Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

<div class="lead">
<p>De Poëziepocast is weer live! Deze week met de winnaar van het NK Poetry Slam 2016: Carmien Michels. &#8216;Ik heb gedichten waar ik al vijf jaar aan bezig ben.&#8217; Maar dít gedicht kwam er vrij snel uit.</p>
</div>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F345608614&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>Tivoli Vredenburg is een duizelingwekkend gebouw. Ik ben er sinds de heropening al regelmatig geweest, voornamelijk als jaarlijks medepresentator van het NK Poetry Slam, en ik heb het gebouw nog steeds niet echt doorgrond. Wat dat betreft doet het me denken aan mijn studentenjaren op het Amsterdamse PC Hoofthuis: waar gisteren écht nog een trap of een lift zat, zit nu ineens een toilet of een zaaltje.</p>
<p>Op<em> de Nacht van de Poëzie</em> is op een voor de gelegenheid gematerialiseerde tussenverdieping met een bar een knus podium ingericht met Chesterfields en een videoverbinding met de Grote Zaal, waar doorlopend de hele nacht dichters en entr’actes optreden. Vanaf dit podiumpje zal ik tot februari volgend jaar elke maand een gesprek voeren met een dichter uit het Nachtprogramma. De eerste in die rij: Carmien Michels.</p>
<p>In 2016 won ze het NK Poetry Slam dus Tivoli Vredenburg is bekend terrein voor haar, in zoverre dit Rorschachgebouw ooit bekend terrein is voor iemand (ik was nog nooit op deze verdieping geweest en ga ervan uit dat hij er de volgende keer ook niet meer is). Haar debuutbundel verschijnt volgende maand, maar ze publiceerde al twee romans. Op de Nacht bespreken we haar gedicht <em>De ogen maken de huid</em>.</p>
<p><strong><em>De ogen maken de huid</em></strong></p>
<p><em>Tussen deze nieuwe muren</em><br />
<em>kunnen we veel beter spelen</em><br />
<em>wie we willen zijn</em></p>
<p><em>Zodra er oude vrienden op bezoek komen</em><br />
<em>en vragen stellen over onze kamerplanten</em><br />
<em>zetten we krappe maskers op van</em><br />
<em>eerdere voorstellingen</em></p>
<p><em>Groene vrienden</em><br />
<em>zijn zich van geen spel bewust</em><br />
<em>weten niet dat ze kostuums aantrekken</em><br />
<em>wanneer we hun jassen verstoppen</em><br />
<em>in de vestiairekast knipogen naar de souffleur</em><br />
<em>die we met vershoudfolie</em><br />
<em>in zwijgen hulden</em></p>
<p><em>Als de gasten met staande ovatie</em><br />
<em>ons huis verlaten buigen wij diep</em><br />
<em>terwijl de schijnwerpers in slow motion</em><br />
<em>stoppen met staren rekken we de dag van ons af</em></p>
<p><em>We trekken alle aardigheid op maat uit</em><br />
<em>ik schenk mijn schmink aan het donker</em><br />
<em>jij zet de technieker op het terras</em><br />
<em>in de asbak smeult zijn sigaret</em><br />
<em>een gaatje in ons geweten</em></p>
<p>Uit: Carmien Michels, <em>We komen van ver</em>, Uitgeverij Polis 2017.</p>
<p>Carmien vertelt dat ze dit gedicht vrijwel in één keer op heeft geschreven, wat uitzonderlijk is, omdat ze normaal eindeloos schaaft aan haar gedichten. De reden dat we dit gedicht bespreken is dan ook dat dit gedicht als een van de weinige uit haar nieuwe bundel al af was, tenminste, half september. Ik mag hopen dat Carmien inmiddels iets dichter bij de definitieve vorm van haar manuscript is gekomen, aangezien het al over een maand in de winkel ligt en dus over een week ongeveer bij de drukker moet liggen. Gelukkig heeft Carmien naar eigen zeggen een redacteur die haar begrijpt. Onmisbaar voor elke dichter, en een reden om erop te vertrouwen dat die bundel heus wel op tijd in de winkel ligt, en nog een mooie bundel zijn zal ook.</p>
<div class="info-box">
<p>Over twee weken, op 23 oktober, is er weer een reguliere aflevering van de Poëziepodcast. De volgende live-aflevering, met Abdelkader Benali, verschijnt op 6 november.</p>
</div>


Daan Doesborgh

De Poëziepodcast 11: met Carmien Michels, over ‘kunstmatige spontaniteit’ en gedichten die je af móét maken

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Ted van Lieshout en zijn kinderpoëzie op hoge poten. Want het lachen is wat blijft.</p>
</div>
<p>Alles is weer heerlijk bij het oude deze keer. Drieëntwintig minuten, opgenomen in Splendor, zonder publiek erbij. In alle vroegte (en zonder koffie want de koffiemachine is stuk) schuift Ted van Lieshout aan in de Grote Zaal voor aflevering 10 van de Poëziepodcast. Voor we kunnen beginnen moet ik eerst nog het enorme audiobestand van mijn lange gesprek met Peter Verhelst verwijderen, anders past deze nieuwe aflevering, die we keurig binnen de tijd hebben gehouden, niet op de recorder.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F342325457&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>We duiken er meteen in met het gedicht dat Ted heeft meegebracht, een van zijn favoriete gedichten. Het is van de éminence grise van de Nederlandse kinderpoëzie, Leendert Witvliet, die trouwe Vrij Nederland-lezers nog wel kennen van kinderrubriek De Blauw Geruite Kiel.</p>
<div class="info-box">
<h3>Paarden voor de ramen</h3>
<p>Er kwamen paarden tot vlak bij de ramen<br />
en het was ook al de achtste dag<br />
en er was een trommelaar vanmorgen<br />
en een man had zo gestaard<br />
en de kat was niet thuis<br />
en de hond blafte maar<br />
en het was een jaar met dertien maanden<br />
drieënvijftig weken, alles<br />
werd te veel, die late avond<br />
toen er zware lasten uit de bomen vielen<br />
en paarden voor de ramen kwamen.</p>
<p>Leendert Witvliet, uit: <em>In zomers</em>, Uitgeverij Querido, 1994.</p>
</div>
<p>Het is een mysterieus gedicht, en voor Ted is dat precies de reden dat hij er geen genoeg van kan krijgen: hij snapt er geen hout van en dat maakt het zo aantrekkelijk. Gelukkig hoef je een gedicht ook niet te begrijpen om het mooi te kunnen vinden. Dat is überhaupt wat poëzie zo aantrekkelijk maakt. Ted vat het samen in een zin die ik als eerste selecteer als ik ooit een compilatie maak van memorabele uitspraken over poëzie die deze podcast heeft voortgebracht: &#8216;Op het moment dat je aanvaardt dat je niet alle gedichten zult begrijpen, sta je open voor alle poëzie.&#8217;</p>
<p>Ik vond het zelf een ontzettend Ted van Lieshout-gedicht, een kwalificatie waar Ted het aanvankelijk totaal niet mee eens is, omdat zijn gedichten altijd juist heel duidelijk zijn. Maar dan diept hij uit zijn meest recente bundel, <em>Onder mijn matras de erwt</em>, toch een gedicht op waar toch wat ongrijpbaarheid in zit. Daarin wordt de lezer van regel tot regel op het verkeerde been gezet, met listige enjambementen zoals &#8216;Ik zie in de spiegel / een zee // meer min / met voeten.&#8217; &#8216;Nou die snap ik eigenlijk ook niet echt.&#8217; Uiteindelijk is dat pesterige vooruitschuiven van betekenis ook wat Witvliet doet in zijn gedicht: de lezer verwacht dat het gedicht naar het einde toe duidelijker wordt, maar het wordt eigenlijk alleen maar verwarrender.</p>
<p>Het gedicht over de zee, meer, min was een extraatje, want het gedicht van eigen hand dat Ted eigenlijk mee had genomen hebben we nog tegoed. Het komt uit dezelfde bundel, maar is heel anders. In <em>Onder mijn matras de erwt</em>, nu verkrijgbaar bij de betere boekhandel, probeert Ted een nieuw concept, want de hele bundel gaat over één meisje dat we volgen tijdens het opgroeien. De luisteraars van de Poëziepodcast ontmoeten haar op een precair moment: haar ouders gaan scheiden.</p>
<div class="info-box">
<h3>uit elkaar</h3>
<p>Papa en mama willen uit elkaar en ze doen net<br />
of het onze schuld niet is. Maar natuurlijk is het dat wel.</p>
<p>Wij hebben ons bord niet leeggegeten.<br />
Wij zijn niet op tijd naar bed gegaan.<br />
Wij hebben niet gehoorzaamd.<br />
Wij doen niet genoeg ons best op school.</p>
<p>Papa en mama hadden nóóit verwacht dat ze zulke<br />
teleurstellende kinderen zouden krijgen en daarom<br />
gaan ze nu scheiden. Ze gaan waarschijnlijk ieder<br />
met iemand anders proberen nieuwe kinderen<br />
te krijgen die minder mislukt zijn.</p>
<p>&#8211; Nou, jullie twee doen je best maar! Betere kinderen<br />
dan wij bestáán niet, kunnen niet geboren worden!</p>
<p>Als wij hadden geweten dat we bij zulke ruziënde ouders<br />
geboren zouden worden, hadden we minder verstand<br />
meegenomen met onze geboorte. Maar het is nu eenmaal zo.</p>
<p>Als jullie de hele tijd ruzie blijven maken, gaan<br />
mijn broer en ik net zo lief ergens anders wonen.</p>
<p>Wij hebben misschien geen recht op wijze ouders,<br />
maar wij hadden er wel op gerekend.<br />
We kunnen er ook naar blijven verlangen,<br />
al begrijpen we dat het geen zin heeft.</p>
<p>Dus ga maar uit elkaar.<br />
Wij geven er toestemming voor.</p>
<p>Ted van Lieshout, uit: <em>Onder mijn matras de erwt</em>, Uitgeverij Leopold 2017</p>
</div>
<p>Het gedicht heeft een vorm waar Ted patent op lijkt te hebben: het verontwaardigde briefje. Hij is een meester van deze vorm, in ieder geval in zijn gedichten. Kinderen die de scheidingsplannen van hun ouders berispen, een moeder die de moederdagtekening van haar kind afkraakt, of een gezin dat klaagt omdat de slager hen geen operatief verwijderde kippenpootjes van nog levende kippen wil verkopen: het zijn allemaal gedichten van Ted van Lieshout, juweeltjes van verontwaardiging. Poëzie op hoge poten.</p>
<p>Een hele poos gaat het gesprek per ongeluk niet over ‘uit elkaar’ maar over het gedicht ‘wij wilden acht kippenpootjes’ uit de bundel <em>Driedelig paard</em>, het verontwaardigde briefje over operatief verwijderde kippenpootjes dat ik hierboven al aanhaalde. Het is een van mijn favoriete gedichten, en Ted vertelt dat hij het in het begin niet voor kon dragen zonder in de lach te schieten. Ik ga het hier niet publiceren, u moet maar gewoon allemaal <em>Driedelig paard</em> kopen want het is een heerlijke bundel met nog meer mooie én hilarische gedichten.</p>
<p>Maar dan gaat het toch over dit gedicht, en over scheiden. Ted en ik hebben er allebei geen ervaring mee, mijn ouders zijn nog altijd getrouwd, een unicum tegenwoordig (hoi pap en mam) en Teds vader overleed toen Ted nog geen acht was, maar we kennen allebei genoeg kinderen van gescheiden ouders. Een gedicht als ‘uit elkaar’, waar ernst en humor hand in hand gaan, biedt misschien wel houvast in zo’n verwarrende tijd.</p>
<p>Het samengaan van humor en een boodschap is volgens Ted enorm belangrijk. Waarbij de humor niet als een lepeltje suiker fungeert om het lepeltje traan te kunnen verdragen, maar zijn verdiende plaats inneemt als wezenlijk onderdeel van het leven. Ted haalt een lied van Friso Wiegersma aan, die over de dood van Wim Sonneveld schreef over &#8216;het lachen wat we samen deden, het is voorbij.&#8217; Ted zingt een stukje, minstens zo mooi als Willem Nijholt natuurlijk, maar wie het hele nummer wil luisteren vindt het hier:</p>
<p><iframe width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/Rclv3N64ShU?feature=oembed" frameborder="0" allowfullscreen></iframe></p>
<p>Alleen: het lachen is niet voorbij als iemand overlijdt, zoals de oma van de hoofdpersoon in het laatste gedicht van<em> Onder mijn matras de erwt</em>. Het lachen is juist wat blijft, en humor kan helpen om moeilijke momenten draaglijker te maken. De poëzie van Ted is een mooi voorbeeld van hoe, ook in de poëzie, humor ontzettend belangrijk is. Ikzelf heb in ieder geval nog nooit zo vaak gelachen tijdens een aflevering.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F342325457&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>Als u dit artikel leest, heeft de Nacht van de Poëzie al plaatsgevonden, en zitten er in mijn geheime kluis vijf wervelende gesprekken met dichters Carmien Michels, Abdelkader Benali, Simone Atangana Bekono, Astrid Lampe en Bart Moeyaert. Deze gesprekken komen, in bovenstaande volgorde, een voor een online, de eerste op 9 oktober. De volgende reguliere aflevering komt op 23 oktober, en zo gaan we vrolijk elke twee weken door. Het regent, tijd voor méér Poëziepodcast!</p>


Poëziepodcast 10: Ted van Lieshout en zijn juweeltjes van verontwaardiging

<div class="lead">
<p>Dit is de eerste aflevering in een reeks van zes extra afleveringen van de Poëziepodcast. Zo live, er valt zelfs een theekopje te pletter. Lees hier de gedichten mee.</p>
</div>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F340830264&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>Dit eerste gesprek nam ik op bij een bijeenkomst in Splendor waar potentiële donateurs een proeverij kregen voorgeschoteld van wat er zoal in Splendor voor leuke dingen gebeuren. Het is een voorproefje voor het eigenlijke project waar ik volgende maand mee start: op 16 september ben ik aanwezig op <em>de Nacht van de Poëzie</em> in Tivoli Vredenburg, om vijf dichters uit het programma live te interviewen. Deze gesprekken komen allemaal als extra, korte afleveringen van de Poëziepodcast online. Op de Nacht van de Poëzie ga ik in gesprek met Bart Moeyaert, Carmien Michels, Abdelkader Benali, Astrid Lampe en Simone Atangana Bekono. Maar nu eerst: Simon Mulder.</p>
<p>Voor wie vertrouwd is met het Amsterdamse literatuurwereldje is Simon een bekende verschijning. Altijd onberispelijk gekleed in prachtige driedelige kostuums is hij op talloze evenementen te vinden, als dichter, als uitgever van handgemaakt poëzieperiodiek <a href="http://www.feestderpoezie.nl/avantgaerde/avantgaerde.htm">Avantgaerde</a> of als barman in zijn eigen mobiele <a href="http://www.feestderpoezie.nl/poeziebar/poeziebar.htm">absintbar</a>, die hij startte toen hij erachter kwam dat het precies even lang duurt om volgens de regelen der kunst een glas absint in te schenken, als om een sonnet voor te dragen.</p>
<p>Wie nu het gevoel krijgt dat Simon uit de negentiende eeuw is weggelopen, legt in ieder geval de vinger op zijn poëticale voorkeursstroming: de Tachtigers. Simon begint dan ook met een prachtig sonnet van Willem Kloos.</p>
<p><em>VI.</em></p>
<p><em>Nauw zichtbaar wiegen op een lichten zucht</em><br />
<em> De witte bloesems in de scheemring &#8211; ziet,<br />
</em><em>Hoe langs mijn venster nog, met ras gerucht,</em><br />
<em> Een enkele, al te late vogel vliedt.</em></p>
<p><em>En ver, daar ginds, die zacht-gekleurde lucht<br />
</em><em>Als perlemoer, waar ied&#8217;re tint vervliet<br />
</em><em>In teêrheid.., R</em><em>ust &#8211; o, wonder-vreemd genucht!<br />
</em><em>Want alles is bij dag zóó innig niet.</em></p>
<p><em>Alle geluid, dat nog van verre sprak,<br />
</em><em>Verstierf &#8211; de wind, de wolken, alles gaat<br />
</em><em>Al zacht en zachter &#8211; alles wordt zoo stil&#8230;<br />
</em></p>
<p><em>En ik weet niet, hoe thans dit hart, zoo zwak,<br />
</em><em>Dat al zóó moê is, altijd luider slaat,<br />
</em><em>Altijd maar luider, en niet rusten wil.</em></p>
<p>– Willem Kloos, uit: <em>Verzen</em>, 1894.</p>
<p>Het is ambachtelijke poëzie zoals je die nog maar weinig ziet, waar elk woord zijn plek heeft als de radertjes in een uurwerk. Kloos bouwt heel zorgvuldig een herkenbaar beeld op: een lome zomeravond, en gebruikt dat dan om ons mee te laten voelen met een niet voor iedereen herkenbaar beeld, maar dat wel zijn imago van de gewelde dichter gestalte geeft: ook in al deze rust wil dat verdomde hart van mij maar niet tot bedaren komen.</p>
<p>Dat Simon deze kunst zelf ook beheerst, laat hij zien met zijn eigen gedicht, eveneens een sonnet, al haast hij zich erbij te vermelden dat hij ook vaak genoeg andere versvormen hanteert. Hij is beslist geen monomane sonnettenbakker.</p>
<p><em>Het wonder dat zich tussen ons voltrok<br />
</em><em>Blijft, nu het is verloren, in mij spoken<br />
</em><em>Ooit vrolijk in vergeefse hoop gedoken<br />
</em><em>Denk ik aan wat ons in de schaduw trok;</em></p>
<p><em>Plots raakten we ten prooi aan spot en wrok<br />
</em><em>En, van vergeving en verweer verstoken<br />
</em><em>En alles halverwege afgebroken,<br />
</em><em>Veroordeeld tot leven tegen de klok<br />
</em></p>
<p><em>Want nu ik onomkeerbaar heb gefaald<br />
</em><em>Keert alles steeds om één punt in de tijd:<br />
</em><em>Toen hebben we de hoogste prijs betaald</em></p>
<p><em>En werd dit huis tot woning aan de spijt;<br />
</em><em>In elke kamer klinkt het steeds herhaald<br />
</em><em>Verwijt: ‘Ik had je en ik ben je kwijt’</em></p>
<p>– Simon Mulder, uit: <em>Avantgaerde</em> IV, 2014.</p>
<p>Hetzelfde mechanisme: een gedicht waarin elk woord een functie heeft, om zo iets individueels voelbaar te maken voor een ander. Dit gedicht werd gepubliceerd in Simons poëzietijdschrift <em>Avantgaerde</em>, dat met de hand gedrukt en in elkaar gezet wordt. Op het omslag de afdruk van een handgemaakte houtsnede, je kan wel stellen dat dit het meest ambachtelijke tijdschrift van Nederland is.</p>
<p>Het gedicht van Simon wordt aan het einde van een ferme punt voorzien door een theekopje dat op de grond klettert. Hét bewijs dat een <em>live</em> registratie ook zo zijn voordelen heeft. Over twee weken is er weer een gewone, lange aflevering van de Poëziepodcast, en over een maand is er dan weer de volgende miniaflevering, opgenomen op <em>de Nacht van de Poëzie</em>. De dagen zijn weer aan het lengen, voor we het weten is het herfst. Gelukkig is er meer dan genoeg Poëziepodcast.</p>


Zes extra afleveringen van dé Poëziepodcast!

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Peter Verhelst, extra lang want extra interessant. Over je eigen wereld scheppen.</p>
</div>
<p>Vanwege de Summer Academy van Splendor, een stoomcursus muziek en alles wat er tegenwoordig bij komt kijken om als muzikant te werken, zijn alle ruimtes stijf volgeboekt, van de kelder tot de zolder. Mijn beschermengelen van de SLAA helpen me uit de brand, en zodoende sta ik op een zonnige maandag voor de Tolhuistuin (het paviljoen, niet de tuin) op Peter Verhelst te wachten, die een paar minuten later zichtbaar verward door de kenmerkende chaos van Amsterdam Noord aan komt lopen.</p>
<p>In de wat luidruchtige Grote Zaal van wat behalve Tolhuistuin ook wel Paradiso Noord heet, hebben we een gesprek. Deuren op de gang piepen open en klappen dicht, rolkoffers, pratende passanten en lossende vrachtwagens doen me meer dan eens naar het veilige stille Splendor verlangen (als er tenminste geen <a href="https://www.vn.nl/de-poeziepodcast-7-martijn-den-ouden-stelt-zich-voor-dat-hij-een-vrouw-is/">graafmachine</a> tegen de gevel beukt). Maar het zit ons gesprek niet in de weg, sterker nog, deze maand presenteer ik u een dubbelaflevering van de Poëziepodcast. Als Peter Verhelst aan het woord is volgt de ene gedachte zo mooi uit de volgende dat ik er nauwelijks iets uit durf te halen, en machteloos zie hoe de toch al fikse aflevering uitdijt, naar 25 minuten, naar een half uur, naar 40 minuten. Twee keer een hele aflevering, maar het gesprek is het waard. Bijna drie kwartier lang een <em>nerdgasm</em> voor poëzienerds, althans, voor deze poëzienerd dan toch.</p>
<p>Het was gewoonweg zonde om van de 40 minuten die ik na een eerste ronde monteren nog over had, de helft weg te gooien.</p>
<p>We beginnen ons gesprek met de Noorse dichter Nils Christian Moe-Repstad. Peter: &#8216;Hij heet gewoon Nils, ik weet niet waar die Christian ineens vandaan komt.&#8217; Bij de ten onrechte wat onbekende uitgeverij Azul Press verscheen dit jaar de Nederlandse vertaling van Moe-Repstads bundel <em>19 forgiftninger</em>, oftewel <em>19 vergiftigingen</em>. De vertaling is van Liesbeth Huijer en Peter leest de dertiende vergiftiging. &#8216;De andere duren ruim een kwartier, dus we doen een korte.&#8217;</p>
<div class="info-box">
<h3>13e vergiftiging</h3>
<p>&nbsp;</p>
<p>De oude staat is de nieuwe staat, met witte tafelkleden<br />
op de tafels en pinautomaten bij de hoeren</p>
<p>eerst de nachten in Oekraïne, dan de dagen op de Caribische eilanden<br />
waar geld door kinderpartijen wordt gezeefd</p>
<p>zoals walvissen tonnen krill opslokken<br />
en water door de baleinen zeven</p>
<p>de wetten zijn Caribisch, ze produceren dunne lijnen<br />
in het zand en verdwijnen</p>
<p>‘kun je een betrekking voor me regelen in Sint Petersburg?’<br />
vraagt Tsjechov</p>
<p>daar praten ze over de uitroeiing van de bossen<br />
en duelleren ze om bastaardkinderen en getrouwde vrouwen</p>
<p>het is warm en groen in de parken<br />
vanaf het Moskovski-station gaan de treinen zo ver naar het noordoosten</p>
<p>dat men zich het oproer en de afslachting herinnert<br />
betonnen ruïnes en de houten paleizen aan de zwarte zee</p>
<p>de walvissen vullen hun longen met lucht<br />
die plasma wordt in de diepte</p>
<p>de lijnen van de adel zijn recht, maar de adel is politiek<br />
en heeft walvislongen</p>
<p>zo diep in de systemen dat het juist wordt<br />
om te duelleren over de zuiverheid van de bastaardeconomie</p>
<p>de plasmatische rechtszaken en gifmoorden<br />
met nummers in het periodieke systeem</p>
<p>ze zijn onmenselijk in de oostelijke republieken<br />
in het fossiele en in alle noordelijke zeeën</p>
<p>‘ze houden zoveel van hun vaders dat mijn hersenen verweken<br />
en ik verkoop de methaangasreserves van mijn lichaam’*</p>
<p>en de duellen?</p>
<p>te steil op de trappen in Odessa</p>
<p>te open op de vlaktes op de Balkan</p>
<p>te warm in Sint Petersburg, Saint Tropez</p>
<p>het is de gasprinses, plasma en paradijs</p>
<p>het is protest, vlag en vorst</p>
<p>dictators via patrijspoorten naar binnen</p>
<p>* Na een verwonding in een theater in Moskou op 26 oktober 2002 zijn de processen van het lichaam in een trage modus geraakt. Hierdoor ontstaat een ophoping van methaangas die veel hoger is dan normaal.</p>
<p>Nils Christian Moe-Repstad, vertaling Liesbeth Huijer. Uit: <em>19 vergiftigingen</em>. Uitgeverij Azul Press, Maastricht / Amsterdam 2017.</p>
</div>
<p>Op slinkse wijze verweeft Moe Repstad beelden uit de diepzee met beelden uit de politieke actualiteit en uit Rusland, tot de verwijzingen, overeenkomsten en doodlopende metaforen je gaan duizelen. En dan aan het eind die voetnoot. Want we moeten niet denken dat het gedicht met het woord ‘binnen’ eindigt, al leest Peter de voetnoot niet voor. Dat is uit praktische overweging: hoe lees je überhaupt een voetnoot voor? Wat volgt is een gesprek tussen twee hartgrondige voetnootlovers over de zaligheid van verwijzingen in poëzie en proza. Wat volgens ons de essentiële functie van deze voetnoot is, welke dramatische betekenisverandering hij toevoegt, zal ik hier niet verklappen.</p>
<h4>Het meest gehate boek van de afgelopen tien jaar</h4>
<p>Het doen me denken, maar mijn eigen monologen overleven de montage niet, over voetnoten gesproken, aan de roman <em>Jonathan Strange &amp; Mr. Norrell</em>, een fantasyroman van Susanna Clarke waarin driftig met voetnoten gestrooid wordt. Er is één voetnoot die zo’n lange terzijde maakt dat het eigenlijke verhaal van de pagina’s verdwijnt. De voetnoot neemt brutaal het boek over en je krijgt eerst een bladzijde of vijf vol voetnoot voor het verhaal weer verder kan gaan. Of Peter zich ook wel eens zo te buiten is gegaan aan de voetnoot?</p>
<p>Peter begint over <em>Zwerm</em>, zijn extreem lijvige roman (666 pagina’s) die uitkwam in 2005. Hij noemt het &#8216;misschien wel het meest gehate boek van de afgelopen tien jaar&#8217;. Ik vond <em>Zwerm</em> prachtig, maar Peter impliceert dat ik de enige ben die het heeft gekocht. <em>Zwerm</em>, met zijn ondoorgrondelijkheid en zijn megalomane omvang, was &#8216;een fase&#8217;, maar de vader valt zijn kind niet helemáál af, want met genoegen vertelt Verhelst dan toch dat de aantrekkingskracht van een voetnoot is dat je ermee kan impliceren dat iets buiten het eigenlijke boek ligt. In het geval van <em>Zwerm</em> is dat het dagelijks aanwezige geweld in de samenleving. De eigenlijke kern van het boek, maar hij ligt erbuiten: in de voetnoten.</p>
<p>Ik merk dat ik het risico loop teveel in een Verhelst-adept te veranderen, en te weinig in een interviewer. Ik wil nóg meer verbanden leggen, met de functie van randversiering in middeleeuwse handschriften, met Bob Dylans album <em>Self Portrait</em>, al mijn stokpaardjes eigenlijk, maar ik hou het bij een pompeuze vergelijking tussen <em>Zwerm</em>, Claus’ <em>Het verdriet van België </em>en Mulisch’ <em>De ontdekking van de hemel</em>. Allemaal dikke boeken, maar er is meer: Peter looft het vermogen van Hugo Claus om een eigen wereld te scheppen, gedicteerd door eigen regels, en die dan aan zijn publiek voor te leggen. Zo wil hij zelf ook schrijven. Een goed moment om dan ook naar zijn eigen werk te luisteren. Het gedicht dat hij voordraagt is de eerste van een serie lamento’s, een genre waar er volgens Peter &#8216;veel meer van zouden moeten zijn&#8217;.</p>
<div class="info-box">
<h4>Lamento 1</h4>
<p>&nbsp;</p>
<p>Nu de avond, die ene avond toen het licht zo dun,<br />
zo zou vanaf nu de avond zijn en dit het meer waar wij ooit,<br />
de houten ponton waar jij nu over het water uitkijkend<br />
naar een neerstrijkende vogel, altijd de laatste kraanvogel die een steen<br />
in het water, het laatste zonlicht, een zilveren mes dun gewreven op de berg,<br />
hoe je over je schouder over het water op de houten ponton, het meer<br />
waar de kraanvogel aan komt zeilen, het opspattende water,<br />
de ponton waar je in het avondlicht over je schouder van me<br />
weg kijkt waar ik naar de kraanvogel wees, toen dachten we nog,<br />
toen hoorden we water opspatten en tegelijk keken we, de ruk van je haren,<br />
je hoofd van me weg, alsof je uit je ene hand een glas liet vallen,<br />
de andere hand op mijn schouder, even nog</p>
<p>aan het meer, toen het water als oud zilver, toen je jurk op de houten ponton,<br />
waarna we voor elkaar stonden en jij over je schouder bleef kijken,<br />
nauwelijks van de lucht te onderscheiden, van het zwart van het water weldra,<br />
stonden we voor elkaar, bijna tegen elkaar aan, nog even en we zouden,<br />
nog even je hand op mijn schouder, de zon in de bergen uitgelopen, hoe we<br />
op de rand van de ponton, het donker, helemaal van het zwart van het water<br />
tot ook het water en de bergen, tot je jezelf van me weg keek, van de wereld<br />
weg, tot ook het denken aan het meer en het water en de bergen, tot wij<br />
niet langer, tot ook het denken aan ons niet langer, traag over de ponton<br />
stroomt het water, de jurk, de ponton een ponton van zout in het water.</p>
<p>Peter Verhelst, uit: <em>Zoo van het denken</em>. Prometheus, Amsterdam 2011.</p>
</div>
<p>Wie dit gedicht hoort en een beetje thuis is in de canon van de Nederlandse poëzie denkt maar aan één ding: het gelijknamige gedicht &#8216;Lamento&#8217; van Remco Campert. Dezelfde opeenvolging van zinnen die net niet af zijn, maar toch volkomen duidelijk. Die steeds herhaalde, weemoedig gefrustreerde uitdrukking van gemis. Het is geen toeval: Peter was enorm gegrepen door Camperts voordracht van &#8216;Lamento&#8217; tijdens een tournee van Behoud de begeerte in 2008 en schreef diezelfde avond nog dit antwoord. Uiteindelijk is dat toch ook waar elke kunstenaar op hoopt, stelt hij, dat er een antwoord komt.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F338272261&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>P.S. Vanaf deze maand start ik met een spannend project: De Poëziepodcast Live. Voor een betere naam hou ik me aanbevolen, maar wat het inhoudt is dat ik op 16 september aanstaande op de <a href="http://www.nachtvandepoezie.nl/">Nacht van de Poëzie</a> aanwezig ben om vijf dichters kort te interviewen. Onder andere Carmien Michels, Bart Moeyaert en Abdelkader Benali zullen daar aanschuiven. Daar kunt u bij zijn, er zijn nog <a href="http://www.nachtvandepoezie.nl/kaartverkoop">kaarten</a>, maar de interviews worden ook integraal gepubliceerd als extra afleveringen van de Poëziepodcast, via alle gebruikelijke kanalen. Bij wijze van aftrap volgt er over twee weken, op maandag 11 september, een opname van een gesprek dat ik op 17 januari in Splendor had met Simon Mulder, met publiek erbij zodat u vast aan het geluid van applaus in deze podcast kunt wennen. Twee weken later komt weer de gewone, lange aflevering, en daarna de eerste live-opname van de Nacht van de Poëzie. Dubbel zoveel Poëziepodcast, voor dezelfde prijs!</p>


De Poëziepodcast 8: Peter Verhelst, de hartgrondige voetnootlover

<div class="lead">
<p>De Keuken van het Ongewenst Dier heeft de Partij voor de Dieren op z&#8217;n dak. Daar gaat iets mis.</p>
</div>
<p>Dit weekend is er een festival in Rotterdam. Dit weekend is er waarschijnlijk ook een festival in Lutjebroek, en in elke andere Nederlandse gemeente, maar op <a href="http://www.duizelinhetpark.nl/">Duizel in het Park</a> in Rotterdam kan je een workshop volgen van de Keuken van het Ongewenst Dier, een project van Amsterdamse kunstenaars dat gerechten maakt met allerlei soorten plaagdieren. Hun kroketten van Schipholgans liggen in de winkel, ze hebben heerlijk stoofvlees van muskusrat, en de Rotterdamse Partij voor de Dierenfractie is <a href="https://rotterdam.partijvoordedieren.nl/news/tegen-de-consumptie-van-ongewenste-dieren">in alle staten</a>.</p>
<p>De fractie heeft schriftelijke vragen ingediend bij het college omdat B&amp;W de verantwoordelijkheid hebben om dierenleed te voorkomen in de stad. Bij een eerdere workshop van de Keuken van het Ongewenst Dier in Arnhem afgelopen mei was daar de PvdD <a href="http://www.gelderlander.nl/arnhem/pvdd-tegen-workshop-kraaien-en-duiven-plukken-op-festival~aa94b55e/">ook al in touw</a> om de workshop te verbieden. Dat de Partij voor de Dieren tegen vleesconsumptie is, zal voor niemand als een verrassing komen, maar waarom moet deze workshop verboden worden, maar komt er geen verzoek om de plaatselijke pulled-porkbrandweerwagen, de keurslager of de supermarkt te verbieden?</p>
<p>De Keuken van het Ongewenst Dier is een heel mooi en heel nuttig initiatief. Hun <a href="http://dekeukenvanhetongewenstdier.nl/">doelstelling</a> is “de absurditeit in de wijze van vleesproductie” aantonen. Volgens de Partij voor de Dieren bestaat er niet zoiets als een ongewenst dier. Volgens de Keuken van het Ongewenst Dier ook niet. Met andere woorden: de PvdD valt haar medestanders aan. De Schipholganskroketten en de My Little Ponyburgers dienen er juist voor om mensen na te laten denken over vlees eten. Een kraai plukken, dat doe je niet. Maar je kiloknallerdrumsticks zaten ook ooit op een ongeplukte kip. In een tijd waar we bij wijze van amusement naar een weiland vol bestelbusjes gaan om daar allemaal dingen te eten houdt de Keuken ons een spiegel voor. En dan doen ze ook nog eens iets aan de redeloze verspilling van prima vlees op arbitraire gronden als ‘muskusratten zijn vies’ en ‘paarden zijn lief’.</p>
<p>Tegen vleesconsumptie? Prima. De PvdD doet heel nuttig werk om het leven van dieren in de agrarische sector te verbeteren, en om meer bewustzijn te creeëren over de schadelijke gevolgen van vlees eten voor het milieu, en de morele twijfelachtigheid van vlees eten in het algemeen. De Keuken van het Ongewenst Dier doet precies hetzelfde, maar dan vanuit het idee dat verantwoordelijk en bewust vlees eten moet kunnen. Op hetzelfde festival staan <a href="http://www.duizelinhetpark.nl/content/eten-drinken-0">foodtrucks</a> die op hun site met geen woord reppen over de herkomst van hun vleesproducten. Doe daar eerst eens wat aan, Partij voor de Dieren, voor je je tegen je medestanders keert.</p>


De Partij voor de Dieren keert zich tegen haar eigen medestanders

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Martijn den Ouden over de valkuilen én voordelen van lyrisch schrijven.</p>
</div>
<p>Halverwege een zin over de functionele rol van opmaak in zijn gedicht valt Martijn den Ouden ineens stil. Er klinkt een luid geschraap. Een graafmachine doet iets voor het raam, de muur uitbreken, lijkt het wel. Zover komt het gelukkig niet, en de opnames kunnen doorgaan. Ik heb het erin gelaten, anders vraagt iedereen zich toch maar af wat dat graafmachineachtige gezoem is dat op de achtergrond nog een minuut of vijf aanhoudt.</p>
<p>Het past wel bij de poëzie van Martijn, waarin ook altijd onverwachte gebeurtenissen en ontregeling op de loer liggen. Alleen al de titels van zijn laatste twee bundels zijn intrigerende mysteries: <em>De beloofde dinsdag</em> en <em>Een kogelvrije zomer</em>. Het is excentrieke poëzie, die even goed kan ontroeren als ontregelen, een kwalificatie die denk ik wel verraadt dat we na K. Schippers vorige maand nog even blijven hangen in het fonds van uitgeverij Querido.</p>
<p>We beginnen met een gedicht van Martijns fondsgenoot Bernard Wesseling, dat me al net zo doet huiveren als het lijkschouwersgedicht van Gotfried Benn dat Menno Wigman <a href="https://www.vn.nl/poeziepodcast/" target="_blank">in aflevering 1 voordroeg</a>, maar dan grappiger.</p>
<div class="info-box">
<p>Innige nietigheid</p>
<p>Ik had een keer jeuk op mijn hoofd.<br />
Door aan mijn kruin te krabben<br />
bleef ik haken met mijn nagel.</p>
<p>Omdat mijn nieuwsgierigheid groter was dan<br />
mijn angst bleef ik pulken, stukje bij beetje<br />
brokkelde mijn schedeldak af. Licht viel in.<br />
Er was geen pijn. Er was geen verbazing over<br />
het ontbreken van pijn. Wel aarzelden mijn vingers<br />
toen ze de zachte binnenkant betastten,<br />
een natte voering.</p>
<p>Voor ik het wist had ik mijn weke delen volledig<br />
gehesen en hield ze in mijn handen.<br />
Boven in mijn hoofd tochtte het<br />
en de rugpijn waar ik vaak last van had<br />
door het vele zitten dat ik dagelijks deed, was verdwenen.</p>
<p>Toen bracht ik het brein tot op ooghoogte<br />
en zag dat het werd ontsierd door een fopbril<br />
met fopneus en fopsnor. Ik nam het feestartikel af<br />
en meteen verscheen een nieuw.</p>
<p>Dit herhaalde zich tot het brein, doordat<br />
de temporale kwab loskwam als een schoenzool,<br />
in klapperend lachen uitbarstte.<br />
Een spottend applaus dat onbepaalde tijd nagalmde.</p>
<p>Ik snokte wakker, zat rechtop in bed,<br />
wreef me in het gezicht alsof ik mijn trekken uitwiste<br />
en beet de gescheurde nagel af terwijl ik<br />
een innige nietigheid voelde.</p>
<p>Bernard Wesseling, uit: <a href="https://www.vn.nl/product/dag-ligt-open-als-ei-gebroken-schaal-bernard-wesseling/" target="_blank"><em>&amp; de dag ligt open als een ei in zijn gebroken schaal</em></a>, Querido 2016</p>
</div>
<p>We bespreken de merkwaardige en effectieve combinatie van schutterige nonchalance en plotselinge diepzinnigheid die Bernard Wesseling tot in de finesses beheerst. Het thema van het eigen lichaam, en hoe je daar in een gedicht van alles mee kan laten gebeuren, blijkt niet het enige lijntje te zijn tussen dit gedicht van Bernard en het gedicht dat Martijn van zichzelf heeft meegenomen. Martijn vertelt dat hij op aanraden van Bernard, die dat zelf ook al eens had gedaan, een gedicht schreef waarin hij voor de spiegel staat en zich probeert voor te stellen hoe het zou zijn als hij een vrouw was. Daar kwam het volgende gedicht uit:</p>
<div class="info-box">
<p>buitengewoon vreemd de gedachten over het lichaam die in mij opkwamen toen ik mijzelf uitkleedde voor de spiegel en me voorstelde dat ik geen man meer was maar een vrouw van twintig met een prijzenswaardig lichaam met vormen van veldbloemen en wijnglazen, een mond, vol, dik, en een tong waar uit de poriën honing druipt, ik, nu een zoet beest en schoon, ongenaakbaar en steeds mooier mijn borsten, mijn billen, en jonger het vel over botten, boordevol lijmstof getrokken, rekbare spierpartijen, vlees en vet zoals de lammeren vet hebben, ogen steeds groter en natter, haren langer, voller, meer slag en veerkracht, draait dit lijf een kwartslag, knijpt billen samen, een blik schiet langs de opgetrokken schouder, rond en zacht, veert dit wellustig wezen op en daar veren de jonge uitwassen mee en trillen mee, die o zo gewelddadige vormen waar alle pasgeborenen zich aan laven en bij in slaap vallen en altijd in slaap willen blijven vallen, in een diepe, troostende, zuigende slaap vallen en tuimelen en buitelen, de aangename jeuk in de onderbuik met dat diepe naveltje en het grote, onaangeroerde geheim</p>
<p>&#8230;</p>
<p>vreemd dus, dat nieuwe lichaam en vreemder de afgunst jegens het oudere, meer vertrouwde lijf van een jonge jongen, met harde, puntige hoeken en botten vol kalk, stramme spieren, zwarte, harde haren, stoppels, gekartelde nagels en knoestige tenen, een vieze navel, en vuige, woeste ogen die gulzig verkrachtingen en brandende gebouwen opzuipen en er graag opgerakelde gedachten van vormen, heel graag, zevenenzeventig keer per dag speelt er een verderfelijk strijdtoneel in dat vervuilde oerbrein, en boven alles; dat zwellende vlees tussen de benen dat telkens van grootte verandert en eenmaal vol met bloed moet worden geslagen en mishandeld en wil mishandelen en wil slaan en penetreren, dit grimmig beest met de tekening van een kwaadaardig wezen op de borst, een knalharde schedel waaruit een gewei groeit en krult en het lichaam vangt als klimop</p>
<p>Martijn den Ouden, uit: <a href="https://www.vn.nl/product/kogelvrije-zomer-martijn-ouden/" target="_blank"><em>Een kogelvrije zomer</em></a>, Querido 2017</p>
</div>
<p>Een metamorfose met echo’s van het <em>Hooglied</em> en <em>Die Verwandlung</em>, en, vind ik, een opvallend lyrisch gedicht voor Martijns doen. Maar volgens Martijn is hij wel vaker lyricus, waarna we uitgebreid de valkuilen en voordelen bespreken van je volledig laten gaan in golvende beschrijvingen, wanneer je jezelf in moet dammen en wanneer je dat juist niet moet doen.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F333160963&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<div class="info-box">
<p>Volgende maand ontvang ik de auteur van het <em>Poëzieweekgeschenk 2018</em>: Peter Verhelst. Het vorige <em>Poëzieweekgeschenk</em>, van Jules Deelder, was zo geruchtmakend als een Poëzieweekgeschenk gaat zijn. Hoe gaat Verhelst invulling geven aan deze prestigieuze opdracht? Ik vraag het hem in augustus.</p>
</div>


De Poëziepodcast 7: Martijn den Ouden stelt zich voor dat hij een vrouw is

<div class="lead">
<p>In de Utrechtse gemeenteraad is een strijd losgebarsten tussen de PvdD en de VDD over bitterballen. Ja, serieus, over bitterballen.</p>
</div>
<p>De Partij voor de Dieren kwam in de Utrechtse gemeenteraad met een <a href="http://www.ad.nl/utrecht/utrechtse-politiek-brandt-zich-aan-de-bitterbal~afb8b845/">motie</a> om op de gemeentelijke borrels voortaan minimaal de helft vegetarische hapjes te serveren. De motie haalde een meerderheid, waarschijnlijk omdat de meeste raadsleden schouderophalend &#8216;nou oké als jij dat belangrijk vindt&#8217; hadden gestemd, als er zulke meer genuanceerde opties naast ja en nee zouden bestaan.</p>
<p>Zo niet de VVD. Als een echte kleuter sprak Dimitri Gilissen, opperhoofd van de liberale rebellenclub: &#8216;Nu gaat het nog om vegahapjes, maar straks gaan ze ook de barbecue, vuurwerk of autorijden verbieden,&#8217; een bijna woordelijke echo van wat zijn grote broer Mark Rutte tijdens de verkiezingscampagne huilebalkte: aandacht voor milieu is belangrijk, &#8216;maar dan niet op de manier van GroenLinks, dat het niet leuk meer mag zijn, dat je nooit meer iets mag kopen, dat de verwarming een graadje lager moet.&#8217;</p>
<p>Want dat is natuurlijk wat deze motie eigenlijk is. Niet een onschuldig ideetje om een voor vegetariërs geschikt snackaanbod te garanderen, met hooguit als achterliggende agenda dat vegetarische opties genormaliseerd moeten worden, of dat ook Dimitri Gilissen eens een falafelballetje eet, al is het maar omdat hij misgreep op de snackschaal. Nee, dit is overduidelijk weer zo’n Trojaans paard van de milieufreaks, die niets liever willen dan alle Leuke Dingen verbieden, tot we allemaal snikkend in een achterhuis zitten, verhalen uitwisselend over die mooie tijd waarin we nog mochten autorijden, barbecueën en ademhalen.</p>
<p><q class="pull-left">Wie niet voor de bitterbal is, moet wel tegen de bitterbal zijn.</q>Toen de motie van de Partij voor de Dieren werd ingediend, liet de VVD een schaal bitterballen rondgaan, maar het kan altijd nóg kinderachtiger dus nu komt er een tegenmotie om dit ‘achterlijke voorstel’ (aldus de PVV, pardon, VVD Utrecht) te torpederen. Coalitiepartner D66, bij monde van voorzitter Klaas Verschuure, vindt dat de VVD een &#8216;pleefiguur&#8217; slaat. Prachtig woord, en als je het mij vraagt, met precies de juiste kleuterigheid die bij de VVD echt pijn doet.</p>
<p>Je kan je terecht afvragen waar iedereen zich in godsnaam druk om maakt. Dat is wat de VVD <a href="http://www.datagraver.com/case/analyse-stemgedrag-tweede-kamer-2013-2016-d66-politieke-midden" target="_blank">meestal</a> doet bij moties van de PvdD in de Tweede Kamer (2% werd door de VVD aangenomen, tegen 58% als de PvdD over een VVD-motie stemde). Dat had de VVD ook hier kunnen doen. Maar er moesten bitterballen worden uitgedeeld, er moest een drogreden worden begaan, en er moet een tegenmotie komen, mét hoofdelijke stemming, want raadsleden van GroenLinks en D66 hadden van de bitterballen gegeten, dus die waren overduidelijk onder druk gezet om met de partijlijn mee te stemmen. Wie niet voor de bitterbal is, moet wel tegen de bitterbal zijn.</p>
<p>Wie is dan de partij die zich te druk maakt om iets onbenulligs? Ik neem nog een kaasstengel.</p>


De bittere bal van de VVD

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: K. Schippers. &#8216;Kijk, daar gaat een bus voorbij.&#8217;</p>
</div>
<p>Het is een onrustige vrijdagochtend in Splendor. Het Holland Festival is in volle gang, in de kleine zaal repeteert een ensemble, in de grote zaal repeteert een ensemble en dus ik ga met K. Schippers, mijn gast van deze maand, op zolder zitten.</p>
<p>De zolder is een stuk minder geluiddicht dan de zalen, de hijsinstallatie van de lift staat een paar keer op de achtergrond te ratelen, maar dat past bij de dichter van dienst. Ook Schippers is een en al geluid: hij bladert door de bundels die hij heeft meegenomen, slaat op de tafel met boeken en handen, staat een keer op om het balkenplafond te bewonderen, en af en toe hoor je het aangename tikken van zijn beroemde vulpen, groengevlamd, die als een dirigeerstokje (we zitten tenslotte in een klassiekemuziekgelegenheid) zijn woorden van interpunctie voorziet. Bij het monteren sneuvelden een uit het niets gestart gesprek over Splendors verleden als badhuis en de wat mij betreft nu al legendarische terzijde, midden in een zin over zijn gedicht ‘Wat je maar kort hoeft te onthouden’: &#8216;Kijk, daar gaat een bus voorbij.&#8217;</p>
<p>K. Schippers is al decennia lang een gevierd dichter, was medeoprichter van <em>Barbarber</em> en behoorde tot de Zestigers. Juist ja, die groep dichters die – na de Vijftigers, en verwarrend genoeg ook ruim na de Tachtigers – de Nederlandse poëzie verrijkten met gedichten over het alledaagse, en in het bijzonder de readymade, waar ook K. Schippers nog altijd in excelleert.</p>
<p>Het eerste gedicht dat hij voorleest, ‘Scheiding’, stond deze maand als stadsgedicht in <em>Het Parool</em>. Schippers beschrijft zijn invulling van het stadsdichterschap als een vorm van verslaggeving in poëzie, wat hem met zijn jarenlange ervaring als journalist makkelijk afgaat. Maar dit stadsgedicht gaat – als je dan toch een podium hebt mag je de mensen ook best een beetje opvoeden – over een anoniem Chinees gedicht uit het jaar 817, dat in zijn geheel, door Schippers uit het Engels vertaald, in zijn stadsgedicht gevangen zit.</p>
<div class="info-box">
<h4>Scheiding</h4>
<p>Lees ik plotseling weer de Chinese Poems uit<br />
900 v. Chr. tot 1647, in het Engels vertaald<br />
door Arthur Waley, Allen and Unwin, 3e druk,<br />
1956. ‘Veel vrienden verdwenen?’ vraagt hij.</p>
<p>‘De laatste tijd, ja.’ ‘Zeker Amsterdammers.’<br />
‘Bijna allemaal.’ ‘Lees dit gedicht &#8216;ns, dat<br />
begreep je vroeger niet’. ‘Welk?’ ‘Scheiding,<br />
blz. 162, uit 817, op de kop af 1200 jaar oud.</p>
<p>Vertaal jij het uit het Engels.’ Hij loopt weg,<br />
ik lees het gedicht. Gisteren hoorde ik dat die<br />
en die er niet meer is. Vanmorgen wordt me<br />
verteld dat zo en zo ook dood is. Van vrienden</p>
<p>en bekenden lijdt meer dan tweederde aan<br />
verandering en verdween naar het Hemelrijk.<br />
Degenen die zijn vertrokken zal ik niet meer<br />
zien. Bij hen is het helaas nu voorgoed over</p>
<p>en uit. Degenen die nog over zijn – waar zitten<br />
ze? Allen verspreid – wel duizend mijl van me af.<br />
Wie ik heb gekend en bemind, mijn hele leven,<br />
hoeveel kan ik er nog op de vingers van een hand</p>
<p>tellen? Alleen de toezichthouders van T’ung, Kuo<br />
en Li en van de provincie Fêng – niet meer dan die<br />
vier. Verlangend naar elkaar werden we allemaal<br />
grijs, rolden we door het vluchtige bestaan,</p>
<p>als een golf op een stroom. Jammer dat de feesten<br />
en fratsen van vroeger zijn verlept en verdwenen,<br />
en nu dit! Wanneer zullen we afspreken en een glas<br />
wijn drinken en lachend in elkaars ogen kijken?</p>
<p><em>K. Schippers, stadsgedicht, eerder gepubliceerd in het Parool op 13 juni 2017</em></p>
</div>
<p>Het dit jaar precies 1200 jaar oude gedicht is verrassend actueel, natuurlijk omdat vrienden die doodgaan noodgedwongen iets van alle tijden is, maar ook qua toon. &#8216;Gisteren hoorde ik dat die en die er niet meer is,&#8217; K. Schippers of ik hadden het zomaar kunnen zeggen. Gelukkig was daar geen aanleiding toe.</p>
<p>Van dit gedicht dat de tand des tijds zo wonderwel doorstaan heeft is het een simpel bruggetje naar het gedicht van Schippers zelf, dat wil zeggen het gedicht dat in zijn geheel van Schippers zelf is. Het gaat over een moment dat iedereen wel kent: je laat bijvoorbeeld het bad vollopen, en terwijl dat aan de gang is vul je het wachten op met een ander karweitje, koffie zetten bijvoorbeeld. Het moment wordt, in de woorden van Schippers, een soort matroesjkapop.</p>
<div class="info-box">
<h4>In de tijd van een ander</h4>
<p>Ik zet het bad aan en denk<br />
nu koffie zetten in de<br />
tijd van het bad.</p>
<p>Wat een duo. Er kan nog<br />
veel meer gebeuren.<br />
Maar wat? Bad, koffie, in</p>
<p>hun tijd doe je twee lampen<br />
aan en vul je je pen.<br />
Zo laad je de seconden</p>
<p>met warmte en geur, met<br />
licht en inkt. Niet<br />
afzonderlijk, maar door</p>
<p>elkaar heen, alsof het<br />
strengen zijn van het<br />
zelfde ogenblik. Vlug</p>
<p>een theedoek over een<br />
radiator. De seconden<br />
drogen. Je kunt ze ook</p>
<p>laten telefoneren, als<br />
er wordt opgebeld. De<br />
stoelen zo stil in</p>
<p>de tijd van het bad.<br />
Ik doe een balkondeur<br />
open. De lucht stroomt</p>
<p>naar binnen. Toast er<br />
een boterham bij, de<br />
geur, het licht, de inkt,</p>
<p>de droogte, de buitenlucht,<br />
jongleer ik met al die<br />
bordjes in de tijd van iets</p>
<p>anders. O, houdt me bij,<br />
deep focus, &#8216;t wordt nou<br />
kiele, kiele. Het water, de</p>
<p>geur en er achter de toast,<br />
de wolken, stromen de seconden,<br />
de hemel en het heelal.</p>
<p><em>K. Schippers, uit: </em>Tellen en wegen<em>, Querido, 2011</em></p>
</div>
<p>Ik merk op dat veel gedichten van Schippers over de tijd gaan, maar volgens hem is dat geen bewuste keuze. De rest van het gesprek verandert in een soort masterclass poëzie van de oude meester aan de jonge podcastmaker, want Schippers, al bladerend, gesticulerend en op tafel slaand, gaat van het ene gedicht naar het andere, leest af en toe een paar strofen voor, en vertelt ondertussen waar de ideeën voor gedichten vandaan komen, welk plotseling verband of welke grappige inval de kiem leggen voor een gedicht over bijvoorbeeld een globe en een puntenslijper, of over dat gevoel wanneer je been slaapt, of over hoe een kind dat nog niet kan lezen naar letters kijkt.</p>
<p>Het is een aflevering vol gebonk en achtergrondgeluid, en met minder structuur. Het ene gedicht is nog niet goed en wel besproken of het volgende klopt al aan de deur, of er moet weer iemand zo nodig een harp vervoeren met die dekselse lawaailift. Maar het klopte allemaal.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F328554361&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<div class="info-box">
<p>Meer mooie podcasts? Neem <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank">de nieuwsbrief van Vrij Nederland</a>.</p>
</div>


De Poëziepodcast 6: een masterclass poëzie van K. Schippers

<div class="lead">
<p>Het heeft de vorm van een linnenkast, de deurtjes staan open en binnenin het kastje zit een complete kruisigingsscène, met in totaal zo’n dertig houtgesneden figuren. Ook de binnenkanten van de deurtjes wemelen van de piepkleine houten figuren.</p>
</div>
<p>Het mini-altaartje met de mini-bijbelscène vol minimensjes op minipaardjes is het werk van de zestiende-eeuwse megamaestro Adam Dircksz, een vermoedelijk Delftse kunstenaar die in zijn eentje verantwoordelijk lijkt te zijn voor een complete kunststroming die zelfs bij veel doorgewinterde liefhebbers van laatmiddeleeuwse kunst onbekend is: miniatuurhoutsnijwerk. Behalve altaartjes grossierde Dircksz vooral in het maken van gebedsnoten: houten kogels, niet groter dan een abrikoos, die als je ze openklapt dichtbevolkte bijbelscènes blijken te bevatten. Op de tentoonstelling Small Wonders liggen er ruim dertig.</p>
<p><q class="pull-left">Deze tentoonstelling laat je van de ene verbazing in de andere vallen</q></p>
<p>Dat de middeleeuwse kunstenaars van priegelen hielden, weten we al van miniaturen: illustraties in boeken met soms verbluffend klein geschilderde details. Ook de grotere paneelschilderijen van bijvoorbeeld Jan van Eyck hebben vaak een stadsgezicht op de achtergrond dat een Waar is Waldo-achtig panorama vormt van piepkleine figuurtjes en bootjes en diertjes. Het vakmanschap van Dircksz en zijn atelier kan zich moeiteloos meten met die giganten van de Middeleeuwse kunst. Tientallen speren nog dunner dan een naald steken uit boven een menigte mensen met hoofden ter grootte van een speldenknop, waar evengoed duidelijk verschillende gezichten in te herkennen zijn. In een van de gebedsnoten, die op de tentoonstelling niet geopend te zien is, schijnt aan een houtgesneden muurtje een houtgesneden rozenkrans te hangen, die echt bungelt.</p>
<h3>Voorovergebukt kijken</h3>
<p>De clientèle van Dircksz hoorde tot de fine fleur van de zestiende-eeuwse adel. Hendrik VIII mocht tussen het vermoorden van vrouwen door graag de rozenkrans bidden die Dircksz voor hem gemaakt had. Een houten ring met een houten zegel eraan zat dan om Hendriks vinger, gevolgd door een houten crucifix die hij dan in zijn hand kon houden. Daarna volgden negen kralen met elk vijf bijbelvoorstellingen erin gesneden, om af te sluiten met een openklapbare gebedsnoot. Het geheel zat in een leren foedraal dat eruit ziet alsof het een nare strijdknots bevat, waar een rauwdouwer als Hendrik zich niet voor hoefde te schamen.</p>
<figure id="post-361028 media-361028" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/CAT-48.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/CAT-48-320x427.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/CAT-48-640x854.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/06/CAT-48-1280x1709.jpg 1280w" alt="" /><figcaption>Miniatuuraltaardam van Adam Dircksz. en atelier, ca. 1500 &#8211; ca. 1520. Maria geflankeerd door Sint-Barbara (links) en Sint-Catharina (rechts)</figcaption></figure>
<p>Small Wonders laat je van de ene verbazing in de andere vallen. Bovendien is het geheel bijzonder ergonomisch ontworpen door Aldo Bakker. De werken staan in kleine vitrines midden op grote tafels. Je kan zowel van de bovenkant als van alle zijkanten met je neus dicht op het werk naar alle details kijken, en de tafels geven daarbij veel ruimte om te leunen, en die ga je nodig hebben ook. Ik heb bijna alleen maar voorovergebukt naar deze tentoonstelling gekeken. Swarovski heeft speciaal voor Small Wonders kloeke loepen ontworpen, om alles van nóg dichterbij te kunnen bekijken.</p>
<p><q class="pull-left">Bij de catalogus van Irma Boom is beknibbeld op het gebruiksgemak.</q></p>
<p>De catalogus van Small Wonders is ontworpen door Rijks- en VN-lieveling Irma Boom, en de museumwinkel of op je designkoffietafel is het een prachtig boek, met een minimalistisch omslag en een afwisseling van wit en bruin papier die het boek het uitzien van generfd hout geeft. Een kunstboek in de letterlijke zin van het woord, want ten gunste van de looks heeft Boom wel her en der beknibbeld op het gebruiksgemak. De foto’s en de beschrijvingen staan niet bij elkaar waardoor je voortdurend moet bladeren, en alle afbeeldingen bij de artikelen zijn afgedrukt op bruin papier, met een zwarte achtergrond. Dat past mooi in de artistieke uitstraling van het boek, maar het contrast vervaagt waardoor details moeilijk te zien zijn, en dat lijkt me niet de bedoeling in een boek over houtsnijwerk op de kubieke micrometer. Ook Boom’s keuze voor een heel klein formaat is artistiek gezien natuurlijk leuk: kleine beeldjes, kleine catalogus. Maar wil je niet juist deze pietepeuterige werkjes thuis nog eens op enorm formaat kunnen bestuderen, en niet half afgesneden, net te klein of, en hou daar nu toch eens mee op lieve boekontwerpers, afgedrukt over twee pagina’s, waardoor de helft in de vouw verdwijnt? Ik in ieder geval wel.</p>
<p>Als je meer van laatgotische kunst houdt dan van de boeken van Irma Boom moet je het dus maar gewoon bij de tentoonstelling houden. Vergeet dan ook vooral niet de folder bij de hand te houden. De teksten bij de werken zelf zijn heel summier, dus je hebt het foldertje nodig om te ontdekken welke van de twee rozenkransen nou eigenlijk van koning Blauwbaard is geweest (gek genoeg: die iets minder mooie).</p>
<p><em>De tentoonstelling &#8216;<a href="https://www.rijksmuseum.nl/nl/small-wonders">Small Wonders&#8217;</a> in het Rijksmuseum loopt van 17 juni tot en met 17 september 2017.</em></p>


Miniatuurhoutsnijwerk in het Rijks: dat is dus níét saai

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Ellen Deckwitz.</p>
</div>
<p>Terwijl ik mijn apparatuur opstel op mijn vaste tafeltje in de kleine zaal, zit Ellen Deckwitz achter de forse zwarte Bösendorfer. Ze draagt een gedicht voor en begeleidt zichzelf met wervelende pianoklanken. Jammer voor de luisteraars van de Poëziepodcast, maar het opnameapparaat stond nog niet aan, dus deze performance is voorgoed in tijd en ruimte verloren gegaan. Gelukkig moest ons gesprek toen nog beginnen, dus dat staat er wel op.</p>
<p>Ellen begint met een gedicht van Dennis O’Driscoll, de belastingambtenaar annex Seamus Heaneybiograaf, die zelf ook een zeer verdienstelijk dichter was. De vertaling is van haarzelf, en komt uit haar poëziecursus <em>Olijven moet je leren lezen</em>, waar in nog geen jaar tijd al vier drukken van verschenen.</p>
<div class="info-box">
<p><strong>God missen</strong></p>
<p>De broodproductie neemt toe dankzij<br />
granen die op wetenschappelijke wijze<br />
ziektekiemvrij zijn gemaakt, om Zijn<br />
fouten te verkleinen.</p>
<p>En toch, ondanks onze jeugdige opstandigheid,<br />
voldaan als we zijn om het verbannen<br />
van een benauwende vader die in de woestijn<br />
een bebaarde kluizenaar werd- soms geven we toe<br />
dat we Hem missen.</p>
<p>We missen Hem als tijdens het burgerlijk huwelijk<br />
boven het bloeiende altaar van de ambtenaar<br />
we vergeefs wachten op een zin met woorden als<br />
‘tot de dood’ en ‘in naam van de Vader’.</p>
<p>We missen Hem als we voor het eerst op het<br />
knobbeltje in de borst stuiten en een onwillig<br />
gebed aan onze lippen ontsnapt;</p>
<p>We missen Hem als we plots of woedend<br />
Zijn naam uitroepen<br />
als een vrouw op een kraamafdeling<br />
roept om haar lang geleden overleden moeder.</p>
<p>We missen Hem als we luisteren naar de profetie<br />
van astronomen, dat alle waarneembare sterrenstelsels<br />
zich van elkaar verwijderen zolang het universum uitdijt.</p>
<p>We missen Hem, als de geliefden hun schouders ophalen<br />
buiten het goedkope motel, peinzend wat hun volgende<br />
stap moet zijn.</p>
<p>En soms voelens we ons zelfs nostalgisch, wachten we<br />
op Zijn Wederkomst, alsof we ons bevinden<br />
in een bakstenen duivenkot<br />
nadat de vogels zijn uitgevlogen.</p>
<p>Dennis O’Driscoll, ‘Missing God’, fragment en slot, vertaling Ellen Deckwitz, uit: <em>Olijven moet je leren lezen</em>, Atlas Contact 2016.</p>
</div>
<p>Naar aanleiding van dit gedicht hebben we het over de rol die religie speelt in onze levens. Ellen was vroeger gelovig, en voelt soms nog steeds de leegte waar vroeger haar geloof heeft gezeten. Behalve over religie geeft dit gedicht ook stof om het over de overeenkomsten tussen wiskunde en poëzie te hebben, en daar heeft Ellen het gedicht dan ook voor gebruikt in haar boek, waar eigenlijk binnenkort een vervolg op zou komen maar, en hier heeft de Poëziepodcast een primeur, dat is uitgesteld, omdat Ellen de verdere rest van het jaar graag wat ruimte wil nemen voor haar eigen werk.</p>
<p>Een mooie gelegenheid om het dan maar over het splinternieuwe, nog ongepubliceerde gedicht te hebben dat ze voor ons meenam, en dat hieronder voor het eerst in de geschiedenis van de wereld openbaar wordt gemaakt:</p>
<div class="info-box">
<p><strong>Over huiden</strong></p>
<p>Onze huid heeft iets sinisters, de crèmes<br />
die in haar zinken. Het zonlicht</p>
<p>dat er sproeten op batikt<br />
en de rimpels laat uitbreken. Hoe</p>
<p>ze luchtjes bewaart die ik liever vergat,<br />
hoe zijn geur af en toe nog sluimert</p>
<p>tussen mijn spleten. Soms herinner ik me<br />
de eerste keer, de handen</p>
<p>op mijn blote rug, hoe de vingertoppen<br />
wel inductieplaten leken. Van elke porie</p>
<p>een mondje maakten, happend naar meer,<br />
tot het verweerde. Ik trok weg van het bed,</p>
<p>van alle beloftes, de uren vergeefs.<br />
Slechts gekleed in mijn huid wandelde ik</p>
<p>richting de tuin. Ik hoorde hem huilen<br />
naar mij. Maar mijn huid zette het zonlicht</p>
<p>al om in flinke vitaminen, maakte met iedere stap<br />
de botten sterker, de tanden harder.</p>
<p><em>Ellen Deckwitz</em></p>
</div>
<p>Het moge inmiddels wel duidelijk zijn dat Ellen onlangs van relatiestatus is veranderd, en dan niet op de goede manier. Hoewel, ze is weer verliefd, en weet nauwelijks hoe ze de stroom gedichten bij moet houden die daaruit voortkomt. We bespreken de afwegingen die komen kijken bij het componeren van een bundel, en hoe Tom Waits zoiets eigenlijk aanpakt.</p>
<p>Ellen besluit met een oproep aan de Nederlandse onderwijssector: veel van de ellende in de liefde zou voorkomen kunnen worden als we op de middelbare school behalve seksuele voorlichting ook les in liefhebben zouden krijgen. En over belastingen, maar dat is een gesprek voor een volgende keer.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F320483489&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<div class="info-box">
<p>Meer Poëziepodcast?<br />
<a href="https://www.vn.nl/poeziepodcast/" target="_blank">Aflevering 1</a>: De première, met Menno Wigman.<br />
<a href="https://www.vn.nl/de-poeziepodcast-2-ingmar-heytze/" target="_blank">Aflevering 2</a>: Ingmar Heytze en de debutanten.<br />
<a href="https://www.vn.nl/poeziepodcast-3/" target="_blank">Aflevering 3</a>: Vicky Francken en de rouwende kat.<br />
<a href="https://www.vn.nl/de-poeziepodcast-4-jonathan-griffioen" target="_blank">Aflevering 4</a>: Jonathan Griffioen en de lelijkheid van alleen maar schoonheid.<br />
Of ga naar de <a href="https://www.vn.nl/thema/poeziepodcast/" target="_blank">overzichtspagina</a>.</p>
<p>De Poëziepodcast wordt gemaakt in samenwerking met de <a href="http://www.slaa.nl/" target="_blank">Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam (SLAA)</a> en op locatie opgenomen in de muzikale ontdekplek <a href="http://splendoramsterdam.com/" target="_blank">Splendor</a>.</p>
<p>En heb je <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank">de nieuwsbrief van Vrij Nederland</a> al?</p>
</div>


De Poëziepodcast 5: Ellen Deckwitz is weer verliefd

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Jonathan Griffioen.</p>
</div>
<p>Op de ochtend dat ik met Jonathan Griffioen had afgesproken om alweer aflevering vier van de Poëziepodcast op te nemen, werd ik wakker met ontzettende keelpijn. Maar het was zo’n keelpijn die je alleen &#8216;s ochtends hebt, en &#8216;s avonds nog een beetje, maar waar je overdag prima een podcast mee op kan nemen. Aldus geschiedde.</p>
<p>Jonathan debuteerde in 2015 met de bundel <em>Wijk</em>, een vrij autobiografische bundel over jong zijn in Wijk bij Duurstede, waar verveling en drugs de hoofdingrediënten van een puberleven vormen.</p>
<p>We beginnen met een gedicht van de Amerikaan James Tate, die in 1992 de Pulitzer Prize won en over wiens getroebleerde jeugd ik allerlei feitjes oplepel voor ik erachter kom dat Jonathan zich eigenlijk helemaal niet heeft beziggehouden met wie James Tate eigenlijk is, maar zijn werk gewoon kende uit aanbevelingen van collega-dichters. Hij leest het gedicht ‘Goodtime Jesus’, in zijn eigen vertaling, ‘Onbezonnen Jezus’:</p>
<div class="info-box">
<p><strong>Onbezonnen Jezus</strong></p>
<p>Jezus ontwaakte die dag, een beetje later dan gewoonlijk. Hij verkeerde in een dusdanig diepe slaap dat er niets meer over was</p>
<p>in zijn hoofd. Wat was het? Een nachtmerrie, overal rondom hem wandelden de dode lichamen, wit weggedraaide ogen, afbladderende huid. Maar hij was er niet bang voor geweest. Het was een prachtige dag.</p>
<p>Heb je zin in een bak koffie? Zekersteweten. Ga een stukkie rijden</p>
<p>op mijn ezel, ik hou van die ezel, man, ik hou van iedereen.</p>
<p><em>James Tate </em>(vertaling: Jonathan Griffioen)</p>
</div>
<p>Naar aanleiding van het feit dat Jonathan dit gedicht vertaald heeft, gaat het over poëzie vertalen als je zelf ook dichter bent. De connectie is niet helemaal duidelijk, maar ik voer een imitatie op van de Ierse dichter William Butler Yeats. Wie liever Yeats zelf hoort kan bij deze video terecht:</p>
<p><iframe width="500" height="375" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/u2FT4_UUa4I?feature=oembed" frameborder="0" allowfullscreen></iframe></p>
<p>Wat ikzelf opvallend vond aan Jonathans keuze voor James Tate is hoezeer de stijl van Tate overeenkomt met die van Jonathan, in de zin dat ze beide lyrische, duidelijk poëtische beelden en zinnen durven te combineren met zinnen en beelden die juist heel banaal en uit de spreektaal gegrepen zijn. &#8216;Ik vind het altijd heel lelijk als een gedicht alleen maar schoonheid bevat,&#8217; aldus Jonathan.</p>
<p>Vervolgens richten we de aandacht op het gloednieuwe gedicht dat hij van zichzelf heeft meegebracht, en waarin we een glimp krijgen van hoe zijn nieuwe bundel eruit gaat zien.</p>
<div class="info-box">
<p><strong>Als een Dodokolonie</strong></p>
<p>Het dashboard krult op in de rode Mazda 626 uit 1990<br />
waar ik met Jimmy uit voortkom, waar ik plots uitspring.<br />
– Ik rol door het donker met mijn cv, mijn arme cv die hapert<br />
als de straatverlichting, krabbel op en beweeg in de kleine ruimte<br />
tussen geslaagde mensen (werkelijk jongens, ik ben van jullie<br />
gaan houden, jullie zijn zo goed gelukt) als een dodokolonie, en<br />
ik begin langzaam te wennen aan al jullie vieringen, dronken<br />
van Mariokart en Marx.<br />
Trek me alsjeblieft niet in twijfel zoals ik in twijfel ben<br />
getrokken, zeg me of we op mogen staan, gaan we al werken?<br />
Want mijn hoofd is rood geworden van de ijver in mij, en mijn<br />
handen zijn rood als mijn hoofd op een tafel vol replica’s<br />
van Darth Vaders lichtzwaard.<br />
Dadelijk ben ik begeesterd, ben ik gelovig, ben ik niet<br />
meer mijn buik, ben ik mijn buik en mijn rug en de darkside,<br />
kruinen en vliezen vergeten.</p>
<p>Ik ben mijn buik vergeten. Jullie zijn mijn buik vergeten.<br />
De lucht die we sinds de puberteit binnenhielden, is ontsnapt.</p>
<p><em>Jonathan Griffioen</em></p>
</div>
<p>In zijn nieuwe werk stuurt Jonathan weg van het autobiografische. In zijn tweede bundel wil hij experimenteren met de grenzen tussen poëzie en proza, met een bundel die bijvoorbeeld een hoofdpersoon heeft, Jimmy, en de rode Mazda 626 uit 1990, wat ik een ontzettende auto voor het oeuvre van Dennis Gaens vind, en waarvan Jonathan naderhand ontdekte dat precies zo’n Mazda ook al in <em>Hallo Muur</em>, de succesroman van zijn fondsgenoot en collega-dichter Erik Jan Harmens zit.</p>
<p>Via Carl Gustav Jung en het sociale nut van een universitaire opleiding komen we tot het einde van deze aflevering, of, zoals ik het stel in een zin die de uitzending niet heeft gehaald: &#8216;nog even over je nieuwe bundel en dan gaan we bier drinken&#8217;.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F317364860&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<div class="info-box">
<p>Meer poëziepodcast?<br />
<a href="https://www.vn.nl/poeziepodcast/" target="_blank">Aflevering 1</a>: De première, met Menno Wigman.<br />
<a href="https://www.vn.nl/de-poeziepodcast-2-ingmar-heytze/" target="_blank">Aflevering 2</a>: Ingmar Heytze en de debutanten.<br />
<a href="https://www.vn.nl/poeziepodcast-3/" target="_blank">Aflevering 3</a>: Vicky Francken en de rouwende kat.<br />
Of ga naar de <a href="https://www.vn.nl/thema/poeziepodcast/" target="_blank">overzichtspagina</a>.</p>
</div>
<div class="info-box">
<p>Heb je <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank">de nieuwsbrief van Vrij Nederland</a> al?</p>
</div>


De Poëziepodcast 4: Jonathan Griffioen en de lelijkheid van alleen maar schoonheid

<div class="lead">
<p>Een nieuwe Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Vicky Francken.</p>
</div>
<p>Toen ik er met Ingmar Heytze plaatsnam stond de kleine zaal van Splendor nog vol met allerlei instrumenten, standaarden en stoelen. Nu is hij leeg, op een vleugel en een klavecimbel na. Ik maak gebruik van de ruimte door het kleine tafeltje in de hoek waar ik de podcasts aan opneem pontificaal middenin de zaal te zetten. Een vergissing. Aflevering drie klinkt alsof ik hem heb opgenomen in een leegstaand appartement (volgende maand kruip ik weer in een hoekje):</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F312972791&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>Maar nu is er eerst de registratie van mijn gesprek met Vicky Francken (1989), die een paar maanden geleden debuteerde. Onder dichters is ze al langer een bekende naam, in 2008 won ze de Hollands Maandblad Schrijversbeurs voor een tijdschriftpublicatie van enkele gedichten, maar een debuut bleef uit, tot dit jaar <em>Röntgenfotomodel </em>verscheen. Zo bedeesd als ze aanvankelijk misschien overkomt, zo zelfverzekerd is haar poëzie. En tijdens het monteren van de aflevering merkte ik steeds weer hoe aanstekelijk ze giechelt. Waar ik bij Menno, Ingmar en mezelf voortdurend allerlei uh-klanken uit onze spraak moest knippen, waren het bij Vicky hooguit de stiltes tussen zinnen waar ik mee rommelde: ze kiest haar woorden heel zorgvuldig. Dat zie je ook terug in haar bedachtzame gedichten.</p>
<p>Maar voor we kennis maken met haar debuutbundel leest ze het gedicht ‘Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping’ van Fritzi Harmsen van Beek, uit de prachtige kloeke uitgave van haar verzameld werk, <em>In goed en kwaad</em>, in 2012 verschenen bij De Bezige Bij. Het oeuvre van Harmsen ten Beek is goed terechtgekomen: behalve deze band met verhalen en gedichten is haar grafische werk in 2015 door J. Kircz en M. Meijer behandeld in <em>Ritseldingen, een schrijversprentenboek</em>, en verscheen van A.H. den Boef en J. Kircz in datzelfde jaar bij uitgeverij Kleine Uil <em>Onbegonnen werk</em>, over de kritische receptie van Harmsen van Beek.</p>
<p>Voor nu houden we het bij dit gedicht, dat ze schreef om haar kat op te beuren na het verlies van enkele kittens.</p>
<div class="info-box">
<p><strong>Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping</strong></p>
<p>is U de zachte nacht bevallen, hebben de on<br />
deugende, geheimzinnige planten naar behoren</p>
<p>gegeurd en zijn hopelijk geen van uw overige<br />
zuigelingen aan de builenpest bezweken?</p>
<p>Hebt u de interessante nerveuze godvruchtige<br />
vogeltjes, vrome goedertierende mevrouw, al wel</p>
<p>bekeken, druk telefonerend van: hallo, met piet<br />
kom je op mijn tak – o de sierlijke levendige</p>
<p>vogels, allemaal allemaal voor de brave poes,<br />
die veelbeproefde droevige moeder. Ja verdomd,</p>
<p>deze ziekte, lieve beklagenswaardige mevrouw,<br />
is een wrede rakker en zoveel is wel duidelijk:</p>
<p>er valt niet tegen op te baren, waar zelfs het<br />
begrafeniswezen, die intieme huisgenoot, die</p>
<p>zeer bekende schenker ook van lauwe melk,<br />
op zijn verlengde achterpoten het ter</p>
<p>aarde bestellen welhaast niet meer bij kan<br />
benen, nietwaar, dame Ping, radarbesnorde,</p>
<p>dubbelgepuntmutste, mevrouwogige poezin?<br />
Het is nu beter te zitten zonder weemoed in</p>
<p>de rauwe geurige ochtendlucht, nu de zon nog<br />
teder is en de gordijnen levendig in de goede</p>
<p>vrolijke wind. O halmstaartige voortreffelijke,<br />
kijk, zwijgzame zwakzinnige allerliefste,</p>
<p>er loopt een belangwekkend, héél klein maar<br />
bijzonder lekker beestje tussen de kiezelstenen</p>
<p>onder de hemelsblauwe hortensia</p>
<p><em>(Aan mijn neerslachtige poes, ter vertroosting<br />
</em><em>bij het overlijden van zijn gebroed)<br />
</em></p>
<p>F. Harmsen van Beek, uit: <em>In goed en kwaad, verzameld werk</em>. (De Bezige Bij, 2012)</p>
</div>
<p>Behalve over de mevrouwogigheid van poezen gaat ons gesprek over de toegevoegde waarde die poëzie aan het dagelijks leven geeft. Het is heel prettig om over straat te lopen en de werkelijkheid om je heen te kunnen verrijken met het denken aan of het horen van een gedicht. Poëzie in de openbare ruimte is daar ook een mooi voorbeeld van, en het is dan ook goed, vinden Vicky en ik, dat er op de site straatpoezie.nl een database wordt aangebracht van alle poëzie in de Nederlandse en Vlaamse openbare ruimte.</p>
<p>Dan richten we de blik op <em>Röntgenfotomodel</em>, de bundel die Vicky dit jaar bij De Bezige Bij uitbracht. De gedichten in de bundel zijn heel lichamelijk, gaan over de mogelijkheden, maar ook de beperkingen en bedreigingen van ons lichaam. Maar het gedicht dat Vicky heeft gekozen heeft een net wat andere insteek:</p>
<div class="info-box">
<p><strong>Avondmaaltijd van de vermoeide medemens</strong></p>
<p>hoe laat is het<br />
en hoe laat in China<br />
en hoe laat in Amerika<br />
en hoe lang is het geleden dat<br />
en hoe ging dat toen daarna</p>
<p>hoe lang moet dit in de oven<br />
nou de schotel gaat alsof het niets kost<br />
weer eens in de sauna</p>
<p>waarom verdragen wij<br />
zo weinig warmte</p>
<p>te hoog is koorts</p>
<p>wie eet er mee, hoeveel borden<br />
zijn er nodig<br />
moet het bestek nog afgewassen</p>
<p>in welke kast, waar ligt het kleed<br />
waarom koop je een mooie tafel<br />
als je het blad toch nooit te zien krijgt<br />
tabula rasa een raadsel</p>
<p>hoe krijg ik die vislucht weg<br />
of moet ik er maar aan wennen<br />
hoe ver is het naar de Waddeneilanden<br />
wadlopend<br />
of zwemmend</p>
<p>ik dacht dat bakpapier niet branden kon<br />
maar dit gaat niet goed zo</p>
<p>o</p>
<p>hoe sta je vroeg op</p>
<p>hoe sta je op een skateboard<br />
hoe sta je op spitzen</p>
<p>hoe sta je op een foto</p>
<p>hoe sta je open</p>
<p>hoe sta je op</p>
<p>als je bent gaan liggen</p>
<p>Vicky Francken, uit: <em>Röntgenfotomodel</em></p>
</div>
<p>De ik in dit gedicht zit niet zozeer in het lichaam, als wel in het hoofd. Het is een opeenstapeling van gedachten, veelal in vraagvorm, maar volgens Vicky is dat juist ook een teken van lichamelijkheid. Zo moe zijn dat er dit soort gepeins uit voortkomt, dat is een extreme fysieke toestand die aansluit op de thematiek in de rest van de bundel.</p>
<p><em>De Poëziepodcast wordt gepresenteerd en geproduceerd door Daan Doesborgh, en mogelijk gemaakt door de <a href="http://www.slaa.nl/">Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam</a>, Vrij Nederland en muziekpodium <a href="http://www.splendoramsterdam.com/">Splendor</a>, waar de podcast wordt opgenomen. De tune van De Poëziepodcast is een compositie van <a href="http://www.bartdevrees.com/">Bart de Vrees</a>. Het concept is geïnspireerd op de <a href="http://www.newyorker.com/books/page-turner/introducing-the-new-yorkers-poetry-podcast" target="_blank">New Yorker Poetry Podcast</a>.</em></p>
<div class="info-box">
<p>Meer poëzie? Schrijf je in voor de <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank">VN-nieuwsbrief.</a></p>
</div>


De Poëziepodcast 3: Vicky Francken en de rouwende kat

<div class="lead">
<p>Elke maand presenteren Daan Doesborgh, de SLAA en Vrij Nederland een nieuwe Poëziepodcast. Een podcast over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Ingmar Heytze.</p>
</div>
<p>Met Ingmar gaat het gesprek vooral over generaties in de poëzie. Hijzelf behoort tot de generatie die door Ruben van Goghs bloemlezing <em>Sprong naar de sterren</em> in 1999 werd voorgesteld als ‘de laatste generatie dichters van de twintigste eeuw’. Ingmar leest een gedicht van een vertegenwoordiger van de nieuwste generatie in de eenentwintigste eeuw: de dit jaar gedebuteerde Mieke van Zonneveld. Uit haar bundel <em>Leger</em>, verschenen bij de Bezige Bij, leest Ingmar het gedicht ‘Gebed’:</p>
<div class="info-box">
<p>Gebed</p>
<p>Om te staan op het veld en niet steeds ernaast<br />
heb ik een cliché van U gemaakt, een leeg<br />
omhulsel van taal door necrofielen herhaald.</p>
<p>Achter het woord staat alleen een ander woord<br />
en dat ad infinitum. Ik heb U getypeerd, genummerd<br />
en gearchiveerd. De kast een stoffig woordengraf.</p>
<p>Dit is mijn extra tijd en ik jongleer met glazen seconden:<br />
nieuwe talen, nieuwe rituelen en gebaren. Ontbonden<br />
leef ik, opgeheven en ontbonden zonder U.</p>
<p>Vrijheid is een plakkerige afgod en een deken<br />
die niet werkelijk bedekt. Ik mis U en dat is het.<br />
Te worden aangeraakt. Te worden opgewekt.</p>
<p>&#8211; Mieke van Zonneveld</p>
</div>
<p>Met Ingmar bespreek ik in welke traditie Mieke staat, en wat het in het moderne poëzielandschap eigenlijk betekent om als nieuwe generatie aan te treden. Het lijkt wel alsof er vroeger veel vaker ruzie was tussen dichters. Wanneer en waarom is dat veranderd? Tijdens die zoektocht stuit Ingmar op een anekdote waar hij al lang niet meer aan had gedacht, met in de hoofdrollen onder andere Elly de Waard, een masseuse en een kooi vol duiven.</p>
<p>Uit zijn eigen bundel <em>Ademhalen onder de maan</em> leest Ingmar het gedicht ‘Wasstraat’, waarin een kenmerk van Ingmars poëzie naar voren komt waarvan ik in de podcast tevergeefs nog een ander voorbeeld zoek: het schrijven van zinnen die heel terloops en natuurlijk klinken, en toch zoveel klankspel bevatten dat je als lezer vaak denkt: &#8216;Dit kan eigenlijk niet, maar het kan toch.&#8217;</p>
<div class="info-box">
<p>wasstraat</p>
<p>Er is geen leven in de wasstraat, maar beweging –afgezien van de man in overall die het geld aannam,<br />
het spoor wees en in de wolken verdween.</p>
<p>Op de radio na ben je alleen. Dit is een goed moment<br />
om een moord te beramen of een godsdienst te beginnen.<br />
Er zijn sponzen en sproeiers en wuivende gordijnen,<br />
blauwe derwisjen komen uit de coulissen, slaan aan,<br />
tollen met paniekerige zeemleerledematen op je af.<br />
Spoelwater davert, geselt ramen en plaatwerk.<br />
Misschien dat je hier en nu het ware bestaan<br />
krijgt opgedist: een kokend, mechanisch heelal<br />
met vrij spel voor wind en water, uitgeknobbeld<br />
door een zekere afwezigheid, een tunnel waar je<br />
stuurloos door rijdt in zijn vrij en als oud licht<br />
uit tevoorschijn komt – stralend.</p>
<p>&#8211; Ingmar Heytze</p>
</div>
<p>Ingmar vertelt over de inspiratiebronnen voor zijn dichterschap, de dichters van wie hij heeft geleerd licht en speels te schrijven zonder frivool en inhoudsloos te worden. Aan het slot lijken we op een heuse conclusie voor deze aflevering te stuiten: als dichter heb je veel meer aan kameraadschap dan aan polemiek.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F307579538&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750&#038;dnt=1"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>Volgende maand is het de beurt aan debutant Vicky Franken om haar poëzie en die van een collega voor te stellen. Gelijktijdig met het debuut van Mieke van Zonneveld verscheen Vicky’s bundel <em>Röntgenfotomodel</em>. Katapulteert De Bezige Bij een nieuwe stroming? We horen het eind maart van Vicky.</p>
<p><em>De Poëziepodcast wordt gepresenteerd en geproduceerd door Daan Doesborgh, en mogelijk gemaakt door de <a href="http://www.slaa.nl">Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam</a>, Vrij Nederland en muziekpodium <a href="http://www.splendoramsterdam.com">Splendor</a>, waar de podcast wordt opgenomen. De tune van De Poëziepodcast is een compositie van <a href="http://www.bartdevrees.com">Bart de Vrees</a>. Het concept is geïnspireerd op de <a href="http://www.newyorker.com/books/page-turner/introducing-the-new-yorkers-poetry-podcast" target="_blank" rel="noopener">New Yorker Poetry Podcast</a>.</em></p>
<div class="info-box">
<p>Meer poëzie? Ontvang <a href="https://www.vn.nl/service/vrij-nederland-nieuwsbrief/" target="_blank" rel="noopener">de nieuwsbrief van Vrij Nederland</a>.</p>
</div>


De Poëziepodcast 2: Ingmar Heytze en de debutanten

<div class="lead">
<p>Dit is de eerste aflevering van De Poëziepodcast van VN, SLAA en Splendor, door Daan Doesborgh. Een podcast over dichters, hun gedichten, en de wereld waar ze die vandaan halen. Deze maand: Menno Wigman.</p>
</div>
<p>Menno Wigman publiceerde vijf bundels, maar is daarnaast een gevierd vertaler van onder meer De Nerval, Baudelaire en Rilke. In De Poëziepodcast leest de oud-stadsdichter van Amsterdam een gedicht voor van de Duitse dichter Gottfried Benn, die in Duitsland veel aanzien geniet maar in Nederland nauwelijks bekend is. Daar gaat verandering in komen: dit jaar verschijnt bij uitgeverij Koppernik een bundel gedichten van Benn, die Wigman heeft vertaald.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-soundcloud">
        <iframe width="500" height="400" scrolling="no" frameborder="no" src="https://w.soundcloud.com/player/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F303122041&#038;show_artwork=true&#038;maxwidth=500&#038;maxheight=750&#038;dnt=1"></iframe>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>SoundCloud</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>In De Poëziepodcast leest Wigman het gedicht ‘Kleine aster’:</p>
<div class="info-box">
<p><em><strong>Kleine aster<br />
</strong></em></p>
<p>Een verzopen bierbezorger werd op de tafel gehesen.<br />
Iemand had een donkerlichtlila aster<br />
tussen zijn tanden geklemd.<br />
Toen ik vanuit de borstkas<br />
onder de huid<br />
met een lang mes<br />
tong en gehemelte uitsneed,<br />
moet ik haar aangestoten hebben, want ze gleed<br />
in de aangrenzende hersenen.<br />
Ik bedde haar in zijn buikholte<br />
tussen de houtwol<br />
toen hij werd dichtgeregen.<br />
Drink je dronken in je vaas!<br />
Rust zacht,<br />
kleine aster!</p>
<p><em><br />
</em>&#8211; Gottfried Benn, vertaling Menno Wigman</p>
</div>
<p>Een dame in de tram kreeg er braakneigingen van, ikzelf vind dat de bierbezorger als een zatlap wordt afgeschilderd. Wat doet Benn in dit gedicht om die effecten teweeg te brengen? Je hoort het in de podcast.</p>
<h5>Eenzame uitvaart</h5>
<p>De laatste bundel met eigen werk van Wigman is <a href="http://webwinkel.uitgeverijprometheus.nl/book/menno-wigman/9789044623635-slordig-met-geluk.html" target="_blank" rel="noopener"><em>Slordig met geluk</em></a>, die vorig jaar bij uitgeverij Prometheus verscheen. Uit die bundel leest hij het gedicht ‘Aarde, wees niet streng’, dat Wigman schreef ter gelegenheid van een <a href="http://www.eenzameuitvaart.nl">eenzame uitvaart</a>. Bij dit uit Groningen naar Amsterdam overgewaaide initiatief wordt een dichter gevraagd om een gedicht te schrijven en voor te dragen op een uitvaart waarbij geen familie of vrienden van de overledene aanwezig zijn.<br />
Wigman vertelt over de moeilijkheden die daarbij komen kijken: hoe schrijf je een gedicht over iemand die misschien wel helemaal geen aardig persoon was? En hoe kan je iets in een gedicht verwerken wat je helemaal niet weet?</p>
<div class="figure--right">
<figure id="post-348953 media-348953" class="align-left">
<p><figure style="width: 1361px" class="wp-caption alignnone"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/01/HH-20933770.jpg" alt="" width="1361" height="907" /><figcaption class="wp-caption-text">Menno Wigman. Foto: Bob Bronshoff/HH</figcaption></figure></figure>
</div>
<p><em><strong>Aarde, wees niet streng<br />
</strong>Aarde, hier komt een eerzaam lichaam aan </em><br />
<em> waarin een koninklijke zon is opgegaan. </em><br />
<em> Achter de ogen scheen een zomermaand, </em><br />
<em> het middenrif liep vol zacht avondlicht </em><br />
<em> en bij de hartstreek rees een tovermaan.</em></p>
<p><em>De handen voelden water, streelden dieren, </em><br />
<em> de voeten kusten stranden, kusten steen. Inzicht, </em><br />
<em> er sloop vreemd inzicht in het hoofd, de tong </em><br />
<em> werd scherp, er huisden vuisten in de vingers,</em><br />
<em> de hand bevocht brood, geld, liefde, licht.</em></p>
<p><em> Je kunt er heel wat boeken over lezen. </em><br />
<em> Je kunt er zelf een schrijven. Aarde, wees niet streng </em><br />
<em> voor deze man die honderd sleutels had, </em><br />
<em> nu zonder reiskompas een pad aftast </em><br />
<em> en hier zijn eerste nacht doorbrengt.<br />
</em>&#8211; Menno Wigman</p>
<div class="info-box">
<h5>Aflevering twee</h5>
<p>In de tweede aflevering (inmiddels <a href="https://www.vn.nl/de-poeziepodcast-2-ingmar-heytze/" target="_blank" rel="noopener">hier online</a>) is de Utrechtse dichter Ingmar Heytze te gast. Met Heytze praat ik over generaties in de poëzie, over jonge dichters die zich tegen hun voorgangers afzetten, en over een rampzalig incident met Elly de Waard en een kooi vol duiven.</p>
</div>
<p><em>De Poëziepodcast wordt gepresenteerd en geproduceerd door Daan Doesborgh, en mogelijk gemaakt door de <a href="http://www.slaa.nl">Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam</a>, Vrij Nederland en muziekpodium <a href="http://www.splendoramsterdam.com">Splendor</a>, waar de podcast wordt opgenomen. De tune van De Poëziepodcast is een compositie van <a href="http://www.bartdevrees.com">Bart de Vrees</a>. Het concept is geïnspireerd op de <a href="http://www.newyorker.com/books/page-turner/introducing-the-new-yorkers-poetry-podcast" target="_blank" rel="noopener">New Yorker Poetry Podcast</a>.</em></p>


Première van De Poëziepodcast

<div class="lead">
<p>Journalist Robert van Gijssel vindt in zijn <a href="http://www.volkskrant.nl/media/top-2000-popdoden-van-2016-schieten-omhoog-in-hitlijst~a4436983/">Top 2000-recensie</a> dat ‘wie steevast klaagt over man/vrouw- en wit/zwart-verhoudingen’ maar eens moet turven hoeveel vrouwelijke en zwarte artiesten er in de lijst staan. Daan Doesborgh pakte een potlood.</p>
</div>
<p>Ik zie mezelf niet per se als iemand die steevast klaagt over man/vrouw- en wit/zwart-verhoudingen. Het woord steevast heeft iets drammerigs, alsof hier mensen bedoeld worden die met het klagen over gender- en rasverhoudingen tot vervelens toe hun stokpaardje berijden in situaties waarin dat helemaal niet aan de orde is. Als er wél sprake is van verstoorde verhoudingen op het gebied van geslacht of afkomst dan is klagen immers gerechtvaardigd, ik hoop dat <em>Volkskrant</em>-redacteur Robert van Gijssel dat ook zo ziet.</p>
<h4>Adele en en Beyoncé</h4>
<p>Wat de Top 2000 betreft hoeft er in ieder geval niemand te klagen, stokpaardje of niet, beweert Van Gijsel. Er staan namelijk genoeg zwarte en vrouwelijke artiesten in. Een schoolvoorbeeld van een vrouw is ‘een hedendaagse ster als Adele’ die met ‘maar liefst elf hits’ is vertegenwoordigd.</p>
<p>Het leuke van een top 2000 is dat je mooi om kan rekenen naar procenten. Elke 20 liedjes zijn dan een procent, en als je een aantal nummers deelt door 20 krijg je vanzelf het percentage. Het aandeel van Adele komt dan op 0,55% en dat lijkt me inderdaad veel voor een enkele artiest, op een lijst met de beste popliedjes aller tijden. Beyoncé heeft er 8 (0,4%), wat het totale aantal vrouwen in de lijst toch al op bijna een hele procent brengt, en dan hebben we pas twee artiesten genoemd, waarvan de helft nog zwart is ook.</p>
<p>Ik vrees dat Robert van Gijssel bij dit flintertje jubelstatistiek is opgehouden, en toen maar meteen de ronkende aanbeveling deed aan al die zeikerds met hun man/vrouw- en wit/zwart-verhoudingen dat ze toch ‘nog maar eens met een potlood langs de lijst [moeten] gaan’.</p>
<p>Ik pakte mijn potlood en ging langs de lijst. Omdat ik freelancer ben, en dus nog meer te doen heb, moest ik het bij de eerste duizend nummers houden, en daar wordt een onverbeterlijke klager niet vrolijk van. 92 Artiesten zijn zwart (oftewel 9,2%, als je er maar duizend behandelt is het nóg makkelijker rekenen). Net geen tien procent, het scheelt één Beyoncé.</p>
<p><q class="pull-left">En dan ben ik nog coulant geweest: ik heb alle veertien ABBA-noteringen als vrouw genoteerd.</q></p>
<p>En over Beyoncé gesproken: 141 artiesten zijn vrouw (14,1%). Dat is al beter, als je het tenminste vergelijkt met de schamele wit/zwart-verhouding in de lijst, niet met de samenstelling van de wereldbevolking, die toch echt zo rond de 50/50 ligt wat de man/vrouw-verhouding betreft. En dan ben ik nog coulant geweest: ik heb alle veertien ABBA-noteringen als vrouw genoteerd, en ook de 13 nummers van Fleetwood Mac, die bij lange na niet altijd een vrouw in de gelederen hebben gehad (Lindsey Buckingham is een man). Nena &amp; Kim Wilde met &#8216;Anyplace, Anywhere, Anytime&#8217; heb ik zelfs dubbel geteld. Het mocht allemaal niet baten.</p>
<figure id="post-347263 media-347263" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/12/Schermafbeelding-2016-12-21-om-15.37.22.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/12/Schermafbeelding-2016-12-21-om-15.37.22-320x254.png 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/12/Schermafbeelding-2016-12-21-om-15.37.22-640x508.png 640w" alt="" /><figcaption>Screenshot van de Top 2000-site. Alleen Claudia de Breij heeft zich de wittemannenlijst in kunnen vechten.</figcaption></figure>
<p>Overigens, als we toch de samenstelling van de wereldbevolking erbij gaan slepen, heeft Van Gijssel gelijk wat betreft de wit/zwart-verhouding in de lijst. In de VS is 13,2% van de inwoners zwart, het aantal Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond (is dat hoe het tegenwoordig moet?) ligt op 11,7%. Dan is 9,2% echt een prima score voor een lijst die de optelsom is van duizenden particuliere voorkeurslijstjes: zwarte artiesten zijn niet noemenswaardig ondervertegenwoordigd in de Top 2000. Het scheelt nog een Beyoncé of drie, maar toch. En over Beyoncé gesproken: vrouwen zijn overweldigend wel ondervertegenwoordigd.</p>
<h4></h4>
<h4>Is en blijft een mannenlijst</h4>
<p>Ja maar Daan, wat als de meeste zwarte en vrouwelijke artiesten in die andere duizend nummers staan? Dan vindt het NPO2-publiek blijkbaar dat mannen toch net even wat betere muziek maken, want die domineren overweldigend de bovenste regionen van de lijst. Ik kan me voorstellen dat ook die constatering de nodige opgetrokken wenkbrauwen oplevert.</p>
<p>Ik ben de laatste die ervoor zal pleiten dat een erelijst, of dat nu dit populistische gedrocht is, of de lijst Nobelprijslaureaten, of het landelijke hooglerarencorps, per se een exacte afspiegeling van de werelddemografie moet zijn. Er zijn veel meer factoren in het spel die daarin allerlei vertekening aanbrengen die je niet op het bord van bijvoorbeeld de hitlijsten kan leggen.</p>
<p>Maar ga niet roepen dat er niks over genderverhoudingen te klagen valt als dat overduidelijk wel zo is, en dat wie denkt van wel maar eens even een potlood moet pakken. Want er is altijd ergens een ZZP-er op zoek naar uitstel van de afwas. Ik zou Robert van Gijssel aan willen raden nog eens goed naar zijn eigen artikel over de lijst van vorig jaar te kijken. De Top 2000 is en blijft gedomineerd door mannen.</p>
<p>N.B. In een eerdere versie van dit stuk schreef ik dat zowel de man/vrouw-verhouding als de wit/zwart-verhouding in de Top 2000 onevenredig is. Dat is onjuist: zwarte artiesten zijn nauwelijks ondervertegenwoordigd. In de versie hierboven is dit aangepast.</p>


Met een potlood door de Top 2000 (die wittemannenlijst)

<div class="lead">
<p>De laatste maanden stoort Daan Doesborgh zich er steeds vaker aan hoe Trump door de Volkskrant als clown wordt afgeschilderd. Volkskrant, hou er eens mee op om die man gekker af te schilderen dan hij is.</p>
</div>
<p>Quiz: &#8216;Trump kan goed opschieten met andere miljardairs en zeker als ze even maf zijn als hij is.&#8217; Komt deze zin uit A, een item in <em>Zondag met Lubach</em>; B, een campagnespot van Hillary Clinton; of C, uit een artikel van een serieus en gerespecteerd nieuwsmedium? Ik vrees dat u het goede antwoord wel kunt raden.</p>
<p>Elke dag is <em>de Volkskrant</em> (want die was het) na het radiojournaal dat me wekt uit mijn dromen van een Trumploze wereld, de eerste nieuwsbron die ik raadpleeg. Maar de laatste maanden stoor ik me er steeds vaker aan hoe Trump door <em>de Volkskrant</em> als clown wordt afgeschilderd.</p>
<p>Het is soms lachwekkend, als het niet zo treurig was. Een <a href="http://www.volkskrant.nl/buitenland/trump-slaapt-maar-vier-uur-hoe-moet-dat-straks-in-het-witte-huis~a4424512/">artikel</a> met als kop <em>Trump slaapt maar vier uur: hoe moet dat straks in het Witte Huis?,</em> blijkt in de lead ineens heel ergens anders over te gaan: &#8216;Donald Trump, die slechts vier uur slaapt, is verslaafd aan Amerika’s nieuwsshows. Dat bleek maandag opnieuw.&#8217; De eerste zin van het eigenlijke artikel geeft weer een andere draai: &#8216;De nieuwe uitval van Trump bewijst buitenlandse inlichtingendiensten opnieuw één ding: dat ’s werelds machtigste man al kwaad kan worden gemaakt door één journalist.&#8217; Vervolgens gaat de rest van het artikel toch weer over het slaappatroon van Trump. Al het geleuter over de korte nachten van Trump als mogelijke oorzaak van zijn temperament, en het verhoogde risico op gezondheidsklachten dat slaaptekort met zich mee brengt, probeert op pijnlijke wijze de aandacht af te leiden van de werkelijkheid: slaaptekort of niet, er is een extreem volatiele man gekozen tot president van de Verenigde Staten. We kunnen wel op zoek naar externe verklaringen, maar daar is niemand mee geholpen.</p>
<p>In een artikel (op het dagelijks geüpdatete <a href="http://www.volkskrant.nl/buitenland/trump-blog-michelle-obama-in-diepe-slaap-op-verkiezingsavond~a4417222/">Trump-blog</a>) over Masayoshi Son, die tot vanochtend nog op de voorpagina van de Volkskrantsite een ‘knotsgekke miljardair’ werd genoemd, komt de Japanner inderdaad naar voren als een excentrieke man: &#8216;Hij kondigde aan een driehonderdjarenplan te hebben voor de toekomst van zijn bedrijf. Softbank wil in die tijd de taalbarrières doorbreken en ervoor zorgen dat mensen uitsluitend via lichaamstaal kunnen communiceren.&#8217; Steve Jobs heeft in het hele jaar 1977 <a href="http://www.huffingtonpost.com/2011/10/24/steve-jobs-food-habits_n_1028854.html">alleen maar fruit gegeten</a>, maar toch geldt hij in de eerste plaats als de succesvolle leider van een miljardenbedrijf, en hooguit in tweede instantie pas als ‘knotsgekke miljardair’. De Volkskrant presenteert de feiten zo dat Trump en iedereen die zich met hem inlaat overkomt als een belatafelde mallerd, wat nergens voor nodig is, omdat de feiten dat al genoeg laten zien als je ze gewoon overbrengt zoals ze zijn. Masayoshi Son is een excentrieke, maar zeer succesvolle ondernemer. Michael Flynn junior, gisteren ontslagen uit Trumps entourage, is <a href="https://www.theguardian.com/us-news/2016/dec/07/trump-adviser-son-michael-flynn-sacked-pizzagate-comet-ping-pong-restaurant">knotsgek</a>.</p>
<p>Boven een artikel dat ons meldt dat Trump van plan is om geen oorlogen meer te voeren in het buitenland, een herhaling van oud nieuws uit de campagnetijd en, zeker voor Trump, helemaal niet zo’n slecht idee, zou een kop kunnen staan als <em>Trump wil einde aan militaire aanwezigheid Midden-Oosten</em> of <em>Trump wil VS uit Irak en Afghanistan halen</em> of <em>Trump wil oorlogskas gebruiken voor verbetering infrastructuu</em>r. De Volkskrant schrijft: <em>Trump wil einde aan avonturen die VS 4.250 miljard euro armer maakte</em>. Het woord avonturen komt van de Volkskrant, het bedrag in euro’s is een omrekening door de Volkskrant van een schatting door Brown University. Trump had het zelfs over een bedrag van zesduizend miljard, dus deze kop is tegelijk meer correct én meer misleidend: er worden hem woorden in de mond gelegd die hij op allerlei manieren niet heeft gezegd.</p>
<p>Waarom doet <em>de Volkskrant</em> dit? Alles over Trump en zijn gekte zal wel lezers opleveren. Verder is er echter niemand mee geholpen, zeker de status van de krant als neutrale nieuwsbron niet. Donald Trump is een gevaarlijke gek op een gevaarlijke plek. Maar dat spreekt al meer dan voldoende, uit de steeds angstaanjagender wordende feiten omtrent zijn opvattingen en zijn entourage. Volkskrant, hou er eens mee op om die man gekker af te schilderen dan hij is. Donald Trump is al meer dan gek genoeg.</p>
