avond geheimzinnig aangekondigd. En: ‘Powerpoint zal nooit meer hetzelfde zijn.’ Het publiek zal het worst zijn, dat is voor heel andere zaken gekomen. Voor Konijntje Woelwater, en Poes Pinkie. Voor de Kladderkatjes, waarop presentatrice Mieke van der Weij haar eerste hallucinerende ervaring had. En voor Wim is weg, dat volgens sommigen grote wereldliteratuur is.
Vanavond is het de Avond van de Gouden Boekjes, om te vieren dat het eerste Gouden Boekje vijfenzestig jaar geleden uitkwam, in de Verenigde Staten. Een ware revolutie, volgens de Amerikaanse uitgever van de Little Golden Books, Dian Muldrow, die speciaal voor deze avond naar Nederland is gevlogen. De boekjes kostten in 1942 maar vijfentwintig dollarcent, en werden verkocht in supermarkten en krantenkiosken. Voor het eerst konden ook arme kinderen een mooi full­colour-boek kopen. En dat deden ze massaal: in vijf maanden tijd werden anderhalf miljoen exemplaren verkocht. Het vanavond bijeengekomen publiek heeft de stemming er goed in zitten; de Gouden Boekjes hebben trouwe fans. Er klinken ah’s en oh’s bij schattige tekeningen van Golden Book nummer acht, The Poky Little Puppy, en er wordt enthousiast meegeleefd bij het hartstochtelijke pleidooi van Maarten Asscher voor een herdruk van Wim is weg. ‘Een boek, bestaande uit slechts drieëntwintig tekeningen en 354 woorden, dat je nooit meer helemaal loslaat,’ zegt de directeur van de Athenaeum-boekhandel van het boekje over de driejarige kleuter die op zijn driewieler de wijde wereld in trekt. Een schande, knikt het publiek instemmend, dat Wim is weg nog steeds helemaal weg is: de erven van de schrijver en tekenaar Rogier Boonstra houden een heruitgave tegen.
Maar dan is het tijd om vooruit te kijken. Peter Pontiac, die eerder De krantenpoes maakte, laat schetsen zien uit het nog niet verschenen nieuwe Gouden Boekje Muis aan zee. En dat doet de doorleefde striptekenaar met behulp van een nieuwe digitale presentatietechniek, gemaakt door David Kousemaker van Blendid Design. Hij legt een plaatje op een zwart doosje, en na enig horten en stoten verschijnt de digitale versie op het grote scherm – zonder dat iemand de laptop bedient die iets verderop staat. Het is iets met tags en kleine chipjes met antennes, die signaaltjes uitstralen. Maar zoals gezegd, het zal het publiek worst wezen. ‘Ah, de zee uit muizenperspectief, dat is lief.’
Padu Boerstra

Martje Breedt Bruyn

Margalith Kleijwegt

Thijs Niemantsverdriet

<div class="wpg-element paragraph">
29-09-2007 Door Padu Boerstra
Hij was de eerste die een orgasme in een kinderboek stopte. Aidan Chambers (72) schrijft over de ‘stuff people don’t tell you’. De Britse, veelbekroonde en heftig bekritiseerde auteur van boeken voor lezers van rond de vijftien jaar behandelt onderwerpen die niet voor de hand liggen – ook in zijn jongste creatie Dit is alles. ‘Mijn boeken zijn een verkenning van de dingen die ertoe doen. Liefde, seks, vriendschap, dood.’
Knalrode sokken. Niet dat het ertoe doet. Maar bij een eerbiedwaardige oude schrijver vallen ze nogal op. Nette pantalon, donker shirt, keurige schoenen. En dan die sokken. Aidan Cham­bers lijkt zich er niet van bewust. Het was dan ook vroeg vanochtend, om drie uur al vertrok zijn vliegtuig uit Engeland. De Britse, veelbekroonde en heftig bekritiseerde auteur van boeken voor ‘young adults’, lezers van rond de vijftien jaar, is in Amsterdam ter gelegenheid van de vertaling van zijn boek This Is All. The Pillowbook of Cordelia Kenn.
‘Laat eens zien,’ zegt de tweeënzeventigjarige schrijver gretig als hij het beduimelde persexemplaar van Dit is alles ziet. Zonder acht te slaan op ezelsoren en aantekeningen in de kantlijn, bladert hij door naar de laatste bladzijde. ‘Ha! Deze is stevig,’ zegt hij tevreden, ‘de Engelse valt uit elkaar.’ Dan even de teleurstelling: ‘Hij is wel dunner.’ Het origineel telde meer dan achthonderd pagina’s, in vertaling blijven daar 782 van over. Nog altijd een kloek geval. ‘Het dikste jeugdboek ooit,’ riep de Britse pers dan ook. ‘De Italiaanse vertaling is 1024 pagina’s,’ zegt hij met glimmende oogjes.
Het boek is hem dierbaar. ‘Op deze ben ik het meest trots. Het komt het dichtst bij de vorm die ik me had voorgesteld. Elk ander boek viel wat tegen.’ Misschien hebben moeders dat wel met baby’s, denkt hij. ‘Dat ze zich van tevoren een perfect mensje voorstellen, en dat het in de praktijk behoorlijk tegenvalt. Zeker als het opgroeit.’
Van Alleen tot Zygoot In Nederland kreeg Aidan Chambers drie Zilveren Griffels. Van de bekroonde boeken is Tirannen waarschijnlijk het bekendst: hele jaargangen scholieren hielden hun spreekbeurt over dit boek over pesten. Het spreekt aan, waarschijnlijk omdat de slachtoffers op grandioos doordachte wijze wraak nemen op hun kwelgeesten. Ook Je moet dansen op mijn graf, over de korte maar heftige liefde tussen twee jongens in de badplaats Southend, heeft menig puberhart sneller doen kloppen. Dit is alles is de kroon op Chambers’ Dance sequence, een serie van zes boeken waarin de hoofdpersonen in aanraking komen met de grote onderwerpen van het leven, zoals dood, liefde en vriendschap.
De vorm van Dit is alles is die van een hoofdkussenboek. Dat is een Japans genre, bekend geworden van Het hoofdkussenboek van Shei Shonagon, een Japanse hofdame uit de tiende eeuw. Het is een verzameling verhalen, notities, dagboekfragmenten, gedichten en filosofische verhandelingen. Geïnspireerd door het Japanse meesterwerk maakte Peter Greenaway de film The Pillow Book. En door die film herinnerde Chambers zich weer het boek van Shonagon, en besloot zijn boek in die vorm te gieten. ‘Het is een vrouwelijke, flexibele vorm,’ zegt Chambers. ‘Het voelt voor mij natuurlijk om in fragmenten te schrijven, je hebt niet eens een plot nodig, net als in het leven zelf. Voor mij is het leven geen rechte lijn. Je hoofd zit vol met bits and pieces: onzin, herinneringen, lijstjes met dingen die je moet doen. Ik kan er alles in kwijt. En dat fragmentarische heeft invloed op hoe je het verhaal leest. Voor mij is de vorm van het verhaal net zo belangrijk als de plot.’
Dit is alles gaat over de negentienjarige Cordelia, die zwanger is en voor haar dochter een portret schetst van haarzelf vanaf haar vijftiende tot nu, bestaande uit vijf hoofdkussenboeken. Het is de periode waarin ze haar grote liefde Will ontmoet, voor de eerste keer seks heeft, en vriendinnen wordt met de Japanse Izumi – die haar laat kennismaken met de Japanse literatuur. Het is ook de periode waarin ze nieuwe dingen te weten komt over haar lang geleden overleden moeder. En het is de periode waarin haar vader opnieuw trouwt, Izumi teruggaat naar Japan, en Will meer van bomen lijkt te houden dan van haar. Kortom, ze krijgt als iedere tiener te maken met de zware dingen in het leven en maakt een flinke ontwikkeling door. Cordelia schrijft over haar omgeving, over haar lijf, over de boeken die ze leest en over gesprekken die ze heeft gevoerd. Ze vat in lijstjes samen waar ze van houdt (Shakespeare, ofwel Sjakie Spier) en wat ze haat (haar vader als hij dronken is). Ze stelt een alfabet op van belangrijke zaken in het leven: van Alleen tot Zygoot – ‘de cel die ontstaat uit het versmelten van een eitje en een zaadcel. Ofwel, het moment waarop je verwekt werd.’ Ze onderzoekt het hoe, het wat en waarom van werkelijk alles wat ze tegenkomt of wat in haar hoofd zit. Zo probeert ze grip te krijgen op haar leven.
Onvolgroeide penis Om zich te kunnen verplaatsen in de jonge vrouw die Cordelia is, sprak Chambers met tientallen meisjes en vrouwen. Ze vertelden openhartig over hun puberteit, hun eerste vriendjes en de eerste seksuele ervaring. Waar hij ook veel aan had: Woman, an Intimate Geography van Natalie Anger. ‘Een buitengewoon interessant boek.’ Hij leeft op. ‘Het is een soort reis door het vrouwelijk lichaam, waarbij van elk deel een uiterst gedetailleerde wetenschappelijke beschrijving en uitleg wordt gegeven. Dat boek heeft me nog het meest geholpen me in te leven in een vrouw. Het zit vol met feiten die je niet bij biologie leert.’
Hij denkt even na. ‘Bijvoorbeeld borsten: behalve over hoe ze eruitzien, denk je er helemaal niet over na, zeker jongens of mannen niet. Maar wat die allemaal kunnen, wat daar allemaal in zit!’ Hij lijkt nog steeds verbaasd.
Eigenlijk schrijft hij de boeken die hij zelf had willen lezen als opgroeiende jongen. ‘Ik ben waarschijnlijk van de laatste generatie die werkelijk niets wist over de facts of life. Mij is nooit iets verteld, ik was uitzonderlijk naïef.’ In een tijd waarin de scholen streng gescheiden waren op sekse, verkeerde hij in totale onwetendheid over meisjes. ‘We hadden merkwaardige ideeën over wat er gebeurde op seksueel gebied,’ zegt hij zacht. Tegelijk gebeurde er van alles tussen de jongens onderling. ‘Over sodomie wist ik alleen dat het zondig was en verboden. Of hooguit een fase waar je overheen kwam. Maar dat het te maken had met wat wij jongens met elkaar deden, ik had geen flauw benul. Er was geen taal voor seksualiteit – afgezien van dirty words – dus kon je er ook niet over nadenken.’
Misschien was die blindheid wel zelfbescherming. Als negenjarige speelde hij tegen zijn zin ‘spelletjes’ met de drie jaar oudere oppas. ‘Vadertje en moedertje – “kindjes maken”. Feitelijk had ik seks met haar,’ zegt hij, ‘voor zover dat mogelijk is met een onvolgroeide penis this size’ – hij houdt zijn rechterpink omhoog. ‘Toch heb ik nooit die link gelegd. De onwetendheid bleef tot ik midden twintig was.’
Kunst van het scheten laten Geen enkele jongere van nu is zo onwetend als hij destijds was, dat weet hij ook wel. Maar er blijven ook in deze tijd genoeg zaken over waar nog steeds niet over wordt gesproken, die taboe zijn of simpelweg veronachtzaamd worden omdat men veronderstelt dat kinderen zich er niet mee bezighouden. Daarom wil hij schrijven over de ‘stuff people don’t tell you’. En dat is echt niet alleen dood, homoseksualiteit en seks – ook al zal hij in Engeland nooit afkomen van het imago van degene die als eerste een orgasme in een kinderboek stopte (in Verleden week, tweemaal zelfs).
‘Je leest nauwelijks over geloof of spiritualiteit in kinderboeken. Toch denk ik dat kinderen daar wel mee bezig zijn.’ Ook als je opgroeit in een a-religieuze omgeving, betekent dat nog niet dat je je die vragen niet gaat stellen, lijkt hem. Maar zonder wekelijkse kerkgang heb je geen kader om erover na te denken, of om je ergens tegen af te zetten. Vandaar: erover schrijven. In Dit is alles zit een lang verhaal over de spirituele ontwikkeling die Julie, de lerares/vriendin van Cordelia, heeft doorgemaakt. Het lijkt op Chambers’ eigen verhaal: hij was als jongere diep religieus en leefde zes jaar als monnik in een klooster – daarna trouwde hij en besloot zich op het schrijverschap te storten.
‘Het is moeilijk een vorm te vinden om over geloof en spiritualiteit te schrijven. Het wordt al snel of hoogdravend of clichématig. Je kunt het ook niet dramatiseren,’ zegt hij met een lachje. ‘Hoe kun je zoiets als mediteren nou spannend opschrijven?’ Ook hier biedt de vorm van het hoofdkussenboek uitkomst. Cordelia beschrijft haar innerlijke spirituele ontwikkeling, haar gesprekken met Julie en Will hierover, afgewisseld met verhandelingen over allerhande abstracte begrippen, gedichten en intermezzo’s over de kunst van het scheten laten.
Vieze oude man Naast de juichende kritieken die hij in Groot-Brittannië kreeg voor This is all, waren er ook andere geluiden. Want het leek toch wat verdacht, een eind-zestiger die schrijft over het liefdesleven van een jong meisje. Was hij niet bang om voor vieze oude man te worden uitgemaakt? De vriendelijke blik in zijn ogen blijft. ‘Ik was er niet bang voor, ik wist zelfs zeker dat ze dat zouden gaan zeggen. Maar waarom zou je een leeftijdsgrens opleggen aan het schrijven over bepaalde onderwerpen? Had ik er dertig, veertig, vijftig jaar geleden wel over mogen schrijven? Toen had ik dit onmogelijk gekund. Een boek als dit is zo veelomvattend, dat vereist een bepaald vaardigheidsniveau en een heleboel ervaring. Tolstoj had Oorlog en vrede ook niet kunnen schrijven toen hij een jongeman was. Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat ik zo’n meesterwerk heb gemaakt,’ haast hij zich eraan toe te voegen.
Chambers behandelt onderwerpen die niet voor de hand liggen in een kinderboek – misschien wel omdat ze gevoelig liggen en onbesproken blijven. In het boek begint Cordelia een affaire met een oudere, getrouwde man. Haar baas nota bene. Ook daarover kreeg Chambers veel commentaar, van bezorgde leerkrachten of ouders – bang dat hun dochters op een idee zouden worden gebracht. Want Chambers velt geen oordeel in het boek. ‘Dat is niet interessant. Het is makkelijk om te roepen dat zoiets verkeerd is, maar wat heb je eraan? Verhoudingen tussen oude mannen en jonge meisjes komen voor, en zullen blijven voorkomen – hoe hard we het ook afkeuren. Veel zinniger is het om niet te generaliseren, maar om een individueel geval te beschrijven en te laten zien wat er kan gebeuren. Daar is literaire fictie bij uitstek geschikt voor.’ Hij wil kinderen, tieners, aan het denken zetten zodat ze hun eigen oordeel kunnen vormen. ‘Dan pas kun je je voorstellen wat je met die gevoelens zou doen als het jou overkomt. En kun je bedenken dat iets niet laten gebeuren, soms beter kan zijn dan het wel doen.’
Niet preken, geen boodschap uitdragen. Chambers: ‘Het is het leven dat ik laat zien. Mijn boeken zijn een verkenning van de dingen die ertoe doen. Liefde, seks, vriendschap, dood en literatuur. Zaken blootleggen, geheimen onthullen.’
Wat is het geheim dat hij in Dit is alles onthult? ‘Dat liefde een prijs heeft, een extreem hoge prijs zelfs. En dat geldt voor elke leeftijd. Ik geef iets tegenover al die romantische liefdesverhalen, ik laat zien dat als je je ware liefde vindt, dat dat de dingen niet gemakkelijk maakt – integendeel. Liefde is ook gevangenschap, en dat is heel tegenstrijdig.’
Dus toch een boodschap? Chambers: ‘Misschien. Ik leer mijn lezers: je innerlijke leven is het waardevolste dat er bestaat. En dat liefde, uiteindelijk, het enige is dat ertoe doet. Banaal hè.’
Hij gaat verzitten. Trekt tevreden zijn ?rode sokken op. ‘En nu ga ik alleen nog oude­mannenboeken schrijven.’
</div>

Aidan Chambers: ‘Liefde is ook gevangenschap’

Interview / Aidan Chambers
Knalrode sokken. Niet dat het ertoe doet. Maar bij een eerbiedwaardige oude schrijver vallen ze nogal op. Nette pantalon, donker shirt, keurige schoenen. En dan die sokken. Aidan Cham­bers lijkt zich er niet van bewust. Het was dan ook vroeg vanochtend, om drie uur al vertrok zijn vliegtuig uit Engeland. De Britse, veelbekroonde en heftig bekritiseerde auteur van boeken voor ‘young adults’, lezers van rond de vijftien jaar, is in Amsterdam ter gelegenheid van de vertaling van zijn boek This Is All. The Pillowbook of Cordelia Kenn.
‘Laat eens zien,’ zegt de tweeënzeventigjarige schrijver gretig als hij het beduimelde persexemplaar van Dit is alles ziet. Zonder acht te slaan op ezelsoren en aantekeningen in de kantlijn, bladert hij door naar de laatste bladzijde. ‘Ha! Deze is stevig,’ zegt hij tevreden, ‘de Engelse valt uit elkaar.’ Dan even de teleurstelling: ‘Hij is wel dunner.’ Het origineel telde meer dan achthonderd pagina’s, in vertaling blijven daar 782 van over. Nog altijd een kloek geval. ‘Het dikste jeugdboek ooit,’ riep de Britse pers dan ook. ‘De Italiaanse vertaling is 1024 pagina’s,’ zegt hij met glimmende oogjes.
Het boek is hem dierbaar. ‘Op deze ben ik het meest trots. Het komt het dichtst bij de vorm die ik me had voorgesteld. Elk ander boek viel wat tegen.’ Misschien hebben moeders dat wel met baby’s, denkt hij. ‘Dat ze zich van tevoren een perfect mensje voorstellen, en dat het in de praktijk behoorlijk tegenvalt. Zeker als het opgroeit.’
Van Alleen tot Zygoot
In Nederland kreeg Aidan Chambers drie Zilveren Griffels. Van de bekroonde boeken is Tirannen waarschijnlijk het bekendst: hele jaargangen scholieren hielden hun spreekbeurt over dit boek over pesten. Het spreekt aan, waarschijnlijk omdat de slachtoffers op grandioos doordachte wijze wraak nemen op hun kwelgeesten. Ook Je moet dansen op mijn graf, over de korte maar heftige liefde tussen twee jongens in de badplaats Southend, heeft menig puberhart sneller doen kloppen. Dit is alles is de kroon op Chambers’ Dance sequence, een serie van zes boeken waarin de hoofdpersonen in aanraking komen met de grote onderwerpen van het leven, zoals dood, liefde en vriendschap.
De vorm van Dit is alles is die van een hoofdkussenboek. Dat is een Japans genre, bekend geworden van Het hoofdkussenboek van Shei Shonagon, een Japanse hofdame uit de tiende eeuw. Het is een verzameling verhalen, notities, dagboekfragmenten, gedichten en filosofische verhandelingen. Geïnspireerd door het Japanse meesterwerk maakte Peter Greenaway de film The Pillow Book. En door die film herinnerde Chambers zich weer het boek van Shonagon, en besloot zijn boek in die vorm te gieten. ‘Het is een vrouwelijke, flexibele vorm,’ zegt Chambers. ‘Het voelt voor mij natuurlijk om in fragmenten te schrijven, je hebt niet eens een plot nodig, net als in het leven zelf. Voor mij is het leven geen rechte lijn. Je hoofd zit vol met bits and pieces: onzin, herinneringen, lijstjes met dingen die je moet doen. Ik kan er alles in kwijt. En dat fragmentarische heeft invloed op hoe je het verhaal leest. Voor mij is de vorm van het verhaal net zo belangrijk als de plot.’
Dit is alles gaat over de negentienjarige Cordelia, die zwanger is en voor haar dochter een portret schetst van haarzelf vanaf haar vijftiende tot nu, bestaande uit vijf hoofdkussenboeken. Het is de periode waarin ze haar grote liefde Will ontmoet, voor de eerste keer seks heeft, en vriendinnen wordt met de Japanse Izumi – die haar laat kennismaken met de Japanse literatuur. Het is ook de periode waarin ze nieuwe dingen te weten komt over haar lang geleden overleden moeder. En het is de periode waarin haar vader opnieuw trouwt, Izumi teruggaat naar Japan, en Will meer van bomen lijkt te houden dan van haar. Kortom, ze krijgt als iedere tiener te maken met de zware dingen in het leven en maakt een flinke ontwikkeling door. Cordelia schrijft over haar omgeving, over haar lijf, over de boeken die ze leest en over gesprekken die ze heeft gevoerd. Ze vat in lijstjes samen waar ze van houdt (Shakespeare, ofwel Sjakie Spier) en wat ze haat (haar vader als hij dronken is). Ze stelt een alfabet op van belangrijke zaken in het leven: van Alleen tot Zygoot – ‘de cel die ontstaat uit het versmelten van een eitje en een zaadcel. Ofwel, het moment waarop je verwekt werd.’ Ze onderzoekt het hoe, het wat en waarom van werkelijk alles wat ze tegenkomt of wat in haar hoofd zit. Zo probeert ze grip te krijgen op haar leven.
Onvolgroeide penis
Om zich te kunnen verplaatsen in de jonge vrouw die Cordelia is, sprak Chambers met tientallen meisjes en vrouwen. Ze vertelden openhartig over hun puberteit, hun eerste vriendjes en de eerste seksuele ervaring. Waar hij ook veel aan had: Woman, an Intimate Geography van Natalie Anger. ‘Een buitengewoon interessant boek.’ Hij leeft op. ‘Het is een soort reis door het vrouwelijk lichaam, waarbij van elk deel een uiterst gedetailleerde wetenschappelijke beschrijving en uitleg wordt gegeven. Dat boek heeft me nog het meest geholpen me in te leven in een vrouw. Het zit vol met feiten die je niet bij ?biologie leert.’
Hij denkt even na. ‘Bijvoorbeeld borsten: behalve over hoe ze eruitzien, denk je er helemaal niet over na, zeker jongens of mannen niet. Maar wat die allemaal kunnen, wat daar allemaal in zit!’ Hij lijkt nog steeds verbaasd.
Eigenlijk schrijft hij de boeken die hij zelf had willen lezen als opgroeiende jongen. ‘Ik ben waarschijnlijk van de laatste generatie die werkelijk niets wist over de facts of life. Mij is nooit iets verteld, ik was uitzonderlijk naïef.’ In een tijd waarin de scholen streng gescheiden waren op sekse, verkeerde hij in totale onwetendheid over meisjes. ‘We hadden merkwaardige ideeën over wat er gebeurde op seksueel gebied,’ zegt hij zacht. Tegelijk gebeurde er van alles tussen de jongens onderling. ‘Over sodomie wist ik alleen dat het zondig was en verboden. Of hooguit een fase waar je overheen kwam. Maar dat het te maken had met wat wij jongens met elkaar deden, ik had geen flauw benul. Er was geen taal voor seksualiteit – afgezien van dirty words – dus kon je er ook niet over nadenken.’
Misschien was die blindheid wel zelfbescherming. Als negenjarige speelde hij tegen zijn zin ‘spelletjes’ met de drie jaar oudere oppas. ‘Vadertje en moedertje – “kindjes maken”. Feitelijk had ik seks met haar,’ zegt hij, ‘voor zover dat mogelijk is met een onvolgroeide penis this size’ – hij houdt zijn rechterpink omhoog. ‘Toch heb ik nooit die link gelegd. De onwetendheid bleef tot ik midden twintig was.’
Kunst van het scheten laten
Geen enkele jongere van nu is zo onwetend als hij destijds was, dat weet hij ook wel. Maar er blijven ook in deze tijd genoeg zaken over waar nog steeds niet over wordt gesproken, die taboe zijn of simpelweg veronachtzaamd worden omdat men veronderstelt dat kinderen zich er niet mee bezighouden. Daarom wil hij schrijven over de ‘stuff people don’t tell you’. En dat is echt niet alleen dood, homoseksualiteit en seks – ook al zal hij in Engeland nooit afkomen van het imago van degene die als eerste een orgasme in een kinderboek stopte (in Verleden week, tweemaal zelfs).
‘Je leest nauwelijks over geloof of spiritualiteit in kinderboeken. Toch denk ik dat kinderen daar wel mee bezig zijn.’ Ook als je opgroeit in een a-religieuze omgeving, betekent dat nog niet dat je je die vragen niet gaat stellen, lijkt hem. Maar zonder wekelijkse kerkgang heb je geen kader om erover na te denken, of om je ergens tegen af te zetten. Vandaar: erover schrijven. In Dit is alles zit een lang verhaal over de spirituele ontwikkeling die Julie, de lerares/vriendin van Cordelia, heeft doorgemaakt. Het lijkt op Chambers’ eigen verhaal: hij was als jongere diep religieus en leefde zes jaar als monnik in een klooster – daarna trouwde hij en besloot zich op het schrijverschap te storten.
‘Het is moeilijk een vorm te vinden om over geloof en spiritualiteit te schrijven. Het wordt al snel of hoogdravend of clichématig. Je kunt het ook niet dramatiseren,’ zegt hij met een lachje. ‘Hoe kun je zoiets als mediteren nou spannend opschrijven?’ Ook hier biedt de vorm van het hoofdkussenboek uitkomst. Cordelia beschrijft haar innerlijke spirituele ontwikkeling, haar gesprekken met Julie en Will hierover, afgewisseld met verhandelingen over allerhande abstracte begrippen, gedichten en intermezzo’s over de kunst van het scheten laten.
Vieze oude man
Naast de juichende kritieken die hij in Groot-Brittannië kreeg voor This is all, waren er ook andere geluiden. Want het leek toch wat verdacht, een eind-zestiger die schrijft over het liefdesleven van een jong meisje. Was hij niet bang om voor vieze oude man te worden uitgemaakt? De vriendelijke blik in zijn ogen blijft. ‘Ik was er niet bang voor, ik wist zelfs zeker dat ze dat zouden gaan zeggen. Maar waarom zou je een leeftijdsgrens opleggen aan het schrijven over bepaalde onderwerpen? Had ik er dertig, veertig, vijftig jaar geleden wel over mogen schrijven? Toen had ik dit onmogelijk gekund. Een boek als dit is zo veelomvattend, dat vereist een bepaald vaardigheidsniveau en een heleboel ervaring. Tolstoj had Oorlog en vrede ook niet kunnen schrijven toen hij een jongeman was. Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat ik zo’n meesterwerk heb gemaakt,’ haast hij zich eraan toe te voegen.
Chambers behandelt onderwerpen die niet voor de hand liggen in een kinderboek – misschien wel omdat ze gevoelig liggen en onbesproken blijven. In het boek begint Cordelia een affaire met een oudere, getrouwde man. Haar baas nota bene. Ook daarover kreeg Chambers veel commentaar, van bezorgde leerkrachten of ouders – bang dat hun dochters op een idee zouden worden gebracht. Want Chambers velt geen oordeel in het boek. ‘Dat is niet interessant. Het is makkelijk om te roepen dat zoiets verkeerd is, maar wat heb je eraan? Verhoudingen tussen oude mannen en jonge meisjes komen voor, en zullen blijven voorkomen – hoe hard we het ook afkeuren. Veel zinniger is het om niet te generaliseren, maar om een individueel geval te beschrijven en te laten zien wat er kan gebeuren. Daar is literaire fictie bij uitstek geschikt voor.’ Hij wil kinderen, tieners, aan het denken zetten zodat ze hun eigen oordeel kunnen vormen. ‘Dan pas kun je je voorstellen wat je met die gevoelens zou doen als het jou overkomt. En kun je bedenken dat iets niet laten gebeuren, soms beter kan zijn dan het wel doen.’
Niet preken, geen boodschap uitdragen. Chambers: ‘Het is het leven dat ik laat zien. Mijn boeken zijn een verkenning van de dingen die ertoe doen. Liefde, seks, vriendschap, dood en literatuur. Zaken blootleggen, geheimen onthullen.’
Wat is het geheim dat hij in Dit is alles onthult? ‘Dat liefde een prijs heeft, een extreem hoge prijs zelfs. En dat geldt voor elke leeftijd. Ik geef iets tegenover al die romantische liefdesverhalen, ik laat zien dat als je je ware liefde vindt, dat dat de dingen niet gemakkelijk maakt – integendeel. Liefde is ook gevangenschap, en dat is heel tegenstrijdig.’
Dus toch een boodschap? Chambers: ‘Misschien. Ik leer mijn lezers: je innerlijke leven is het waardevolste dat er bestaat. En dat liefde, uiteindelijk, het enige is dat ertoe doet. Banaal hè.’
Hij gaat verzitten. Trekt tevreden zijn ?rode sokken op. ‘En nu ga ik alleen nog oude­mannenboeken schrijven.’
‘Dit is alles. Het hoofdkussenboek van Cordelia Kenn’. Vertaald door Annelies Jorna. Querido, 782 pagina’s, € 25,–

‘Liefde is ook gevangenschap’; SPECIAL KINDERREPUBLIEK DER LETTEREN

<div class="wpg-element paragraph">
25-08-2007 Door Padu Boerstra 
Deze maand viert Uitgeverij Augustus haar vijfjarig bestaan. Uitgever Tilly Hermans onderhoudt een arbeids­intensieve en persoonlijke relatie met elk van haar schrijvers. ‘Veel tijd en ruimte om samen met de auteurs aan boeken te werken, dat is de manier waarop ik wil uitgeven.’
Augustus is een auteursuitgeverij; ik heb helemaal niets met voetbal, toch hebben we daar net een boek over uitgegeven. Een van onze auteurs, Chris Keulemans, had een verhaal geschreven over zijn amateurvoetbalelftal, met foto’s van een teamgenoot. Oorspronkelijk gaf hij het in eigen beheer uit, maar toen hij me de tekst van Zaterdag één liet lezen, werd ik er meteen door gegrepen en besloot ik het alsnog uit te geven. Ik vond het een ontzettend mooi verhaal over mannen die elke zaterdag weer naar die voetbalvelden komen, hun rituelen, hun vriendschap. Dat is een bijna sociologische belangstelling. Maar het belangrijkste is dat Chris weet hoe je een verhaal moet vertellen, oog heeft voor details. Schrijvers zijn vaak goede kijkers en heldere denkers.
Het creëren van een verhaal, hoe doet iemand dat? Na al die jaren weet ik het nog steeds niet, en dat is precies waarom ik het leuk vind om met schrijvers te werken. Ik lees alle manuscripten zelf, en als ik denk dat het verhaal nog niet rond is, dan ga ik met de auteur op zoek naar waar dat aan ligt. Ik probeer zo goed mogelijk te kijken, eigenlijk als gewone lezer, wanneer en waar ik door het verhaal gegrepen word, waar het inzakt, waar een personage me niet meer overtuigt. Bij een volgende versie blijkt dan vaak dat een auteur een vertaalslag heeft gemaakt die ik nooit had kunnen voorschrijven. Dat maakt het spannend, want ik zie het verhaal vanaf het prille begin ontstaan.
Mijn ouders lazen niet. Bij ons thuis stonden vijf boeken in de kast. Ik was de eerste van de hele familie die naar het gymnasium ging, het kwam niet in me op te gaan studeren aan de universiteit. Ik dacht altijd, zonder precies te weten waarom: het hoogst bereikbare is als je met schrijvers kunt werken. Dan zit je in elk geval op een plek waar het leuk is. Nou, dat is gelukt én het is waar gebleken. Op mijn achttiende stuurde ik twee sollicitatiebrieven: naar boekwinkel Allert de Lange en naar Uitgeverij Meulenhoff. Na anderhalve maand in de boekhandel te hebben gewerkt, kreeg ik antwoord van Meulenhoff en kon ik direct beginnen. Ik weet nog goed: een van de allereerste auteurs voor wie ik ging werken was Renate Rubinstein. Ik heb de dagboeken van Weinreb heen en weer gebracht, van de kluis naar Renate, elke dag weer. Ik was echt een manusje-van-alles. Daarna werd ik bureauredacteur, deed productie. Vanaf 1981 fondsredacteur, en uiteindelijk uitgever van het Nederlands literaire fonds. Alles bij Meulenhoff, totdat ik opstapte om mijn eigen uitgeverij te beginnen.
Mensen vonden dat ik verraad had gepleegd, toen ik zes jaar geleden bij Meulenhoff opstapte. Onzin. Ik heb drieëndertig jaar heel hard voor Meulenhoff gewerkt, omdat ik dol was op die uitgeverij. Maar de leiding van het PCM-concern legde zo’n hoge druk op ons, dat het onmogelijk werd auteurs ruimte en aandacht te geven en hun boeken op een zorgvuldige manier uit te geven. Dat hield ik niet vol. En ik was bovendien niet de enige die wegging; van de oude groep mensen was ik als laatste over. De mensen die na mij veel energie erin hebben gestoken om het goed te laten gaan, hebben ook de kous op hun kop gekregen. Mai Spijkers, toenmalig directeur Algemene Boeken, is daar medeverantwoordelijk voor. Het heeft lang geduurd voordat PCM een andere houding aannam.
Het was, ook voor de auteurs die met mij Meulenhoff verlieten, een turbulente tijd. Er brak een lawine aan mediageweld los. Tekenend is de avond dat we bij mij thuis zouden vieren dat er een nieuwe uitgeverij zou komen. Er was nog geen kantoor. ’s Middags werd ik gebeld, ik zat bij Adriaan van Dis te werken, dat er twee vliegtuigen in het World Trade Center waren gevlogen. Die avond van 11 september is een van merkwaardigste en tegelijkertijd een van de allerbeste herinneringen van de afgelopen jaren geweest. Niet iedereen kon komen; Midden-Oostenspecialist en diplomaat Marcel Kurpershoek en islamdeskundige was door Den Haag opgeroepen. Andreas Burnier en Marcel Möring waren zo aangeslagen dat ze liever thuisbleven. Met de auteurs die wel kwamen, hebben we meteen de champagne weggehaald en het beste gedaan wat een groep schrijvers kan doen: televisiekijken en met elkaar praten tot diep in de nacht. Dat was de start van de uitgeverij die toen nog geen naam had.
De overstap van Marcel Möring naar De Bezige Bij was heel pijnlijk. Juist omdat we zo lang hebben samengewerkt, en heel veel met elkaar hebben gepraat over Dis, het boek dat hij uiteindelijk niet bij Augustus heeft uitgegeven. Maar Marcel had geen vertrouwen in de overname van de Veen-groep, waaronder Augustus valt, door een ander concern. Heel erg, maar ik heb het, om het maar dramatisch te formuleren, overleefd. Het is het ergste wat je als uitgever kan overkomen, dat een auteur van wiens werk je zo overtuigd bent, bij je weggaat. Maar dit is wat echte uitgevers overkomt. Nu ben ik een échte uitgever.
Laten we wel wezen, ik doe het met heel veel plezier, maar ik wil wel dat die boeken verkocht worden. Ik zie de zakelijke kant en de creatieve kant niet los van elkaar. De uitgeverij is de plek waar die kanten bij elkaar komen. Daarom is het een belangrijke plek voor een schrijver. Er moet een groep mensen zijn die de auteur begeleidt en adviseert en de buitenwereld motiveert om zijn boek te kopen. Behartiging van het schrijverschap op een breed niveau, dat is voor mij uitgeven: simpelweg veel tijd en ruimte nemen om met de auteurs aan hun boeken te werken.
De grootste klapper van de afgelopen vijf jaar, internationaal gezien, is waarschijnlijk Mijn vrijheid van Ayaan Hirsi Ali. Maar even belangrijk vind ik De wandelaar van Adriaan van Dis, Nelleke Noordervliets Pelican Bay en Hokwerda’s kind van Oek de Jong. En de toekomst van de uitgeverij: dat zijn de debutanten. Het wachten is op een grote prijs. We hebben veel debuutprijzen en nominaties gehad, maar nog niet één grote prijs. Dat moet volgend jaar gebeuren. Let op mijn woorden: Het vergeten seizoen, het romandebuut van Peter Delpeut, is zo’n verschrikkelijk goed boek, dat wordt genomineerd. Ik krijg zelfs al briefjes van boekhandelaren die me gelijk geven over dit boek.
Je zou grote fluistergroepen van lezers willen hebben, die elkaar vertellen hoe goed een boek is. Dat is de beste reclame. Zo is de kaasboer van Henk Romijn Meijer een van de beste verkopers van het boek Oprechte trouw geworden. Een vriend van mij vertelde de kaasboer over Henks boek. Die vond het zo mooi dat hij het vervolgens aan al zijn klanten heeft aangeraden. Terwijl die man vermoedelijk uit zichzelf zou hebben gedacht: dat is niks voor mij. Als je iemand dus maar kunt enthousiasmeren, dan kom je een heel eind. Het klinkt ontzettend kleinschalig, maar ik ben ervan overtuigd dat het daarom gaat: de schrijver en zijn lezer.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Tilly Hermans</h3>
1950 Geboren in Velzen
1962-1968 Gymnasium A aan het Petrus Canisius Lyceum in Alkmaar
1968 Begint als manusje-van-alles bij Uitgeverij Meulenhoff, onder meer met het uittikken van de manuscripten van Maarten Biesheuvel
1981-1997 Klimt op van fondsredacteur via hoofdredacteur tot uitgever Nederlands fonds bij Meulenhoff
2001 Weg bij Meulenhoff, gevolgd door een groot deel van de auteurs onder wie Nelleke Noordervliet, Oek de Jong, Marcel Möring en Adriaan van Dis
2002-heden Uitgever van de door haarzelf opgerichte uitgeverij Augustus. Het fonds bestaat uit Nederlandstalige fictie en non-fictie
</div>

Uitgever Tilly Hermans

<div class="wpg-element paragraph">
18-08-2007 Door Padu Boerstra
Nieuw fenomeen: Nederlanders die in vreemdelingendetentie worden gehouden omdat ze hun identiteit niet willen prijsgeven.
Na een blokkadeactie op 3 augustus bij Kamp Zeist door de Werkgroep Stop Deportaties, heeft de politie Utrecht twee demonstranten uitgeleverd aan de vreemdelingenpolitie omdat ze hun identiteit niet wilden prijsgeven. Een van hen hield het niet lang vol en gaf onder druk haar naam. De ander is voor onbepaalde tijd vastgezet in uitzetcentrum Schiphol-Oost en maandag voor de rechter geleid. Die moet beslissen of er inderdaad een ‘redelijk vermoeden van illegaal verblijf’ bestaat en of het op grond daarvan geoorloofd is de demonstrant nog langer in vreemdelingenbewaring te houden.
‘Een proefproces’ volgens de advocaat van de demonstranten Jos Hemelaar. ‘Het is in strijd met behoorlijk bestuur dat de vreemdelingenwet wordt ingezet tegen Ne­der­lan­ders. De politie hoort dit niet te doen.’ Heme­laar heeft direct na de arrestatie tegen de politie verklaard dat de twee Ne­der­lands zijn. ‘Als advocaat mag ik niet liegen. Toch heeft de politie niet geluisterd. En ze zijn zo overduidelijk Neder­lands, hebben dat keer op keer zelf tegen de agenten gezegd.’
Dat beaamt ook ‘Janneke’, de inmiddels vrijgelaten demonstrante die liever niet met haar echte naam in de publiciteit wil. ‘Ik heb vijf dagen vastgezeten, waarvan de laatste twee in vreemdelingenbewaring. Het waren echt pesterijen van de politie. Ze dreigden dat als ik mijn naam niet gaf, ze me een jaar konden vastzetten. “Je bent een vreemdeling die niet meewerkt aan uitzetting,” zeiden ze tegen me. Wanneer ik antwoordde dat ik Nederlands was, keken ze me zwijgend aan. Toen ik tot tweemaal toe mijn advocaat niet mocht bellen, ben ik gezwicht en heb ik mijn naam gegeven.’
Is het inderdaad een nieuwe vorm van demonstrantje pesten? Door ze als vreemdeling te bestempelen, hebben de arrestanten minder rechten dan Nederlanders en vallen ze onder een andere wetgeving.
‘In principe houden we ons netjes aan de regels,’ haast politiewoordvoerder Marco Bar­ten van de regio Utrecht zich te zeggen. ‘Het doel is de identiteit van de verdachten te achterhalen.’ Normaal gesproken mag de politie iemand die zijn naam niet geeft hooguit drie dagen voor onderzoek vasthouden en staat er een boete van 35 euro op het niet bij je hebben van een identiteitsbewijs. Barten: ‘De vreemdelingenwetgeving is heel anders.’ Dat vreemdelingen minder rechten hebben, is een mooie bijkomstigheid. ‘Maar ze worden als vreemdeling heus niet anders behandeld dan Nederlanders,’ zegt Barten. ‘Ik zou het storend vinden als dat wordt gesuggereerd.’
‘Ridicuul,’ noemt hoogleraar vreemde­lin­genrecht Anton van Kalmthout de gang van zaken. ‘Hiervoor is de vreemdelingenwet niet bedoeld.’ Hij ziet een tendens bij de politie dat er naar mogelijkheden wordt gezocht om demonstranten langer vast te kunnen houden. ‘De politie kan niet veel doen als iemand zijn naam niet zegt. Ze nemen vingerafdrukken, leggen een kleine geldboete op en dat is het dan. Als dat een paar keer gebeurt, roept dat irritatie op. Heel begrijpelijk, maar deze stap gaat te ver.’
Hoe kan het dat de politie dit sinds kort doet? Van Kalmthout: ‘De vreemdelingenwet mag alleen worden toegepast als er op objectieve gronden kan worden vermoed dat iemand vreemdeling is. De arrestanten spreken Nederlands, dus zou je kunnen concluderen dat het ook Nederlanders zijn. Maar in april is er een uitspraak geweest door de Raad van State dat het feit dat iemand Nederlands spreekt, nog niet betekent dat iemand Nederlander is.’ Barten van de politie Utrecht geeft toe dat deze uitspraak ten grondslag ligt aan de vasthoudingen in vreemdelingendetentie. ‘Op basis van de huidige wetgeving mogen we dit doen.’
Inmiddels is het ook tot de politiek doorgedrongen. SP-Kamerleden Jan de Wit en Krista van Velzen hebben Kamervragen gesteld aan Minister Hirsch Ballin van Justitie.
</div>

Demonstrantje pesten met de vreemdelingenwet

Achtergrond / Rechtstaat
Na een blokkadeactie op 3 augustus bij Kamp Zeist door de Werkgroep Stop Deportaties, heeft de politie Utrecht twee demonstranten uitgeleverd aan de vreemdelingenpolitie omdat ze hun identiteit niet wilden prijsgeven. Een van hen hield het niet lang vol en gaf onder druk haar naam. De ander is voor onbepaalde tijd vastgezet in uitzetcentrum Schiphol-Oost en maandag voor de rechter geleid. Die moet beslissen of er inderdaad een ‘redelijk vermoeden van illegaal verblijf’ bestaat en of het op grond daarvan geoorloofd is de demonstrant nog langer in vreemdelingenbewaring te houden.
‘Een proefproces’ volgens de advocaat van de demonstranten Jos Hemelaar. ‘Het is in strijd met behoorlijk bestuur dat de vreemdelingenwet wordt ingezet tegen Ne­der­lan­ders. De politie hoort dit niet te doen.’ Heme­laar heeft direct na de arrestatie tegen de politie verklaard dat de twee Ne­der­lands zijn. ‘Als advocaat mag ik niet liegen. Toch heeft de politie niet geluisterd. En ze zijn zo overduidelijk Neder­lands, hebben dat keer op keer zelf tegen de agenten gezegd.’
Dat beaamt ook ‘Janneke’, de inmiddels vrijgelaten demonstrante die liever niet met haar echte naam in de publiciteit wil. ‘Ik heb vijf dagen vastgezeten, waarvan de laatste twee in vreemdelingenbewaring. Het waren echt pesterijen van de politie. Ze dreigden dat als ik mijn naam niet gaf, ze me een jaar konden vastzetten. “Je bent een vreemdeling die niet meewerkt aan uitzetting,” zeiden ze tegen me. Wanneer ik antwoordde dat ik Nederlands was, keken ze me zwijgend aan. Toen ik tot tweemaal toe mijn advocaat niet mocht bellen, ben ik gezwicht en heb ik mijn naam gegeven.’
Is het inderdaad een nieuwe vorm van demonstrantje pesten? Door ze als vreemdeling te bestempelen, hebben de arrestanten minder rechten dan Nederlanders en vallen ze onder een andere wetgeving.
‘In principe houden we ons netjes aan de regels,’ haast politiewoordvoerder Marco Bar­ten van de regio Utrecht zich te zeggen. ‘Het doel is de identiteit van de verdachten te achterhalen.’ Normaal gesproken mag de politie iemand die zijn naam niet geeft hooguit drie dagen voor onderzoek vasthouden en staat er een boete van 35 euro op het niet bij je hebben van een identiteitsbewijs. Barten: ‘De vreemdelingenwetgeving is heel anders.’ Dat vreemdelingen minder rechten hebben, is een mooie bijkomstigheid. ‘Maar ze worden als vreemdeling heus niet anders behandeld dan Nederlanders,’ zegt Barten. ‘Ik zou het storend vinden als dat wordt gesuggereerd.’
‘Ridicuul,’ noemt hoogleraar vreemde­lin­genrecht Anton van Kalmthout de gang van zaken. ‘Hiervoor is de vreemdelingenwet niet bedoeld.’ Hij ziet een tendens bij de politie dat er naar mogelijkheden wordt gezocht om demonstranten langer vast te kunnen houden. ‘De politie kan niet veel doen als iemand zijn naam niet zegt. Ze nemen vingerafdrukken, leggen een kleine geldboete op en dat is het dan. Als dat een paar keer gebeurt, roept dat irritatie op. Heel begrijpelijk, maar deze stap gaat te ver.’
Hoe kan het dat de politie dit sinds kort doet? Van Kalmthout: ‘De vreemdelingenwet mag alleen worden toegepast als er op objectieve gronden kan worden vermoed dat iemand vreemdeling is. De arrestanten spreken Nederlands, dus zou je kunnen concluderen dat het ook Nederlanders zijn. Maar in april is er een uitspraak geweest door de Raad van State dat het feit dat iemand Nederlands spreekt, nog niet betekent dat iemand Nederlander is.’ Barten van de politie Utrecht geeft toe dat deze uitspraak ten grondslag ligt aan de vasthoudingen in vreemdelingendetentie. ‘Op basis van de huidige wetgeving mogen we dit doen.’
Inmiddels is het ook tot de politiek doorgedrongen. SP-Kamerleden Jan de Wit en Krista van Velzen hebben Kamervragen gesteld aan Minister Hirsch Ballin van Justitie.

In het badhuis
Dat ik besneden ben, komt niet slecht uit: het clubje joodse Russen met wie ik iedere woensdag naar het badhuis ga, kijkt er onbewust toch naar. Het is een duur badhuis, met dure auto’s voor de deur. Ook de bediening, het interieur, de menukaart – alles is er eigenlijk duur. Maffiastijl à la jaren dertig. Veel gouden kettingen.
Misja is doorgaans vrolijk en met zijn wijnhandel de rijkste van ons allen. Maar zelfs na het derde rondje hellehok (de stoomstoker is een Tsjetsjeen) is zijn gezicht nog even verschrompeld als zijn penis. Hij slaat het bier af; laat de schaal met dampende garnalen onberoerd. ‘Ze wilden me laten dood zuipen!’ Hij drapeert het klamme laken over zijn lichaam. ‘Hé Igor!’ maant hij de badhuisober. ‘Een kroes thee met honing!’
Hij had pas een mooie deal met Armenen gesloten. ‘Misja, je hebt de poen binnen. Jij gaat ons nu een mooie avond bezorgen!’ Dat had hij wel vaker gedaan: een banket, uitmondend in een orgie. ‘Ik belde Lena op,’ zegt Misja, en we knikken: we kennen Lena allemaal. Is het niet fysiek, dan wel van reputatie. ‘Ik zeg: “Lena, bezorg me morgenavond tien topmeisjes. Maakt niet uit wat het kost!” Een dag later zaten Misja en zijn Armeense partners in de bossen buiten Tver. De gehuurde villa met restaurant had twintig kamers. Buiten stond een wagenpark van zeker drie miljoen dollar. Ze begonnen te zuipen en te toosten. Op Israël. Op Rusland. Op het Armeense volk.
Bijna was het moment aangebroken om collectief naar boven te gaan, toen de gerant op Misja’s schouder tikte. ‘Ik glipte even met hem weg, en vroeg: “Wat is er aan de hand?”’ De dames die al boven in de kamers hadden klaar gelegen, stonden met de jassen aan in de gang, wachtend op taxi’s. ‘Waarom?’ vroeg Misja wanhopig. ‘We neuken niet met zwartkonten!’ riepen de hoertjes in koor. Maar het waren Armeniërs! ‘Juist, zwartkonten dus.’
Misja kent de mores: een woord is een woord. Er waren er voor minder door een kogel getroffen. Hij bood de meisjes elk vijfhonderd dollar extra. Nee. Duizend. Nee. Tweeduizend. Nee. ‘Met zwartkonten neuken we niet!’ En ze reden even later weg.
Terug aan tafel, biechtte Misja op dat de meisjes waren vertrokken. Waarom? Hij durfde niet te zeggen dat het endemische racisme van het Russische volk hem – een jood – indirect had getroffen. Na een zwijgscène, zei de leider: ‘Misja, zuipen!’ Met twintig man moest Misja apart toosten. ‘Ik was al kachel. Ze wilden me dood hebben. Maar na twintig glaasjes cognac ad fundum stond ik nog steeds overeind. Dat heeft me gered.’ Zaken doen in Rusland.
Pieter Waterdrinker
Hotel Náutico
Vanaf Valencia zijn we het Spaanse binnenland ingereden. De stipjes op de Michelinkaart geven geen uitsluitsel over het slaperigheidsgehalte van de bergdorpjes, die bovendien vaak tientallen kilometers uit elkaar liggen. Al twee keer zijn we, op zoek naar een hotel, voor niets kilometers omgereden. Maar, zie ik op de kaart, er komt een meer binnen bereik, met een plaatsje aan het water: Valverde de Júcar. Een bord verwijst er naar ‘Hotel Náutico’. Een hotel met uitzicht op het water, ongetwijfeld.
Hotel Náutico ligt buiten het dorp, met een groot terras eromheen en uitzicht over aardappelvelden, wuivend graan, weggetjes, hier en daar een boom. Geen meer te bekennen. Wel de hoteleigenaar, die overloopt van enthousiasme: ‘Welkom! Wat voor kamer wilt u? Zeg het maar. We hebben alles!’
We zijn de enige gasten. En we mogen nauwelijks naar onze kamer, want hij móét ons rondleiden. Hij vertelt hoe ouders kunnen eten op het terras en tegelijkertijd hun kinderen in de gaten houden, die spelen op het speelplaatsje. Het terras is hier en daar verzakt, het plaatsje overwoekerd door verdroogde struiken. ‘En dan is hier het strand,’ zegt hij geestdriftig met een blik op een stukje gebarsten aarde met een uitgemergelde boom erop. ‘En daar,’ hij wijst naar het hekje om het terras, ‘daar kun je vissen.’
We kijken elkaar aan: een gek. ‘Enne&#8230;’ zeg ik achteloos, ‘het meer?’ Zijn ogen schitteren. ‘Dat komt!’ roept hij. ‘Volgend jaar!’
Spanje droogt uit. In de winters valt er extreem weinig regen, het tweede halfjaar van 2005 was het droogste sinds 1880. Ze hebben twee dammen in het meer gebouwd, jaren geleden, vertelt hij. Hij heeft het hotel twee jaar geleden gekocht en opgeknapt. En nu wacht hij tot ze de dammen weghalen. En tot het weer gaat regenen. Hij laat een beduimelde foto zien. Achter het terrashekje strekt zich inderdaad een meer uit, met bootjes en badgasten. Die tientallen jaren oude foto is het houvast van de eigenaar van Hotel Náutico. Nadat zijn vrouw ons heeft bedolven onder ongevraagde hapjes en andere goede bedoelingen, nadat hij twee stoeltjes en een tafeltje voor ons op het immense terras heeft gezet om de zon te zien ondergaan over de velden, als hij een stoel bijschuift en lyrisch vertelt hoe het er volgend jaar uitziet, met de sterren weerspiegelend in het water, beloven we: volgend jaar komen we terug. ‘Als het water er is,’ zegt hij.
Juliette Berkhout
De fotograaf en de papegaai
Ze willen zijn papegaai afpakken en hij had het kunnen weten. ‘Dierenbeul!’ wordt hem soms toegeroepen, altijd door hetzelfde ‘vieze oude mannetje’ vanuit een voorbijrijdende auto. Károly Álmos, zelfbenoemd Hongaars hoffotograaf, staat op de Nieuwmarkt in Amsterdam met zijn antieke houten camera. Voor negen euro per stuk krijg je een ‘nostalgische foto’ in sepiakleur, ter plekke ontwikkeld en afgedrukt volgens een honderdvijftig jaar oud procédé. Zijn trouwe metgezel Gubba, een grijze roodstaartpapegaai, zit rustig op zijn schouder en wanneer er een foto wordt gemaakt springt hij op de camera. ‘Kijk naar het vogeltje!’ roept Károly dan.
Maar dat mag niet meer van het stadsdeel Centrum. Iemand heeft een klacht ingediend wegens dierenmishandeling, waarop Álmos een brief kreeg. ‘Zoals u misschien niet weet, kent het stadsdeel Amsterdam-Centrum een streng beleid voor het gebruik maken van dieren in de openbare ruimte,’ staat daarin. ‘Het betekent dat ik die stomme vogel nu alleen nog mag meenemen als ik hem in een kooitje stop,’ moppert Álmos. ‘Dat is toch juist dierenmishandeling?’
Mensen zijn raar, met dieren, vindt Álmos. ‘Op drie centimeter afstand roepen ze heel hard ‘poele poele poele’ naar een dier dat ze niet kennen. Achterlijk gedoe.’
En de papegaai zelf? ‘Die vindt alle aandacht lekker.’ Zonder tot overdreven dierenliefde te vervallen, weet hij weet precies wat de papegaai nodig heeft: menselijk contact en duidelijkheid over wie de baas is. Het is alweer zes jaar geleden dat Álmos de papegaai vond, ergens in een bos bij Utrecht. ‘Ik heb hem uit die boom gehaald, meteen instinctief zijn snavel gepakt en honderdtachtig graden gedraaid. Dat doen vogels bij elkaar ook, dan weten ze: jij bent de baas. Als kind heb ik ook altijd vogels gehad, eksters, spechten en kauwen, ik heb een goede hand met die beesten.’
Hij heeft het helemaal gehad met het stadsdeel. ‘Ze hebben ook al mijn schip afgepakt.’ Álmos had op zijn boot in de gracht een stukje gras gezaaid. Daar wilde hij een konijn op zetten, liefst met roze strik. ‘Voor mijn dochter, die werd twee jaar.’ De boot voldeed niet aan bepaalde eisen en het stadsdeel trok de vergunning in, na een klacht van een – wederom – ‘vies oud mannetje’. Álmos: ‘Het zijn altijd vieze oude mannetjes die jaloers zijn op iets wat zij zelf niet hebben.’ Hij is even stil. ‘Ze willen mijn speeltjes afpakken. Ik heb ze wel door. Het is heel handig als paranoia samengaat met sociale intelligentie.’
‘Kra,’ krast de papegaai zachtjes door het open deurtje van zijn kooi.
Padu Boerstra
Coup in Holland
Toen H.J.A. Hofland in NRC Handelsblad Nederland rijp voor een staatsgreep noemde (‘massale ontevredenheid, onoplosbaar lijkende problemen, zwak gezag’), kroop Kees M. Paling, spreekbuis van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) meteen achter zijn computer om een reactie te tikken.
Wie zou de coup van Hofland moeten uitvoeren? Het Republi­keins Genootschap? Prins Wil­lem-Alexander? Toevallig beschikt Paling over een encyclopedische kennis van de militaire geschiedenis. Omdat hij bovendien een kloek standaardwerk over het fenomeen staatsgreep in de pen heeft, kan hij de feiten uit het blote hoofd oplepelen: ‘Vrijwel alle 518 staatsgrepen en pogingen daartoe in de twintigste eeuw werden uitgevoerd door of met steun van eenheden van de nationale strijdkrachten.’ De laatste drie coups in Nederland vonden plaats rond 1800, ten tijde van de Bataafse Republiek. Hoewel Paling zich in dit kikkerland geen gewapende machtsgreep kon voorstellen, raakte hij gaandeweg toch steeds meer gefascineerd door het idee. Stel dát een rechts-populistische partij à la de LPF erin slaagt om het vertrouwen te winnen van de top van het leger, stél dat deze heren eensgezind van mening zijn dat alleen een dictatuur de dolgedraaide democratie kan redden, hoe zouden ze die putsch dan aanpakken? De ‘militaire thriller’ Operatie Tango die Paling erover schreef, berust volgens hem op een ‘uiterst realistisch scenario’. Voor de broodnodige sociologische analyse in zijn roman ging de auteur vanzelfsprekend te rade bij SCP-onderzoek. Zo laat hij Lucas van Dale, raadsadviseur van de minister-president, aan een journaliste verklappen dat er ‘iets broeit in de samenleving’. Dat wil zeggen: ‘De politiek denkt dat de ontevredenheid onder de burgers weg is zolang je er niets van merkt. Of dat die ontevredenheid vanzelf verdwijnt als de economie weer groeit. En dat is dus pertinent niet het geval.’
De jaarlijkse veteranendag op 29 juni leent zich bij uitstek voor het plegen van een staatsgreep: dan wemelt het in Den Haag van de militaire uniformen. ‘De namen van de militairen die me behulpzaam waren bij de research mag ik niet noemen,’ zegt Kees Paling. Voor ambtelijk Den Haag valt er in Operatie Tango heel wat te schuddebuiken om inside-grappen. De Commissie voor Zwaarwegende en Waardenbedreigende Onderwerpen (CZWO) die in het boek voorbij komt, heeft volgens Paling écht bestaan. ‘De afkorting dan. Die staat in werkelijkheid voor Commissie voor Zorg, Welzijn en Onderwijs. Ik heb tien jaar het secretariaat voor die club gedaan.’
Rudie Kagie

Rudie Kagie

Juliette Berkhout

Interview Saskia Noort
‘Bij al mijn boeken werd tot nu toe geroepen dat de protagonist van het verhaal een variant van mezelf was, en dat heb ik altijd hevig ontkend. Daarom leek het me leuk om dat nu eens wél te doen. Natuurlijk is de hoofdpersoon uit Afgunst een uitvergrote versie van mijzelf, zij koketteert meer met haar uiterlijk. Ik vind zelf althans dat ik dat minder doe. In het verhaal heeft zij een verhouding met een televisiepresentator – dat heb ik niet en ook nooit gehad, maar we kennen het type allemaal. Zo’n hyper mannetje dat overal veren in krijgt gestoken en na het tv-optreden weer alleen naar huis gaat. De schrijfster en de televisiepresentator delen dat rock ’n’ roll-moment van de ontlading na de roem van het optreden.
Ik kan hierover goed praten met Heleen van Royen, met wie ik in de klas heb gezeten op de School voor Journalistiek. We zijn elkaars gelijkwaardige klaagpalen. Want over wat je allemaal overkomt als je zo plotseling zó bekend wordt, kun je alleen met iemand praten die hetzelfde meemaakt. Dat deel ik met Heleen, en met Kluun. Maar ook Joost Zwagerman of Tommy Wieringa spreek ik wel eens; het leuke aan de jonge groep schrijvers van nu is dat het nooit gaat over welk genre literatuur je schrijft.
Wij maken geen scheidslijn tussen hoge en lage literatuur, dat doen de recensenten. Kijk, ik maak me geen illusies, A.F.Th. van der Heijden zal niet met groot plezier mijn boeken lezen, maar er is wel wederzijds respect. Overigens heeft hij kortgeleden zelf een thriller afgeleverd, Het schervengericht, net als Connie Palmen met Lucifer. Je ziet dat het leeft, de thriller. Dat komt door de maatschappelijke angst. Er is zoveel, het milieu, terrorisme, kankerverwekkend eten, je wordt overal bang voor gemaakt.
De nadelen van mijn succes ervoer ik toen ik research deed naar een Nederlandse misdaadzaak. In een café met allerlei, zeg maar, niet-koosjere types, werd ik herkend als “die schrijfster”. En werd me heel duidelijk gemaakt dat ze er absoluut geen behoefte aan hadden om in een boek van mij te belanden. Dus anoniem onderzoek doen, is er voor mij niet meer bij.
Maar verder geniet ik van alle aandacht voor mijn werk. Binnenkort beginnen hier in Bergen de opnamen van de verfilming van Terug naar de kust, onder regie van Will Koopman. Met in de hoofdrol Linda de Mol.’
Saskia Noort schreef ‘Afgunst’, waarin een jonge succesvolle schrijfster wordt ontvoerd. Het is het geschenkboek van Juni – Maand van het Spannende Boek en is gratis bij aankoop van € 12,50 aan Nederlandstalige boeken.

‘Je ziet dat het leeft, de thriller’; SPECIAL DETECTIVE & THRILLERGIDS 2007

Jonge denkers