Brug dicht, geld op

Werkt het minderheidskabinet?

Tussenstand zomerreces 

6 miljard tekort op Rijkswaterstaat 

Verhaal van de Week

Kruistocht tegen de hoofddoek

Chard van den Berg

Cassettes en cd's zijn terug

Zeitgeist: TikToktrend

Big Tech maakt van burgers vee

Essay Roxane van Iperen

Vladimir Poetin is de wanhoop nabij

Rusland

De AI-hype is ordinaire landroof

Hans against the machine

Super El Niño is hier

Column Hannah Prins

Wat is leuk in juli?

Cultuurtips

Cultuur

Een minuut, veel langer heb je niet nodig om een filmscène in het leven te roepen met een app als Sora of Pika. Je beschrijft wat je wil zien, iets als ‘een otter en een neushoorn genieten van een tropische cocktail in een zwembad’, en voor je het weet verschijnt dat argeloze stukje tekst als bewegend beeld op je telefoonscherm. Als je wil, kan je de generatieve kunstmatige intelligentie zelfs vragen om je filmpje een handgemaakte feel mee te geven: dan lijkt het net of de beelden afkomstig zijn uit een Japanse tekenfilm uit de jaren negentig, of een klassieke stop-motion met aandoenlijk bewegende poppetjes van klei.
Je zou kunnen denken dat animatiemakers bij zoveel AI-geweld collectief de handdoek in de ring gooien. Maar wie kijkt naar het overvolle programma van het Kaboom Animation Festival, van 13 tot 22 maart op verschillende locaties in Utrecht en Amsterdam (en online), ziet dat ze dat bepaald niet doen. Human touch is het thema van deze editie – en om dat kracht bij te zetten, is zelfs de poster van dit jaar geborduurd. Het benadrukt dat animatie een uiterst menselijke vorm van expressie is, legt artistiek directeur Aneta Ozorek uit. ‘Niet iedereen kan zich even goed uitdrukken in woorden. Er zijn altijd al mensen geweest die naar visuele middelen grijpen om een verhaal te vertellen.’ En daar kan weliswaar heel veel geavanceerde digitale technologie bij komen kijken, maar in principe heb je voor een animatievoorstelling niet veel meer nodig dan een sokpop of de schaduw van je hand.
<blockquote>Met animatie kan ik doen wat ik wil</blockquote>
Maar waarom zou je je als mens nog aan animatie wagen, nu generatieve kunstmatige intelligentie in minuten kan doen wat vroeger maanden kostte? We vroegen het aan drie gerenommeerde animatiemakers. Michel Gondry en Juliana Erazo Gómez – die hun films op Kaboom vertonen – en Neerlands toptalent (en Gouden Kalf-winnaar) Nina Gantz.
<div class="info-box">
Kaboom Animation Festival van 13 t/m 22 maart op verschillende locaties in Utrecht, Amsterdam en online. Zie ook <a href="http://www.kaboomfestival.nl">www.kaboomfestival.nl</a>.
</div>
<h5>Interview Michel Gondry, maker van de ‘Maya, give me another title ’</h5>
In het werk van regisseur Michel Gondry (The Science of Sleep, Eternal Sunshine of the Spotless Mind) lopen werkelijkheid en droomwereld vaak in elkaar over, al dan niet met behulp van animatie – meestal van gekleurd karton en andere knutselspullen, zo overduidelijk handgemaakt dat je de lijm bijna kunt ruiken. Dat heeft voor Gondry vooral een praktische reden. ‘Met animatie kan ik alles doen wat ik wil’, zegt hij. ‘Bij live-action, met echte mensen, brengt elke constructie van enige omvang aanzienlijke kosten met zich mee. Het is vaak gebeurd dat ik een realistisch universum op menselijke schaal wilde bouwen, maar dat ik het simpelweg niet kon betalen.’
De film Maya, Give Me A Title (Maya, donne-moi un titre, 2024) is zijn eerste animatiefilm van speelfilmlengte – al komt er ook af en toe een beetje live-action in voor. In de film verzint Gondry’s dochter Maya steeds een nieuwe titel voor een film waarin zij de hoofdrol speelt, die Gondry vervolgens met animatie in gang zet. Zo redt ze een baby tijdens een aardbeving die heel Parijs in puin legt, krimpt ze tot miniatuurformaat als haar moeder een middel dat komkommers in augurken doet slinken (‘conconchon’) in bad morst en vaart ze als kapitein van een vrachtschip over een noordelijke ijszee, waar ze per ongeluk een wereldwijde ecologische ramp veroorzaakt als een gebroken fles geconcentreerde ketchup overboord valt.
<div class="gallery gallery-columns-2 clearfix gallery-size-"><div class="gallery-inner clearfix"><div class="gallery__expand pulse"><div class="gallery__plus"></div></div><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="0"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/MAYA-DONNE_MOI-UN-TITRE-Photo-3©PARTIZAN-FILMS-2024-1.png" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="1200" height="901"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="1"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/Photo-1©PARTIZAN-FILMS-2025-1.png" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="1200" height="900"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure></div></div>
<h5>Kindertijd</h5>
De film lijkt een ode aan de fantastische werelden die kinderen, al dan niet met wat aanmoediging van een volwassene, kunnen creëren. Maar dat veel mensen animatiefilms met hun jeugd associëren, is niet iets waar Gondry bewust gebruik van maakt. ‘Ik denk daar niet veel over na’, zegt hij. ‘De films die ik met animatie maak, zou ik in live-action maken als dat mogelijk was. Ik weet dat animatie veel mensen aan hun kindertijd doet denken, en dat is oké. Maar het is volgens mij niet constructief om als maker te veel aan het publiek te denken.’ Wel is zijn werk beïnvloed door de animaties die hij zelf zag als kind en die grote in druk op hem maakten. ‘Die zitten nog altijd in mijn hoofd.’
Uit Gondry’s beknopte antwoord op de vraag hoe hij de toekomst van animatie ziet, blijkt dat hij de esthetiek van digitale animatie vooral heel saai vindt. ‘Er is te veel CGI (Computer Generated Imagery, red.)’, zegt hij. ‘Er zijn maar drie of vier gezichtsuitdrukkingen voor de personages, het is altijd hetzelfde: verdrietig, blij, verrast en boos. That’s it.’
<h5>Interview Nina Gantz, maker van ‘Wander to wonder’ die eerder werd genomineerd voor een Oscar en bekroond met een Gouden Kalf en een Bafta. De film is nu op NPO Start te zien</h5>
In animatie kun je wat gruwelijk of raar is verzachten, zegt animatieregisseur Nina Gantz, omdat er een laagje techniek tussen zit. Als voorbeeld noemt ze de hoofdpersoon uit haar eerste film Edmond (2015), een man die kannibaal is uit liefde, en gemaakt van wol. ‘Op een gegeven moment vindt hij zijn vriend zo lief dat hij zijn oor afbijt. Dan komt er bloed uit, maar ook dat bloed is van wol. Het materiaal is deel van het verhaal. Daardoor kun je toch empathie creëren voor dat personage. Als alles van mensenvlees zou zijn, zou je denken: dat is een monster.’
Het werk van Gantz is een succesvol voorbeeld van animatie als tijdrovend en ambachtelijk artistiek proces. Voor haar films laat ze uitgebreide sets bouwen, elk object dat in beeld komt, is op een zorgvuldige manier in elkaar geknutseld, aan een enkele opgetrokken wenkbrauw van een van haar personages kan ze hele dagen besteden. Haar laatste film, Wander to Wonder (2024), die nu te zien is op NPO Start, duurt slechts twaalf minuten, maar er werd acht jaar aan gewerkt.
<blockquote>In animatie voel je gewoon dat elk frame is aangeraakt door een mens</blockquote>
<h5>Handgemaakt</h5>
De komst van generatieve kunstmatige intelligentie is natuurlijk niet de eerste technologische ontwikkeling waartoe animatoren zich moeten verhouden. Al zo lang als het vak bestaat komen er middelen beschikbaar die het animeren makkelijker en sneller maken, maar waardoor oude methodes verdwijnen en er gestaag minder werk te vinden is voor animatiemakers. Zij moeten zich dus voortdurend opnieuw afvragen wat hun werk nog de moeite waard maakt. Maar Gantz twijfelt er niet aan dat de aantrekkingskracht van handgemaakte animatie zal blijven bestaan.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_640 wp-image-973616" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/Wander-to-Wonder-still-6-1-1-640x346.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/Wander-to-Wonder-still-6-1-1-640x346.png 640w" alt="" width="640" height="346" />
‘Ik voel dat mensen door de komst van AI het verlangen hebben om echtheid te zien op beeld’, zegt ze. ‘In animatie voel je gewoon dat elk frame is aangeraakt door een mens. Die menselijke aanraking kan voor foutjes zorgen, maar dat zorgt juist voor ruimte om dingen zelf in te vullen. Ik denk dat mensen daar meer en meer naar gaan verlangen.’ In haar commerciële werk merkt ze bijvoorbeeld dat er een groeiende vraag is naar handgemaakte stop-motion. ‘Dat heeft echt een vlucht gekregen, ook voor reclames. En daarbij worden making-of’s en behind-the-scenes steeds belangrijker: je moet laten zien dat het ook echt met de hand gemaakt is.’
<h5>Interview Juliana Erazo Gómez, maker van ‘Unlearning Motherhood’</h5>
Ook de Colombiaanse filmmaker Juliana Erazo Gómez hoopt dat de eindeloze hoeveelheid aan AI-gegenereerde beelden die nu over de wereld wordt uitgestort ervoor zorgt dat er een tegenbeweging ontstaat. ‘Misschien is het wishful thinking’, zegt ze, ‘maar ik denk dat mensen uiteindelijk toch iets willen zien waar een ziel in zit.’ Erazo Gómez gebruikt animatie niet voor fictie.
In haar geanimeerde documentaire Unlearning Motherhood (2025) volgen we een vrouw die na een uitblijvende ongesteldheid in paniek de stad in gaat voor een zwangerschapstest en onderweg verhalen tegenkomt van vrouwen die allemaal een eigen, onconventionele relatie met het moederschap hebben. De verhalen – over onder andere abortus, postnatale depressie en transgender moederschap – zijn echt, en worden verteld door degenen die het meemaakten. De wereld waarin de getuigenissen zijn ingebed, is getekend en geanimeerd door Erazo Gómez en haar team.
<blockquote>Animatie is een soort superkracht</blockquote>
Bij onderwerpen waar een flink taboe op rust, kan animatie een manier zijn om mensen hun verhaal te laten vertellen zonder zelf in beeld te komen. In de documentaire Spijtmoeders (2022), waarin net als in Unlearning Motherhood het taboe van ambivalente gevoelens over het moederschap aan bod komt, worden de moeders die over hun spijt vertellen bijvoorbeeld weergegeven als poppen. En daarnaast, zegt Erazo Gómez, geeft animatie je als maker de mogelijkheid om je eigen interpretatie en commentaar toe te voegen, als een extra laag aan betekenis. ‘Animatie is wat dat betreft een superkracht’, zegt ze. ‘Uit de kleinste dingen kun je inspiratie halen en dat naar beeld vertalen.’
<img decoding="async" class="alignnone size-image_640 wp-image-973615" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/UM3-1-640x360.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/UM3-1-640x360.png 640w" alt="Kaboom" width="640" height="360" />
<h5>Wc-tegeltjes</h5>
Erazo Gómez, die een master in animatie deed aan de St. Joost in Breda, begon het onderzoek voor Unlearning Motherhood al in 2021. Ook voor haar manier van werken moet je geduld hebben. Waar voor ‘gewone’ documentairemakers het eind in zicht is zodra ze hun opnamen en interviews hebben gedraaid, was Erazo Gómez op dat moment nog niet eens op de helft, want het animeren moest nog beginnen. ‘Misschien moet je van animatie houden om dit te begrijpen’, zegt ze, ‘maar: als je uiteindelijk een wereld op het scherm ziet die helemaal door jou bedacht en ontworpen is, tot de tegeltjes in de wc aan toe, dan is dat het helemaal waard.’
<div class="info-box">
<h5>Vijf Kaboom aanraders</h5>
Endless Cookie (2025). Een Canadese geanimeerde documentaire in een opmerkelijke vorm, gebaseerd op oral history, over de familiegeschiedenis van twee halfbroers.
Nobody (2025). Een epische animatie gebaseerd op Chinese volksvertellingen over de avonturen van vier dierdemonen in de vorm een varken, een gorilla, een wezel en een pad.
God is Shy (2025). Volgens Aneta Ozorek een ‘perfecte animatiefilm’ uit Frankrijk over twee vrienden die tijdens een treinreis worden gestoord door een vreemdeling.
<img decoding="async" class="alignnone size-image_640 wp-image-973611" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/intro_img_2-1-640x270.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2026/03/intro_img_2-1-640x270.png 640w" alt="Kaboom" width="640" height="270" />
All You Need is Kill (2025, zie filmstill). Een bizarre Japanse sci-fi waarin zich een Groundhog Day-achtig scenario ontvouwt.
The Girl Who Cried Pearls (2025). Een Canadees liefdesverhaal in prachtige stop-motion.
</div>
Amarens Eggeraat (1992) is journalist. Ze schrijft over cultuur, geschiedenis en geur.

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
 <div class="teaser__content__container">
 <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
 
 <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
 </div>

 <div class="teaser__btn__container">
 <div class="teaser__btn">
 <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
 href="/service/nieuwsbrieven"
 data-ga-category="banner-newsletter-button" 
 data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
 data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
 </div>
 </div>
</div>

Amarens Eggeraat

Niets zo menselijk als animatie

Coworking: een nieuwe manier om ruimte in de stad uit te baten

<div class="pwb-content" data-article-content-element="" data-article-uid="382705" data-restricted="false" data-has-full-content="true">
<div data-article-content-target="">
‘Ik houd niet van de films van Quentin Tarantino’, <a href="https://www.newstatesman.com/politics/feminism/2018/02/i-can-finally-say-it-i-think-quentin-tarantino-and-woody-allen-are-rubbish" target="_blank">schrijft</a> Victoria Smith in The New Statesman, ‘mag ik dit nu eindelijk toegeven?’ Haar vraag klinkt erg retorisch, nu <a href="https://www.theguardian.com/film/2018/feb/07/quentin-tarantino-hollywood-baclkash-uma-thurman-roman-polanski" target="_blank">het ene na het andere</a> negatieve bericht over de regisseur verschijnt. Hij liet Uma Thurman tegen haar zin in een gevaarlijke auto rijden, waardoor ze in een ongeluk terechtkwam, waarin ze (<a href="https://pagesix.com/2018/02/08/uma-thurman-kill-bill-details-has-stunt-community-outraged/" target="_blank">volgens leden van de stuntgemeenschap</a>) zo haar hoofd had kunnen verliezen. Hij <a href="https://www.theguardian.com/books/2018/feb/06/this-may-not-in-time-be-the-best-book-about-the-weinstein-scandal-but-it-will-surely-remain-the-most-visceral-anger-burns-from-every-page" target="_blank">schijnt</a> Rose McGowan te begroeten met de luide mededeling dat hij zich graag aftrekt op filmbeelden van haar voeten. In 2003 <a href="https://www.usatoday.com/story/life/2018/02/08/quentin-tarantino-apologizes-roman-polanski-rape-victim/322091002/" target="_blank">noemde</a> hij dat wat Roman Polanski een gedrogeerd dertienjarig meisje heeft aangedaan ‘geen verkrachting, maar gewoon seks’. En hij <a href="https://jezebel.com/in-2006-fergie-said-quentin-tarantino-bit-her-on-set-o-1822835117" target="_blank">beet</a> Fergie in haar arm op de set van Planet Terror.
<figure id="post-382795 media-382795" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/02/HH-52555259.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/02/HH-52555259-320x211.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/02/HH-52555259-640x423.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/02/HH-52555259-1280x845.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/02/HH-52555259-1920x1268.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>Uma Thurman in Kill Bill 2, geregisseerd door Quentin Tarantino. Foto: Sunset Box/ Allpix Press SARL/HH</figcaption></figure>
Smith zegt dat ze haar Tarantino-afkeer tot voor kort voor zich hield vanwege een verschijnsel dat ze de sexist male genius paradox noemt: wie het genie van seksistisch maker niet erkent, is zélf niet in staat boven seksisme uit te stijgen. Als je erover valt dat alleen de vrouwelijke protagonist steeds een stomp in haar gezicht krijgt als ze iets zegt, of als je vindt dat het n-woord wel erg vaak en verlekkerd wordt uitgesproken, dan begrijp je het werk gewoon niet. We nemen aan dat het krampachtig en conservatief is om aanstoot te nemen aan de verkrachte en gemutileerde vrouwenlichamen in het werk van veronderstelde genieën, schrijft Smith, maar daardoor zien we over het hoofd dat zulk misogyn geweld zelf juist heel conservatief en behoudend is.
Nou houd ik wèl van Tarantino’s films, maar Smith heeft een punt. Ik denk het voor niemand als een verrassing kwam dat Tarantino meer geeft om een camerahoek dan om de nekwervels van een actrice, of dat hij de neiging heeft vrouwen te behandelen als het overbodig vleselijk aanhangsel van een begeerlijke voet. Je hoeft geen groot fanaat te zijn om te weten dat hij erop stond Diane Kruger hoogstpersoonlijk te wurgen in Inglourious Basterds, of dat hij gretig toestond dat Leonardo DiCaprio het nietsvermoedende gezicht van Kerry Washington insmeerde met zijn eigen bloed in Django Unchained.
<blockquote>&#8216;We nemen aan dat het krampachtig en conservatief is om aanstoot te nemen aan de verkrachte en gemutileerde vrouwenlichamen in het werk van veronderstelde genieën.&#8217;</blockquote>
Sterker nog, ik had onbewust veel erger verwacht van iemand zo lijkt te zwelgen in beelden van tot pulp geslagen vrouwengezichten en losse ledematen. Hij is als maker bovendien erg aanwezig in zijn eigen werk, met eindeloze close-ups van blote voeten en vrouwen die minutenlang uitsluitend met hun onderlichaam in beeld zijn – zie bijvoorbeeld de openingsscène van Death Proof.  De berichten die nu over hem verschijnen zijn geen onthulling, maar een bevestiging van iets wat we al lang wisten en waar we simpelweg mee hebben leren leven. Alsof de kwaliteit van een mannelijke regisseur af te meten is aan hoe schaamteloos hij zijn seksualiteit aan zijn ondergeschikten en aan zijn kijkers opdringt, alsof de perversiteiten van een witte heteroseksuele man nog steeds schokkend en vernieuwend zijn.
Tarantino&#8217;s werk is niet goed omdat hij zijn actrices als fetisjobjecten neerzet: daar is niets vernieuwends of gedurfds aan, en zodra die houding de relaties op de set beïnvloedt, is het zelfs erg kwalijk. Zijn werk is goed ondanks die uitgekauwde seksistische inslag. Het doorbreken van de sexist male genius paradox lijkt me daarom zeer bevorderlijk voor de toekomst van de geniale film. Laten we het seksisme, maar ook het de genialiteit, niet ontkennen.
</div>
</div>

‘Het genie’ Quentin Tarantino en z’n fetisjen

<div class="lead">
Dat iedereen tegenwoordig een foodcritic is door apps als TripAdvisor, komt het horecapersoneel zelf meestal niet ten goede. Dan is het, vindt Amarens Eggeraat, soms heerlijk om ergens te zijn waar het ze geen lor kan schelen of je het naar je zin hebt.
</div>
In de kerstvakantie ging ik naar <a href="http://www.au-lapin-agile.com/" target="_blank">Au Lapin Agile</a>, een oud cabaret op de heuvel van Montmartre, schilderachtig gelegen aan de voet van een stadswijngaard. Vroeger werd het bezocht door onder andere Picasso en Apollinaire, tegenwoordig kun je er elke avond voor achtentwintig euro naar binnen om naar Franse liedjes te luisteren.
Zo&#8217;n show duurt vier uur, tot lang nadat de laatste metro is vertrokken, en wordt op geen enkel moment onderbroken om het publiek de gelegenheid te geven naar de wc te gaan of om een tweede, peperduur glaasje huisgemaakte kersenwijn te bestellen. De spreekstalmeester, een bejaarde man in een met goud bestikt gilet, blijft het ene na het andere eeuwenoude dranklied aankondigen, ook al zuigen zijn toeschouwers al twee uur lang op dezelfde kersenpit. Het lijkt, kortom, vooral bedoeld voor mensen met een flink uithoudingsvermogen en een onbevredigbare liefde voor Franse chansons.
<q class="pull-left">Als er één stad is waarin opgeklopte romantiek als een rijpe stuifzwam uiteen kan ploffen, dan is het wel Parijs.</q>
In de nachtbus terug zocht ik op Au Lapin Agile in Tripadvisor, want ik lees graag dramatische recensies. Ik hoopte op furieuze tirades van teleurgestelde toeristen die zich een rokerige nachtclub vol absint en ondergoed met ruches hadden voorgesteld, maar in plaats daarvan urenlang op een houten bank hadden gezeten terwijl ze smalend werden aangekeken door een Franse zestiger met een gitaar. Als er één stad is waarin opgeklopte romantiek als een rijpe stuifzwam uiteen kan ploffen, dan is het wel Parijs.
Maar tot mijn verbazing stond de pagina vol met lyrische verhalen. &#8216;Dit is het èchte, authentieke Parijs&#8217;, schrijft iemand. &#8216;Josephine Baker zou het hier fantastisch hebben gevonden&#8217;, schrijft een ander. &#8216;Ik zou willen dat ik wat meer had verstaan, en een plaspauze was wel fijn geweest, maar wàt een avond. Vijf sterren.&#8217;
<h3>De beruchte Parijse arrogantie</h3>
Iemand legde me eens uit waar de beruchte arrogantie van Parijse obers vandaan komt: terrassen in de Franse hoofdstad zijn zó populair, dat ze altijd vanzelf wel volstromen, al kost een kop koffie er tien euro en hoest de serveerster in je gezicht. Iets soortgelijks lijkt op te gaan voor Au Lapin Agile. De mensen die er komen, zijn zo vastberaden iets bijzonders te beleven, dat ze met bijna alles akkoord gaan. Het doet denken aan het <a href="https://www.youtube.com/watch?v=LdPMSd7xA7U" target="_blank">Das Bayerischen Restaurant Stück</a> van Monty Python, of – een recenter voorbeeld –Vice-schrijver Oobah Butter die zijn <a href="https://www.vice.com/en_uk/article/434gqw/i-made-my-shed-the-top-rated-restaurant-on-tripadvisor" target="_blank">tuinschuurtje</a> tot het best beoordeelde restaurant in Londen wist te bombarderen.
Die instelling is volgens mij echter rap uit aan het uitsterven: ook nukkig Frans horecapersoneel wordt langzaam maar zeker getemd door de constante dreiging van een slechte online recensie. Voor bedrijven zijn vijfsterrenscores essentiële data om op te vallen en hun producten of diensten te kunnen verkopen. Dat is begrijpelijk, maar de psychologische last van die recensiecultuur komt vaak terecht bij de mensen die onderaan de bedrijfshiërarchie werken, tegen een minimaal loon en/of zonder vast contract. Die moeten zich elke dag uitsloven voor een publiek van potentiële criticasters. Het maakt baantjes die al vermoeiend waren en weinig aanzien opleveren <a href="https://www.theguardian.com/business/2017/oct/17/sometimes-you-dont-feel-human-how-the-gig-economy-chews-up-and-spits-out-millennials" target="_blank">extra onzeker en stressvol</a>. Bovendien is het niet echt leuk om over jezelf terug te lezen als &#8216;chauffeur met muffe koffieadem&#8217; of &#8216;bitchy waitress&#8217;.
Het voelde daarom verfrissend om ergens een avond door te brengen waar het niemand iets kon schelen of de gasten zich wel vermaakten.

Voor achtentwintig euro vier uur lang zonder pauze naar een bejaarde man luisteren, ge-wel-dig (volgens TripAdvisor)

<div class="lead">
Staan &#8216;mopsvaders&#8217; en &#8216;mopsmoeders&#8217; weleens stil bij het leed dat mopshonden doormaken, vraagt columnist Amarens Eggeraat zich af.
</div>
Dit weekend is er in Amsterdam een <a href="https://www.ad.nl/koken-en-eten/amsterdam-krijgt-mopshondjescafe~a7d67f62/">tijdelijk mopshondjescafé</a>, waar mopshondbezitters (&#8220;mopsouders&#8221;) en fanatieke liefhebbers elkaar kunnen ontmoeten. Het initiatief, geïnspireerd door pop-up pug café&#8217;s in Engeland, is lyrisch ontvangen. &#8216;Knuffel met zestig mopshondjes tegelijk&#8217;, <a href="https://www.parool.nl/stadsgids/knuffel-met-60-mopshondjes-tegelijk-in-het-pug-cafe~a4545749/">kopte Het Parool</a>, alsof je er een bad kunt nemen in zachte huidplooien. De toeloop op de kaartjes was zo groot, dat de organisator zo&#8217;n zevenhonderd mopshondfans heeft moeten <a href="https://www.nu.nl/amsterdam/5103176/mopshondjescafe-drie-dagen-open-in-amsterdam.html">teleurstellen</a>.
Het mopsje is al eeuwen een modieus en populair huisdier, en afgaand op het <a href="https://www.thepugshop.co.uk/">gigantische aanbod</a> aan pug merchandise groeit die populariteit. Vreemd is dat niet. Alleen al het woord &#8216;mopshondje&#8217; klinkt zo lief dat je het onmogelijk uit kunt spreken zonder een beetje weeïg te worden. Met hun grote verwarde ogen en plooiende huid doen ze een beetje denken aan mensenbaby&#8217;s die net ontwaken uit een middagslaapje.
Langzamerhand groeit echter ook de aandacht voor de <a href="http://www.bbc.com/news/av/uk-england-surrey-42507237/surrey-vet-s-concerns-over-pugs-health-problems">duistere kanten</a> van <a href="https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2018/jan/05/think-twice-about-buying-squashed-faced-breeds-vets-urge-dog-lovers">het mopshondenbestaan</a>. Want precies de eigenschappen die het mopshondje zo leuk maken, kunnen ook de oorzaak zijn van allerlei gezondsheidsproblemen. Elke mopshond krijgt last van de ademhalingsproblemen die horen bij het Brachycephaal Obstructief Syndroom; een aandoening die verergerd wordt door het doorfokken van de hondjes. Op warme dagen rochelen ze daardoor als een zware roker met slaapapneu. Trade Me, de Nieuw-Zeelandse Marktplaats, heeft de verkoop van kortsnuitige honden <a href="https://www.stuff.co.nz/business/100642667/trade-me-bans-sale-of-purebred-crossbred-pugs-british-bulldogs-french-bulldogs" target="_blank">verbannen</a> nadat de Vereniging van Dierenartsen het leven van een mopshond omschreef als &#8216;de hele dag ademen door een kussen heen&#8217;.
<q class="pull-left">Er is geen mens dat nooit hypocriet is. Maar dat mensen hun ogen sluiten voor lijden van hun lievelingsdier, vind ik lastig te begrijpen.</q>
Ook hebben ze eigenlijk te veel tandjes voor zo&#8217;n beknopte kaaklijn, waardoor ze kans lopen op tandrot en tandvleesontsteking. En hun uitpuilende oogjes  zijn gevoelig voor zweren, want soms kunnen ze niet goed knipperen of is er een stukje plooihuid dat tegen hun hoornvlies schuurt. In een <a href="https://cgejournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40575-016-0035-z">studie naar 1.009 mopshondjes</a> bleek 69 procent ten minste één gezondheidsprobleem te hebben.
<h3>Lastig te begrijpen</h3>
Het is moeilijk om je overtuigingen altijd te laten rijmen met je handelen. Misschien eet je al jarenlang strikt veganistisch, maar bel je toch de ongediertebestrijding zodra je een muizenkeutel tussen je volkorenrijst vindt. Of je boekt een dure vakantie in een  ecodorp (zo eentje waar je de wc zelf moet doorspoelen met eerder gebruikt douchewater en al het servies na een dag vanzelf composteert), maar ga je daar wel per vliegtuig heen. Geen mens is nooit hypocriet en een beetje cognitieve dissonantie is niemand vreemd.
<figure id="post-381492 media-381492" class="align-center"><img srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/HH-73626713-1-320x213.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/HH-73626713-1-640x427.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/HH-73626713-1-1280x853.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/HH-73626713-1-1920x1280.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>In Mexico-Stad wordt jaarlijks een optocht met kerstig verklede mopshondjes georganiseerd. Foto: HH/Carlos Tischler/REX/Shutterstock</figcaption></figure>
Maar hoe de vele mophondjesliefhebbers hun ogen sluiten voor het lijden van hun lievelingsdier, vind ik lastig te begrijpen. Want de mopshondjesgemeenschap wordt, neem ik aan, juist bijeen gehouden door gedeelde gevoelens van liefde en affectie. Iemand die zich vrijwillig &#8216;mopsmoeder&#8217; of &#8216;mopsvader&#8217; laat noemen, die ervoor kiest om de zorg van een scheefgeschapen hondje op zich te nemen of zelfs een <a href="http://houvanarnhem.nl/14852/crowdfunding-mopshond-ademnood/">crowdfundingsactie organiseert</a> om d&#8217;r adoptiemops aan het gehemelte te laten opereren, die moet toch oprecht van zo&#8217;n dier houden. En wat betreft het mopshondjescafé: daarvan gaat de opbrengst naar de Hondenbescherming, dus ook de organisator daarvan heeft duidelijk het beste met dieren voor.
Ik vraag me dus af hoe ze <a href="https://www.vn.nl/de-tragiek-van-het-mopshondje/" target="_blank">in de buurt kunnen zijn</a> van een mopshondje zonder stil te staan bij de miserabele staat waarin het beestje zich bevindt. Elke rasperige zucht die uit zo&#8217;n scheef bekje ontsnapt getuigt van een moeizaam leven. Een mopshond is wanhoop op pootjes, een doorgefokt product waar wij onze zorgzame instincten op kunnen botvieren. Wie écht om mopshondjes geeft, spaart &#8216;m zijn liefde.

De cognitieve dissonantie van de mopshondliefhebber

<div class="lead">
Of: hoe ik mijn neten liet verwijderen in de chicste buurt van Parijs.
</div>
Toen ik ongeveer anderhalf jaar geleden een luis in mijn haar vond was ik verbaasd, maar niet ongerust. Als kind was ik er altijd binnen één dag weer vanaf geweest, en ik kende de winnende anti-hoofdluisformule nog goed. Ik waste alles wat te wassen viel op 90 graden, stopte al het overig textiel in vuilniszakken, stofzuigde de bank en drenkte mijn haar in Prioderm lotion. De hele avond lang kamde ik door het haar van m&#8217;n vriend, en hij door het mijne (wat op het vloeken en de huidschilfers na best romantisch was). De volgende dag liet ik m&#8217;n vers ontluisde haar bijna helemaal afknippen, als ultieme preventieve maatregel. Ik voelde me erg bekwaam en luisvrij, terwijl ik schaapachtig complimentjes over mijn nieuwe korte kapsel in ontvangst nam.
Maar niet veel later voelde ik &#8216;s nachts weer iets voorzichtig rondkruipen over mijn hoofd. Het was het begin van een maandenlange misère van dure shampoos, stinkende lotions, metalen kammen en teatreeolie (je weet maar nooit). Soms leek het een tijdje alsof ik er vanaf was, gezegende periodes waarin ik weer tegen hoofdleuningen aan durfde te liggen, maar ze keerden steevast weer terug. Na een halfjaar was de jeuk sowieso permanent: als het niet de luizenbeten waren, dan was het wel mijn overmatig anti-luizenshampoogebruik en het dagelijkse kammen waardoor mijn hoofdhuid aanvoelde als een helse helm gemaakt van kriebel.
De beschikbare informatie over hoofdluis bleek nogal <a href="http://www.rivm.nl/Onderwerpen/H/Hoofdluis" target="_blank">veranderd</a> te zijn sinds mijn basisschooljaren. Het geruststellende feitje dat hoofdluizen het liefst in schoon haar wonen, blijkt bijvoorbeeld onzin. Er is goed nieuws: het heet wassen van beddengoed en het bevriezen van teddyberen is inmiddels achterhaald. Luizen blijven als het even kan dicht bij de warme hoofdhuid, als ze ergens anders terecht komen gaan ze snel dood. Indirecte besmetting is dus erg zeldzaam: &#8216;(Luizen) verplaatsen zich niet via kleding, beddengoed of knuffels&#8217;, vermeldt de site van het RIVM stellig.
<h3>Resistent</h3>
Maar er is ook slecht nieuws: een groot deel van de luizenpopulatie is inmiddels <a href="https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/nov/23/itchy-scratchy-battle-against-head-lice-serious-nits" target="_blank">resistent</a> tegen middeltjes die vijftien jaar geleden nog heel goed werkten. De producten in de apotheek worden nog steeds aangeprezen met claims als &#8216;100 procent effectief in 10 minuten!&#8217; en &#8216;doodt luizen én neten!&#8217; , maar dat klopt al lang niet meer. Het is niet voor niets dat de luizenkliniek,  een soort kapper waar ze hardnekkige neten met behulp van een ingenieus stofzuigersysteem uit je haar zuigen, in opkomst is.
<q class="pull-left">Ik kon er weliswaar niets aan doen dat mijn hoofd bevolkt werd door een groepje weerbare luizen, maar toch voelde het alsof ik faalde in persoonlijke hygiëne.</q>Natuurlijk blijft het vrij vernederend, om als zelfstandig volwassene met hoofdluis te leven.  Ik kon er weliswaar niets aan doen dat mijn hoofd bevolkt werd door een groepje weerbare luizen, maar toch voelde het alsof ik faalde in persoonlijke hygiëne. Het helpt niet dat vrijwel alles wat er tegen hoofdluis beschikbaar is overduidelijk voor kinderen is gemaakt. In mijn badkamer ligt een treurig stapeltje Frozen-plaktatoeages, gratis bij elke fles anti-luizenshampoo. Het is als een complot waar iedereen aan meedoet: we leggen het luizenprobleem neer bij de kinderen, terwijl we ondertussen onze schedel stevig inmasseren met antiluizenlotion uit een Cars-flesje. Bekentenissen van luizige volwassenen vind je vrijwel alleen op afgelegen internetfora, waar vereenzaamde zielen hartverscheurende verhalen delen over hoe ze niemand hebben die door hun haar kan kammen, of hoe ze zich uit schaamte al jarenlang in hun huis verstoppen, met alleen een gestaag groeiende luizenpopulatie als gezelschap.
<h3>Klein kapstokje</h3>
Na bijna een jaar in een soort van luizenschemer geleefd te hebben, in constante angst voor een nieuwe neet, besloot ik professionele hulp in te schakelen. We maakten een afspraak bij een luizenkliniek met de triomfantelijke naam Bye Bye Nits, vooral omdat die zich in een buurt bevond waar we zeker niemand zouden tegenkomen. &#8216;Welkom!&#8217; zei de behandelaarster met een brede glimlach. Ze nam onze jassen aan en bukte diep om ze op te hangen aan een kapstokje waar verder alleen heel kleine jasjes hingen. Ik mocht meteen plaatsnemen, naast een klein meisje met heel lang dun haar die als gehypnotiseerd naar het beeldschermpje staarde dat voor de spiegel was gemonteerd. &#8216;Koffie?&#8217; vroeg mijn luizenprofessional. &#8216;Cartoon? Glaasje appelsap?&#8217;
De behandeling was niet onprettig. De luizenstofzuiger is warm en maakt een geruststellend brommend geluid.  Zolang ik negeerde dat ik omringd werd door zombieachtige kinderen in een kliniek die eruit zag als een steriele ballenbak, voelde ik me steeds beter. Een leven zonder luis kwam met de minuut dichterbij, een eind aan mijn vernederende bestaan onder de pootjes van een parasiet.
Na de stofzuigsessie smeerde de behandelaarster een soort gel in mijn haar. Eerst wreef ze het goed in, toen trok ze mijn haren ineens naar buiten, waardoor ik eruit zag als verstoorde egel. &#8216;Wolverine!&#8217; riep ze en barstte in lachen uit. De behandelaarster die met mijn vriend bezig was probeerde haar meteen te overtreffen, door zijn haar in een rechte punt naar boven te boetseren. &#8216;Mooi zo toch?&#8217; gierde ze, &#8216;heel jaren negentig!&#8217; Het meisje naast me keek even op van haar tekenfilmpje en glimlachte misprijzend.
Bij het afrekenen liet ik me nog een ongeloofwaardig flesje olie aansmeren. De lotion in ons haar moest nog minstens een uur blijven inwerken, zei het meisje achter de kassa. We zagen eruit als twee Playmobil-autoverkopers, met steeds harder wordend haar. Ik wilde zo dik ingesmeerd niet de metro, dus liepen we de hele weg naar huis, langs protserige tassenwinkels en terrasjes vol rijke toeristen.
Maar we hebben geen hoofdluis meer.

Voor volwassenen is hoofdluis onnodig vernederend

<div class="lead">
James Franco&#8217;s veelgeprezen film doet buitengesloten kunstenaars geen eer aan.
</div>
Afgelopen week kwam ieders favoriete slechte film The Room <a href="http://www.nme.com/news/film/tommy-wiseaus-room-receive-first-ever-cinema-release-2178316" target="_blank">uit</a> in zeshonderd bioscopen in de VS, de eerste echte bioscooprelease sinds de film uitkwam in 2003. Deze onverwachte mijlpaal was in de eerste plaats te danken aan het succes van The Disaster Artist, James Franco&#8217;s film-over-de-film, waarvoor Franco tot nu toe o.a. een Golden Globe en een Gotham Award won.
Het is geen geheim wat James Franco zo aansprak aan The Room en diens wonderlijke ontstaansgeschiedenis. &#8220;Het is een verhaal over outsider artists die hun droom proberen te verwerkelijken&#8221;, <a href="http://video.wmagazine.com/watch/james-franco-the-disaster-artist-tommy-wiseau" target="_blank">zei Franco</a> in een interview met W Magazine. In<a href="https://www.vice.com/en_us/article/dpwvgw/universalizing-art-the-disaster-artist-and-the-room" target="_blank"> een stuk </a>voor Vice beschrijft hij hoe hij in de worstelingen van Tommy Wiseau de universele ervaring van het creëren van kunst las. Voor Wiseau is het maken van zijn film niet alleen een vorm van expressie, maar ook een poging om toe te treden tot een sociale cirkel die hem consequent buiten sluit. Met zijn film en uitbundige zelfpromotie (een gigantische close-up van zijn gepijnigde gezicht doemde vijf laar lang op boven een benzinestation in Los Angeles, met daarnaast zijn persoonlijke telefoonnummer) is Wiseau op zoek naar faam, en bijgevolg naar liefde en acceptatie. Franco: &#8220;In so many ways, Tommy c&#8217;est moi.&#8221;
<div class="figure--left">
<figure id="post-379938 media-379938" class="align-left"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/9ccd2b2380fd49498688481190faef1d-0.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/9ccd2b2380fd49498688481190faef1d-0-320x236.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/9ccd2b2380fd49498688481190faef1d-0-640x472.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/9ccd2b2380fd49498688481190faef1d-0-1280x944.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/9ccd2b2380fd49498688481190faef1d-0-1920x1416.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>Tommy Wiseau, Associated Press/Hollandse Hoogte</figcaption></figure>
</div>
Ik vond het daarom verrassend, maar misschien ook wel veelzeggend, dat Tommy Wiseau in The Disaster Artist wordt neergezet als een onaangepast en bijna onverdraaglijk onsympathiek figuur. Hij is verschrikkelijk manipulatief, toont geen enkel inlevingsvermogen voor de mensen die hem helpen zijn film te maken, en lijkt uitsluitend geïnteresseerd in zijn eigen belang. Hij gunt zijn &#8216;beste vriend&#8217; Greg Sestero geen succes of liefde buiten hun gezamelijke filmproject, en saboteert zonder wroeging Sestero&#8217;s kans om het te maken als baardige achtergrondhouthakker. Bij elke tegenslag gaat hij schreeuwen en met spullen smijten, als een peuter die nog niet geleerd heeft dat hij niet het centrum van de wereld is.
In The Disaster Artist hoeft Tommy Wiseau dat ook niet te leren, want hij heeft een schijnbaar oneindige hoeveelheid geld tot zijn beschikking. Hij is een outsider, maar wel een outsider die er een pied-à-terre in Los Angeles op nahoudt en miljoenen dollars heeft om zijn ego-project te sponsoren. We leren niets over Wiseau en zijn ervaringen voor het maken van de film. Het is een vreemde positie: de film zet Wiseau neer als een onhebbelijke manbaby, maar tegelijkertijd is hij de underdog waar we aan het eind voor moeten juichen.
Het is op zich een waardevol idee om een zonderlinge film als The Room, tot voor kort niet veel meer dan een internationale inside joke, te bekijken als een vorm van outsider art, een kunstwerk gemaakt door iemand die niet geholpen (en dus ook niet gehinderd) wordt door toegang tot de gevestigde kunstwereld. Wie praat over outsider art (ofwel art brut, een gangbare Nederlandse term is er niet), heeft het al snel over de vraag waarom mensen de neiging voelen kunst te creëren, en daarmee de vraag wat kunst is. Waarom laadt<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Cheval"> een postbode</a> in ruraal Frankrijk drieëndertig jaar lang zijn kruiwagen vol steen om op een verloren stuk grond een paleis te bouwen? Wat drijft <a href="https://www.google.fr/search?rlz=1C1CHBF_enFR770FR770&amp;tbm=isch&amp;q=james+hampton&amp;chips=q:james+hampton,online_chips:hampton+artist&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwios6rU1dLYAhXIKFAKHZYiCjYQ4lYIKygE&amp;biw=1422&amp;bih=684&amp;dpr=1.35#imgrc=kptNnJ1Hlt7VnM:">een concièrge</a> er toe om gevonden stukjes aluminiumfolie en gloeilampjes om te toveren in schitterende altaars?
Maar Franco doet dat geen recht aan door het verhaal van Tommy Wiseau in een soort universeel &#8216;als je maar gelooft in jezelf, dan komt alles goed&#8217;-narratief te persen. Wat hij lijkt te vieren, is dat je ook zonder talent, een goed karakter of empathie een heel eind kunt komen, zolang je doof blijft voor kritiek en een oneindige hoeveelheid geld hebt.

Outsider Art verdient een betere film dan The Disaster Artist

<div class="lead">
We doen heel zwartgallig over sociale media, maar ook oppervlakkig contact kan waardevol zijn. En vooral in kringen waar je dat het minst verwacht.
</div>
De trap in het huis van mijn schoonouders is over de gehele lengte behangen met kerstkaarten. Kaarten met daarop pluizige poesjes met kerstmutsjes op, nostalgische roodborstjes in besneeuwde tuinen, persoonlijke foto&#8217;s van mollige peuters in een kersttrui, antropomorfe rendieren en zilveren kerstbomen: een ellenlange sliert aan kerstgezelligheid, stuk voor stuk met handgeschreven groetjes en de beste wensen op de achterkant. En daar houdt het niet op: ook op de schoorsteenmantel, op de elektrische piano, bij het raam en zelfs in de WC staan kerstkaarten uitgestald.
Het is zo&#8217;n indrukwekkende collectie kerstpost dat ik er bijna duizelig van werd, en ook een beetje jaloers. Hoe krijg je het voor elkaar, dacht ik, dat bijna honderd mensen de moeite nemen om voor jou een kaart uit te zoeken, je adres op een envelop te krabbelen en de achterkant van een postzegel te likken?
Nou gaan mijn schoonouders al hun hele leven naar de kerk, dat helpt ongetwijfeld bij het opbouwen van een sociale kring vol mensen die kerstmis erg serieus nemen. Bovendien zijn ze natuurlijk een stuk ouder &#8211; ze hebben letterlijk meer tijd gehad om kennissen op te doen en die in hun kerstpostcirkel op te nemen.
Bij mij lijkt het echter de andere kant uit de gaan: ieder jaar dat er verstrijkt, krijg ik minder post tijdens de feestdagen. Dit jaar bleef het bij één berichtje met de vraag wat mijn adres ook al weer was, en de vage belofte van een nieuwjaarskaart. Het is een droevige, maar onvermijdelijke ontwikkeling. Ik verstuur zelf zo weinig kaarten dat ik steevast vergeet waar ik de postzegel moet plakken. Want waarom zou je, als je op elk moment van de dag minstens zes verschillende berichtendiensten tot je beschikking hebt waarmee je iedereen direct kunt bereiken?
<q class="pull-left">Het is sowieso al een paar jaar gebruikelijk om met weerzin over Facebook te praten en zwartgallige grapjes te maken over je eigen compulsieve Facebookgedrag.</q>Dat brengt me op het volgende punt: ik zag op de eerste dag van het jaar verschillende mensen op Facebook aankondigen dat ze dit jaar hun account zouden verwijderen, of er in ieder geval een stuk minder actief willen zijn. Het lijkt me een goed voornemen, zeker na de <a href="http://www.huffingtonpost.ca/2017/12/12/chamath-palihapitiya-ex-facebook-exec-says-social-media-ripping-apart-social-fabric_a_23305053/" target="_blank">verontrustende</a> <a href="https://www.theguardian.com/technology/2017/nov/09/facebook-sean-parker-vulnerability-brain-psychology" target="_blank">onthullingen</a> van ex-Facebookmedewerkers die de afgelopen maanden in het nieuws kwamen. Het is sowieso al een paar jaar gebruikelijk om met weerzin over Facebook te praten en zwartgallige grapjes te maken over je eigen compulsieve Facebookgedrag. We hebben het over sociale media alsof het crack is, tot het punt dat je bijna je telefoon niet meer kunt pakken zonder overspoeld te worden door een golf van zelfhaat.
En hoewel ik het van harte eens ben met een groot deel van de anti-Facebook-argumenten, hebben sociale media volgens mij wel een zekere functie, die we niet te snel uit het oog moeten verliezen. Facebook is in feite niet zo heel anders dan een kerstkaart. Het is voorspelbaar, oppervlakkig sociaal contact: een manier om anderen te laten weten dat je aan ze denkt, en dus nog bestaat. Het is vaak onorgineel en onoprecht, maar dat zijn haast al onze manieren van communiceren. Niemand voert alleen maar goede gesprekken.
Vooral voor ouderen <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2018/01/03/ouderen-voeren-echte-gesprekken-op-facebook-a1586958" target="_blank">blijkt</a> Facebook een waardevolle manier om in te contact blijven met de buitenwereld. Er is dan ook geen wezenlijk verschil tussen het knutselen van 3D-kaarten en het zoeken naar glitterende kattengifjes op het internet.
Wij hebben geen kerstkaarten meer, maar wel vrienden die live posten hoe hun vader per ongeluk zijn baard in brand zet tijdens het kerstdiner, foto&#8217;s delen van hun mokkige hond met een rendiergeweitje op, en verre familieleden die ons taggen in geprefabriceerde nieuwjaarsposts. Het is niet altijd even leuk, en soms zelfs spuuglelijk, maar het is zeker beter dan niets.

Het (kleine) verschil tussen Facebook en een kerstkaart

<div class="lead">
Is 2018 het jaar waarin we stoppen met drinken?
</div>
Mijn zusje is 18 en in mijn ogen het lichtende voorbeeld van een nieuwe generatie. Waar ik me als tiener het leplazarus dronk om mijn acne te vergeten en stilletjes het ene na het andere pakje Gauloises leeg rookte, lijkt zij bijzonder onverschillig tegenover verslavende middelen te staan. Ze rookt niet, ze drinkt niet veel en gek genoeg wordt ze daar niet minder cool van. Sterker nog: het doet je twijfelen aan jezelf, zoals zij met haar glanzende haar en heldere ogen van haar appelsap nipt terwijl je als een willoos schaap je glas voor de zevende keer laat bijschenken door een even aangeschoten tante. &#8216;Dat is het vervelende van de feestdagen&#8217;, zuchtte mijn zusje op de ochtend na Kerst, terwijl ik zachtjes klagend een contactlens in mijn uitgedroogde kateroog probeerde te doen, &#8216;die soort van verplichte alcoholconsumptie&#8217;.
Een van de <a href="https://www.volkskrant.nl/wetenschap/een-alarmerend-verhaal-over-onze-nationale-lievelingsverslaving~a4517548/" target="_blank">grote revelaties</a> van 2017 was iets wat we eigenlijk allang wisten: alcohol is slecht voor je, ook al drink je maar een klein beetje, of alleen maar voor de gezelligheid. Ook een glas peperdure wijn draagt bij aan langzaam groeiende kankers, zwellende bloedvaten en knarsende hartkleppen. Ook die vier biertjes die je drinkt tijdens een lange, emotionele avond met je uit het oog verloren halfbroer brengen je dood dichterbij. Ook het feestelijke glaasje bonus-prosecco dat je in je handen krijgt gedrukt na het afronden van een opleiding is vergif.
Zo kwam alcohol ineens in een ander licht te staan, en daarmee de hele wereld. Want het is wonderlijk op hoeveel manieren we elkaar aanmoedigen om toch nog maar een glaasje te nemen. We doen er lacherig en besmuikt over, als tieners die giechelend wegsluipen van een schoolfeest om op de parkeerplaats een fles port leeg te drinken. Het verschil is dat we ons niet meer verstoppen voor een leraar, maar voor onze eigen gezondheid en verantwoordelijkheden.
Er blijven natuurlijk ook nog wel goede dingen over alcohol te zeggen: het verbroedert, het ontspant, het levert soms onverwacht goede ideeën op. Er zijn vast talloze kinderen die niet geboren zouden zijn als hun ouders zich niet op een avond genoeg moed hadden ingedronken om een praatje te beginnen. Maar ik vermoed dat het dit jaar steeds moeilijker wordt om onbekommerd mee te proosten.

Dit wordt het jaar van de halfslachtige borrel

<div class="lead">
In Europa doen ze zo vrouwelijk, en vrouwelijk, dat wil de Britse man hoe dan ook niet zijn.
</div>
Mijn vriend Joe werkt als barman in Peterborough, een slaapstadje van Londen in het zuidoosten van Engeland. Peterborough heeft een redelijk diverse bevolking, er wonen bijvoorbeeld relatief veel Oost-Europeanen, die er werk vinden in voorraadmagazijnen van internetwinkels of op de nabijgelegen akkers. Het is ook een stadje waar journalisten graag heen gaan als ze een <a href="http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/law-and-order/7937850/Peterborough-under-siege-by-migrant-camps-locals-claim.html" target="_blank">ongenuanceerde mening</a> van een passerende <a href="http://www.dailymail.co.uk/wires/ap/article-3680578/Peterborough-Brexit-migrants-English-pub-left.html" target="_blank">boze witte Brit </a>nodig hebben. Eénenzestig procent <a href="https://www.peterboroughtoday.co.uk/our-region/cambridgeshire/peterborough-overwhelmingly-backs-brexit-on-turnout-of-over-70-per-cent-1-7447500" target="_blank">stemde er voor Brexit</a>.
Zoals bijna iedereen die in de horeca werkt, klaagt Joe graag over de eigenaardigheden van zijn clientèle. Zo bestelde een gast een Peroni (Italiaans bier), maar deinsde hij terug toen hij zag dat het in een bol glas op een voetje kwam. &#8216;Kun je het niet overgieten in een wat mannelijker glas?&#8217;, vroeg hij. Een andere gast vroeg om een gin-tonic, wat voor zijn bierdrinkende vrienden een reden was hem de rest van de avond aan te spreken als the lovely lady. &#8216;Stel je voor dat je mannelijkheid je zo in de weg zit dat je niet eens van een drankje kan genieten&#8217;, zei Joe.
Nu vind je in ieder land andere regels voor wat mannelijk is, en wat niet. Hoe een echte man zich hoort te gedragen, wat hij eet en drinkt, hoeveel fysiek contact hij mag maken met andere mannen. In Frankrijk drinken bouwvakkers rustig een elegant glaasje kir aan de bar, zonder dat iemand ze daarom madame zal noemen. In Nederland heerst in veel kringen nog een vrij strikte bier-wijn tweedeling (al dan niet in stand gehouden door het onnavolgbare gerucht dat het gist in bier je een stinkende vagina kan bezorgen), maar het vaasjesformaat waarin Nederlandse mannen bier drinken geldt in het Verenigd Koningkrijk weer als een drankje voor doetjes.
<q class="pull-left">De keuze voor Brexit was een keuze voor een bepaalde opvatting van wat mannelijkheid is.</q>
<h3>Vroeggeboren seksisme</h3>
De Engelse mannelijkheid kenmerkt zich door een wantrouwen jegens alles wat van het Europese vasteland komt. Of het nou een Italiaans bierglas op een pootje of een Frans kaasplankje is, voor een Engelsman is het vrouwelijk en verdacht, &#8216;la-dee-da&#8217;, onnodige luxe voor weekhartige schuimpjes. Dit is geen nieuw verschijnsel: in het boek Fashioning Masculinity: National Identity and Language in the Eighteenth Century (1998) beschrijft Michèle Cohen hoe met name Frankrijk het moet ontgelden als verwijfde &#8216;ander&#8217; waartegen de Engelse man zich diende af te zetten. Het Frans was de taal van diplomatie en politiek, een taal die gesproken werd om toehoorders te vermaken en te verleiden, en tegen het eind van de 18e eeuw werd dat in Engeland als een triviale, vrouwelijke kunst gezien. Een goeie Engelsman hield zich niet bezig met mooie praatjes, die peinsde zwijgend over de echt belangrijke zaken van de wereld. Vanaf die tijd werd Frans dan ook voornamelijk aan meisjes onderwezen; Engelse jongetjes mochten hun superieure intellectuele vermogens botvieren op Latijnse naamvallen.
Dat anti-Europese seksisme onder Britse mannen lijkt zich te vertalen in hun keuze voor Brexit (een overwegend mannelijk woord overigens, behalve in&#8230; <a href="http://www.independent.co.uk/news/world/europe/europe-can-t-even-agree-whether-brexit-is-masculine-or-feminine-a7372151.html" target="_blank">het Italiaans</a>). De mannen stemden over het algemeen leave, terwijl de Britse vrouwen met een kleine meerderheid remain stemden (<a href="https://www.ipsos.com/ipsos-mori/en-uk/how-britain-voted-2016-eu-referendum">bron: Ipsos</a>). En het is niet voor niets dat de Brexitonderhandelingen geplaagd worden door het tentoonspreiden van <a href="https://ucl-brexit.blog/2017/06/12/deal-or-no-deal-the-hypermasculinity-of-the-businessperson-as-leader-rhetoric/" target="_blank">hypermannelijk gedrag</a>, waarbij borstklopperij en verbeten afstevenen op een doemscenario wenselijker worden gevonden dan een werkzaam compromis. Immers, welke zichzelf respecterende man schaart zich achter iets dat soft Brexit heet?
Giftige mannelijkheid, zoals de verwarde stuiptrekkingen van een genderrol die niet langer bij de wereld past ook wel wordt genoemd, is een term die vaak klinkt als het gaat over et succes van Donald Trump, galspuwende internettrollen, de gruwels van IS en marcherende neo-nazi&#8217;s.
Allemaal terecht &#8211; maar het begint bij een man die zich de hele avond opgelaten voelt omdat hij zijn bier in een glas met een voetje kreeg.

De Brexit beter begrijpen? Kijk dan naar het uit onzekerheid geboren seksisme van de Britse man

<div class="lead">
Wij Nederlanders zijn met onze uniseks wandeljacks veel genderneutraler dan we zelf doorhebben, schrijft columnist Amarens Eggeraat, die zelf in Parijs woont.
</div>
De afgelopen maand ben ik drie keer aangesproken alsof ik een man ben. De eerste keer was in een slaperig wijnwinkeltje, waar de verkoper pas na een halve minuut opkeek van zijn telefoon en stotterend zijn excuses aanbood. De tweede keer was bij een drukke stationsbakker, waar de cassière me met een dwingend monsieur, monsieur, monsieur naar de pinautomaat probeerde te leiden en haar vergissing pas opmerkte toen ik haar verward aan bleef staren. De derde keer was gisterenochtend, toen ik een tapasrestaurant binnenvluchtte om te schuilen voor de regen. &#8216;Bonjour monsieur&#8217;, zei de serveerster zuchtend terwijl ik mijn sjaal uitwrong boven de deurmat, en daar liet ze het bij.
Ik vind het allesbehalve erg om voor een man aangezien te worden. Maar in Nederland gebeurt het me nooit. Ik kan wel een paar redenen bedenken waarom dat in Parijs wel gebeurt: vergeleken met de Fransen ben ik lang, ik draag een saaie donkerblauwe winterjas en mijn haar is kort (al is mijn kapper elke keer vastberaden om een plukje haar bij m&#8217;n oor te laten zitten, anders is het volgens haar teveel &#8216;coupe garçon&#8217;).
<q class="pull-left">Je kan het zien als lompheid, als een gebrek aan het je ne sais quoi van de Fransen, maar ik zie het liever als iets waar Nederland trots op kan zijn.</q>
Bovendien kleden Parijzenaren zich nogal geslachtsspecifiek. Toen ik hier naar een baan zocht, werd me verteld dat er in het Franse bedrijfsleven veel waarde wordt gehecht aan &#8216;correcte kleding&#8217; &#8211; dus geen spijkerbroeken, lubberende truien of verwassen T-shirts. Dit belang van nette kleding lijkt zich vooral te vertalen in een subtiele tweedeling in kledingkeuze. Strak uitgesneden jasjes en gekleurde sjaaltjes voor de vrouw, witte overhemden en een donkerkleurig pak voor de man. In de doorsnee kledingwinkel is alles voor vrouwen voorzien van een extra glittertje, een bloemetje of een wulps randje kant. En als ik me &#8216;s ochtends door metrotunnels haast, zie ik talloze vrouwen ploeteren op hakjes.
Het is alsof de Fransen met hun stijve kledingcodes dezelfde regels volgen als met hun grammatica: bijna alles heeft een mannelijke of een vrouwelijke vorm. &#8220;Maar hoe weet je dan of het een man of een vrouw is?&#8221; vragen mijn Franse leerlingen als ik ze vertel dat presenter het Engelse woord voor animatrice is.
<h3>Gaastra-genderneutraal</h3>
Vergeleken met Parijs is de heersende esthetiek in Nederland al behoorlijk genderneutraal. Kleren zijn in eerste instantie praktisch en waterdicht, geschikt voor fietstochten met tegenwind en wandelingen over drassige grond. Nederlanders hebben massaal slordig geknipt haar en een H&amp;M-jas in een verkeerde maat. De vrouwen kunnen schoenen tot maat 43 kopen en mogen gewoon oncharmant haar hebben.
In Nederland lopen heterostellen gewoon in een identiek Human Nature-wandeljack langs de Noordzeekust. Licht voorovergebogen, de handen tevreden op de rug gevouwen, nog stilletjes nagenietend van de ANWB-korting. Je kan het zien als lompheid, als het gebrek aan de flair en het je ne sais quoi dat de Fransen zich elke ochtend aanmeten, maar ik zie het liever als iets waar Nederland trots op kan zijn.
Dat deze praktische volksgeest, waarbij efficientie belangrijker is dan uiterlijk vertoon, nu ook doordringt tot de voertaal van de overheid en het openbaar vervoer (de omroepen op stations van de NS), lijkt me dan ook niet meer dan logisch.

Nederland is veel genderneutraler dan we zelf doorhebben

In het <a href="http://www.gilfakir.com/fakir.html" target="_blank" rel="noopener">filmpje </a>Le Repos du Fakir (2003) hijst een man zich behendig op een leunstang op een perron, en blijft daar met een bewonderingswaardig gevoel voor evenwicht op liggen, zijn gezicht naar de muur. Hij kronkelt zijn lichaam om een rij stompe paaltjes, hij strekt zich stoïcijns uit over hoekige armleuningen en gaat liggen op een verzameling puntige keien. Overal waar de man probeert te rusten, prikken er metalen punten in zijn lijf.
De hardnekkige en pijnlijke dutjes in Le Repos du Fakir laten zien hoe een groot deel van de publieke ruimte in Parijs met opzet zo oncomfortabel mogelijk is gemaakt. <a href="http://edition.cnn.com/style/article/new-dean-harvey-james-furzer-hostile-architecture-debate/index.html" target="_blank" rel="noopener">Hostile architecture</a> wordt dat genoemd: een controversiële maar populaire manier om verveelde tieners en slaperige daklozen uit stations, parken en etalageruiten te weren. Denk aan stalen bankjes met onverbiddelijke armleuningen, schijnbaar doelloze paaltjes onder een afdak of een onverwachte verzameling rotsen en cactussen in een portiek.
Andere voorbeelden zijn (nog) minder subtiel: in Frankrijk laaide de discussie omtrent vijandige architectuur deze week op omdat er bij een parkeergarage in het centrum van Parijs een anti-daklozendouche is geïnstalleerd. Iedereen die zich zonder pasje langer dan een paar seconden op de oprit begeeft, wordt met koud water natgespoten. Erg onprettig, vooral in de winter, en vooral als je vervolgens geen huis hebt waar je tegen de centrale verwarming kunt leunen tot je broek weer een beetje opgedroogd is.
De natsproeimethode heeft dan ook veel mensen goed boos gemaakt. Onder de hashtag #SoyonsHumains (&#8216;Wees Humaan&#8217;) worden <a href="https://twitter.com/hashtag/soyonshumains?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Ehashtag" target="_blank" rel="noopener">foto&#8217;s</a> van vijandige architectuur en anti-daklozeninstallaties op Twitter geplaatst. In diverse Franse steden <a href="https://www.youtube.com/watch?v=fB_l-WWXAr4" target="_blank" rel="noopener">worden</a> dit soort onvriendelijke plekken beplakt met posters, waar &#8216;Au lieu d’empêcher les SDF de dormir ici, offrons-leur un logement décent ailleurs&#8217;  op staat geschreven (&#8216;Biedt daklozen ergens anders een fatsoenlijke slaapplaats aan, in plaats van ze die hier te ontnemen&#8217;). Het is een overtuigend argument: met strategische stekels en betonblokken los je het probleem van dakloosheid niet op, je onttrekt het alleen aan het zicht.
Natuurlijk is er niemand die daadwerkelijk zit te wachten op een dakloze die intrek neemt in zijn of haar trappenhuis. Een plek waar veel daklozen slapen ruikt niet lekker en voelt onveilig – voor elke goedmoedige clochard is er wellicht een onberekenbare drugsverslaafde die van de onbehandelde psychologische problemen aan elkaar hangt. Maar die zes ongemakkelijke minuten die je wacht op de metro terwijl er naast je een dronken zwerver staat te schelden tegen een snoepautomaat, vallen in het niets vergeleken met het ongemak van een leven zonder vaste verblijfplaats. Jaarlijks <a href="http://www.mortsdelarue.org/spip.php?article14" target="_blank" rel="noopener">sterven </a>onopgemerkt honderden mensen in de straten van Parijs, zittend op een platte, kartonnen doos of gewikkeld in een morsige slaapzak als een treurige rups. Als al die lijken ons zelfs niet opvallen, laten we dan op zijn minst dulden dat een portiekje soms naar urine ruikt.
&#8216;We hebben eerst van alles geprobeerd, <a href="http://www.leparisien.fr/societe/la-douche-anti-sdf-un-nouveau-dispositif-qui-fait-scandale-05-12-2017-7435338.php" target="_blank" rel="noopener">legt</a> de bebrilde eigenaar van de parkeergarage met antidaklozendouche uit aan Le Parisien, &#8216;We hebben de daklozen aangesproken, we hebben ze geprobeerd uit te leggen dat wij niet verantwoordelijk zijn voor hun situatie.&#8217; Het lijkt me inderdaad weinig zinvol om dat uit te leggen aan iemand voor wie zelfs overnachten in een parkeergarage nu een onbereikbare luxe is.

Zo pijnlijk is de installatie van een anti-daklozendouche in Parijs

<div class="lead">
Wat een doorsnee Nederlandse verjaardag ons vertelt over de scheve verhouding tussen man en vrouw.
</div>
Fransen zijn erg bedreven in het begroeten van kennissen. &#8216;Salut!&#8217;, zeggen ze monter, waarna ze een hand op je schouder leggen en je razendsnel op elke wang een kus geven. Het is een gedisciplineerd en efficiënt proces, waar niemand zich aan kan onttrekken. Ook mijn vriendje, die Brits en dus een beetje ongemakkelijk is, wordt door Franse bekenden onverbiddelijk van ferme klapzoenen voorzien, in een borstelige botsing van baarden (&#8216;he pecked my cheeks like a violent chicken&#8217;, merkte hij een keer op na zo&#8217;n Franse begroeting).
In Nederland gaat het er anders aan toe. We worden al <a href="https://www.groene.nl/artikel/geef-mij-maar-een-hand" target="_blank">jaren</a> geplaagd door de drieklapszoen, de ongemakkelijke begroetingsdans die zich op <a href="https://www.nrc.nl/nieuws/2007/08/01/waarom-zoenen-wij-in-nederland-drie-keer-11367352-a891392" target="_blank">mysterieuze wijze</a> in onze etiquette heeft genesteld en sindsdien elke familiebijeenkomst tot een limbo van eindeloze smakgeluidjes en sociale ongemakkelijkheid maakt. Bovendien zijn de regels voor dat zoenen niet voor iedereen gelijk: Nederlandse mannen geven hun drieklapskus over het algemeen alleen aan vrouwen. Als ze een man tegenover zich treffen houden ze het bij een handdruk, of hooguit een soort halfslachtige knuffel waarbij ze de rechterschouders tegen elkaar drukken en hard op elkaars rug slaan. Een Nederlandse vrouw komt er ondertussen minder makkelijk vanaf: die moet eerst tegen drie generaties wangvlees aan schurken voordat ze kan gaan zitten met een glaasje wijn en een schoteltje kwarkvlaai.
<q class="pull-left">Nederlandse mannen geven hun drieklapskus over het algemeen alleen aan vrouwen. Als ze een man tegenover zich treffen houden ze het bij een handdruk.</q>
Je ziet dit ongelijke kusgedrag ook op televisie, waar mannelijke presentators hun beroemde vrouwelijke gasten als het even kan op de wang kussen, maar hun mannelijke gasten snel een hand toesteken. Het lijkt bijna instinctief te gebeuren, maar eigenlijk is dat onderscheid vreemd. Want waarom zoen je wél al je tantes op de wang, maar krijgt je oom slecht een knikje? Waarom zoenen mannen wél de vrouw van hun beste vriend, maar die beste vriend zelf niet?
Er zijn denk ik weinig mensen die onze scheve zoennorm als een groot probleem ervaren in hun dagelijks leven, maar dat neemt niet weg dat het treffend illustreert hoe verschillend onze verwachtingen van mannen en vrouwen zijn. Van vrouwen wordt verwacht dat ze iedereen kussen, zacht en knuffelbaar als ze zijn. Een heteroseksuele man raakt zijn medemens daarentegen maar beter niet aan, tenzij die medemens een vrouw is.
Voor vrouwen komt dat erop neer dat ze zich onbeleefd of onaardig kunnen voelen ze lichamelijk contact weigeren – een reflex die ongetwijfeld meespeelt bij menig geval van seksuele intimidatie. Voor (heteroseksuele) mannen betekent het dat er buiten een innige relatie met een vrouw  – een geliefde, of (natuurlijk) een moeder – bijna nergens lichamelijke intimiteit te vinden is. Het is begrijpelijk dat alleenstaande mannen op die manier kunnen vereenzamen of zich gefrustreerd voelen: iedereen heeft op den duur behoefte aan <a href="https://www.vice.com/nl/article/4wkyed/kan-je-gek-worden-door-een-gebrek-aan-fysieke-aandacht-321" target="_blank">fysieke aandacht</a>. Maar voor wie dat alleen mogelijk is binnen een seksuele relatie met iemand van het andere geslacht, maakt het zichzelf erg moeilijk. In sommige gevallen kan dat leiden tot vrouwenhaat en geweldsfantasieën, zoals tentoongespreid door de <a href="http://fortune.com/2017/11/09/reddit-incel-misogyny-forum/" target="_blank">online gemeenschap</a> van &#8216;onvrijwillig celibatairen&#8217; (Incel&#8217;s) op fora als Reddit.
Ik denk dat het weinig zin heeft om op te roepen tot het afschaffen van de drieklapskus: men probeert dat al jaren: al dat niet met ludieke buttons waar &#8216;ik zoen maar één keer&#8217; of &#8216;ik geef liever een hand&#8217; opstaat, maar de drieklapper blijkt een hardnekkig cultureel verschijnsel. Ik hoop hooguit op een toekomst waarbij iedereen zelf bepaalt met wie ze die omslachtige kuschoreografie uitdansen.

Het subtiele seksisme van de drieklapszoen

<div class="lead">
Het tijdperk van de openbare toiletten moet snel gaan aanbreken. Want niemand kan poepen in een plaskrul.
</div>
Er stond een kleine man aan het einde van mijn straat, leunend tegen een vuilnisbak. Zijn broek hing halverwege zijn dijen, zijn benen waren gekromd en hij maakte schokkende bewegingen. Toen ik dichtbij genoeg was om te begrijpen wat hij deed, was ik helaas ook dichtbij genoeg om het te ruiken: de man had in zijn broek gepoept. In een manmoedige poging de schade te beperken, stond hij nu met een stuk karton de stront tussen zijn billen vandaan te schrapen.
Het was een onsmakelijk, maar vooral treurig gezicht: jezelf in het openbaar bevuilen is misschien wel het meest beschamende wat je kan gebeuren. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat één op de vier buikpatiënten liever thuisblijft dan zo&#8217;n publieke vernedering te riskeren. Dit was de uitkomst van een recent onderzoek van de Maag Lever Darm Stichting. De stichting begon deze week <a href="https://www.ad.nl/binnenland/grote-behoefte-aan-openbare-toiletten~aeb94bac/" target="_blank">een campagne</a> voor meer openbare toiletten, geïnspireerd door Geerte Piening, de studente die in september haar wildplasboete in de <a href="https://www.parool.nl/amsterdam/geerte-piening-vecht-wildplasboete-op-leidseplein-aan~a4517035/" target="_blank">in de rechtbank aanvocht</a> omdat ze na sluitingstijd nergens terecht kon met haar volle blaas.
Piening verloor de zaak helaas, maar dankzij haar en de daaruit voortvloeiende <a href="http://www.actiezeikwijf.nl">Actie Zeikwijf</a> kwam er landelijke aandacht voor het feit dat vrouwen buiten de deur vaak geen geschikte plek kunnen vinden om te plassen. Maar het zijn niet alleen vrouwen die lijden onder het gebrek aan publieke wc&#8217;s in Nederland. Want hoe lenig je ook bent, niemand kan poepen in een krul. Wie een overactieve darm heeft, of dat nou chronisch is of een tijdelijk gevolg van een smoezelige zeevrucht, kan niet zonder een pot op loopafstand. En die zijn in Nederland bijzonder slecht beschikbaar. In gemeente Helmond <a href="https://www.ed.nl/helmond/eeneacute-n-wc-voor-6-900-helmonders~abb0e4cd/" target="_blank">is er bijvoorbeeld </a>maar één openbaar toilet per 6.900 inwoners, in Roosendaal één op de 6.400.
<h3>Papierdrab</h3>
In de discussie rond de openbare wc wordt vaak geopperd dat cafés en winkels hun toiletten gratis beschikbaar moeten stellen. Maar die oplossing gaat voorbij aan het feit dat een wc schoongemaakt moet worden, en dat het vloerpersoneel daar meestal verantwoordelijk voor is. In een café waar ik ooit werkte moest de wc op een drukke dag minstens één keer per uur worden schoongemaakt, anders kwam de geur van onderaf de deur de zaak inwalmen. Mensen zijn onvoorspelbaar achter een deur die op slot kan: voor elke keurige plasser is er iemand die alles nat piest, op de wc-bril gaat staan, of de hele pot uit smetvrees bedekt met toiletpapier dat vervolgens vertrapt wordt tot een papierdrab. Oh, en er zijn verbazingwekkend veel mensen die de noodzaak van het doortrekken niet inzien. Kortom: laten we dit mensen die al voor het minimumloon werken niet aandoen.
Er is een betere oplossing voor het tekort aan openbare toiletten. Laten we investeren in zelfreinigende toilethokjes en wc&#8217;s die bemand worden door bekwame schoonmakers. Want in een beschaafde samenleving moet er voor iedereen een beschut plekje zijn om te kunnen plassen én poepen.

In een beschaafde samenleving horen openbare toiletten

<div class="lead">
Wat verhalen over het Oude Hollywood ons vertellen over het heden.
</div>
De journaliste en filmhistoricus Karina Longworth doet zeer breed maar diepgravend onderzoek naar de geschiedenis van Hollywood, en vertelt over haar opmerkelijkste vondsten in de <a href="http://www.youmustrememberthispodcast.com/" target="_blank">podcast</a> You Must Remember This. Voor de reeks Dead Blondes, een serie binnen de serie, spoorde ze de levens van elf actrices na, die zowel blond haar als een voortijdige dood gemeen hebben.
De verhalen zijn bijna zonder uitzondering even tragisch als fascinerend. Het lichaam van de eerste actrice, Peg Entwhistle, wordt in 1932 als een levenloos hoopje aangetroffen onder de grote witte letters van Hollywood – ze was een dag eerder van de H afgesprongen. Thelma Todd valt met haar wang tegen het stuur in slaap in een auto met draaiende motor en sterft aan een koolstofmonoxidevergiftiging. Barbara Payton brengt haar laatste dagen door als drankzuchtige prostituee, Veronica Lake eindigt als serveerster die zich langzaam de dood in drinkt, Marylin Monroe en Carole Landis overlijden aan een overdosis pillen, Jayne Mansfield komt om in een gruwelijk auto-ongeluk.
De serie loopt in chronologische volgorde, en de verhalen worden er niet minder droevig op. De laatste actrice in de reeks, Dorothy Stratten, wordt op 20-jarige leeftijd doodgeschoten door haar jaloerse en doorgesnoven echtgenoot Peter Snider. Hij verkracht haar dode lichaam en pleegt daarna zelfmoord. Als de politie haar lijk vindt, vol krioelende mieren, zien ze dat het topje van haar vinger mist: waarschijnlijk deed ze een wanhopige poging om haar gezicht te beschermen toen Snider de loop van zijn geweer op haar richtte.
De serie kwam ongeveer een half jaar geleden uit, maar het is interessant om er nu – post-Harvey Weinstein – nog eens naar te luisteren. De Dead Blondes-verhalen schetsen een beeld van Hollywood als een industrie waarin vrouwelijke seksualiteit slechts bestaat om uitgebuit te worden. Vaak spelen de actrices in hun werkzame levens een rol van seksistische fantasie: ongenaakbare seksobjecten die even mooi en vrolijk als bovenmenselijk zijn. Ze krijgen hun felbegeerde studiocontract niet in de laatste plaats om hun gezicht en lichaam, en raken daarmee hun zeggenschap over zichzelf kwijt. Een slecht uitgevallen knipbeurt, een zwangerschap of gewoon het verstrijken van de tijd betekent maar al te vaak het eind van hun carrière.
<q class="pull-left">Een slecht uitgevallen knipbeurt, een zwangerschap of gewoon het verstrijken van de tijd betekent maar al te vaak het eind van hun carrière.</q>
Om een aantrekkelijke actrice tot sekssymbool te bombarderen, werden er vaak opzettelijk roddelverhalen over affaires met mede-acteurs en filmbonzen de wereld in geholpen, ook als ze ondertussen keurig getrouwd waren. De casting couch (de praktijk waarbij actrices en acteurs hun carrière vooruit helpen door met de juiste personen seks te hebben) was aan de ene kant een dagelijkse realiteit, aan de andere kant <a href="https://pictorial.jezebel.com/the-invention-of-the-casting-couch-1819613764" target="_blank">een misogyne fabel om het succes van knappe actrices door te prikken</a>. De vrouwen hebben hun rijkdom te danken aan hun rechte neus en pronte borsten, maar ze lijken verplicht te moeten lijden aan hun eigen sex appeal. &#8216;She was too beautiful for her own good; boys just couldn&#8217;t keep their hands of her&#8217;, zegt de moeder van Veronica Lake in een biografie over haar dochter.
Volgens Karina Longworth zijn we gefascineerd door hoogblonde filmsterren, omdat hun blonde haar een soort eeuwige jeugd <a href="http://www.rollingstone.com/culture/features/dead-blondes-podcast-explores-hollywood-marilyn-monroe-w464087" target="_blank">suggereert</a>. Het zijn bovendien nog steeds deze jong overleden, hoogblonde halfgodinnen die in hoge mate ons beeld van perfecte vrouwelijkheid bepalen – met name Marilyn Monroe blijft een hardnekkig zinnenbeeld van passieve seksualiteit. Het is alsof we stilzwijgend geaccepteerd hebben dat sexy vrouwen altijd een beetje ongelukkig zijn, gemaakt om te verleiden, niet om te genieten van seks die ze onverbiddelijk over zichzelf afroepen.
Nu lijkt Hollywood leeg te lopen, alsof er een gaatje is geprikt in de ballon gevuld met seksueel machtsmisbruik, met Kevin Spacey en Louis C.K. als de meest recente (maar vermoedelijk niet de laatste) bekende namen die van jarenlang wangedrag worden beschuldigd. Dat het probleem zich niet tot Hollywood beperkt is de afgelopen maand meer dan duidelijk geworden: machtsmisbruik komt overal voor, van de Britse politiek tot het leger, Nederlandse castingbureaus, mediabedrijven en de kunstwereld.
Maar het als je naar elf levensverhalen van dode blonde actrices luistert, lijkt het buitengewoon passend dat het in Hollywood begon.

Luister de podcast-serie ‘Dead Blondes’, over Hollywood als bakermat van seksueel misbruik

<div class="lead">
De grens ligt ergens tussen menstruatievlekken en kubistische bestialiteit.
</div>
Vorig jaar bezocht ik een tentoonstelling over het <a href="http://comicsalliance.com/liv-stromquist-whitney-houston-comic-domestic-abuse/" target="_blank">werk</a> van <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Liv_Str%C3%B6mquist" target="_blank">illustrator</a> Liv Strömquist, in het Zweedse Instituut in Parijs (waar je behalve naar Zweedse kunst kijken ook Zweeds gebak kunt eten, geserveerd door meisjes in pastelblauwe streepjesshirts). Strömquist&#8217;s stripverhalen waren op de muren uitgetekend. Vooral Kunskapen Frukt (&#8220;De Vrucht van Kennis&#8217;, in het Frans vertaald als &#8216;L&#8217;Origine du Monde&#8217;), een jolige geschiedenis van vrouwelijke seksualiteit met bijzondere aandacht voor ongesteldheid, vond ik prachtig. Bij de uitgang kocht ik een linnen tasje met een tekening van een kunstschaatser erop, die lenig haar bloedbevlekte onderbroek laat zien, waar ik trots mee rond paradeerde tot het hengsel een paar maanden later achter een deurklink bleef hangen en afbrak.
Nu hangt diezelfde schalkse schaatser in de metro van Stockholm (ook wel &#8216;<a href="https://www.visitstockholm.com/see--do/attractions/art-in-the-subway/" target="_blank">de langste kunstgalerie ter wereld</a>&#8216; genoemd), maar niet iedereen is er blij mee. Sommige mensen vinden dat het werk <a href="https://www.theguardian.com/cities/2017/nov/02/enjoy-menstruation-subway-stockholm-art-row-liv-stromquist" target="_blank">te aanstootgevend </a>is om zo pontificaal in de publieke ruimte te hangen. Ze vinden het onsmakelijk om onderweg naar kantoor met een doorlekvlek geconfronteerd te worden, of hebben geen zin om vragende kleine kinderen een impromptu lezing over het vrouwelijk voortplantingsstelsel te geven. Anderen hebben ergens wel <a href="https://thisbugslife.com/2017/10/30/new-art-on-the-stockholm-underground/" target="_blank">sympathie</a> voor de menstruatie-illustratie, maar blijven er uiteindelijk bij dat ongesteldheidsbloed, net als poep en plas, beter uit het zicht kan blijven.
Het doet denken aan een andere kunstdiscussie, die vorige maand plaatsvond rond Domestikator, het omstreden standbeeld van kunstenaar Joep van Lieshout. Het werk werd eerder <a href="http://www.lefigaro.fr/arts-expositions/2017/10/16/03015-20171016ARTFIG00149-le-domestikator-le-louvre-lui-dit-non-le-centre-pompidou-lui-ouvre-les-bras.php" target="_blank">geweigerd</a> door het Louvre, dat het &#8216;te seksueel expliciet&#8217; vond om in de Jardin des Tuileries te plaatsen. Inmiddels staat het werk, een soort roodbruin blokgebouw in de vorm van een man die een hond penetreert, op het plein voor het Pompidou Centrum,  <a href="http://www.leparisien.fr/culture-loisirs/refuse-aux-tuileries-domestikator-arrive-a-beaubourg-14-10-2017-7331259.php" target="_blank">in het gezichtsveld</a> van de talloze toeristen die daar urenlang <a href="https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/masterdatastore/penny/fr/images/paris/centre-pompidou-file-d-attente.jpg" target="_blank">in de rij</a> staan voor de tentoonstelling over David Hockney. Kunstcriticus Jonathan Jones <a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/oct/18/domestikator-public-art-louvre-gallery-obscenity" target="_blank">noemde</a> het werk &#8216;nasty&#8217; en &#8216;pesterig&#8217;, omdat het mensen ongevraagd met perversiteit confronteert, buiten de veilige context van een museum of een kunstgalerie. &#8216;I think forcing strong sexual content on strangers of all ages is a particularly loutish form of bullying&#8217;, schrijft hij in The Guardian.
Moet kunst in de openbare ruimte zich aan andere regels houden? Ik vind het moeilijk me in te leven in de mensen die aanstoot nemen aan de bloedende schaatsers van Strömquist: haar werk is visueel toch een stuk aantrekkelijker en toegankelijker dan dat van Van Lieshout. Bovendien is menstrueren iets waar de halve wereldbevolking maandelijks mee te maken heeft, waar een taboe op rust dat het leven van veel vrouwen onnodig ingewikkeld maakt. Het werk van Strömquist heeft een simpele idealistische boodschap: we moeten niet al te moeilijk doen over ongesteldheid.
Het taboe op seks hebben met huisdieren lijkt me daarentegen zeer terecht. Toch lijkt het me meer dan overtrokken om Van Lieshouts blokkendoos te beoordelen als &#8216;seksueel expliciet&#8217;. De weergave is uiterst schematisch, nog minder levensecht dan een gemiddeld naaktportret van Picasso. Er komt geen oog, haar of geslachtsdeel bij kijken. Noem het bouwwerk lelijk of smakeloos, maar echt smerig is het niet.
De commotie rond Domestikator en Strömquists tekeningen echoot de discussies die we zo&#8217;n beetje dagelijks voeren over de inhoud van advertenties. Iedereen wordt onophoudelijk bestookt met visuele informatie, of dat nou via het scherm van je telefoon, een poster in een bushokje of een fysiek object op straat is. Maar waar reclame soms problematisch is omdat het pretendeert normaal of nastrevenswaardig te zijn, doet kunst dat juist niet. Dat maakt kunst de gezondste manier om ons schokkende dingen te tonen – ook in de publieke ruimte.