Wat een doorsnee Nederlandse verjaardag ons vertelt over de scheve verhouding tussen man en vrouw.

Fransen zijn erg bedreven in het begroeten van kennissen. ‘Salut!’, zeggen ze monter, waarna ze een hand op je schouder leggen en je razendsnel op elke wang een kus geven. Het is een gedisciplineerd en efficiënt proces, waar niemand zich aan kan onttrekken. Ook mijn vriendje, die Brits en dus een beetje ongemakkelijk is, wordt door Franse bekenden onverbiddelijk van ferme klapzoenen voorzien, in een borstelige botsing van baarden (‘he pecked my cheeks like a violent chicken’, merkte hij een keer op na zo’n Franse begroeting).

In Nederland gaat het er anders aan toe. We worden al jaren geplaagd door de drieklapszoen, de ongemakkelijke begroetingsdans die zich op mysterieuze wijze in onze etiquette heeft genesteld en sindsdien elke familiebijeenkomst tot een limbo van eindeloze smakgeluidjes en sociale ongemakkelijkheid maakt. Bovendien zijn de regels voor dat zoenen niet voor iedereen gelijk: Nederlandse mannen geven hun drieklapskus over het algemeen alleen aan vrouwen. Als ze een man tegenover zich treffen houden ze het bij een handdruk, of hooguit een soort halfslachtige knuffel waarbij ze de rechterschouders tegen elkaar drukken en hard op elkaars rug slaan. Een Nederlandse vrouw komt er ondertussen minder makkelijk vanaf: die moet eerst tegen drie generaties wangvlees aan schurken voordat ze kan gaan zitten met een glaasje wijn en een schoteltje kwarkvlaai.

Nederlandse mannen geven hun drieklapskus over het algemeen alleen aan vrouwen. Als ze een man tegenover zich treffen houden ze het bij een handdruk.

Je ziet dit ongelijke kusgedrag ook op televisie, waar mannelijke presentators hun beroemde vrouwelijke gasten als het even kan op de wang kussen, maar hun mannelijke gasten snel een hand toesteken. Het lijkt bijna instinctief te gebeuren, maar eigenlijk is dat onderscheid vreemd. Want waarom zoen je wél al je tantes op de wang, maar krijgt je oom slecht een knikje? Waarom zoenen mannen wél de vrouw van hun beste vriend, maar die beste vriend zelf niet?

Er zijn denk ik weinig mensen die onze scheve zoennorm als een groot probleem ervaren in hun dagelijks leven, maar dat neemt niet weg dat het treffend illustreert hoe verschillend onze verwachtingen van mannen en vrouwen zijn. Van vrouwen wordt verwacht dat ze iedereen kussen, zacht en knuffelbaar als ze zijn. Een heteroseksuele man raakt zijn medemens daarentegen maar beter niet aan, tenzij die medemens een vrouw is.

Voor vrouwen komt dat erop neer dat ze zich onbeleefd of onaardig kunnen voelen ze lichamelijk contact weigeren – een reflex die ongetwijfeld meespeelt bij menig geval van seksuele intimidatie. Voor (heteroseksuele) mannen betekent het dat er buiten een innige relatie met een vrouw  – een geliefde, of (natuurlijk) een moeder – bijna nergens lichamelijke intimiteit te vinden is. Het is begrijpelijk dat alleenstaande mannen op die manier kunnen vereenzamen of zich gefrustreerd voelen: iedereen heeft op den duur behoefte aan fysieke aandacht. Maar voor wie dat alleen mogelijk is binnen een seksuele relatie met iemand van het andere geslacht, maakt het zichzelf erg moeilijk. In sommige gevallen kan dat leiden tot vrouwenhaat en geweldsfantasieën, zoals tentoongespreid door de online gemeenschap van ‘onvrijwillig celibatairen’ (Incel’s) op fora als Reddit.

Ik denk dat het weinig zin heeft om op te roepen tot het afschaffen van de drieklapskus: men probeert dat al jaren: al dat niet met ludieke buttons waar ‘ik zoen maar één keer’ of ‘ik geef liever een hand’ opstaat, maar de drieklapper blijkt een hardnekkig cultureel verschijnsel. Ik hoop hooguit op een toekomst waarbij iedereen zelf bepaalt met wie ze die omslachtige kuschoreografie uitdansen.