Lesje begroten van Wennink

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Essay

Gooi die nazi-omroep uit het bestel!

Teun van de Keuken

Brommers in zee

Kort verhaal Rob van Essen

Elke tijd kent zijn splijtzwam

Niet wolf, wel wolf

Mikpunt van de twijfelbrigade

Hans against the machine

We legde de vraag voor aan vijf deskundigen

Is een kiesdrempel een goed idee?

De nieuwe Connie Palmen

Cultuurtip

Tijd van leven
Hadden uw ouders genoeg tijd voor u?
&#8216;&#8221;Wat was het leukst vandaag, en waarom?&#8221; Elke dag vroegen mijn ouders dat tijdens het avondeten aan mijn broer en mij. Ik ging er altijd serieus op in, mijn ouders hebben me daarmee geleerd heel positief te denken. Ze namen bewust de tijd voor ons. Vanaf mijn vijftiende, na hun scheiding, woonde ik alleen met mijn moeder en ging ik enorm rebelleren. Ik was een lastige puber die stiekem naar criminele bootfeesten ging &#8216;s nachts, en dan &#8216;s ochtends meteen door naar school. Maar als het er echt op aan kwam, luisterde ik wel naar haar. Ik voelde dat we er met zijn tweeën voor stonden, daardoor waren &#8211; en zijn &#8211; we heel close.&#8217;
Hoe verdeelt u de tijd over uw verschillende werkzaamheden?
&#8216;Acteren en zingen heb ik lange tijd willen combineren. Het was druk, maar ook een groot geluk dat het allemaal kon. De afwisseling is inspirerend, als ik met een band op het podium sta, heb ik alweer zin in toneel en tijdens het acteren verlang ik naar het zingen, want dan ben ik minder met mijn hoofd bezig. Toch heb ik net besloten om het zwaartepunt te verleggen en meer te gaan zingen. Dat is spannend, want ik geef de veiligheid op van mijn vaste plek in Toneelgroep Amsterdam. Voorlopig sta ik dus niet in nieuwe toneelproducties, maar ik blijf nog wel de reprises doen.&#8217;
Hoe doorstaat u de tand des tijds?
&#8216;Het mooie van het verstrijken van de tijd is dat ik me steeds sterker voel staan in het leven. Daardoor durf ik meer keuzes te maken. Ik weet nu dat veiligheid ook zit in doen waar je het gelukkigst van wordt, en ik ben blij dat het ouder worden met zich meebrengt dat ik beter weet wie ik ben. Ik wil zo graag eigen dingen doen, mijn eigen muziek maken. En nu ben ik ook nog zwanger, dus ik ga zomaar twee dingen op de wereld zetten.&#8217;
Hebt u straks genoeg tijd voor uw partner en kind?
&#8216;Mijn vriend Tibor Lukács is ook acteur. Om me heen zie ik veel ouders die allebei in het vak zitten en die doen het prima, dus het zal bij ons ook wel goed gaan. We kunnen allebei één helft van het jaar gaan werken en de andere helft thuis zijn om te zorgen. Misschien ben ik iets ambitieuzer in mijn werk dan hij, maar we gunnen elkaar veel. We praten er veel over en hopen heel erg dat we ontspannen ouders worden. Een kind kan heus wel eens mee naar een optreden.&#8217;

Padu Boerstra

Hadewych Minis (34). Actrice, zangeres. Staat deze week met ‘Hade: part one’ op de Parade

Tijd van leven
Hoe deelt u uw werktijd in?
&#8216;Een beetje zoals een hond leeft: ik doe de dingen wanneer het mij schikt. En ik denk ook dat dat voor mij efficiënter is dan mezelf ergens toe dwingen. Met de belastingen wacht ik net zolang tot ik op een dag zo&#8217;n klusje eigenlijk wel zie zitten. Maar ook ideeën uitwerken of iemand opbellen: het is vaak beter om even te wachten tot ik er echt zin in heb. Dit gaat trouwens niet op voor draai- en montagedagen, dan is mijn dagindeling strak en duidelijk &#8211; en twijfel ik of ik niet altijd wat meer regelmaat zou moeten hebben.&#8217;
Welke rol speelt tijd in uw werk?
&#8216;Voor mijn film sprak ik een vrouw wier tijdsgevoel was verbonden met haar maandelijkse bloedingen. Daarvan was ze zich nooit echt bewust geweest, ze realiseerde zich pas dat ze een maandelijks houvast miste toen haar baarmoeder werd verwijderd en de menstruatie stopte. Elke maand worden vrouwen geconfronteerd met de mogelijkheid leven te schenken, kinderen te baren. Maar vruchtbaarheid is tijdelijk en eindig. Mijn film gaat niet over menstruatie maar over vruchtbaarheid, over leven en dood en het ongeboren leven. Wat als je weet dat je geen kind meer zult krijgen, maar je lijf maakt zich elke maand op voor die mogelijkheid?&#8217;
Waar blijft de tijd?
&#8216;Mensen met kinderen meten de tijd aan de leeftijd van hun kind, in mijn leven meet ik de tijd aan mijn films. Herinneringen zijn verbonden aan de fase van de film waar ik op dat moment mee bezig was. Een film is zelf ook een groeiproces, en zeker documentaires hebben tijd nodig om te rijpen. Vaak maak ik iets heel anders dan ik eerst van plan was, maar dat hele proces is noodzakelijk. Daarom is het zo jammer dat omroepen steeds vaker eisen dat je je aan een strakke planning houdt, zodat zij lang van tevoren hun uitzendschema kunnen vaststellen.&#8217;
Heelt de tijd alle wonden?
&#8216;De kinderen die mijn man en ik tot ons verdriet niet hebben gekregen, die ongeboren levens, bestaan wel in mijn hoofd. Het verlangen ernaar zoekt een vorm in mijn verbeelding. Maar in onze cultuur zijn geen rituelen om ze te herdenken. In Japan noemen ze de doodgeborenen of ongeborenen &#8216;waterkinderen&#8217; en bij tempels staan beeldjes waar ze worden herdacht, al eeuwenlang. Daar voelde ik verbondenheid met moeders van tweehonderd jaar geleden.&#8217;

Aliona van der Horst (41). Documentairemaakster; ‘Water Children’ draait nu in de filmhuizen

<div class="wpg-element paragraph">
Nu de ambtsberichten van WikiLeaks wel zo&#8217;n beetje zijn uitgelekt, is het de beurt aan de lezers van VN. Wees uw eigen klokkenluider, de Julian Assange van uw duistere verleden, luidde de jaarlijkse oproep. Lek, desgewenst anoniem, alles wat u altijd al had willen onthullen over uzelf &#8211; of over anderen. Een jury van VN-redacteuren en -medewerkers (Padu Boerstra, Mischa Cohen, Jasmijn Mioch, Sander Pleij en Marleen Slob) koos uit alle inzendingen de elf beste. 
</div>

Mischa Cohen (archief)

Marleen Slob

Sander Pleij

Jasmijn Mioch

Egoleaks – Lezers lekken hun geheimen

<div class="wpg-element paragraph">
Thrillerauteurs die schrijven over complotten van het Vaticaan, en zelf in Italië in de ban gedaan worden. Het is haast te mooi om waar te zijn. Al jaren verkondigt het Italiaanse thrillerduo Rita Monaldi en Francesco Sorti (bekend van onder meer Imprimatur) dat er in hun vaderland een complot tegen hen gaande is. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Het Vaticaan zou hun boeken verbieden waardoor zij een paar jaar geleden besloten naar Wenen uit te wijken. In Nederland verkopen hun boeken goed en volgende week verschijnt Versluiering, het geschenkboek dat zij voor de Maand van het Spannende Boek schreven.
Maar hoe zit het met die censuur van hun werk? In de <a href="https://www.vn.nl/boeken/redactioneel/vn-thriller-van-het-jaar-doodskap-van-arnaldur-indridason/" class="normal" title="https://www.vn.nl/boeken/redactioneel/vn-thriller-van-het-jaar-doodskap-van-arnaldur-indridason/">Detective &#038; Thrillergids van Vrij Nederland</a> vertelt Umberto Eco desgevraagd dat hij nog nooit van deze collega-auteurs gehoord heeft. Verslaggever Carolina Lo Galbo ging op onderzoek uit en ontdekte dat het verhaal inderdaad te mooi is om waar te zijn. In Italië wordt álles gepubliceerd, zeggen vooraanstaande Italiaanse schrijvers en uitgevers. En: ‘Zeer onwaarschijnlijk dat het Vaticaan zich bezighoudt met zulke onbekende auteurs’; ‘een listige marketingtruc’. Waarom ze dan zijn vertrokken uit hun vaderland? ‘Ik vind hun boeken niet leuk, ik vind ze weinig interessante schrijvers,’ zegt hun voormalige uitgever.
</div>

Het complot tegen Rita Monaldi en Francesco Sorti

Maurits Martijn

De strandacademie

Tijd van leven
Met wie wil je meer tijd doorbrengen?
&#8216;Het klinkt als een geweldig cliché, maar toen ik directeur van omroep Llink was en fulltime werkte, had ik constant het gevoel dat ik meer bij mijn gezin wilde zijn. Ik heb daarom twee jaar geleden mijn baan opgezegd om meer tijd met mijn kinderen door te kunnen brengen; die zijn nu twaalf, elf en negen jaar oud. Terwijl ik altijd riep dat ik er niet aan moest denken om vijf dagen thuis te zitten, is het de beste beslissing die ik had kunnen nemen. De eerste twee maanden na mijn ontslag heb ik helemaal niet gewerkt, toen ging ik echt truttig draadjesvlees maken, dat moet vijf uur op het vuur staan.&#8217;
Hoe deel je je tijd in?
&#8216;Tot 2008, toen ik mijn baan opzegde, moest alles gepland. Werk, oppas, crèche, koken, voorlezen, alles in mijn leven zat in een tijdschema, en daar kan ik eigenlijk heel slecht tegen. Ik kan wel tegen hard werken of het heel druk hebben, maar er was geen balans meer, de belangrijke dingen thuis gingen altijd even snel tussendoor. Toen ik thuis zat, heeft het een half jaar geduurd voor ik &#8216;s ochtends kon denken: wat lekker, ik hoef vandaag helemaal niets. Nu ben ik baas over mijn eigen tijd, ik werk thuis of heb af en toe opdrachten buitenshuis, dat kan ik zelf bepalen. Het is een dilemma, want ik vind ook dat er meer vrouwen aan de top moeten, maar als ik zelf al denk: ik wil dit niet, waarom zouden andere vrouwen dat dan wel doen? Daarom heb ik dit boek geschreven.&#8217;
Hoe vaak let je op de tijd?
&#8216;Heel gek: het is me drie keer overkomen dat ik op de eerste dag van de vakantie mijn horloge kwijtraakte. En elke keer vond ik het heerlijk, gewoon eten als je honger hebt in plaats van op een bepaald tijdstip. Het was of het lot ermee speelde &#8211; hoewel ik het onbewust misschien toch ook expres deed, want steeds op het moment dat we de tent weer inpakten om naar huis te gaan, vond ik het horloge weer terug.&#8217;
Waar ben je over lange tijd?
&#8216;Ik heb nooit gedacht: ik kan dit niet, leidinggeven. Op dit moment, in het spitsuur van mijn leven, wil ik zo&#8217;n zware fulltime baan niet, maar ik zeg niet dat ik dat nooit meer zal doen. Als ik straks tweeënveertig ben, zijn alle drie mijn kinderen het huis uit en kan ik nog vijfentwintig jaar werken zo veel ik wil. Dus wie weet.&#8217;

Anna Visser (35). Schrijfster van ‘Nieuwe vrouwen. Op zoek naar de ideale vrouw van nu’

Meer of minder
Zoals altijd maakt de CPNB rond deze tijd de cijfers van de boekenverkoop bekend &#8211; steevast gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Jubelend meldde de stichting dan ook vorige week: &#8216;Besteding aan boeken heeft weinig last van crisis.&#8217; Van Het diner van Herman Koch werden maar liefst 300.000 exemplaren verkocht; Stieg Larssons Mannen die vrouwen haten is de absolute nummer één. Bij NOS Teletekst rekenden ze verder en kwamen ze tot een andere conclusie. &#8216;Vorig jaar zijn fors minder boeken verkocht,&#8217; heette het daar. En: &#8216;Dat is 5,5 procent minder dan in 2008.&#8217; Het eigenlijke nieuws was dus: voor het eerst in jaren een daling in de boekenverkoop. Het is maar hoe je het formuleert &#8211; laat dat maar over aan de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

De propaganda

Dries Muus

Saskia Pleijsier

‘Het is beter zonder geloof, veel beter’

Tijd van leven
Wat was uw beste tijd?
&#8216;Dat is nu! Ik heb een leuke baan en de rest van mijn huidige leven is ook naar mijn zin. Ik werk tachtig tot negentig uur per week, maar toch is het, na de ongelofelijke hectiek van het ministerschap, een verademing om rustig te kunnen werken zonder de media in je nek die op elk foutje springt. Met mijn leeftijd heb ik ook vrede, ik zie alleen op tegen het uitzicht op de &#8220;zeven&#8221;. Vanaf zeventig begint de ellende, ben ik bang, want het is net als met een oude auto: op een gegeven moment gaan allerlei kleine dingen kapot.&#8217;
Hoeveel tijd blijft u nog werken?
&#8216;Commissarissen van de Koningin mogen tot hun zeventigste doorwerken. Je wordt voor zes jaar benoemd, dus toen ik deze functie kreeg, wist ik dat ik die tot mijn achtenzestigste kon vervullen. Daarna zal ik me storten op commissariaten en vrijwilligerswerk. Ik heb helemaal niet het gevoel dat ik stil moet gaan zitten nu ik vijfenzestig ben, misschien speelt ook mee dat ik pas laat ben gaan werken. Ik heb eerst kinderen gekregen, toen een tweede studie gedaan, en pas op mijn achtendertigste ben ik losgebarsten.&#8217;
Wat was uw naarste tijd?
&#8216;Op mijn vijfentwintigste zat ik met twee kleine kinderen op een flat; mijn man was koopvaardijofficier en zat op zee, in die tijd was je dan vaak negen maanden van huis. Ik wilde ontzettend graag werken, maar er was geen kinderopvang. Ik verveelde me dood, heb altijd de pest gehad aan het huishouden doen. In die periode heb ik wel gedacht: dit moet anders.&#8217;
Wat is vrije tijd?
&#8216;Eerst vooral wennen. De eerste week van mijn vakantie ben ik niet te genieten. Er zijn nog allerlei losse eindjes vast te knopen, ik ben dan echt aan het afkicken. Pas in de tweede week ben ik weer geschikt voor gezelschap. Daarna geniet ik met volle teugen van het geen agenda hebben en niet op de tijd te hoeven letten. Als we met onze zeilboot varen over de Zeeuwse wateren, hoef je ook alleen maar naar het weer te kijken. Ik zie wel wanneer ik opsta, eet als mijn maag knort en lees krantjes wanneer ik maar wil.&#8217;
Let u op de tijd?
&#8216;Vanuit mijn werkkamer kijk ik uit op de Lange Jan, de kerktoren van het abdijcomplex in Middelburg. Elk kwartier en elk heel uur speelt het carillon, dus ik weet altijd hoe laat het is. Vaak speelt hij iets herkenbaars, zoals nu &#8220;Sous les toits de Paris&#8221;. Van die toren ben ik echt gaan houden.&#8217;

Karla Peijs (65), commissaris van de Koningin in Zeeland

Opinie
&#8216;Afgelopen zomer was ik in Suriname, waar ik in dagblad De Ware Tijd een groot interview las met Kamerlid Raymond de Roon van de PVV. Hij maakte Surinaamse Nederlanders het hof door te zeggen: &#8220;De PVV heeft moeite met Turken en Marokkanen, maar niet met Surinamers. Jullie zijn, anders dan de moslims, model-immigranten geweest die zich, een enkele uitzondering daargelaten, uitstekend aangepast hebben in Nederland.&#8221; De subtekst hier is: jullie lijken zoveel op ons, dat we jullie accepteren op voorwaarde dat jullie meegaan in onze afwijzing van moslims. Gevaarlijke verdeel en heerspolitiek, die ik als exemplarisch zie voor wat er in deze tijd gebeurt. Er is een ruk naar rechts, en velen laten zich meeslepen.
Dit zie ik ook gebeuren in bepaalde homokringen: daar ontstaat iets wat ik homonationalisme zou willen noemen, en wat is begonnen met Pim Fortuyn. Die bestempelde de islam als een achterlijke cultuur en zei er &#8220;geen zin in te hebben de emancipatie van vrouwen en homo&#8217;s nog eens een keer over te doen&#8221;. Geert Wilders en Rita Verdonk gaan hierin mee, waarmee de merkwaardige situatie is ontstaan dat van oorsprong &#8220;linkse&#8221; actiepunten als de emancipatie van homo&#8217;s en vrouwen, nu overgenomen worden door &#8220;rechtse&#8221; lieden, en misbruikt worden om moslims af te wijzen. Ook elders in de wereld is de islam vaak de zondebok, maar in Nederland zijn vooral gender en seksualiteit tot lakmoesproef geworden van wie erbij hoort en wie niet. &#8220;Wij&#8221; zijn tolerant, vóór vrouwenemancipatie en homorechten, en wie dat niet onderschrijft, hoort niet bij &#8220;ons&#8221;. Het lijkt zo&#8217;n sterk verhaal, dat zelfs homo&#8217;s erin meegaan en islamofobisch worden &#8211; in ruil voor acceptatie door de dominante samenleving, zou je kunnen zeggen.
Maar hoezo zou homoseksualiteit niet samengaan met een multiculturele samenleving? Om te beginnen wordt over het hoofd gezien dat er natuurlijk ook onder allochtonen homo&#8217;s zijn. Het is dan ook maar een deel van de homo&#8217;s dat geaccepteerd wordt: de randstedelijke, kapitaalkrachtige, witte, vooral mannelijke homoseksuelen. Homo&#8217;s van het type Geer en Goor, of Paul de Leeuw, de &#8220;prethomo&#8217;s&#8221; en de &#8220;bestuurlijke homo&#8217;s&#8221;, die op plekken zitten waar ze hun belangen kunnen verdedigen. Veel minder zichtbaar zijn, behalve de lesbiennes, de allochtone en/of islamitische homo&#8217;s. Terwijl er daar inmiddels toch een heleboel van moeten zijn, gezien de grote groepen migranten die sinds de jaren zestig naar Nederland zijn gekomen.
Die blinde vlek werkt ook door in overheidsbeleid. De homonota van minister Plasterk voor het homo-emancipatiebeleid tot 2011 heeft als hoofddoel het bespreekbaar maken van homoseksualiteit binnen verschillende bevolkingsgroepen en etnische minderheden. Gemeenten en stadsdelen worden aangemoedigd tot het verbeteren van de zichtbaarheid van homoseksualiteit en tot het stimuleren van het debat met mensen die intolerant tegenover homo&#8217;s staan. Maar is dat wel voor iedereen wenselijk? Turkse jongens hebben er soms achteraf spijt van dat ze uit de kast zijn gekomen tegenover hun familie. Ze hebben het contact met hun familie verloren, terwijl ze misschien veel beter hun levensstijl hadden kunnen voortzetten zonder het expliciet te benoemen. En ook bij Surinamers is praten over seksualiteit niet de manier om ermee om te gaan. Het hebben van seksuele contacten met seksegenoten is in sommige Surinaamse kringen niet zozeer iets wat met je identiteit te maken heeft, maar veeleer een activiteit. Seksualiteit is iets wat je doet, niet noodzakelijkerwijs iets om over te spreken of mee in het reine te komen en aan je familie op te biechten. Bovendien: &#8220;Moeder heeft ogen om te zien,&#8221; zegt men.
Verschillende culturen geven op verschillende manieren vorm aan homoseksualiteit &#8211; net als aan heteroseksualiteit. Daarvoor zou in een multiculturele samenleving ruimte moeten zijn. Het Nederlandse scenario van &#8220;uit de kast komen&#8221; laat echter geen ruimte voor andere manieren om ermee om te gaan. Die worden gezien als een dubbelleven leiden, of er nog niet aan toe zijn er openlijk over te praten.
Ik zou willen pleiten voor onderlinge solidariteit onder minderheden. Je hebt als witte homo wat gemeen met de migranten die afgewezen worden op grond van hun huidskleur of religie, ga dus niet tegenover elkaar staan.&#8217;
Gloria Wekker (1950) is hoogleraar Gender en Etniciteit aan de Universiteit Utrecht. Ze is ook directeur van GEM, expertisecentrum voor gender, etniciteit en multiculturaliteit in het hoger onderwijs. Zij schreef onder meer The politics of passion. Women&#8217;s sexual culture in the Afro-Surinamese diaspora. Gloria Wekker (1950) is hoogleraar Gender en Etniciteit aan de Universiteit Utrecht. Ze is ook directeur van GEM, expertisecentrum voor gender, etniciteit en multiculturaliteit in het hoger onderwijs. Zij schreef onder meer The politics of passion. Women&#8217;s sexual culture in the Afro-Surinamese diaspora.

Toppers

Interview Nick Cave
Rockster schrijft roman. Maar als er iets is wat je hem niet mag noemen, is het dit: een schrijvende popheld. Zanger Nick Cave heeft een boek geschreven, en wie hem wil spreken, mag het alleen daarover hebben en niet over muziek, zo zijn de instructies vooraf.
Heel blij was hij dan ook met de bespreking van zijn boek door Michel Faber (schrijver van Lelieblank, scharlaken rood en Onderhuids) in The Guardian, die hem prees om zijn taal en zijn &#8216;onvermoeibare verbeeldingsvolle energie en bijtende humor&#8217;.
&#8216;Eindelijk zien andere schrijvers mij nu ook als schrijver,&#8217; zegt Nick Cave trots. Hij is in Amsterdam voor een optreden in Carré, waar hij zal voorlezen uit De dood van Bunny Munro, zijn tweede roman in twintig jaar tijd. Rustig draait hij sjekkies en nipt hij van zijn glas water; de drank heeft hij al een tijdje afgezworen, nicotine bleek een zwaarder gevecht. De immer strak in het zwarte pak geklede rocker draagt nu, met nog enkele uren te gaan voor het optreden, het overhemd losjes tot de navel open. Dat geeft zicht op een mannendecolleté van jewelste, compleet met gouden kettinkje op de smalle, welgevormde borstkas die, toegegeven, af en toe de aandacht enigszins afleidt.
&#8216;Uit veel reacties in de pers blijkt dat men niet in staat is wat ik muzikaal doe te scheiden van wat ik als schrijver doe,&#8217; zegt Cave. &#8216;Zij kijken naar mijn boek door de lens van mijn muzikale carrière. Dat is teleurstellend.&#8217;
Toch heeft hij niet te klagen over de literaire aandacht voor zijn boek. Niet alleen in Engeland, maar ook in de Verenigde Staten en in Australië kreeg hij positieve besprekingen en het boek, krap een maand uit, verkoopt goed.
De dood van Bunny Munro gaat over een handelsreiziger, een huis-aan-huisverkoper van handcrèmes en andere cosmetica voor vrouwen. Bunny Munro is een seksverslaafde alcoholist die zich in een constante roes van drank en tranquillizers van hotelkamer naar hotelkamer sleept, ver weg van zijn depressieve vrouw en jonge zoon. Zijn onverzadigbare libido richt zich op alles dat op twee benen loopt en geen man is, zijn gerief haalt hij verscheidene keren per dag in een daartoe bewaarde korstige ouwe sok &#8211; ook als hij kort ervoor met een vrouw uit bed is gestapt. De obsessieve seksgedachten beperken zich tot het zich voorstellen van vagina&#8217;s &#8211; de man heeft geen fantasie -, met name die van Kylie Minogue en Avril Lavigne. (In het nawoord bedankt de schrijver de twee zangeressen, &#8216;met liefde, respect en verontschuldigingen&#8217;.)
Cave zet Munro hilarisch neer als sneue viezerik die zich een echte womanizer, een &#8216;neuktijger&#8217; waant. Maar steeds treuriger en naarder wordt het wanneer langzaam blijkt dat de wél gelukte seksuele veroveringen bepaald niet op wederzijdse vrijwilligheid gestoeld waren. Wanneer zijn vrouw zelfmoord pleegt, ziet Munro zich genoodzaakt de zorg voor zijn zoontje Bunny Junior op zich te nemen. De ontroerendste passages zijn die waarin het jochie, geplaagd door een verwaarloosde ooginfectie en met als enige afleiding een encyclopedie die hij systematisch uit het hoofd leert, liefdevol en met ontzag tegen zijn vader opkijkt. Hoewel hij ergens voelt dat er niet goed voor hem wordt gezorgd, ziet hij in zijn vader een fantastische man &#8216;met een briljant gevoel voor humor en een glimlach van wereldklasse&#8217;.
Bunny Junior is ongeveer even oud als uw tweelingzoons.
&#8216;Precies even oud, negen jaar.&#8217;
Is zijn figuur op hen gebaseerd?
&#8216;Ja, Bunny Junior lijkt erg op de tweeling die ik heb. Hij is ontstaan op grond van observaties van mijn eigen kinderen. Zij hebben hun eigen, vreemde kleine wereld, waar ik als volwassene niets van begrijp. Een ondoordringbare kinderwereld, die ik zelf ooit ook gehad moet hebben, maar waar ik me niets van herinner. Het mooie aan kinderen van negen is dat ze precies op dat punt zitten waar de vaderfiguur niets fout kan doen. Die jongen houdt onvoorwaardelijk van zijn vader. Ik heb ook oudere kinderen, dus ik weet: dat verandert. Een paar jaar later is er niets van over, dan gaan hun ogen open en zien ze de vader zoals hij eigenlijk is.&#8217;
Hebben uw oudere zoons het gelezen?
&#8216;Ehm, dat weet ik niet. Ik heb het aan een van hen gegeven. Hij heeft er iets uit gelezen, geloof ik. Waarschijnlijk vindt hij mij sowieso al een smeerlap, dus zijn beeld van mij zal er niet beter op zijn geworden.&#8217;
Verschafte de vorm van een boek u de vrijheid dingen te doen die niet in uw andere werk kunnen?
&#8216;Als ik songs schrijf, die vaak verhalend zijn, heb ik geen tijd om een karakter te ontwikkelen. Dus om dat te omzeilen, begin ik met een soort archetype, ik geef ze zelfs een herkenbare naam zoals Orpheus of Lazarus. Maar er is geen ruimte om ze verder uit te diepen. Een groot plezier dus om dat in een roman eindelijk wel te kunnen doen.&#8217;
Geen sympathieke protagonist, die Bunny Munro, evenmin als de gestoorde, doofstomme Euchrid Eucrow uit uw eerste boek.
&#8216;Wat ik vanaf het begin wilde, was een monster creëren, waar de hardboiled pulpauteur Jim Thompson een meester in is. Hij neemt een hoofdpersoon met wie je je kunt identificeren en rekt je sympathie steeds verder op, totdat je als lezer op het laatst in het hoofd van een man zit die afgrijselijke dingen doet. En je begrijpt hem. Dat is wat ik heb geprobeerd met Bunny Munro: een klootzak vormgeven waarin vooral mannen zichzelf een beetje herkennen, en die herkenning wordt steeds oncomfortabeler, gedurende het boek.&#8217;
Herkent u zichzelf in die zich manisch aftrekkende, seksverslaafde smeerlap?
&#8216;Weet je wat het is, zo rond je vijftigste gebeurt er iets, je&#8230; laat ik maar zeggen, krijgt een geseksualiseerde&#8230; een hernieuwd geseksualiseerde kijk op de dingen. Op alles, op iedereen.&#8217;
Klinkt als een regelrechte midlife crisis. Vandaar misschien ook die hangsnor die u tot voor kort liet groeien?
&#8216;Misschien wel. Het zal wel zo zijn dat je nog even, voor het laatst, een piek beleeft, voordat je er aan de andere kant van de berg vanaf valt en gaat aftakelen. Ik ben nu tweeënvijftig, het wordt al minder.&#8217;
En uw snor is weg.
&#8216;Alles is weg. Maar: ik ken genoeg mannen van zestig die nog wel even seksbelust zijn, dus er is nog hoop.&#8217;
Bent u al weer met een nieuw boek bezig?
&#8216;Welnee, ik ben nu weer andere dingen aan het doen. Ik heb in de tussentijd een plaat gemaakt, met Grinderman, waar we heel blij mee zijn. Die verschijnt volgend jaar. En als ik weer een tijd met muziek bezig ben, ga ik waarschijnlijk vanzelf wel weer een boek schrijven. Zo gaat het meestal.&#8217;
En zo gaat het ondanks de waarschuwing vooraf toch, heel vanzelfsprekend, over Caves muziek. Over hoe het spelen in Grinderman het plezier heeft teruggebracht in het muziek maken en hoe goed dat ook is geweest voor zijn andere band, The Bad Seeds. Zijn werk is ook onderling met elkaar verbonden, het schrijven staat helemaal niet los van de muziek. De dood van Bunny Munro schreef hij in een tourbus, onderweg van optreden naar optreden. En naast het boek is er een luisterboek verschenen waarop Cave zelf voorleest, begeleid door een soundtrack van hem en Warren Ellis, zijn muzikale kompaan.
Het lijkt of hier alles samenkomt: muziek en boek, voordracht en soundtrack ineen.
Enthousiast: &#8216;Ik wilde er een nieuwe, totaal andere luisterervaring van maken. Het is een samenwerkingsproject. Warren en ik hebben door de jaren heen archieven verzameld van allerlei soorten muziek en geluiden. Vooral hij is daar nogal dwangmatig in, hij zit altijd thuis dingen op te nemen en bewaart alles. Een deel van die geluiden hebben we opgestuurd naar het kunstenaarsduo Iain Forsyth en Jane Pollard, om het te produceren. Zij hebben een selectie gemaakt en dat onder het door mij voorgelezen boek gelegd. Dat moet een enorme klus zijn geweest, waar ik zelf nooit tijd voor zou hebben gehad. Er is veel liefde in gestopt.&#8217;
Ook het optreden die avond in Carré zal bestaan uit een combinatie van voorlezen en muziek. Met bassist Martyn Casey en Warren Ellis op percussie en een heel arsenaal aan andere instrumenten, van viool tot dwarsfluit.
&#8216;Mijn uitgever wilde dat ik een reading tour deed. Van boekhandel naar boekhandel, om voor te lezen en te signeren. Ik kon me niks ergers voorstellen, totdat ik bedacht dat ik iets kon doen wat ik zelf leuk vind. Het kost evenveel energie als een tournee met de band, dus waarom zou ik het niet zo inrichten dat ik er zelf plezier aan beleef? We hebben tot nu toe drie optredens gehad, en ze zijn elke avond compleet anders geweest. Alles ligt open, ik ga gewoon een beetje voorlezen en dan spelen we wat songs. Er zit geen echte structuur in. Het publiek mag vragen stellen, ik ben overal voor in.&#8217;
Wanneer &#8216;s avonds Carré volstroomt, hangt er de sfeer van een popconcert. In de hal worden T-shirts van Bunny Munro verkocht, ernaast wijzen alleen de stapels boeken erop dat het vanavond eigenlijk niet om muziek draait. En zo zal het optreden ook verlopen: een vrolijk zootje, waarin het voorlezen van Nick Cave wordt afgewisseld met nummers uit het hele Bad Seeds-repertoire. Uitgevoerd door slechts drie personen klinkt dat bij het ene liedje tranentrekkend intiem, maar valt het ook wel eens wat krakkemikkig uit, wat de intimiteit van de avond eigenlijk alleen maar verhoogt. Keer op keer benadrukt Cave dat ze ook niet precies weten waar ze mee bezig zijn. Met zichtbaar plezier beweegt hij zich, artiest in hart en nieren, over het podium. En hij blijft uitnodigen tot het stellen van vragen. Dat er vooral verzoeknummers worden geroepen en dat er meer muziek wordt gemaakt dan dat er gepraat wordt over zijn boek, lijkt hem in het geheel niet te deren, de rockende schrijver, de schrijvende zanger.
Nick Cave (Australië, 1957)
Muzikant
Nick Cave maakte naam met de legendarische underground punkrock band The Birthday Party, waarmee hij begin jaren tachtig zijn geboorteland verliet. Met het in 1984 opgerichte Nick Cave and the Bad Seeds wist hij wereldwijd een steeds grotere schare fans aan zich te binden. Muzikaal ontwikkelde de band zich door de jaren heen van de ruige beginalbums From Her to Eternity en The Firstborn Is Dead naar het meer lieflijke The Boatman&#8217;s Call en No More Shall We Part. Tot zijn eigen verbazing belandde hij in 1996 in de hitparade met het met Kylie Minogue opgenomen &#8216;Where The Wild Roses Grow&#8217; van de cd Murder Ballads. In 2007 liet Cave zijn snor staan, richtte met enkele andere Bad Seeds-leden de band Grinderman op en maakte met hoorbaar plezier een stevige plaat vol vette rocknummers. Ook het jongste Bad Seeds-album Dig, Lazarus, Dig!!! (2008) is een stuk ruiger dan het werk van de jaren ervoor.
Daarnaast maakt Cave samen met Warren Ellis filmmuziek, onder meer voor The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford (2007, met Brad Pitt en Casey Affleck).
Schrijver
In 1989 verscheen zijn debuutroman And The Ass Saw The Angel. Ook schreef hij enkele filmscenario&#8217;s, waaronder dat voor The Proposition (2005), een duistere, onheilspellende Australische western met Guy Pearce en Emily Watson.
Vader
Nick Cave kreeg in 1991 in Brazilië een zoon, Luke, met zijn toenmalige vrouw. Later bleek dat vrijwel gelijktijdig in Australië, bij een andere vrouw, zijn zoon Jethro was geboren. Met zijn huidige echtgenote, voormalig Vivienne Westwood-model Susie Bick, woont hij in Brighton, Engeland. Ze hebben samen een tweeling van negen, Arthur en Earl.
Nick Cave, &#8216;De dood van Bunny Munro&#8217;, vertaling Paul Witte, Meulenhoff, 272 p., € 18,95. Het luisterboek &#8216;The Death of Bunny Munro&#8217;, voorgelezen door de auteur en met een soundtrack van Nick Cave en Warren Ellis, bestaat uit zeven cd&#8217;s plus bonus-dvd, Cannongate, € 52,75

‘Mijn zoon vindt mij een smeerlap’

Tijd van leven
In wat voor tijd leven wij?
&#8216;Je hoort vaak zeggen dat we in &#8220;roerige tijden&#8221; leven. Maar zijn niet alle tijden roerig? Revolutie, oorlog, Koude Oorlog, er was altijd wel wat. Behalve misschien in de jaren negentig, waardoor iedereen is vergeten hoe het daarvoor was. Je moet er ook nog een mening over hebben, op bepaalde feestjes lijken mensen hun status daaraan te ontlenen. Ik heb dat helemaal niet, en soms vinden mensen dat oppervlakkig. Maar wat kan mij het nou schelen of ene Laura wel of niet de wereld rond gaat zeilen? Wij, mijn vrienden en ik, proberen het gewoon leuk te hebben. We relativeren alles.&#8217;
Wat zou je met een zee van tijd willen doen?
&#8216;Ik kan niet tegen niks doen. Op de bank zitten en een boek lezen, vind ik al lastig. Een uur lang rustig nadenken kan ik dan weer wel, maar dat is werken: stukken schrijf ik vaak eerst in mijn hoofd, daarna op papier. Ik wil niet improductief zijn, dan leer ik niks. Als ik twee dagen niet werk, voel ik me vies en ben ik bang dat ik het schrijven verleer. Daar ben ik altijd bang voor.&#8217;
Hoe deel je je tijd in?
&#8216;Heel strikt. Ik sta altijd om negen uur op en ga om half een naar bed. &#8216;s Ochtends schrijf ik, tijdens het eten lees ik kranten en tijdschriften, &#8216;s middags ga ik sporten en &#8216;s avonds televisiekijken of met vrienden afspreken. Ik werk het best bij routine, dan ben ik het rustigst en het gelukkigst. Mijn weekindeling is dan weer helemaal niet vast, ik kan zo op maandag denken dat het zondag is.&#8217;
Hadden je ouders genoeg tijd voor je?
&#8216;Ik ben enig kind en mijn ouders hadden een latrelatie. Ik woonde bij mijn moeder, die werkte, dus ze was er vaak niet. Maar ik was graag alleen. We aten voor de televisie, er werd niet veel gepraat. En toch: als ik had gezegd: ik wil met jou koekjes bakken, had ze onmiddellijk de bakblikken tevoorschijn gehaald, en meel, en glittertjes, dat weet ik heel zeker. Maar ik was een nerd, wilde hoge cijfers halen. Ik stoorde me aan haar gefluit op de piccolo als ik wiskundesommen maakte, haha.&#8217;
Waar ben je over lange tijd?
&#8216;Ik kan geen plannen maken, voor alle leuke dingen, zoals mijn boek en column, ben ik gevraagd, en ik heb ooit besloten overal ja op te zeggen. Wel wil ik kinderen, maar ik heb nog nooit een serieus vriendje gehad. Alleen scharrels die meestal al een vriendin hadden, maar dat doe ik niet meer, dat is niet netjes. Dus soms maak ik me zorgen: zou het wel lukken voor mijn vijfendertigste?&#8217;

Hanna Bervoets (25), columnist, schrijver van ‘Of hoe waarom’

Tijd van leven
Hoe deelt u uw tijd in?
&#8216;Het &#8220;Limburgs kwartiertje&#8221; komt bij mij niet voor. Ik ben altijd op tijd en kan er slecht tegen als anderen te laat komen. Dankzij mijn secretaresse, die alles aanstuurt en strategisch vooruitdenkt, hoef ik nooit ergens te wachten. Dat levert tijd op. De sporadische avonden dat ik niet hoef te werken, besteed ik aan schrijven en lezen: ik ben verslaafd aan literatuur. Aan vijf uur slaap heb ik genoeg. Uitslapen doe ik niet, wel liggen we zondag soms tot laat in de ochtend gezellig met het hele gezin in bed.&#8217;
Heeft u genoeg tijd voor uw kinderen?
&#8216;Uit mijn eerste huwelijk heb ik twee kinderen die het huis uit zijn, met mijn huidige vrouw heb ik twee kleintjes. We wonen in Zuid-Limburg. Door­de­weeks ben ik in mijn flatje in Den Haag. Daar­door mis ik veel. Ik ben dan ook wel eens jaloers als ik van Wouter Bos of Jet Bussemaker hoor dat ze hun kinderen naar de crèche hebben gebracht. Thuis hebben we de afspraak: dit is tijdelijk. Ik hou het vol tot mijn vrouw zegt: dit kan niet meer.&#8217;
Hoe doorstaat u de tand des tijds?
&#8216;Mijn vader vond het vreselijk om ouder te worden, was in tranen op zijn veertigste verjaardag. Dat heb ik niet. Ik verlies haar, word grijs en sneller dik. Ik ben net zo ijdel als andere politici, maar heb er vrede mee dat de natuur zijn werk doet. Wel wil ik gezond blijven. Ik fiets vaak &#8216;s ochtends voor het werk, van zes tot acht, en af en toe eet ik een periode alleen crackers met mager beleg. Om &#8220;ab zu specken&#8221;, zoals Helmut Kohl dat zei.&#8217;
Wat was uw naarste tijd?
&#8216;Bij de geboorte van onze jongste dochter kreeg mijn vrouw een hersenbloeding. Op de dag dat het kabinet viel, in 2006. Ze lag vijf weken op de intensive care, ik zat thuis met een peuter en een pasgeboren baby die niet bij haar moeder kon zijn. Geen seconde heb ik het erg gevonden dat mijn politieke carrière over was, want daar ging ik vanuit. Ondanks de slechte prognoses is mijn vrouw hersteld zonder er grote schade aan te hebben overgehouden, en ze is nog steeds een fabelachtig goede rechter. Sindsdien geloof ik in wonderen.&#8217;
In wat voor tijd leven wij?
&#8216;Wij staan aan de vooravond van grote veranderingen: de relatie met de natuur en de welvaartsverdeling staan op het spel. Het is eigenlijk puur een herverdelingsvraagstuk. Tussen wereld­delen, tussen mens en natuur. De technologie om er iets aan te doen is er. Het gaat om de politieke wil.&#8217;

Frans Timmermans (48), staatssecretaris Europese Zaken sinds 2007

Kleuterprentenboek
Heldere kleuren. Duidelijke tekeningen. En een eenduidig verhaal in korte zinnetjes met liefst zo simpel mogelijke woorden. Wie hieraan denkt bij een prentenboek voor kleuters, kan aangenaam (of misschien wel onaangenaam) verrast worden door de boeken van Lauren Child. &#8216;Collage&#8217; is nog zachtjes uitgedrukt voor de stortvloed aan tijdschriftknipsels, stofpatronen, waterverfschilderingen en met de computer bewerkte tekeningen die de boeken bevolken. Child, die naam maakte met haar Charlie en Lola en Klaartje Boon-boeken voor iets oudere kinderen (van Charlie en Lola is ook een tv-serie), houdt er eigen ideeën op na over wat geschikt is voor kleuters. Zo is het omslag van Wie wil er een poedel zijn. Ik niet weliswaar knalroze, maar op de eerste pagina&#8217;s binnenin overheersen bruin en grijs. Een park wordt verbeeld met uitgeknipte tekeningen van groene bomen, geplakt op een net zo groen geverfde achtergrond &#8211; het grasveld. De tekst kronkelt erdoorheen als een wandelpad. Maar ook knalt ze gerust figuurtjes in jurken met drukke patronen tegen muren met nog ingewikkelder behangpatronen, en laat ze een achtergrond bestaan uit krantenknipsels met rare hondennieuwtjes.
De teksten verdwijnen in deze ogenschijnlijke chaos een beetje naar de achtergrond. Of liever: een kleintje dat nog niet kan lezen, zal het misschien niet eens opvallen dat er ook woorden staan, zo mooi gaan ze op in de tekeningen. Zinnen kronkelen alle kanten op en geven het voorlezen vaart. En Child gebruikt ook nog eens fijne woorden als &#8216;ornamentele fontein&#8217;, &#8216;op slag geruïneerde schoenen&#8217; en &#8216;allerbekoorlijkste mademoiselle&#8217;.
In het verhaaltje wordt poedel Trixie Twinkelteen schandelijk in de watten gelegd door haar baasje Viviane Brulée, een Sex And The City-achtige fashionista, maar dan met butlers en dienstmeisjes en een kok voor de hond. Natuurlijk wil Trixie veel liever door de plassen stampen en rondrennen, &#8216;net als echte honden met namen als Knauwer en Gabber&#8217;. Dat dit uiteindelijk lukt, is het enige voor de hand liggende aan dit prentenboek dat verder in niets voldoet aan die oude kleuterwetten.
Lauren Child, ‘Wie wil er een poedel zijn? Ik niet’, vertaling Huberte Vriesendorp, Rubinstein, 40 p., € 12,95, 4+

Bekoorlijke chaos

Spanning voor 14+
Honger doet het altijd goed in een kinderboek. Niet de derde-wereld-hongersnood-in-Afrika-honger, maar de honger van iemand die, laten we zeggen, al een dag of twee in een bos rondzwerft, op de vlucht voor het een of ander, wanhopig speurend naar bessen of ander eetbaar spul. Het klinkt misschien gek nu het thema van de kinderboekenweek &#8216;Eten en snoepen&#8217; is, en boeken als Waar is de taart, Pizzamaffia en De reuzenperzik in het zonnetje worden gezet. Maar honger, liefst gecombineerd met een klein broertje of zusje voor wie gezorgd dient te worden, is eigenlijk het uitgangspunt van veel belangrijke kinderliteratuur. Zonder knorrende maag was het niks geworden met De kinderkaravaan of De gebroeders Leeuwenhart, ja zelfs bij De vijf waren het gemberbier en de crackers wel eens op en moest de uitgang van de grot waarin ze hopeloos verdwaald waren, nog gevonden.
Ook in Vlammen van Suzanne Collins, een spannende avonturenroman voor veertien-plus, is de zoektocht naar eten &#8211; en overleven in het algemeen &#8211; een groot onderdeel van het verhaal. Het is dan ook het vervolg op het eveneens dit jaar verschenen De Hongerspelen, en die titel zegt al genoeg. Katniss van zestien heeft de zorg voor haar moeder en zusje op zich genomen sinds haar vader in de mijnen is omgekomen. Ze moet zorgen dat er eten op tafel komt en dat is nog niet makkelijk, want we zitten in het land Panem, wat ooit Noord-Amerika was, dat bestaat uit twaalf arme districten die met harde hand worden onderdrukt door het rijke Capitool. Het contrast is groot: in de districten heerst altijd honger en gaat het er middeleeuws aan toe, terwijl de bewoners van het hypermoderne en decadente Capitool zich alleen maar bezighouden met uiterlijk en vermaak. Om die onevenwichtigheid in stand te houden, moeten de districten jaarlijks elk twee kinderen afstaan om mee te doen aan de Hongerspelen, een variant van Big Brother en Expeditie Robinson, lichtjes geïnspireerd op de mythe van Theseus en Lord of the Flies. Wekenlang wordt de strijd van leven op dood van de twaalf kinderen &#8211; &#8216;tributen&#8217; &#8211; live uitgezonden in het hele land. Let wel, er mag maar één winnaar zijn, en dat is tevens de enige overlevende van het &#8216;spel&#8217;. Er wordt dus heel wat afgemoord, voor zover de tributen nog niet van de honger omgekomen zijn, want de arena waarin de strijd plaatsvindt, en de aanwezigheid van voedsel daarin, wordt van boven af hevig gemanipuleerd. Gelukkig weet Katniss, die zich vrijwillig heeft aangeboden voor de spelen omdat haar zusje was ingeloot, als geen ander wat eetbaar is in de natuur en kan ze fantastisch met pijl en boog omgaan. Dat het water je in de mond loopt als ze een eekhoorn in het vizier krijgt, is de verdienste van de schrijfkwaliteiten van Collins. En wist u dat de worteltjes van waterlelies eigenlijk net zo lekker zijn als zoete aardappels?
Het gegeven van De Hongerspelen en Vlammen is uiterst dramatisch, want de onderling gesloten bondgenootschappen tussen de tributen zullen allemaal op verraad uitlopen &#8211; er mag maar één winnaar zijn &#8211; en hoe vaak lees je in een kinderboek dat kinderen elkaar daadwerkelijk, doelbewust en trefzeker, uitmoorden?
Het is wel aan te raden om met De Hongerspelen te beginnen om ook Vlammen ten volle te begrijpen en waarderen &#8211; alleen al vanwege het subtiele liefdesverhaal dat er ook nog in verweven is. Nu maar hopen dat Collins een beetje opschiet met het schrijven van het slot van deze trilogie.
Suzanne Collins, ‘Hongerspelen’, (395 p.), ‘Vlammen’, (407 p.), vertaling Maria Postema, Van Goor, € 18,95 p.st., 14+

Moordende kinderen op tv

Interview Jan Paul Schutten en Bibi Dumon Tak
Zo groot is de kinderboekenwereld niet. En de afdeling non-fictie voor kinderen al helemaal niet. Laat staan de afdeling non-fictie over dieren voor kinderen. Dus de kans is groot dat de ene schrijver van non-fictie over dieren voor kinderen de andere schrijver van non-fictie over dieren voor kinderen ontmoet. En dan slaat er een vonk over. Het overkwam Jan Paul Schutten en Bibi Dumon Tak, nu een jaar of zeven geleden. Dumon Tak had bij Querido het eerste deel gemaakt van een non-fictiereeks voor kinderen, Het koeienboek. Schuttens Ruik eens wat ik zeg, over de taal van dieren en planten, zou in dezelfde reeks verschijnen. Na een etentje met zijn drieën zag hun redacteur bij de uitgever het al aankomen (Dumon Tak: &#8216;Hij was tegen!&#8217; Schutten: &#8216;Doodsbang dat we dan de hele tijd over hem zouden gaan praten!&#8217;), niet veel later verruilde zij Rotterdam voor Amsterdam en inmiddels bewonen ze al jaren een samen gekochte etage in Amsterdam-Zuid.
In de tussentijd won Bibi Dumon Tak (44) drie Zilveren Griffels en schreef ze in 2006 het Kinderboekenweekgeschenk. Zij wordt alom geprezen als degene die de non-fictie voor kinderen in Nederland naar een hoger plan heeft getild: haar boeken zijn niet alleen informatief, maar vooral literair. Ze beweegt zich soepel tussen de leeftijdscategorieën; per boek verschilt het hoe oud de beoogde lezers zijn. Het bekroonde Bibi&#8217;s bijzondere beestenboek (2006) bestaat uit veertig verhaaltjes over rare dieren voor zes jaar en ouder. Het aangrijpende, op ware gebeurtenissen gebaseerde Soldaat Wojtek, over een soldaat-beer in de Tweede Wereldoorlog, is een roman voor kinderen vanaf tien jaar. Voor volwassenen schreef ze over jeugdige criminelen in Rotjongens, en dit jaar verscheen zowel het voor volwassenen geschreven Oorlogsdieren als het prentenboek voor kleuters Fiet wil rennen met tekeningen van Noëlle Smit.
Ook Jan Paul Schutten (38) zat bepaald niet stil de afgelopen jaren. Negentien kinderboeken, voornamelijk non-fictie, publiceerde hij sinds zijn debuut, over uiteenlopende onderwerpen als het Jeugdjournaal, de Romeinen en spionage. Vorig jaar won hij met het verhalende geschiedenisboek Kinderen van Amsterdam de Gouden Griffel. En dit jaar schreef hij het Kinderboekenweekgeschenk De wraak van het spruitje (zie ook de recensie op pagina 63). Net in de winkel ligt ook Graaf Sandwich, vol feitjes en weetjes over eten. Zijn baan als tekstschrijver bij een reclamebureau heeft hij inmiddels opgezegd om zich fulltime aan het schrijverschap te kunnen wijden.
Geen kinderen
Het appartement van het schrijverskoppel, op tweehoog in een smalle straat, is aan de krappe kant. Eigenlijk bestaat het uit één grote kamer met schuifdeuren &#8216;maar die zijn stuk, ze kunnen niet meer dicht&#8217;. De slaapkamer, enigszins afgescheiden door een strategisch opgestelde lage boekenkast aan de ene kant, de woonkamer met open keuken aan de andere kant. &#8216;En nu kun je nog rustig zitten,&#8217; verzekert Schutten, &#8216;maar normaal rent Sien hier ook nog rond.&#8217; Hun hond is uit logeren op het platteland. Kinderen hebben ze niet. Tegen degene die dat opmerkelijk zou vinden voor een stel dat zich volledig met kinderboeken bezighoudt, zeggen ze altijd dat een kinderarts toch ook geen kinderen hoeft te hebben om een goede arts te zijn. &#8216;Kinderboeken schrijven is een vak,&#8217; zegt Dumon Tak, &#8216;en niet iets wat je er leuk bij kunt doen als je opeens door je eigen kinderen geïnspireerd raakt. Daar denken sommigen anders over, maar het heeft nog nooit een goed boek opgeleverd. En ik vind het heel leuk om met kinderen te zijn, maar ik hoef ze niet zelf te hebben.&#8217;
Op de grote ovale tafel staan twee identieke witte laptopjes, dicht bij elkaar. Dit is woonkamer, eetkeuken, zitkamer, liefdesnest en werkkamer in één.
Werken jullie echt altijd zo samen aan één tafel?
Dumon Tak, druk gebarend, met licht Rotterdams accent: &#8216;Ik ben heel fysiek, moet steeds opstaan, ik praat hardop, roep om de haverklap: &#8220;Kut, het lúkt niet&#8221; en zo. Maar hij heeft nooit last van mij, hij tikt gewoon door.&#8217;
Schutten: &#8216;Ik ben een reclamebureau gewend, vind lawaai om me heen niet erg.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;En ik ben er dus hypergevoelig voor. Soms als het heel erg wordt en ik zelfs niet meer tegen dat onverstoorbare doortypen van Jan Paul kan, vertrek ik naar de badkamer. Aan de wasmachine kan ik heel rustig zitten werken.&#8217;
Schutten: &#8216;Nu moet ik toch even nuanceren. Dit klinkt of Bibi een prinses op de erwt is, maar&#8217; &#8211; hij kijkt even opzij &#8211; &#8216;het is misschien twee dagen per jaar dat je aan de wasmachine zit.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Kijk, als het niet zou werken, moet je een kantoortje huren. Maar dat kost heel veel geld, en bovendien: ik wíl helemaal geen andere mensen om me heen, ik wil gewoon thuis schrijven.&#8217;
Schutten: &#8216;Ik vind het prettiger als Bibi er wel is als ik zit te werken, dan niet.&#8217;
Hoe is het om als concurrenten een relatie te hebben?
Schutten: &#8216;Kijk, het is natuurlijk niet de bedoeling dat Bibi nu ook een Gouden Griffel wint. Dan sta ik meteen weer achter.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Zwáár achter.&#8217;
Maar nee, vinden ze, ze zijn helemaal geen concurrenten, ze zijn vooral heel verschillend. &#8216;Bij Bibi draait het om de mooie zinnen, poëzie is het eigenlijk. Ik ben meer van de bizarre feitjes,&#8217; zo vat Schutten het samen.
Dumon Tak: &#8216;In jouw nieuwe boek, het is nog niet verschenen, waar gaat het ook weer over, jij had daar zo&#8217;n mooi zinnetje voor?&#8217;
Schutten, plechtig: &#8216;Dierlijk vernuft.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Precies! Waar dieren beter in zijn dan mensen. Sommige van die beesten staan ook in mijn bijzondere beestenboek. Zoals de bombardeerkever, die had ik al.&#8217;
Schutten, op z&#8217;n Rotterdams: &#8216;Maar die kon ik ook al!&#8217;
Dumon Tak: &#8216;En de thermometervogel, die hebben we ook allebei.&#8217;
Schutten: &#8216;Die komt er bij mij maar heel kort in voor.&#8217;
Dat is wel erg toevallig.
Dumon Tak: &#8216;We hebben allebei oog voor wat leuk is, denk je niet?&#8217;
Schutten: &#8216;Mijn boek is heel compleet. Elk bijzonder dier staat erin, gruwelijk veel.&#8217;
Dan staan ze plots enthousiast op: &#8216;Wacht, laten we allebei onze bombardeerkever-stukjes voorlezen!&#8217; Schutten pakt zijn laptop en zoekt het document van het boek waaraan hij nog bezig is. Dumon Tak haalt Bibi&#8217;s bijzondere beestenboek uit de boekenkast.
Omstebeurt lezen ze hun hoofdstuk voor over het eigenaardige torretje dat zich tegen aanvallers verweert met het werpen van giftige vloeistoffen die hij zelf fabriceert. Bij Dumon Tak is het &#8216;een onderkruipsel, één centimeter klein, maar pas op! Het is een levend kanonnetje, met bommen aan boord.&#8217; En: &#8216;In zijn achterlijfje zit een fabriekje dat een giftig mengseltje maakt, dat ligt vredig in een voorraadkamer te wachten in zijn lijf. Dan gaat het naar de ontploffingskamer.&#8217;
Bij Schutten een licht ironische, gedetailleerde uitleg vol scheikundige namen als waterstofperoxide en hydrochinon, &#8216;en als je dat mengt met catalase en peroxidase, dan heb je dus P-benzofenon. Meer heb je niet nodig om een uiterst dodelijke bom te maken.&#8217;
Aandachtig heeft Dumon Tak zitten luisteren naar haar geliefde. Dan zegt ze: &#8216;Ik zou het woordje &#8220;belager&#8221; nooit gebruiken, dat vind ik een heel lelijk woord. En ook iets te moeilijk voor kinderen. Of &#8220;overigens&#8221;. En &#8220;uiterst&#8221;, staat dat er nou in?&#8217;
Schutten: &#8216;Belager, tja. Je moet met synoniemen werken, natuurlijk.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Hij gebruikt die rare lange scheikundige woorden, dat is grappig. En bij mij kom je dichter bij de kever te staan. Ik probeer hem voelbaarder te maken. Jan Paul beschrijft meer de buitenkant, ik zit aan de binnenkant te wroeten. Dat geldt eigenlijk wel voor ons hele schrijven.&#8217;
Schutten: &#8216;Nou nee. Of, in dit boek misschien wel.&#8217;
Zij: &#8216;Bij jou valt meer te lachen.&#8217;
&#8216;Dat denk ik wel,&#8217; beaamt hij. &#8216;Het is ook niet mijn ambitie om zo te schrijven als jij. Ik wil zo toegankelijk mogelijk schrijven voor een bepaalde doelgroep: de kleine wijsneusjes. Wat ik zelf was toen ik een jaar of elf was.&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Ik doe verschrikkelijk lang over een zin. Wat hij in een uur tikt, daar doe ik een dag over. Of langer. Ik kan uren nadenken omdat in een zin een eenlettergrepig woord ontbreekt. Dan zit ik helemaal vast. En Jan Paul tikt gewoon door. Ik gooi vaak alles weer weg, aan het einde van de dag. Hij niet.&#8217;
Schutten: &#8216;Zo gemakkelijk schrijf ik ook weer niet. Aan Kinderen van Amsterdam heb ik twee jaar gewerkt.&#8217;
Volwassenen zijn makkelijker
Het frustreert wel eens, zeggen ze, dat kinderboeken in lager aanzien staan dan boeken voor volwassenen. Een kinderboekenschrijver moet het percentage van de opbrengst delen met de illustrator en verdient dus per saldo minder dan een schrijver van &#8216;volwassenenboeken&#8217;.
Dumon Tak: &#8216;De boodschap is toch: jullie zijn minder belangrijk, jullie werk is makkelijker. Terwijl, ik schrijf er geen bladzij minder om, of het nou geïllustreerd wordt of niet.&#8217;
Zouden ze dan toch niet liever voor volwassenen schrijven?
Beiden: &#8216;Néé!&#8217;
Dumon Tak: &#8216;Het is veel makkelijker, dat wel. Guus Kuijer, die voor mij de beste schrijver is, zei dat laatst ook: nu hij met pensioen is, mag hij het rustiger aan doen van zichzelf, dus schrijft hij tegenwoordig voor volwassenen. Dan hoef je minder moeite te doen om dingen begrijpelijk te maken.&#8217;
Schutten: &#8216;Maar voor kinderen schrijven is gewoon leuker. Dan stá je maar onder aan de hiërarchie.&#8217;