Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

<div class="lead">De vandaag overleden Koos van den Akker werd in 2011 geïnterviewd door Rudie Kagie: &#8216;Holland is a kutlandje.&#8217;</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Het kledingmerk Koos – spreek uit: Koez – stónd ergens voor in de jaren tachtig. Nog steeds werkt Koos van den Akker elke dag in zijn New Yorkse atelier. ‘Ik ben géén modeont-werper. Ik ben een naaister.’
Op de ochtend van zijn zeventigste verjaardag bedacht Koos van den Akker dat het tijd werd voor een tatoeage. &#8216;Een uur later had ik in Chinatown een winkelier gevonden die zo aardig was om de woorden een nieuw begin voor me te vertalen in Chinese karakters. Ik haastte me met het papiertje naar een tattooshop, waar ze meteen de afbeelding in mijn rechteronderarm aanbrachten. Het was pijnlijker dan ik had verwacht, maar ik wist waar ik aan begon: you should take the risk and just do it.&#8217; Toen hij &#8216;s avonds in een restaurant behoedzaam het verband van zijn arm wikkelde, ontlokte het resultaat van zijn impulsieve daad de vrienden aan de feestdis een spontaan applaus. Zo&#8217;n fysieke ingreep vonden ze echt iets voor Koos, een man van uitersten die zelden door twijfel wordt overmand. &#8216;En het gekke is,&#8217; zegt hij, &#8216;steeds als ik naar die tatoeage kijk, heb ik het idee dat die daar mijn hele leven al zat.&#8217;
Zijn aangenaam rommelige atelier bevindt zich op de derde verdieping, pal boven het New Yorkse district waar zich de handel in confectie, textiel en mode afspeelt. Gewoonlijk zit hij vanaf zes uur &#8216;s morgens tot rond vier uur &#8216;s middags achter de ratelende naaimachine. Met vijf kopspelden tussen de lippen tuurt hij met toegeknepen ogen door zijn designbril naar het veelkleurige palet dat hij met schaar, naald en draad op en aan elkaar gaat naaien. Vaak rolt hij al om acht uur &#8216;s avonds doodmoe in bed. &#8216;I&#8217;m perfectly happy,&#8217; zal hij bij herhaling verzekeren. &#8216;Ik kijk terug op een waanzinnig mooi leven.&#8217;
Bill Cosby
Als schuchtere couturier arriveerde hij in 1968 in Manhattan, vastbesloten om zich te ontworstelen aan de Hollandse benepenheid die naar zijn idee een internationale doorbraak blokkeerde. Hij had voor Christian Dior in Parijs gewerkt, runde onder eigen naam een kledingboetiek in de Haagse binnenstad, maar hunkerde ernaar om nog voor zijn dertigste de Amerikaanse droom te verwezenlijken waar hij al vanaf zijn dertiende mee rondliep. Om zich te bewijzen, had hij niet meer dan een draagbare Singer nodig. Zijn eerste ontwerpen verkocht hij rechtstreeks vanuit zijn huurkamertje in The Village.
Drie jaar na aankomst opende hij zijn eerste winkel in Manhattan. Met nietsontziende ijver zag hij kans om binnen twaalf jaar een imperium met een miljoenenomzet en honderdtachtig man personeel op te bouwen. Een shirt, jurk, rok, broek, deux-pièces of jas van het merk Koos &#8211; spreek uit: Koez &#8211; stónd ergens voor. Beroemdheden als Elizabeth Taylor, Gloria Vanderbilt en Cher paradeerden in zijn creaties over rode lopers. Bill Cosby maakte gratis reclame voor de ontwerpen door in elke aflevering van de wereldwijd uitgezonden The Cosby Show een andere Koos-trui te dragen (en onvermoeibaar toe te lichten waarom hij dat deed). Andy Warhol kwam langs om hem te interviewen.
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;Ik kijk terug op een waanzinnig mooi leven.&#8217; 
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Behalve in drie eigen winkels van Koos &#038; Co te New York en Beverly Hills gingen de exclusieve kledingstukken over de toonbank bij Macy&#8217;s, Bloomingdale&#8217;s en aanverwante kooppaleizen voor de vermogende bovenlaag. Het succes leek niet op te kunnen, zodat de klap des te harder aankwam toen de firma aan het begin van de jaren negentig plotseling op de rand van bankroet balanceerde. &#8216;I went from almost nothing to a lot of money to very little,&#8217; stelt hij gelaten vast &#8211; in het Engels, de taal die principieel zijn voorkeur heeft, ondanks een tongval die onmiskenbaar naar Hollandse wortels verwijst. Als er nu en dan een woord uit zijn moederstaal meeslipt, komt dat doordat een adequate vertaling hem niet direct te binnen schiet: &#8216;I hate Holland, I hate Dutch people too. I have really a hard time with them. Holland is a kutlandje. Yes, you can write that down.&#8217;
Bestolen
Zijn bedrijf kwam begin jaren negentig in de financiële problemen door een combinatie van pech, slecht management en de vermaledijde tijdgeest. De opzichtige kledingstukken van het merk Koos beantwoordden niet langer aan het modebeeld waarin zwart en minimalistisch de kernbegrippen waren. Van den Akker gaf regelmatig meer uit dan er binnenkwam. Met geld omgaan was nooit zijn sterkste kant, geeft hij toe. Toen de belasting haar deel kwam opeisen, was de kas leeg. &#8216;Bovendien werd ik bestolen door een vrouw die met mij samenwerkte. Achter mijn rug om heeft ze duizenden kledingstukken verkocht waar ik nooit een cent voor heb gezien. Creativiteit en slim zakendoen gaan niet goed samen. Om die reden hadden mensen als Valentino en Yves Saint Laurent business partners, maar die heb ik nooit gehad. Ik moest het allemaal zelf doen. I didn&#8217;t know how the hell I did it.&#8217;
Het treft dat hij zich over de zakelijke kant geen zorgen meer hoeft te maken. Negen jaar geleden werd de company eigendom van de Nederlandse zakenvrouw Puck Meunier, die aan Madison Avenue ook de winkel runt waar uitsluitend exclusieve couture in de rekken hangt dat van het label &#8216;Koos&#8217; is voorzien. De creatieve grondlegger staat met zeven anderen op de loonlijst van de firma die hij drieënveertig jaar geleden oprichtte.
</div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-13455 media-13455" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/02/f0ac9a08-4177-4137-9325-fdac5ac67d72_Koos-van-den-Akker-05_preview-kopie.jpg" alt="De winkel op Madison Avenue. Foto: Chantal Heijnen" /><figcaption>De winkel op Madison Avenue. Foto: Chantal Heijnen</figcaption></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Hij vertelt dat hij op zijn vijftiende twee dingen zeker wist: hij was homo en hij wilde de mode in. &#8216;Een moeilijke tijd vol dilemma&#8217;s,&#8217; herinnert hij zich. &#8216;Ik was christelijk gereformeerd opgevoed en had geen idee hoe dat te rijmen viel met mijn geaardheid en mijn beroepskeuze. Ik wilde mijn geloof niet opgeven. In gewetensnood klopte ik aan bij onze dominee, die me geruststelde. Een christen kon volgens hem best modeontwerper worden, maar ik moest wel beloven dat ik geen jurken met korte mouwtjes of jurken voor publieke vrouwen zou gaan maken. Poor man, hij had werkelijk geen benul van wat er in de wereld te koop was.&#8217;
Verwende vrouwen
Dat hij in New York ontdekte dat een leven van hard werken pas de moeite waard wordt als daar het genot van literatuur, theater, film, muziek, beeldende kunst, reizen en haute cuisine tegenover staan, was de grote verdienste van John, zijn levensgezel met wie hij drieëntwintig prachtjaren deelde. &#8216;John had veel aan mij te danken, ik had veel aan hem te danken. It was a lovely combination.&#8217; John overleed aan aids, in de donkere dagen waarin de firma afstevende op een faillissement. Bij de aanzienlijk gelukkiger tijd die Van den Akker tegenwoordig zegt door te maken, is de jonge vriend inbegrepen die met ontbloot bovenlijf en cowboyhoed op een aan de wand geprikte foto staat afgebeeld. &#8216;Hij is drieëndertig, ruim twee keer jonger dan ik. Geweldig dat ik dit nog mag meemaken. Kennelijk heb ik een jeugdige kant, anders zou zo&#8217;n jongen niet in mij geïnteresseerd zijn.&#8217;
Hij spreekt met warme genegenheid over zijn nieuwe liefde, maar zodra de bezoeker hem per ongeluk als &#8216;modeontwerper&#8217; kwalificeert, veert de grumpy old man weer overeind alsof hij zich lelijk in de vinger heeft geprikt. &#8216;Stop it! I hate that!&#8217; Jawel, hij geldt als een vooraanstaand lid van de Council of Fashion Designers of America. Zeker, de Academy of Art College in San Francisco onderscheidde hem op grond van zijn kunstzinnige kwaliteiten met een eredoctoraat. &#8216;Maar ik ben géén modeontwerper. Please, write that down. Ik ben een naaister. Ik naai, dat is wat ik doe en dat heb ik mijn leven lang gedaan. Een modeontwerper is verslaafd aan goedkope glamour, die loopt parties af in de hoop dat hij daar aan de zijde van beroemde vrouwen zal worden gefotografeerd. Wat jij onder mode verstaat, staat mijlenver af van waar ik mee bezig ben. Ik ken geen beroemde vrouwen, ik weet niet wie mijn klanten zijn. Daar ben ik absoluut niet in geïnteresseerd.&#8217;
Maar Elizabeth Taylor&#8230; &#8216;Hou daarover op, that&#8217;s all old shit.&#8217; Een gebalde vuist knalt resoluut op het tafelblad. &#8216;Liz Taylor, dat was toen, in een vorig leven. Het gaat erom wat ik nú doe. Ik maak kleding voor zeer rijke, verwende vrouwen. Ik vind het heerlijk om mijn dagen ongestoord achter de naaimachine door te brengen, maar het liefst zou ik zien dat wat ik maak door een groot publiek wordt gedragen. Mijn mooiste tijd had ik toen mijn kleding tussen 1998 en 2004 via het homeshoppingkanaal QVC werd verkocht. Ik zette een jas in elkaar die naar China werd gestuurd, daar kopieerden ze de stoffen die ik had uitgezocht, alles werd in elkaar gezet en wash and wear gemaakt en een paar weken later arriveerden er veertigduizend jassen die er exact zo uitzagen als die ene jas die ik had gemaakt. Het verschil was dat een jas die bij ons in de winkel 2800 dollar kost, via QVC voor 39,75 werd aangeboden. Geweldig, I love that. Ik zou dolgraag voor H&#038;M of Zara werken. Betaalbare confectie spreekt mij meer aan dan heel dure kleding die maar weinigen zich kunnen veroorloven, maar helaas kan ik nu alleen werken op de manier waarop ik het nu doe.&#8217;
Collagemaker, dat woord dunkt hem een adequater omschrijving van zijn beroepsmatige bezigheden dan modeontwerper. Hij ontwerpt niets, in de zin dat hij eerst een schetsje maakt voordat hij met een nieuwe creatie aan de slag gaat. Hij begint gewoon en ziet wel wat er onder zijn vingers en de zoemende naaimachine ontstaat. &#8216;Elk stuk is one of a kind; het lukt me niet om een tweede exemplaar te maken dat er precies zo uitziet als het origineel. Daarom kost een blouse die ik maak achthonderd dollar. Er is maar één van in omloop en er staat &#8220;Koos&#8221; op het label.&#8217;
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;Ik ben een naaister. Ik naai, dat is wat ik doe en dat heb ik mijn hele leven gedaan.&#8217; 
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
In het atelier werken louter Spaanstalige medewerkers, onder wie Javier en Julian, twee jonge couturiers die zelfstandig kleding maken &#8216;in de geest van Koos&#8217;. Alleen kenners zien verschil tussen wat door de meester of de leerling is gemaakt. De rest van de staf bestaat uit vrouwen die met naald en draad heel secuur uitvoeren wat hun wordt opgedragen. Beatrice, die tegen de tachtig loopt, zal wegens artrose de samenwerking met Van den Akker na dertig jaar binnenkort moeten beëindigen. Niemand anders hield het zo lang aan de zijde van de maestro uit.
Dinosaurus
Vijftig straatblokken ten noorden van het atelier bevindt zich de voorname salon van Koos &#038; Co. Eigenares Puck Meunier verkoopt de met de hand gemaakte jasjes, blouses en jurken van wat ze een &#8216;geniale kunstenaar&#8217; noemt. Al laat ze zich ontvallen: &#8216;Een makkelijke man is Koos niet.&#8217; Hij was zijn tijd ver vooruit, maakte collagekleding toen niemand anders dat deed en zijn rol als invloedrijk pionier wordt openlijk geprezen door ontwerpers als Marc Jacobs en Balenciaga. Dat het lukt om van de opbrengst van zo&#8217;n kleine winkel negen salarissen te betalen, is een klein wonder. &#8216;Ze noemen ons de dinosaurus van de New Yorkse middenstand,&#8217; zegt Puck Meunier. &#8216;Dit is de laatste onafhankelijke winkel van de stad waar uitsluitend lokaal vervaardigde kleding wordt verkocht.&#8217; Van den Akker maakt er geen geheim van dat hij die winkel anders zou aanpakken. Hij zou de zaak anders inrichten, met stapels boeken en met een intiem muziekje op de achtergrond. Zijn bedenkingen worden allerminst gedeeld door de winkelierster.
&#8216;Ach,&#8217; zegt ze, &#8216;zo is Koos nu eenmaal. In zijn hart is hij een doodgoede man, maar hij doet alles om zo onaardig mogelijk over te komen. Ik draai regelmatig klassieke muziek in deze winkel, maar dat kan Koos niet weten omdat hij hier nooit komt. Ik heb liever dat hij wegblijft. In gesprek met klanten zou hij er van alles uitflappen waar dames van de Upper East Side van schrikken. In het atelier werkt Koos niet voor niets in een ruimte die is afgescheiden van de rest. Zolang hij de kleding in elkaar zet die ik kan verkopen en we elkaar verder niet lastigvallen, gaat het goed.&#8217;
Hoe bijzonder de tijdloze creaties van Koos van den Akker ook zijn, hip en hot is het al lang niet meer. De leeftijd van de vaste clientèle schommelt tussen de zestig en de zeventig jaar. &#8216;Als hij het anders had aangepakt, was hij waarschijnlijk uitgegroeid tot een grootheid als Yves Saint Laurent,&#8217; denkt Puck Meunier.
Roem, glamour, geld &#8211; het zegt hem allemaal niks meer, verzekert Koez in zijn atelier. Natuurlijk is hij gevoelig voor elke blijk van erkenning, vooral van jonge mensen die er kijk op hebben. &#8216;En verder interesseert het me niet. Geld was nooit een drijfveer voor me. Als het nodig is, ga ik elke dag weer pizza eten. Dat zou ik minder erg vinden dan de vrijheid verliezen om me uit te drukken in wat ik maak.&#8217;
</div>

Rudie Kagie

Couturier Koos van den Akker (1939-2015)

<div class="lead">Saxofonist Sonny Rollins (83), laatste icoon van de bebopgeneratie, zal door ziekte nooit meer optreden. Hij werkte mee aan een documentaire over hem, maar kreeg spijt. ‘Je wilt een mooie film maken, hè, over hoe je Sonny Rollins de dood in hebt gejaagd.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Hans Hylkema: ‘Jaren geleden had ik bij Het uur van de wolf voorgesteld om een portret van Sonny Rollins te maken. Ik dacht dat zoiets met een mailtje naar het impresariaat van Ted Kurland te regelen was, maar zelfs Spike Lee, Martin Scorsese en Clint Eastwood zagen geen kans om Rollins enthousiast te maken voor hun filmplannen. 
Toen, drie jaar geleden, werd ik gebeld door Oscar van der Kroon, eindredacteur van Het uur van de wolf. Hij vertelde over een jonge, enthousiaste filmmaker, Olaf van Paassen, die al vanaf 2006 probeerde om Sonny Rollins over de streep te trekken. Nu dit leek te lukken, wilde Oscar mij bij dat project betrekken. Ik begreep dat wel. Olaf werd gedreven door blinde bewondering voor Rollins, ik ben afstandelijker. De combinatie zou goed kunnen werken.’
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
Hij woont daar als weduwnaar in een grote bungalow. Hoe doet hij dat?
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Olaf van Paassen: ‘Ik ontdekte Rollins op mijn zestiende en vanaf dat moment was hij mijn absolute held. Ik verzamel zijn platen, ken die nummers uit mijn hoofd, speel ook zelf saxofoon. Het is me geleidelijk gelukt om een zeker contact met hem op te bouwen. Ik weet niet of het echte vriendschap was, maar we schreven elkaar lange brieven, voerden telefoongesprekken, ik ging zoveel mogelijk naar zijn concerten en wachtte hem op bij de artiestenuitgang.’ Hylkema: ‘Al pratend kwamen we uit op een documentaire over Olaf die een documentaire maakt over Sonny Rollins. Het droste-effect.’ 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Weduwnaar in grote bungalow</h3>
Van Paassen: ‘We hadden met een eenvoudig cameraatje al het nodige materiaal geschoten in die acht jaar die voorafgingen aan het gesprek in zijn hotelkamer, in het najaar van 2012, toen hij zijn fiat gaf. “Oké,” zei hij, “jij mag die documentaire over me maken, bij jou hoef ik niet bang zijn dat ik op m’n kop naast mijn saxofoon moet gaan staan.” In maart vorig jaar vlogen we naar Amerika om de laatste details met hem te bespreken. Er lag een soort script. 
We zouden hem in juli 2013 volgen op zijn tournee langs Perugia, Vienne en het North Sea in Rotterdam. Toen, op het laatste moment, werden die concerten afgelast. Hij was ernstig ziek geworden. Longfibrose. Een paar dagen voordat hij op 7 september vorig jaar zijn 83ste verjaardag zou vieren, zijn we afgereisd naar Woodstock, waar hij tegenwoordig woont. Sinds hij ziek werd, heeft hij de saxofoon niet meer aangeraakt. Ik denk niet dat hij ooit nog zal optreden. Dit ging dus een andere documentaire worden dan we in ons hoofd hadden. We kwamen bij hem binnen toen zijn leven een wending nam. Dat maakte het interessant, maar ook moeilijk.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Hylkema: ‘We hadden een voorgesprek bij hem thuis. Het klinkt als een cliché, zei ik, maar we willen de mens achter de kunstenaar portretteren. Dat vond hij oké. We bespraken scènes die we in ons hoofd hadden. Hij woont daar als weduwnaar in een grote bungalow. Hoe doet hij dat? We wilden filmen dat hij spullen in de wasmachine stopt, dat hij boodschappen gaat doen, dat hij aan het ontbijt zit. Hij vond het allemaal best.’
Van Paassen: ‘En we hadden een contract opgesteld waarin stond dat we hem om de andere dag, drie dagen in totaal, zouden komen filmen. We hadden al geregeld dat Richard Corsello, zijn vaste opnametechnicus, en saxofonist Bennie Wallace op zijn verjaardag zouden langskomen. En we hadden een reeks interviewafspraken met mensen die iets zinnigs over Sonny Rollins konden vertellen.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>In zijn zondagse pak</h3>
Hylkema: ‘Onze eerste draaidag begon met een tegenvaller. We waren er vanuit gegaan dat we om acht of negen uur ’s ochtends konden beginnen, maar hij wilde ons pas na twaalf uur ontvangen. Als eerste zouden we filmen dat hij boodschappen ging doen bij de health store in het dorp. 
We hadden hem de vorige dag thuis in trainingspak met gebreid mutsje aangetroffen. Nu kwam een gesoigneerde heer naar buiten in zijn zondagse pak met een grote hoed op. Dat was eigenlijk niet de bedoeling, we wilden een beeld geven van het alledaagse leven als er geen schijnwerpers op hem zijn gericht. Die boodschappenscène ging goed. Toen we rond twee uur ’s middags weer bij zijn huis arriveerden, zat hij in kostuum met hoed op de bank op ons te wachten. 
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;Homeopathie is de laatste strohalm waar hij zich aan vastklampt; de reguliere geneeskunde heeft hem niets meer te bieden’
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Misschien kunnen we dan nu filmen dat je de was in de machine stopt, stelde ik voor. Geen sprake van, dan zou hij zich moeten omkleden, te veel gedoe, allerlei bezwaren. We zijn toen maar begonnen met het eerste deel van het grote interview dat we over onze drie draaidagen hadden uitgesmeerd. Het beginonderwerp was: de saxofoon.’
Van Paassen: ‘Maar eigenlijk was mijn vraag: hoe gaat het nou met je? Hij legde uit dat hij redelijk gezond is voor een man van in de tachtig, maar dat hij het niet meer volhoudt om anderhalf uur op het podium te staan met de intensiteit die het publiek van hem gewend is. Pijnlijk. Net toen hij zich begon te realiseren dat hij zijn eretitel saxophone colossus niet langer kon waarmaken, kwam een filmploeg uit Nederland langs om hem dat nog eens in te wrijven.’
Hylkema: ‘Toch sprak hij heel open over zijn gezondheidstoestand en kwam goed los. Na ongeveer anderhalf uur begon het gesprek in te zakken. Oké, zei ik, we laten het hierbij voor vandaag. Rollins volgt een homeopathische kuur via internet. Ik had die rij potjes zien staan met capsules die hij elke dag openpeutert, in een glas water gooit en opdrinkt. Het leek mij mooi om te filmen dat hij die medicijnen inneemt. Prima, geen punt, deed hij voor ons. Hij gaf er zelfs een toelichting bij. Homeopathie is de laatste strohalm waar hij zich aan vastklampt; de reguliere geneeskunde heeft hem niets meer te bieden.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Fuck, fuck, fuck</h3>
Van Paassen: ‘Na afloop van dat gesprek reden we tevreden naar ons hotel. Het echte interview moest nog komen, maar we hadden schitterend materiaal geschoten. Dachten we – totdat een ziedende Sonny Rollins me de volgende ochtend op m’n mobieltje belde. Hij schold me de huid vol: are you fucking kidding me, fuck, fuck, fuck – en zo ging dat twintig minuten door. Je wilt een mooie film maken, hè, zei hij, een film over hoe je Sonny Rollins de dood in hebt gejaagd.’
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
Wat houd je over van Sonny Rollins die geen saxofoon speelt? Wat kan hij dan nog uitstralen?
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Hylkema: ‘Olaf had de tegenwoordigheid van geest om zijn iPhone op speaker te zetten, dus ik greep direct mijn camera om dat gesprek te filmen. Onze aanwezigheid bleek Rollins nogal ontregeld te hebben. Hij had die nacht geen oog dicht gedaan en nu lag hij met knallende koppijn en een zak ijs op zijn hoofd op de bank. Dat was onze schuld. Jullie stonden me te filmen terwijl ik mijn medicijnen innam, riep hij uit. Het was over en uit. Rollins deed niet meer mee.’
Van Paassen: ‘Ik liet zijn scheldkanonnade over me heen komen, maar op een gegeven moment heb ik gezegd dat ik hem onredelijk vond. De volgende dag ben ik langsgegaan met een Wiedergutmachungsbloemetje, zonder camera. Ik heb nog eens uitgelegd wat ons voor ogen stond: een eerlijke documentaire over een groot kunstenaar die teruggetrokken leeft en gefocust blijft op muziek, ook al zit het nu tegen. 
Hij ontdooide gelukkig, maar hield voet bij stuk: onze twee resterende draaidagen gingen niet door, hij wilde niet meer worden gefilmd. Ik had hem nog zoveel vragen willen stellen, maar ergens is iets geknakt. Ik bedacht dat zijn houding tegenover ons misschien iets zegt over waarom hij het zo ver gebracht heeft in de muziek. Alles moet op zijn voorwaarden, hij houdt de controle.’
Hylkema: ‘Maar dan begrijp ik niet wat er is geknakt en waarom. Als ik op film terugzie met hoeveel warmte en enthousiasme hij op zijn tachtigste verjaardag Olaf begroette, dan denk ik: dit was vriendschap.’ Van Paassen: ‘Vergeet niet dat hij zijn imago altijd zorgvuldig heeft bewaakt. Hij liet de camera in zijn leven uitsluitend toe als dat nodig was om een nieuwe plaat of een concert te promoten. En dan komen wij filmen hoe meneer medicijnen staat te slikken. 
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;Hoe schitterend deze documentaire ook geworden is, waar ik het moeilijk mee blijf houden, is: ik wil hem geen pijn doen en hem niet kwetsen&#8217;
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Wat houd je over van Sonny Rollins die geen saxofoon speelt? Wat kan hij dan nog uitstralen? Ik denk dat hij het gevoel had dat wij het imago dat hij in tachtig jaar had opgebouwd, in één middag in elkaar kwamen meppen. Volkomen ten onrechte, want anderen hemelen hem in deze film ongelooflijk op.’
Hylkema: ‘Er zit een zwevende achterdocht bij hem. Hij zei: straks wil je nog weten hoeveel er op mijn bankrekening staat en of ik een nieuwe vriendin heb.’ Van Paassen: ‘Eigenlijk is de conclusie van deze film: jammer, er kan geen film over Sonny Rollins worden gemaakt – maar intussen heb je die film wél gezien. Dit is het resultaat van acht jaar zwoegen. Mijn humeur heeft er het afgelopen jaar enorm onder geleden. 
Hoe schitterend deze documentaire ook geworden is, waar ik het moeilijk mee blijf houden, is: ik wil hem geen pijn doen en hem niet kwetsen. Kennelijk hebben we dat wél gedaan, hoe onterecht zijn verontwaardiging ook is. Dat is de ontgoocheling. Ik weet niet of jij muzikale helden hebt. Ik zou zeggen: laat ze met rust. Waardeer ze om datgene waarom je denkt dat je ze waardeert, maar probeer niet dichterbij te komen. Dat kan alleen maar tegenvallen.’ 
De documentaire ‘Sonny Rollins, een idool en zijn fan’ is voorlopig helaas uitgesteld.
</div>
<div class="wpg-element bladwijzer">
<h3>Live: Sonny Rollins in concert (1982)</h3>
<iframe width="420" height="315" src="//www.youtube-nocookie.com/embed/jz42WGBwM6c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>
</div>

Een poging tot film over Sonny Rollins

<div class="wpg-element bladwijzer">
Sporen uit het Oosten <a href="http://gemi.st/POW_00079816" class="normal" title="http://gemi.st/POW_00079816">In deze dertiendelige serie</a> (in 2008 uitgezonden door NCRV, OHM, NMO en Joodse Omroep) reist Rob Hof per trein door 26 landen van Vietnam naar Europa. ‘Iedereen in deze trein vraag ik naar successen en teleurstellingen. Hoe ga je om met deze tijd waarin de wereld steeds kleiner lijkt te worden? Is dat een bedreiging of een nieuwe kans?’ De serie werd ook uitgebracht als box met vier dvd’s.
Ben ik hier of ben ik daar? <a href="http://gemi.st/POW_00159410" class="normal" title="http://gemi.st/POW_00159410">De titel van deze door de NIO uitgezonden documentaire uit 2008 </a>verwijst naar de vraag die de stervende imam Ahmed el Helou zich elke dag stelde als hij in Zoetermeer wakker werd. Rob Hof volgde hem in de laatste maanden van zijn leven. Een dochter, op weg naar de begrafenis in Cairo, spreekt over haar overleden vader als een reiziger die de plaats van bestemming heeft bereikt.

</div>

‘Ik lag springlevend in mijn graf’

‘ik weet niet meer precies wanneer het tot me doordrong dat mijn ouders ánders waren. Bij ons thuis werd veel geschreeuwd, ik moest aan overdreven veel regels gehoorzamen en er vielen soms klappen, maar ik dacht dat dit zo hoorde. Inmiddels ben ik erachter dat deze bonkige manier van omgaan met een kind kenmerkend is voor ouders met een verstandelijke beperking. Een baby wordt geknuffeld en overladen met liefde, maar vanaf het moment dat er opgevoed moet worden, ontstaan er problemen. Het ontbreekt aan het inzicht, de kennis en de intelligentie die nodig zijn om een kleuter te kunnen begeleiden in zijn groeiproces.’
Onduidelijke positie
‘Mijn ouders kenden elkaar van de sociale werkplaats. Mijn vader heb ik nauwelijks gekend, hij overleed toen ik twee was. Ik herinner me van vroeger dat er voortdurend allerlei hulpverleners over de vloer kwamen. Een maatschappelijk werkster vroeg me ooit hoe ik het zou vinden om ergens anders te gaan wonen. Ik barstte in snikken uit en riep dat als ze me wilden weghalen, dit zou moeten gebeuren samen met de zitbank waar ik me aan zou vastklampen.
Toch vertrok ik op mijn zevende naar een pleeggezin bij ons in de buurt. Mijn moeder erkende dat de zorg voor een dochtertje dat slimmer was dan zijzelf te zwaar voor haar werd. Om het weekend ging ik bij haar logeren. Pas na mijn twintigste, toen ik met mijn moeder naar de neuroloog in het ziekenhuis ging, begreep ik dat ze lijdt aan een syndroom als gevolg van onvolgroeide kleine hersenen. Tot die tijd dacht ik alleen: ze is niet zo snugger en ze kan mij niet opvoeden.
In dat pleeggezin heb ik het supergoed gehad, al heb ik me daar nooit honderd procent thuis gevoeld. Dat lag niet aan mijn pleegouders of aan mijn twee pleegbroers en twee pleegzussen. Het was een warm, liefdevol nest, maar toch zat ik in een wat onduidelijke positie. Ik hoorde er niet helemaal bij. Er hangt daar bijvoorbeeld een ingelijste foto van de vier kinderen aan de muur en daar sta ik niet op. Mogelijk stond mijn worsteling met de loyaliteit en het schuldgevoel ten opzichte van mijn moeder me onbewust in de weg, zodat ik me niet volledig aan dat gezin kon overgeven. Het was een gecompliceerde situatie. Als ik bij mijn moeder op bezoek was, liet ze zich steevast negatief uit over het pleeggezin, bang dat ik de liefde waar zij recht op had op mijn surrogaatouders zou projecteren.
Op school werd ik veel gepest. Ik droeg een bril en een beugel, was niet de beste leerling en erg verlegen. Kinderen zeiden de verschrikkelijkste dingen tegen me, zoals: jouw moeder is debiel, dus jij ook. Of: nu snap ik waarom jouw moeder jou niet meer wilde hebben. Het gevoel van eenzaamheid werd versterkt doordat mijn moeder als gevolg van haar beperking ook emotioneel onderontwikkeld is. Als ik vertel dat ik geslaagd ben voor m’n diploma of zojuist mijn rijbewijs heb gehaald, dan is ze niet in staat om in mijn blijdschap te delen. Ze toont geen spoor van vreugde en reageert kortaf – tenzij er anderen bij zitten. Mijn moeder voelt perfect aan hoe ze zich moet gedragen om in gezelschap niet uit de toon te vallen.’
Onbegrijpelijke grillen
‘Ze kon een beetje lezen en schrijven, maar dat is vrijwel weg. Ze is nu achtenvijftig jaar en heeft een IQ van 72. De rolverdeling tussen ons is omgedraaid: zij gedraagt zich als het kind, ik ben de moeder. Als ze niet lekker in haar vel zit, belt ze mij. Ze staat op de stoep met een zelfgemaakt kerststukje of een kleurplaat. Aandoenlijk en superlief. Als ik jarig ben, gaan we samen de stad in om een cadeautje te kopen – om te voorkomen dat ik het zoveelste paar sloffen krijg met smurfen erop. Ze bedoelt het goed, maar het zou jammer zijn als ze haar geld in dat soort spullen stopt.
Mijn moeder woonde eerst zelfstandig, maar vier uurtjes per week praktische ondersteuning bleken niet meer genoeg. Vier jaar geleden heb ik haar laten opnemen in een woongroep waar ze alle begeleiding krijgt die ze nodig heeft. Ik ga daar regelmatig op bezoek, soms neem ik haar mee of ze komt met de taxi naar ons toe. Ik weet haar voor buitenstaanders vaak onbegrijpelijke grillen feilloos te hanteren; daar ben ik mee opgegroeid.
Maar wat onverminderd pijn doet en nooit zal wennen, is haar onvermogen om te laten blijken dat ik belangrijk voor haar ben. Ik werk in de thuiszorg en heb twee zondagen per maand weekenddienst. Ik moet mijn vrije tijd strak plannen. Als ik weken tevoren heb aangekondigd dat ik op Moederdag met een cadeautje langs zal komen, maar ze belt op het laatste moment af omdat ze naar haar zevenentachtigjarige vriend gaat, dan heb ik het daar moeilijk mee – nog steeds, terwijl ik weet hoe ze is. Zo gaat het voortdurend: met Kerstmis, met verjaardagen: als het er op aankomt, kiest ze voor zichzelf. Ik zou zo graag horen dat ze trots op me is, dat ze vindt dat ik het goed doe. Maar als ik dan weer tegenover haar zit, dan raak ik geroerd door de onmacht die ik in haar ogen lees. Ik moet geen dingen van haar verwachten die er gewoon niet in zitten of die ze onmogelijk kan opbrengen.’
Voor de leeuwen gegooid
‘Ik moest erg wennen aan de gedachte dat iemand in staat is om van mij te houden. Ik ben niet knap, ik ben niet slank, ik ben niet bijzonder. Wat zien mensen in mij? Ik had altijd het idee dat anderen met mij willen kletsen omdat dat er nu eenmaal bij hoort, niet omdat ik iets van belang te melden heb. Pas de laatste tijd begin ik te beseffen dat het zo niet in elkaar zit. Mijn vrienden en kennissen zijn wel degelijk op dezelfde manier in mij geïnteresseerd als ik in hen. Veertien jaar geleden leerde ik Twan kennen. Vanaf dag twee heb ik hem voor de leeuwen gegooid: kijk, dit is mijn moeder, ze heeft een verstandelijke beperking. In het begin begreep hij er niks van, zoals ik met haar omging. Het is ook vreemd voor een buitenstaander.
Ik heb weleens gezegd dat als mijn moeder komt te overlijden, dit een stukje rust voor mij zou bieden. Mensen schrikken daar geweldig van, maar ik bedoel absoluut niet dat ik wil dat ze doodgaat. Ik word alleen soms moe van die continue verzorgende rol die ik bij wijze van spreken vanaf mijn geboorte ten opzichte van mijn moeder heb. Kinderen horen niet van jongs af aan in die positie te zitten; gewoonlijk ontwaakt dat zorginstinct pas als ze veertig, vijftig jaar zijn en de ouders hulpbehoevend raken. Ik zeg tegen mijn moeder dingen als: nu moet je stoppen, of: doe normaal. Twan vond dat soort uitspraken van weinig respect getuigen. Daar hebben we één keer stevig ruzie over gemaakt. Bemoei je niet met de relatie tussen mij en mijn moeder, zei ik, je komt er nog wel achter hoe het zit. Gelukkig heeft hij daar gehoor aan gegeven.
Twan is de leukste man die ik ken. We zitten elkaar soms heerlijk te plagen en zeggen zogenaamd lelijke dingen tegen elkaar die we niet menen. Daar kan mijn moeder beslist niet tegen. Dan wordt ze kwaad en dan komt dat vingertje weer. Pas op, hè, je hebt het wel tegen mijn dochter!’
Onder de trein
‘Als ik bij mijn moeder op bezoek ben geweest, kom ik moe en chagrijnig thuis. Twan weet dan dat hij het eerste halfuur niets tegen me moet zeggen. Zelfs als het gezellig was, kost het me energie om bij haar in de buurt te zijn. Toch zou ik er niet aan moeten denken om het contact te verbreken. Ze is en blijft mijn moeder, ze heeft niemand anders. Ze heeft me vaak laten schrikken met vreselijke opmerkingen, zoals dat ze zich ervoor schaamt dat ze mij heeft gemaakt of dat ze zou willen dat ze bij papa in de hemel was. Of: ik spring nú onder de trein! Toen ik jonger was, riep ik dan in paniek: nee, niet doen, dan heb ik helemaal geen ouders meer. Nu zou ik zeggen: hup, stap in de auto, dan rijd ik je wel even naar het spoor. Door op die manier te reageren, geef ik aan dat ik haar op zo’n moment niet serieus neem. Ik ben niet langer emotioneel chantabel.
Vooral toen ik in de puberteit was, schaamde ik me voor mijn moeder. Tegenwoordig kan het me niet meer schelen wat mensen over mij en m’n moeder zeggen. Als ze willen denken dat ik verstandelijk ook wel niet helemaal zal kloppen, laat ze dat dan lekker doen. De lange weg die ik moest afleggen, was niet makkelijk. Ik mag trots zijn op wat ik heb bereikt.’
Nee
Vrij Nederland tekent elke week een bijzonder levensverhaal op. Suggesties voor deze rubriek zijn welkom: hetverhaalvan@vn.nl

Het Verhaal Van  De slimme dochter

‘als kind droomde ik ervan om later vrachtwagenchauffeur te worden. Omdat mijn moeder dat geen beroep voor meisjes vond, ging ik aan de slag als projectmanager bij KPN. Dat heb ik tien jaar gedaan, toen ging ik daarnaast in de weekends voor Albert Heijn rijden. Geweldig, ik besloot om van vrachtrijden mijn beroep te maken. Dat ik moederziel alleen met zo’n zware truckcombinatie heel Europa doorkruiste, konden veel mensen zich niet voorstellen. De chauffeur moet zich zélf melden, zeiden ze. Maar ik bén de chauffeur, antwoordde ik dan.’
Nooit ruzie
‘Ik leerde Dave in 1998 kennen toen we ladingen van elkaar overnamen. Later stond ik in de buurt van Parijs met een kapotte remschijf langs de snelweg op een monteur te wachten, toen stomtoevallig Dave voorbijreed. Hij stopte en we maakten een praatje. Weer thuis belde hij om te vragen of de panne verholpen was. Geleidelijk ging onze vriendschap over in liefde. Ik had geen relatie op dat moment. Dave was getrouwd met een vrouw bij wie hij drie keer was weggegaan en weer teruggekomen omdat hij de kinderen miste. Toen hij op zichzelf ging wonen, was dat voor mij het bewijs dat hij echt voor me koos – en vanaf dat moment ging het hard tussen ons. We telden de minuten, de uren en de dagen dat we bij elkaar waren.
Het transportbedrijf van Dave gingen we samen runnen. In 2001 werd Bas geboren, een jaar later kwam Anja. Tot ze een jaar of vijf waren, namen we de kinderen altijd mee in de vrachtwagen. Met de kerstdagen reed ons gezinnetje in een truck met oplegger door Italië. Oud en Nieuw vierden we op een parkeerplaats. Dave belde me een keer uit het buitenland toen hij Bas bij zich had, toen nog een baby van een paar maanden. Nou, zei Dave, als je vergeten bent om billendoekjes mee te nemen, dan ben je volkomen onthand. In die wegrestaurants kun je wél chocola en tandpasta kopen, maar nergens billendoekjes of luiers. Toen ze groter werden, nam Dave de kinderen in de schoolvakanties om beurten mee: de ene keer Bas, de keer daarop Anja.
Zelf ben ik gestopt met vrachtrijden omdat ik er wilde zijn voor de kinderen. Dave leefde voor, in en op de vrachtwagen. Omdat hij eigen rijder was, was hij regelmatig een maand van huis. Soms was hij tussen twee klussen in maar een halfuurtje in het land. Dan reed ik naar een parkeerplaats om hem schone was te brengen – en hup, daar ging hij weer. De kinderen liet ik dan bewust thuis, want ik wilde hen niet confronteren met een papa die binnen een paar minuten weer verdwenen was. Soms sliep hij hier zonder dat de kinderen het wisten. Dan kwam hij ’s nachts om twee uur binnen en moest hij ’s ochtends om vijf uur weer weg. De enkele keer dat hij een weekend thuis was, moest er altijd wel een lampje worden verwisseld; hij ging de vrachtwagen echt niet naar de garage brengen voor iets dat hij zelf kon repareren. Of hij kwam thuis en dan nam ik de rit van hem over. Ik stapte in en reed door naar Calais.’
Als vrienden uit elkaar
‘Voor mij waren de kinderen het belangrijkst, maar Dave was bang dat hij door de crisis niet in staat zou zijn om zijn gezin te onderhouden. Hadden we geen kinderen gehad en was ik op de vrachtwagen blijven rijden, dan zouden we niet uit elkaar zijn gegroeid. De kinderen reageerden verbaasd toen wij vertelden dat wij gingen scheiden. Maar jullie maken nooit ruzie, zeiden ze. Dat klopt, we zijn als vrienden uit elkaar gegaan. Vorig jaar oktober had ik een huisje voor Dave gevonden en voor hem ingericht. Komt u hier wonen? vroeg de buurvrouw. Nee, zei ik, mijn ex.’
Tandenborstel
‘Dave had beloofd dat hij dit jaar in de voorjaarsvakantie zou thuisblijven om iets leuks met de kinderen te doen. Dat ging niet door omdat hij moest rijden. Geen probleem, Bas en Anja verheugden zich erop dat ze alle twee met hun vader in de vrachtwagen mee mochten naar Noorwegen. Op mijn werk had ik al aangekondigd: heerlijk, een weekje zonder kinderen, kan ik allerlei dingen voor mezelf doen. Dinsdag 26 februari zou Dave gaan rijden. In de loop van die maandag was ik ziek naar huis gegaan en Bas vond dat hij zijn zieke moeder niet in de steek kon laten. Hij wilde thuisblijven om voor me te zorgen. Anja ging wel mee, zoals afgesproken. Vrolijk klauterde ze ’s ochtends naast haar vader voor in de wagen, maar even later was ze alweer terug om haar tandenborstel op te halen. Ja, zei ze lachend, die ben ik expres vergeten zodat ik je nog een keer gedag kan zeggen. De truck van Dave was uitgerust met zo’n satellietsysteem, dus ik kon op de computer precies volgen waar ze waren. Normaal gesproken zou ik een paar keer met ze gebeld hebben, maar omdat ik me zo ziek voelde, kwam het daar niet van. Anja liet op woensdagavond een berichtje achter op mijn voicemail om te vertellen dat ze het zo naar haar zin had.’
Spekglad
‘Op donderdagochtend om 11 uur stonden hier twee politieagenten op de stoep. Ik voelde intuïtief direct aan waar ze voor kwamen. Het enige dat ik vroeg was: leeft ze nog? Laten we eerst naar binnen gaan, even rustig zitten, zei een agent – en toen wist ik zeker dat Anja dood was. En Dave leefde ook niet meer. Om drie uur in de nacht van woensdag op donderdag was de Volvo-truck met oplegger op de E39 in het zuidwesten van Noorwegen van de weg afgeraakt. Het precieze tijdstip kon ik naderhand aflezen op de computer. Het was spekglad vanwege de ijzel. De wagen knalde door de vangrail, gleed een berghelling af, kantelde en kwam na een val van vijftig meter op de zijkant tot stilstand aan de oever van de rivier. De maandag voordat hij vertrok had Dave nog gezegd dat hij liever door de sneeuw rijdt dan bij dooi die opvriest en weer ontdooit. Dat is pas écht gevaarlijk. Ik zei: kom op, ik ken geen betere chauffeur dan jij. En dat was ook zo. Waar andere bestuurders zelfs met kettingen niet omhoog komen, reed hij de wagen moeiteloos een spekgladde helling op. Nee, Dave draagt geen schuld aan dit ongeluk. Dit was gewoon domme pech.
Bas zat erbij toen de agenten het slechte nieuws kwamen vertellen. Ik wilde een steun zijn voor mijn zoon die zijn zusje en zijn vader had verloren, maar ik zat zo vol verdriet dat ik de eerste twee maanden niet in staat was om hem te troosten. Ik voelde me sowieso schuldig omdat ik niet in staat was geweest om Bas deze catastrofe te besparen. Ik had het idee dat ik had gefaald als moeder.
De zondag na het ongeluk ben ik naar Noorwegen gevlogen. Ik heb Anja bezocht in het mortuarium. Dave mocht ik niet zien omdat we gescheiden waren. Op de plaats van het ongeluk vond ik in de berm de tandenborstel van Anja; het was alsof ze opnieuw afscheid van me nam.’
Roze hoedje
‘Inmiddels zijn we acht maanden verder. Bas heeft een enorme groei doorgemaakt. Hij wordt niet meer gepest op school vanwege zijn dyslexie, zijn klasgenootjes zien hem nu als Bas. De muren in deze kamer waren behangen met honderden condoleancekaarten, maar na een maand of drie zei Bas: ik zou eigenlijk wel weer eens televisie willen kijken. Ik ben de boel gaan opruimen; dit was zijn manier om aan te geven dat we door moeten met ons leven. In augustus zijn Bas en ik met een vrachtwagen meegereden naar Noorwegen, dezelfde route die Dave en Anja op hun laatste reis hebben afgelegd. Ik vond het belangrijk voor zijn beleving dat Bas het stukje nieuwe vangrail zou zien dat op de plaats van het ongeluk in het talud werd aangebracht. Als je daar langs de kant van de weg staat en je kijkt omhoog, dan besef je pas hoe diep de wagen is gevallen. We zijn gaan zoeken. De grote wrakstukken waren natuurlijk opgeruimd, maar Bas verzamelde een doos vol dingen die daar een half jaar gelegen hadden: scherven, een stuk koplamp, een stuk spiegel, het zakkammetje van Dave.
Soms loop ik door de stad en als ik dan een meisje zie met het roze hoedje waarmee Anja op de foto staat, dan voel ik me opeens, zomaar uit het niets, intens verdrietig. Ik hoop zover te komen dat ik dat roze hoedje kan zien zonder dat ik van slag raak, maar gewoon denk: o ja, Anja. Met rouwen is het als een relatie, heb ik gemerkt. In het begin tel je de weken en de maanden. In dat proces zit ik nog, maar op een dag hoop ik weer in jaren te gaan tellen.’
Nee
Vrij Nederland tekent elke week een bijzonder levensverhaal op. Suggesties voor deze rubriek zijn welkom: hetverhaalvan@vn.nl

Het Verhaal Van De nabestaande

Het Verhaal Van
‘Als bladenmaker beschouw ik mezelf als redelijk mislukt, ondanks de vele tijdschriften die ik heb bedacht of opgericht. Mijn droom was een gerenommeerd journalist te worden. Op mijn achttiende begon ik Beatbox, daarna volgden Hitweek, Candy, Rits, Aktueel, Weekend, De Dag, A’dam Zondag, De Nieuwe, Showtime, Talkradio Krant en Internet Hotspots. Ik kijk met plezier maar niet met trots terug op mijn omzwervingen door het medialandschap.
Sinds 2001 maak ik maandblad Foxy, een Playboy voor de gewone man, zeg maar. Mijn instelling is altijd geweest: als ik een markt zie, dan wil ik daar een blad voor maken. Het onderwerp doet er nauwelijks toe, als er maar een publiek voor is. Hitweek was in 1965 het blad van de poprevolutie, Candy werd in 1968 het vlaggenschip van de seksuele revolutie. Ik ben nu bezig om mijn eigen persgeschiedenis op te schrijven voor een boek dat op z’n minst een boeiend tijdsbeeld zal opleveren.
Van alle periodieken waar ik verantwoordelijk voor was, kreeg Candy de grootste impact op mijn persoonlijke leven. In principe is het mogelijk om een blad over postzegels te maken zonder zelf verzamelaar te zijn, maar als je een seksblad redigeert, moet je ervan uitgaan dat dit consequenties voor je karakter en gedrag zal hebben. Toen we met Candy begonnen, was ik even gefrustreerd, preuts, verlegen en nieuwsgierig als onze lezers. Uiteindelijk bleek die combinatie van eigenschappen een ideale drijfveer te zijn voor het samenstellen van een seksblad. Het ging mis toen het succes mij naar het hoofd begon te stijgen. Van de eerste twee nummers van Candy hadden we twee- à drieduizend exemplaren verkocht. Bij nummer drie greep justitie in omdat we als hoofdprijs van onze winterpuzzel een weekend met een levend fotomodel hadden uitgeloofd. Dat zou in strijd zijn met de loterijwet, maar alles wees erop dat het de rechterlijke macht vooral dwars zat dat we de goede zeden aan onze laars lapten. Twee dagen zat ik vast op het politiebureau. De hele oplage werd in beslag genomen, winkeliers die het waagden om het verspreidingsverbod te negeren, werden vervolgd. We waren de officier van justitie buitengewoon dankbaar voor zijn actie, want dankzij alle publiciteit schoten we door naar de honderdtwintigduizend exemplaren per maand.
Ik was begin twintig, verdiende waanzinnig veel geld en ging me gedragen op een manier die, dacht ik, bij een seksbaron hoorde. Mijn vrouw was zestien toen we trouwden. Ze vond het maar niks dat ik de ganse dag met mijn neus in de seksboekjes zat. Ons gezinnetje bewoonde een statig pand in Haarlem, maar daarnaast had ik in Amsterdam een geheim optrekje aan het Rokin waar ik afsprak met mijn maîtresse. Toen mijn dubbelleven uitkwam, kostte me dat mijn huwelijk. Ik had het leven nagebootst, droeg middeleeuwse kostuums, zwaaide met een wandelstok, overnachtte in de duurste hotelsuite van Parijs en reed in een rare auto rond. Toen ik met het echte leven werd geconfronteerd, stortte dat kaartenhuis in elkaar. Binnen de kortste tijd liep ik bij de psychiater en slikte pillen. Na vijf jaar heb ik Candy verkocht. Tijd voor iets anders, vond ik.’
Karper met twee koppen
‘Elk nieuw blad dat ik lanceerde had zijn eigen charme, maar zelden zat ik zo vaak en zo hard achter mijn bureau te schateren als in de periode tussen 1991 en 1994 toen we De Nieuwe maakten, een ogenschijnlijk journalistieke tabloid met vette koppen, bizarre foto’s en de meest onwaarschijnlijke verhalen. De toonzetting was schreeuwerig en opgewonden. De meeste lezers hadden in de gaten dat het allemaal onzin was, maar toch kwamen er regelmatig reacties waaruit bleek dat niet iedereen de humor doorzag. De IJmuider Courant verifieerde bij het ministerie van Visserij ons bericht over een karper met twee koppen. Bestaat niet, zei het ministerie, waarop de krant als primeur bracht dat De Nieuwe op een onwaarheid was betrapt. De foto is het bewijs, hield ik stug vol, foto’s liegen niet. We onthulden dat een katholieke geestelijke had uitgerekend dat de hemel vol zat. Er kon niemand meer bij, voortaan zou iedereen na zijn dood linea recta naar de hel gaan. Een gelovige vrouw uit Vlaanderen belde me vertwijfeld op. Was er echt geen hoop voor haar pas overleden moeder die altijd een vroom leven had geleid? Voor één keer dacht ik niet aan mijn imago. Ik adviseerde haar om De Nieuwe met een korreltje zout te nemen; niet alles wat we schreven, was gecheckt.
Een commerciële klapper is dat blad nooit geworden. Na verloop van tijd ging de lol eraf, het was niet gelukt om het grote publiek te bereiken dat me voor ogen stond. Vervolgens werd ik bij de VNU aangenomen als hoofdredacteur van Story, maar de redactie zag mij niet zitten en binnen een jaar was ik bij dat concern vertrokken. Ik heb werkelijk van alles gedaan in mijn leven. Ik ben hoofdredacteur van het stripblad Tom en Jerry geweest, maar ontfermde me ook over de restyling van Mijn Geheim.’
Niet meer verliefd
‘Dat ik nu alweer twaalf jaar Foxy maak, zou de indruk kunnen wekken dat ik buitensporig in seks ben geïnteresseerd. Het tegendeel is waar. Ik ben niet bang voor seks, maar ik word er evenmin door gefascineerd. Ik zal bijvoorbeeld nooit naar een pornofilm kijken. Ik leid al jaren een celibatair bestaan, ik kan heel goed tegen alleen-zijn. Mijn laatste serieuze relatie eindigde in 1988 op de psychiatrisch-neurologische afdeling van het marinehospitaal in Overveen. Tot die tijd wist ik niet dat er fatale vrouwen bestaan die een man geestelijk te gronde kunnen richten. Ze was zo ziekelijk jaloers dat ze eiste dat ik het contact met mijn dochter en mijn moeder zou verbreken opdat mijn liefde uitsluitend naar haar uit zou gaan. Ik schaam me er nog steeds hevig voor dat ik in die gekkigheid ben meegegaan. Sterker nog: ik begon haar ook te controleren. Van minuut tot minuut wilde ik weten waar ze uithing. We maakten elkaar kapot. Ik was zowel emotioneel als seksueel zo aan deze mooie vrouw verslaafd geraakt dat ik niet meer zonder haar kon. Uiteindelijk heb ik me vrijwillig laten opnemen. In het marinehospitaal kwam ik weer tot mezelf. De diagnose was: zware depressie. Toen ik me voldoende hersteld voelde om naar huis te gaan, ontwaarde ik aan het einde van de mistige oprijlaan een silhouet dat me bij het hek stond op te wachten. Dat was zij. Ze wist dat ik ontslagen zou worden en wilde met me mee. Ik ben er weer bovenop gekomen door hoofdredacteur van het huis-aan-huisblad Zondag A’dam te worden. Dat bleek een heilzame therapie, al is ze me nog wel eens onverwachts op mijn werk komen opzoeken. Op een ochtend merkte ik dat ik wakker werd en niet meer als eerste aan haar dacht. Ik voelde me letterlijk vrij en dat gaf zo’n gelukzalig gevoel, dat ik dacht: ik word niet meer verliefd, voor mij geen relatie of avontuurtjes meer.’
Feminisme
‘Het klinkt misschien gek uit de mond van de maker van een seksblad, maar ik vind de seksualisering van de maatschappij geen prettige ontwikkeling. Ik herinner me hoe ik als veertienjarige eropuit trok om seks te ontdekken. Ik wist dat het bestond, maar ik kon me daar pas een voorstelling van maken nadat ik de tram naar de Dam had genomen en een wandeling door de hoerenbuurt had gemaakt. Zo’n zoektocht is belangrijk voor je karaktervorming. Tegenwoordig krijgen jonge kinderen via internet en televisie seks met bakken over zich uitgestort. De fantasie wordt niet meer geprikkeld. Prostitutie is een walgelijk bedrijf geworden. Mannen verliezen hun baan omdat ze onder werktijd op pornosites zitten. Dat taboe op seks was achteraf zo slecht nog niet.
Foxy is een ander verhaal. We richten ons met dat blad op volwassenen die weten wat ze doen. Op de KamaSutra-beurs, waar we altijd met een grote stand present zijn, verbaas ik me steeds weer over het gemak waarmee stelletjes uit de kleren gaan en ten overstaan van honderden bezoekers met elkaar de liefde bedrijven. Ze tekenen een contractje waarin staat dat de foto’s mogen worden afgedrukt in Foxy. Ze krijgen daar niet voor betaald, de beloning bestaat uit publicatie van de foto’s in het blad. Ik heb soms de indruk dat ze van ons de aandacht krijgen die in het normale leven niet voor ze is weggelegd. Vanaf het moment dat wij ze letterlijk in de schijnwerpers zetten, zie je ze heel sexy worden. Wie Foxy doorbladert, komt alleen maar foto’s van stralende, blije mensen tegen.
Ik plaats daar trouwens wel kanttekeningen bij. In het komende nummer schrijf ik over de actie die justitie in de jaren zestig tegen een blad als Candy ondernam. Wat heeft de fatsoensrakkerij van toen uiteindelijk opgeleverd? Dat meiden tegenwoordig in hun blote kont kunnen rondhuppelen op een erotische lifestylebeurs. Laten we niet vergeten dat aan die bevrijding een strijd vooraf is gegaan van een maatschappelijke beweging waar ook het feminisme deel van uitmaakte, schrijf ik in Foxy. Op die manier probeer ik voor wat tegenwicht te zorgen.’
Nee
Vrij Nederland tekent elke week een bijzonder levensverhaal op. Suggesties voor deze rubriek zijn welkom: hetverhaalvan@vn.nl

Het Verhaal Van De Gelouterde bladenmaker

‘Razzia’s, bombardementen, chaos en wanhoop hebben een stempel op mijn leven gedrukt. De kogels vlogen ons letterlijk om de oren. Toch had ik tot mijn elfde jaar een gelukkige, onbezorgde jeugd bij mijn moeder in Asmara, Eritrea. Ik was haar enige kind, ze voedde me op samen met haar Italiaanse werkgeefster. Toen mijn moeder vanwege werk naar Italië vertrok, kon ik vanwege de immigratieregels niet mee en kwam ik op een kostschool terecht. Kort daarna braken in 1974 hevige gevechten uit tussen Eritrese bevrijdingstroepen en Ethiopische soldaten. Wij zaten met de nonnen midden in het oorlogsgeweld omdat naast de school een militair fort lag. Het was een verschrikkelijke tijd. Van de drieënhalf miljoen Eritreeërs wisten er ruim een miljoen aan de oorlog te ontkomen – en ik was een van hen.
Na zware ontberingen, zoals een voettocht van drie dagen door de bergen en een verblijf in een VN-vluchtelingenkamp in Soedan, lukte het om met drie vriendinnen Europa te bereiken. Uiteindelijk kwam ik in de winter van 1979 aan in Nederland, anderhalf jaar nadat ik uit Eritrea was vertrokken. Ik was zeventien. Destijds werd je na het aanvragen van asiel automatisch lid van de Nederlandse samenleving en kwam je in aanmerking voor een bijstandsuitkering. VluchtelingenWerk regelde een gastgezin voor me in het Friese dorp Hardegaryp. Aardige mensen, betrokken en gelovig, maar ik kreeg het met ze aan de stok nadat ik in één middag al mijn kleedgeld had uitgegeven. Ze vonden mijn koopgedrag niet in overeenstemming met wat je van een vluchtelinge uit een arm land verwacht. Tweedehands spul was goed genoeg; de nieuwe trui waar ik zo blij mee was, moest terug naar de winkel. Als opstandige puber vond ik dat onbegrijpelijk. Ik had recht op een uitkering, ik had bewezen dat ik in staat was om mijn lot in eigen hand te nemen en na alles wat ik had meegemaakt, mocht ik niet zelf beslissen hoe ik mijn geld uitgaf. Achteraf denk ik dat die reactie van dat gastgezin paste in de zuinige levensstijl van destijds.’
Grimmiger
‘Binnen een half jaar woonde ik op mezelf in Amsterdam. Ik wilde zo snel mogelijk Nederlands leren en hier mijn weg vinden. In de jaren tachtig kenden we nog geen Schengen-akkoord of Verdrag van Dublin. Sindsdien is het beleid in Nederland grimmiger geworden, maar mijn ervaring is dat veel burgers nog steeds een open hart hebben. Waar de anonieme vluchteling de kans krijgt om als mens gezien te worden, ontstaat begrip en verbondenheid.
In Nederland woonde ik tien jaar lang als tolk gesprekken bij tussen vluchtelingen en ambtenaren. Ik zat me regelmatig te ergeren aan de scepsis en het ongeloof waarmee de verhalen werden aangehoord. Ik begon zelfs te twijfelen als ik mijn ervaringen vergeleek met wat ik van anderen hoorde: was het eigenlijk wel zo erg wat ik had meegemaakt? Ik weet nog dat een ambtenaar in de pauze koffie voor me ging halen en dat ik compleet in verwarring was: deze man die zo aardig tegen me deed, had ik keihard horen uitvaren tegen een vluchteling die hij niet vertrouwde. Ik leerde inzien dat geen mens eenduidig uitsluitend goed of slecht is. Als het om vluchtelingen gaat, balanceer je voortdurend tussen verschillende waarheden en werelden. Omdat ik de Nederlandse regelgeving en de geschiedenis wilde begrijpen, ben ik rechten gaan studeren. Sinds negen jaar ben ik lid van de Commissie Gelijke Behandeling die anderhalf jaar geleden is overgegaan in het College voor de Rechten van de Mens.’
Tweede exodus
‘Eritrea was tussen 1961 en 1991 verwikkeld in een onafhankelijkheidsoorlog met Ethiopië. Met de vestiging van de autonome staat Eritrea leek de vrede bezegeld, maar er was absoluut geen sprake van een democratische rechtsorde. Intussen was de euforie over recht op zelfbeschikking zo groot, dat tienduizenden mensen, onder wie mijn moeder, terugkeerden naar Eritrea. Toen ik haar daar in 1991 opzocht, ontmoette ik voor het eerst mijn neefje Helewi die aan haar zorg was toevertrouwd. Een zorgzaam ventje dat boodschappen deed en het ontbijt klaarzette. Zijn moeder was gestorven bij zijn geboorte. Eritrea kent het systeem van extended families die vanuit een diepe verbondenheid hun verantwoordelijkheid voor elkaar nemen. Helewi zal toen een jaar of tien geweest zijn, ongeveer even oud als mijn dochter, die ik bij me had.
Helaas, de vrede waar we tientallen jaren op hadden gewacht, bleek van korte duur. Vanaf 1998 liepen de spanningen met Ethiopië op. Er brak opnieuw oorlog uit en er kwam een tweede exodus op gang.
Eritrea is een agrarische samenleving. Het boerenleven is er weerbarstig en hard, zonder de moderne technieken waar de boeren zich in het Westen van bedienen. Helewi was nodig op de boerderij om zijn vader te helpen, maar hij sloot zich zonder overleg met zijn familie vrijwillig aan bij het Eritrese leger. Mijn moeder was wanhopig. Ze is hem met de bus en te voet achterna gereisd, maar hij liet zich niet overhalen om terug te keren. Hij wilde vechten voor zijn vaderland. Toen hij de strijd uiteindelijk opgaf, was de situatie zo rampzalig dat hij besloot om naar het buitenland te vluchten. In Eritrea neem je zo’n besluit nooit alleen, maar altijd in overleg met de familie. Er wordt in gezamenlijk overleg een plan opgesteld, bijvoorbeeld dat een neef, broer of oom in het buitenland een winkeltje zal beginnen. Het benodigde startkapitaal brengen de familieleden samen op. Ik had contact met een oudere broer van Helewi die na lange omzwervingen in een VN-vluchtelingenkamp in Israël terecht was gekomen. Hij wist me te vertellen dat Helewi naar Soedan was gevlucht en van plan was om door te reizen naar Europa. Dat leek ons, neven en nichten in ballingschap, geen goed idee. Daarom spraken we met Helewi af dat hij een winkeltje of een taxibedrijf in Oeganda zou beginnen. We zouden hem financieel helpen. Zijn broer in Israël heeft geld gestuurd zodat hij Soedan kon verlaten, richting Oeganda.
Achteraf bleek dat Helewi dat bedrag heeft gebruikt om naar Libië te gaan. Van daaruit wilde hij de Middellandse Zee oversteken naar Italië. Doe dat alsjeblieft niet, smeekte zijn broer. Iedereen raadde het af. Er waren al heel wat van die wrakke bootjes met vluchtelingen verongelukt. Helewi ging toch. Het geld van zijn broer om in vrijheid een nieuwe toekomst op te bouwen, werd zijn dood. De poging om zichzelf te redden, draaide uit op zijn ondergang. Vijfenzeventig Eritreeërs vonden op zee de dood. De vijf die het overleefden, werden drie weken na hun vertrek uit Libië opgepikt door de Italiaanse kustwacht. Ze vertelden dat nadat de brandstof van hun twaalf meter lange opblaasboot was opgeraakt, de ene na de andere opvarende was gestorven door honger, dorst en uitputting. Hun lichamen werden overboord geduwd. Helewi werd nooit teruggevonden. Dit drama speelde zich af in augustus 2009. Helewi werd 28 jaar.’
Beschaving
‘En het houdt niet op. Inmiddels zijn honderden Afrikaanse vluchtelingen op zee verdronken. Vorige maand kwamen bij de scheepsramp voor de kust van Lampedusa weer 350 opvarenden om het leven. De jongste broer van de peetvader van mijn zoon behoorde tot de slachtoffers. Ik volg het nieuws op de televisie, ik lees de debatten in de krant en sociale media. Zelfs binnen mijn netwerk vroeg iemand zich af of alle Afrikanen die bij deze tragedie om het leven kwamen wel échte vluchtelingen waren. Ik vind dat zo’n onzinnige vraag. Als een boot met wanhopige mensen dreigt te zinken, kun je dat onderscheid tussen echte en nep-vluchtelingen niet maken. Het wil er bij mij niet in dat iemand zijn leven op het spel zet omdat hij hier in een Maserati wil rondrijden. Iemand die wegtrekt uit een land met een falende overheid, waar mensenrechten worden geschonden, zou ik geen economische vluchteling willen noemen. Mensen raken op drift als elk perspectief ontbreekt en ze nergens terecht kunnen als ze zorg of bescherming nodig hebben.
Gisteren was ik op bezoek bij iemand op hoog niveau die zei: maar we kunnen toch niet iedereen hier op de stoep hebben? Ik snap de angst, die neem ik serieus. De zuidgrens van Nederland ligt niet meer bij Limburg, maar ergens bij de Middellandse Zee. Ons land moet internationale regels en verdragen naleven en dat vraagt om offers. De meeste vluchtelingen worden al in de buurlanden in de regio opgevangen. Ik was onder de indruk van de speelfilm Terraferma waarin arme Siciliaanse vissers zich dwars tegen de voorschriften in over bootvluchtelingen ontfermen vanwege hun beroepscode: iemand in nood moet je redden. Als de wil er is, zijn er veel mogelijkheden om te helpen. Vanuit het oogpunt van beschaving en respect voor menselijke waardigheid vind ik dat onze verantwoordelijkheid. Ik geloof nog steeds in dat prachtige Nederlandse gezegde: waar een wil is, is een weg.’
Nee
Vrij Nederland tekent elke week een bijzonder levensverhaal op. Suggesties voor deze rubriek zijn welkom: hetverhaalvan@vn.nl

Het Verhaal Van De vluchtelinge

‘d
aniël streefde naar totale onthechting. Dat is de reden waarom hij in 1997 de deur in Amersfoort achter zich dichttrok. Hij had het radicale besluit genomen om te gaan zwerven, niet in Nederland, maar in Duitsland, waar volgens hem alles beter geregeld was. Hij haatte ons land echt, niet vanwege de mensen, maar vanwege het staatsapparaat. Hij was de betutteling zat en wilde geen verantwoording meer afleggen tegenover bemoeizuchtige ambtenaren. Om dezelfde reden weigerde hij ook een uitkering. Op de dag dat hij met stille trom vertrok, liet hij een briefje achter voor moeder: vaarwel, het ga jullie goed. Vervolgens hoorden we jarenlang niets. We begonnen te twijfelen of hij nog in leven was, totdat mijn moeder opeens een nieuwjaarskaart van hem kreeg. De beste wensen en daaronder een krabbel – kortom, een levensteken zoals alleen Daniël dat kon bedenken. Er stond geen adres of telefoonnummer bij, maar uit het poststempel viel af te leiden dat hij in Londen zat. Dat kaartje van Daniël in december werd voor ons de jaarlijkse geruststelling dat we ons geen zorgen hoefden te maken. Hij redde zich wel, hij was er nog. Totdat ook dat ene berichtje per jaar ophield. Het contact was verbroken, we hoorden niets meer.’
Autistisch
‘Daniël en ik schelen zes jaar. Hij was de oudste, ik de jongste van het gezin. Twee andere broers zaten qua leeftijd tussen ons in. Als broers hadden we geen hekel aan elkaar, maar we waren evenmin bevriend. Het belangrijkste contact bestond uit de gezamenlijke avondmaaltijd. Ik zag ons als functionele lotgenoten die ieder hun eigen gang gingen. Toen ik twaalf was, gingen mijn ouders scheiden. Als enige bleef ik bij mijn moeder wonen, mijn broers waren het huis al uit. Mijn moeder was enigszins getraumatiseerd uit de oorlog gekomen, hetgeen zich uitte in een overdreven bezorgdheid. Ze ging steevast warm gekleed, ook als het hartje zomer was. Zodra Daniël zich tegen zijn moeder kon afzetten, deed hij dat ook. Sowieso had hij moeite met het accepteren van autoriteit. Hij heeft op diverse scholen gezeten, maar haakte overal voortijdig af. Ik weet nog dat hij in het weekend altijd in de kelder aan brommers zat te sleutelen. Dan steeg af en toe een vloek op van beneden, gevolgd door zijn gebruikelijke wanhoopskreet: waarom ik? Hij kwam boven, liep foeterend door de kamer en verdween weer naar de kelder. Gek genoeg herinner ik me niet dat ik hem ooit brommer heb zien rijden. Het ging hem puur om dat gesleutel. Hij was absoluut geen domme jongen, wel apart en in zichzelf gekeerd. Tegenwoordig zou hij autistisch worden genoemd, maar dat woord bestond in die tijd nog niet. Uiteindelijk kreeg hij een baan bij de afdeling risicoschade op het hoofdkantoor van Aegon. Hij was erg geïnteresseerd in computers. Ik merkte tot mijn verbazing dat hij als een mad scientist zijn vingers opgewonden over het toetsenbord liet dansen, maar dat hij niet in staat was om mij uit te leggen waar hij mee bezig was. Achteraf denk ik: misschien was dit wel een metafoor voor het leven dat hij leidde. Ik betwijfel of er een gedachte zat achter de dingen die hij deed, of hij in een bepaalde richting koerste.’
Bij welke lantaarnpaal?
‘Het contact hield niet over, hoewel ik de enige broer was die Daniël af en toe opzocht. Het zal ermee te maken hebben dat we uit een niet alledaags gezin komen. Ik ben nog bij Daniël langs geweest toen hij op zichzelf in Zoetermeer woonde, vlak voordat hij met een huurschuld uit zijn huis werd gezet. Hij nam zijn intrek bij zijn vader, daarna bivakkeerde hij enkele maanden bij onze moeder in Amersfoort. En daarna verdween hij dus uit het zicht. Er zat voor ons niets anders op dan zijn keuze voor een bestaan als dakloze te respecteren.
Acht jaar geleden vreesden we dat moeder niet lang meer te leven had. Voor mij was dat een aanleiding om weer op zoek te gaan naar Daniël. Misschien zou hij haar nog een keer willen zien voordat ze doodging. De keus was aan hem, maar het leek me dat hij moest weten wat de situatie was. Dank zij die kerstkaarten wisten we dat hij in Londen woonde. Via de ambassade kwam ik erachter dat hij daar geregeld langsging bij de daklozenopvang van de Salvation Army. Ik belde op en hij bleek stomtoevallig aanwezig. Ik kom naar je toe, zei ik. Prima, antwoordde hij, bij welke lantaarnpaal zullen we afspreken? Gevoel voor humor kon Daniël niet ontzegd worden. Een week later zouden we een datum prikken, maar ik kreeg hem niet meer aan de telefoon. Ik heb het nog een paar keer geprobeerd, maar hij bleef spoorloos. Hij had mijn nummer, maar belde niet. Kort daarna overleed moeder. Toen ik samen met mijn broers haar huis opruimde, doken allerlei spullen van Daniël op, waaronder een doos vol diploma’s. Ik werd daar droevig van. Die opleidingen en cursussen hadden hem nergens gebracht. Mede daardoor was hij verbitterd geraakt.’
Zwerver
‘In de eerste jaren na de dood van moeder bleef Daniël zijn jaarlijkse nieuwjaarsgroet naar haar adres sturen. De nieuwe bewoners zonden die kaart aan ons door, maar op een gegeven moment hield dat op. We hoorden niets meer van Daniël. Ik ben weer naar hem op zoek gegaan, ook omdat hij recht had op zijn deel van de erfenis. Ik ging ervan uit dat hij óf niet meer leefde óf nog steeds dakloos was in Londen. Ik gaf door dat ik naar hem op zoek was aan het bureau Missing Persons, waarna ik zeer tot mijn verrassing een mailtje kreeg. Hij was getraceerd, hij zat in het systeem. Kan ik bellen, kan ik mailen, vroeg ik – maar alles wat ze voor me konden doen, was hem laten weten dat ik contact zocht. Zijn privacy werd gerespecteerd. Een paar dagen later meldde Daniël zich per e-mail. Hij schreef dat hij inmiddels in een appartementje in zuidoost Londen woonde. Enfin, we hadden elkaar in geen zeventien jaar gezien, maar in oktober vorig jaar ging ik vijf dagen bij hem logeren. Daniël had me al gemaild dat ik maar een steentje tegen het raam op de eerste verdieping moest gooien, want zijn deurbel was kapot. Het duurde tien minuten voordat hij in de gaten kreeg dat ik op de stoep stond. Het eerste wat hij zei toen hij me zag: ik woon hier niet vrijwillig. In verband met de Olympische Spelen in Londen wilde het gemeentebestuur geen zwervers meer op straat. Daniël had gebruikgemaakt van het aanbod om een bescheiden woonruimte te betrekken, gekoppeld aan een uitkering van 70 pond per week. We hadden waanzinnig veel te bespreken. Ik herkende zijn ogen en zijn mimiek, maar zijn stem was veranderd. Zijn gebit was aangetast door zwarte aanslag. Voor de rest verzorgde hij zichzelf goed. Als zwerver moet je geen rotzooi creëren, zei hij, want dan word je overal weggestuurd. Hij wilde geen Nederlands meer praten, wij spraken Engels met elkaar. Hij vertelde over zijn verblijf in Denemarken, waar hij in elkaar was geslagen en beroofd van zijn paspoort. Hangend aan de onderkant van een auto had hij als verstekeling aan boord van een schip Engeland weten te bereiken. Allerlei herinneringen kwamen naar boven. Die keer dat je een brommer had opgeknapt, zei ik. Ik zat achterop, je startte de brommer en in plaats van dat we vooruit gingen, reden we achteruit. Klopt dat? Ja, zei hij, dat klopt. Ik was gaan twijfelen, ik dacht dat ik dit verhaal misschien zelf had verzonnen. Ik was ook in Londen om Daniël het deel van de erfenis te geven waar hij recht op had. Hij wilde dat geld niet. Hij had het niet nodig. We beleefden een mooie week samen, al vond ik het knap fris in zijn huis. Hij had geen verwarming, want dat kostte maar geld. De ramen stonden altijd open. Hij was het straatleven gewend en kon goed tegen kou, maar ik hield ’s nachts op de bank mijn kleren aan.’
In het harnas
‘Afgelopen zomer, op 25 juli, de laatste dag van mijn vakantie, werd ik in Frankrijk op mijn mobieltje gebeld door de Nederlandse politie. Daniël was dood aangetroffen in zijn huis. Omdat er verder geen informatie was, kwamen de ergste dingen bij mij naar boven: was er sprake van een misdrijf of had hij zelfmoord gepleegd? Pas na vijf dagen kreeg ik de lijkschouwer aan de lijn, die vertelde dat Daniël aan een hartstilstand was bezweken. Dat stelde mij op een vreemde manier gerust. Ik heb vanuit Nederland de crematie geregeld en ben met mijn twee broers naar Londen gegaan om de uitvaart bij te wonen. Hij is in het harnas gestorven. Ik heb een enorm respect voor de manier waarop mijn oudste broer kans zag om vorm te geven aan het leven dat hij wilde leiden. Consequent, zonder compromissen, keihard voor zichzelf, maar nooit voor zijn omgeving.’
Nee
Vrij Nederland tekent elke week een bijzonder levensverhaal op. Suggesties voor deze rubriek zijn welkom: hetverhaalvan@vn.nl

Het Verhaal Van de verloren broer

‘Rond elf uur ’s ochtends werd aangebeld. De datum vergeet ik nooit: dinsdag 13 september 2011. Ik dacht: daar zullen we de postbode hebben met weer een dagvaarding voor het een of ander. Nietsvermoedend deed ik open. Ik werd overrompeld door tien mannen in zwarte jacks van de Nationale Recherche. Ze kwamen me arresteren wegens opruiing, al was het me niet op slag duidelijk om welke concrete teksten het ging. Ik kon mijn tandenborstel beter maar meenemen. Nou dan weet je het wel. Zodra ik was afgevoerd, begon de huiszoeking. Achteraf bleken er meer dan driehonderd foto’s te zijn gemaakt van mijn kamers, paperassen, agenda’s, álles eigenlijk. Mijn computer, usb-sticks en zelfs cd-schijfjes met muziek werden in beslag genomen.
Intussen werd ik overgebracht naar het politiebureau in Zwolle waar het team van de Nationale Recherche zit dat onderzoek doet op internet. Drie dagen zat ik in voorarrest. Tijdens het verhoor heb ik me consequent beroepen op mijn zwijgrecht. Zelfs de vraag of ik Joke Kaviaar was, liet ik onbeantwoord. Toen ze met ernstige stem begonnen te citeren uit teksten die ik op internet had gezet, schoot ik in de lach. Ik zag de humor van de situatie in: een rechercheur die hardop voorleest dat het tijd wordt dat een nieuwe generatie de fakkel van RaRa overneemt, dat heeft iets komisch. Of die zich afvraagt waar de Hollandse opstand blijft. Of voorstelt om bij Leers op bezoek te gaan, maar dan niet om te praten. Na elk citaat keek de rechercheur op uit zijn papieren en vroeg streng: wat heeft u hier op te zeggen? Op een gegeven moment kon ik het niet laten om te antwoorden: wat leest u dat mooi voor. Dat kwam letterlijk zo in het verslag van het verhoor terecht: ‘verdachte zegt:wat leest u dat mooi voor’.
Volgens justitie heb ik mij in mijn teksten bezondigd aan het oproepen tot het plegen van strafbare feiten. Opruiing! De eis was zes maanden, in januari van dit jaar werd ik veroordeeld tot vier maanden onvoorwaardelijk. Op 1 november komt de zaak voor in hoger beroep. Als het nodig is, gaan we in cassatie, dus het kan nog twee, drie jaar duren eer ik moet zitten. Sommige omstreden teksten dateren uit 2008. Het klopt dat ik soms best pittige dingen schrijf. Radicaal en hard. Confronterend en provocerend.’
Katapult op de ME
‘Natuurlijk heb ik wel eens gedacht: kan ik dat wel opschrijven zonder dat ik daar problemen mee krijg? Jawel, natuurlijk kon dat, vorige keer kon dat immers ook. Ik had al lang vastgesteld dat justitie, politie en het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat was waarschijnlijk de AIVD, regelmatig een kijkje namen op mijn site. Daar trok ik me niks van aan, ik schreef onbekommerd door. In de negen jaar dat ik opiniërend proza en politieke gedichten op internet zet, kwam een gigantische hoeveelheid tekst op mijn website te staan. Het is bizar. Van mijn honderden bijdragen gaan er naar het oordeel van justitie welgeteld vier over de schreef.
Het is uniek dat een Nederlandse auteur wegens opruiing wordt veroordeeld. Anton Constandse kreeg in 1927 twee maanden cel nadat hij in De Vrije Socialist mariniers die deelnamen aan de internationale bezetting van Shanghai had opgeroepen tot dienstweigering. Ik bevind me in goed gezelschap.
Ik zal een jaar of veertien zijn geweest toen ik me voor het eerst realiseerde dat er fundamenteel iets scheef zit in deze samenleving. Mijn ouders waren gescheiden. Ik woonde met mijn moeder in een van die grote flats langs de A7 in Zaandam. Twee flats verderop woonden Turkse gezinnen waarvoor in die tijd gewaarschuwd werd: daar moest je niet komen, die mensen waren vies. Ik weigerde dat te geloven. Ik schilderde de hakenkruizen weg die neonazi’s op de muur hadden gekladderd. De eerste keer dat ik uitging, leerde ik punks kennen die een band hadden, De Nixons. Het klikte meteen. Dat was mijn wereld, die jongens waren ook actief in de kraakbeweging. Ik schreef gedichten, ze hadden een zangeres en een tekstschrijver nodig en vroegen mij erbij. Op mijn zeventiende verhuisde ik naar een kraakpand aan de Nieuwe Uilenburgerstraat in Amsterdam. Het was 1981, de tijd van de harde confrontaties tussen krakers en de ME. Talloze keren werd ik in die periode met handboeien afgevoerd, maar in de jaren tachtig werd dit soort zaken vrijwel altijd geseponeerd omdat het ging om een maatschappelijk belangenconflict. Een paar keer werd ik veroordeeld, zoals een keer tot vier maanden cel, waarvan twee voorwaardelijk, omdat ik met een katapult op de ME had geschoten. Ik leerde de gevangenis van binnen kennen.’
Slapjanus Simon Vinkenoog
‘Begin 1988 trok ik me langdurig terug uit het activisme. Er was een groot conflict in de beweging en ik wilde weer muziek maken. Ik schreef songteksten en zong in de band Dark Fate, een soort experimentele rockmuziek. Daarna heb ik samen met de componist van de band, Arthur Newman, een tijd opgetreden met songs over de vrouwenliefde. We wilden een uiteenlopend publiek laten horen: wij lesbiennes zijn er ook nog. Arthur stelde voor om een artiestennaam te nemen: Joke Kaviaar, een grap met mijn achternaam Kuyt. Dure Kuyt. De naam Joke Kaviaar heb ik altijd behouden.
In de jaren negentig trad ik twee, drie keer per maand op als al dan niet politiek geëngageerd dichteres. In 2004 schreef ik het prozagedicht ‘Stop Deportaties’. Rita Verdonk wilde toen ook al alle zogenaamde vreemdelingen zonder verblijfsstatus het land uitzetten, maar dat mocht je van haar geen deportatie noemen. Ik zou mijn poëtische aanklacht komen voordragen op een literaire middag in Café Royal in Delft, maar de organisatie liet me weten dat het niet op prijs werd gesteld als ik dit gedicht ten gehore zou brengen. Ik ben toch gegaan, al was het maar om de tekst uit te delen aan het publiek dat ik de gelegenheid wilde geven om kennis te nemen van iets dat ongeschikt werd geacht voor hun oortjes. Toen ik iemand het eerste exemplaar wilde geven, werd ik door de penningmeester van de literaire stichting meteen in de wurggreep genomen. Het barpersoneel schoot gedienstig toe en met vereende kracht werd ik de tent uitgegooid. Simon Vinkenoog zat aan de bar en staarde wazig voor zich uit. Hij zat uit te blazen van de voordacht van een lang gedicht over vrijheid. De slapjanus bemoeide zich nergens mee.’
Barakken, hekken, prikkeldraad
‘Ik dacht: kennelijk heb ik een thema aangeroerd waarover mensen niet willen horen. Dan zal ik er verdorie voor zorgen dat iederéén het hoort. Ik ben het gedicht ‘Stop Deportaties’ via zo veel mogelijk sites gaan verspreiden. Via dat incident in Delft rolde ik terug in het activisme. Mensen die ik van vroeger kende, nodigden me uit om te komen voordragen op manifestaties en demonstraties. Voordat ik het wist, zat ik er weer middenin. Van een vriend die haar het gedicht had opgestuurd, hoorde ik dat Verdonk er verbolgen over was dat ik de woorden deportatie en kampen had gebruikt. Ik ben naar het detentiecentrum op Schiphol gegaan en zag barakken, hekken, prikkeldraad. Waarom zou ik dat geen kamp mogen noemen?
Ik zag steeds scherper wat er aan de hand was en ging daar over schrijven. Vervolgens had ik iets van: het mag niet bij woorden blijven, ik wil ook daden stellen – of dat nou een demonstratie, een ondersteuningsactie, een blokkade of een bezetting is.
Ik focus op vreemdelingenbeleid, maar na-tuurlijk zie ik de connecties met andere issues als de verwoesting van deze planeet, het kapitalisme, de uitbuiting van de derde wereld, de bio-industrie. Het punt is: als je overal een beetje aan meedoet, heb je nergens veel kennis van en kun je niks opbouwen. Ik ben betrokken bij het No Border Netwerk dat acties tegen het vreemdelingenbeleid samenbrengt. Ik zat al bij de werkgroep Stop Deportaties die gedurende anderhalf jaar maandelijks de bouw van een detentiecentrum blokkeerde. We ketenden onszelf aan de hekken vast, daar is een hele stapel veroordelingen uit gerold. Ik heb een strafblad van zestien A4’tjes opgebouwd – en dan tel ik de veroordelingen uit de jaren tachtig niet mee.
Wat er nu aan de hand is in Nederland zie ik als een bedekte oorlog tegen migranten. Daar mag je iets tegenover stellen, vind ik. Is brandstichting geoorloofd? Dat hangt ervan af wat je in brand steekt. Als bijvoorbeeld bij een detentiecentrum in aanbouw een bouwkeet in de fik vliegt, zal ik daar niet wakker van liggen, mits daarbij geen slachtoffers vallen. De daders kunnen ze niet pakken, dus gaan ze langs bij Joke Kaviaar die van die felle stukjes op haar site zet.
Vier maanden cel, we zullen zien. Het is voor mij niet zo erg als voor een vluchteling, maar de oorlog tegen migranten is ook mijn kant op gekomen.’
Nee
Vrij Nederland tekent elke week een bijzonder levensverhaal op. Suggesties voor deze rubriek zijn welkom: hetverhaalvan@vn.nl
rudie.kagie@vn.nl

Het Verhaal van de activiste

‘Op mijn zesentwintigste struikelde ik in de keuken. Boem, daar lag ik. Niets bijzonders, de meeste ongelukken gebeuren in huis. Ik krabbelde overeind en ging verder met de afwas. De eerste week had ik wat last van een gezwollen knie. Daarna werd de pijn steeds heviger. De dokter dacht aan een kneuzing en schreef zes weken rust voor. Wekenlang nietsdoen was voor mij als moeder van drie kleine kinderen niet op te brengen, dus er kwam gezinshulp om het huishouden draaiend te houden. Uiteindelijk besloten artsen tot een kijkoperatie om te onderzoeken of er misschien iets in die knie was beschadigd. De theorie was dat loszittend kraakbeen een ontstekingsproces in gang had gezet. Er volgden nog twee kijkoperaties. Het eindigde ermee dat ik vrijwel niet meer kon lopen. Een beugel om mijn been bracht tijdelijk verlichting, maar al gauw lukte het met die beugel ook niet meer. Ik ging zodanig zitten dat ik de minste pijn zou voelen, met als gevolg dat ik ook nog hernia’s kreeg. Er was inmiddels vastgesteld dat ik aan een posttraumatische dystrofie leed. Het vegetatieve systeem in mijn lichaam was ontregeld, maar op röntgenfoto’s valt niet te zien of een zenuw bekneld is. Over dystrofie was in die tijd betrekkelijk weinig bekend; de meeste huisartsen wisten niet wat het was en specialisten deinsden terug voor ingrijpen.’
Morfine
‘Na twee jaar sukkelen verwachtte ik veel van een professor in Maastricht. Tot onze teleurstelling kwam die niet verder dan het afsteken van een abstract verhaal over het fenomeen pijn. Pijn is heel vervelend, maar jeuk is ook vervelend – en met die woorden werden we weggestuurd. Daar waren we dus ’s morgens om vier uur voor opgestaan omdat we op tijd in Maastricht wilden zijn. Hij heeft het dossier niet ingekeken.
Uiteindelijk kwam ik in het Erasmus terecht bij een professor pijnbestrijding die mijn klachten serieus nam. Hij herkende de symptomen en gaf me een zalf die zo sterk was dat ik ze alleen met handschoenen aan mocht inwrijven. Ik zat al jaren aan de morfine. Als er een deur openstond en er gleed wat tocht langs mijn been, dan huilde ik van de pijn. Als ik ’s avonds met het gezin zat te eten en er kletterde een vork op de grond, dan kromp ik ineen. Zo erg was het. Ik heb meegedaan aan een groot wetenschappelijk onderzoek in het Erasmus. Elke twee weken moest ik terugkomen. Ze lieten me experimentele medicijnen slikken om te zien of die iets uithaalden, maar ik kreeg zo veel last van bijwerkingen dat de professor zei: laten we daar maar mee stoppen.
Toen gebeurde er iets eigenaardigs. In één week wezen vier mensen die elkaar niet kenden ons op hetgeen geschreven staat in Johannes 5, vers 5: “Laat iemand die ziek is de oudsten van de gemeente bij zich roepen; laten ze voor hem bidden en hem met olie zalven in naam van de Heer. Het gelovige gebed zal de zieke redden.” Duidelijker kan het niet, zou je zeggen. We zijn van huis uit hervormd en gaan ’s zondags naar de kerk. We hebben onze dominee dus gevraagd of hij bereid was om in bijzijn van de kerkelijke gemeente dat gelovige gebed voor mijn genezing uit te spreken. Zijn eerste reactie was: dat doen we niet meer zo, die bijbeltekst is iets van vroeger. Vervolgens moest hij er nog eens met de kerkenraad over vergaderen. En nog eens. Twee jaar later hadden we diverse gesprekken over mijn verzoek achter de rug, maar er was nog steeds geen beslissing genomen. Ik proefde zo veel twijfel dat ik tegen onze voorganger zei: laat maar zitten, ik wil het niet eens meer. Het ziet er niet naar uit dat jullie iets voelen voor zo’n gelovig gebed, dus ik verwacht er niets van.’
In de naam van Jezus
‘We gingen het zelf doen. Elke zondagavond kwamen we met een groepje mensen bij elkaar om samen te bidden voor mijn genezing. We begonnen met zo’n tien mensen. De kinderen wilden ook meedoen. Bekenden, vrienden, familieleden vroegen: mogen wij ook meedoen? Soms zaten er wel vijftig mensen in de keuken. We baden en zongen met elkaar. Mijn man Teus las een stukje uit de bijbel voor en sprak een paar woorden ter overdenking. Onze kerk kon niets voor ons doen, de artsen stonden machteloos, maar toch voorvoelden we dat het goed zou komen. We beschouwden die gebedsgroep als een voorbode van wat ons te wachten stond. Als God iets begint, maakt hij het ook af.
Toen gooide mijn zus een boekje bij ons in de bus van De Levensstroom in Leiderdorp waar evangelist Jan Zijlstra gebedsdiensten leidt. We kenden dit niet. Wat ik daar las, raakte me diep. Dezelfde week werd me een preek van Zijlstra toegestuurd, er stond geen afzender bij. Ik dacht: ik bid iedere nacht en iedere dag om genezing, dus het kan onmogelijk toeval zijn dat ik deze tekst nu onder ogen krijg. Ik wilde ook naar zo’n dienst in Leiderdorp. Ja, zei Teus, laten we dan meteen volgende week zondagavond gaan.
We gingen met de nodige schroom. Mijn linkervoet en dat been waren zo dik en pijnlijk dat ik geen schoenen en sokken aankon, maar voor de zekerheid nam ik wel mijn modieuze laarzen mee. Ik kocht elk half jaar nieuwe kleren en nieuw schoeisel, al kon ik dat nog niet aan. Als ik genezen werd, wilde ik niet op mijn sokken naar huis. Je hoeft je voor die dienst niet van tevoren op te geven.
Het begon om zeven uur ’s avonds, er stonden iets van driehonderd mensen te wachten. Ik zei: ik ga niet naar huis voordat voor mij gebeden is. Rond middernacht was ik aan de beurt, bemoedigd door de genezing van een man die mij voor ging. Hij kon niet meer lopen vanwege kapotte knieën, maar huppelend verliet hij het podium. Zijlstra zei dat hij kon merken dat veel mensen aan het bidden waren, want de geest van God was sterk aanwezig. Door zijn gebed heen bad ik dat als ik niet zou genezen, ik niet boos zou worden; dan kwam de genezing vast later.
Mensen vroegen me naderhand wat ik voelde, maar ik werd niet warm, niet koud en er stroomde niets door me heen, zoals je wel eens hoort. Ik dacht: ik kan er maar op één manier achter komen of ik genezen ben. Dan moet ik nu gaan staan. Tegen de kinderen zei ik later: ik ging echt staan in de naam van Jezus. Toen ik met mijn voet begon te stampen, voelde ik me zo zielsgelukkig zonder pijn dat ik dacht: ik ben nu echt genezen. En ik kon Teus weer omhelzen. Dat was een onvergetelijk moment, want bijna achttien jaar deed alles zo’n pijn dat ik bijna geen aanrakingen verdroeg. Iemand riep: moet je die rolstoel niet meenemen? Die heb niet meer nodig, riep ik terug. Uiteindelijk hebben we hem wel meegenomen, maar de jongens hebben hem in een boom gehangen.’
Wetenschappelijk vastgesteld
‘Na de genezing wilden we zo snel mogelijk naar huis. Ik had gelopen, gedanst en gesprongen. Vervolgens ben ik naar de auto gerend. Voor het eerst in achttien jaar kon ik weer rennen! Om half twee ’s nachts werden we thuis in Bleskensgraaf verwelkomd door onze kinderen en twintig man van de gebedsgroep. Terwijl ik in Leiderdorp was, hadden ze thuis voor mij zitten bidden. Ze waren al naar huis gegaan omdat ze de volgende ochtend vroeg weer aan het werk moesten, maar toen ze hoorden dat ik genezen was, kwamen ze terug. De kinderen stonden in de deuropening te huilen. Ze hadden hun moeder ’s middags doodziek weg zien gaan en nu kwam ik uitgelaten terug. Bij de heg stond een fiets. Ik ben daar meteen op gesprongen om een eind de dijk mee af te rijden. Midden in de nacht. Ik ging maar door, zonder moe te worden. In de eerste twee weken na de genezing heb ik nauwelijks een bed gezien.
Ik ben met die genezing aangeraakt door de kracht van God; er is mij een stukje hemel overkomen en in de hemel bestaat geen moeheid. Een andere verklaring heb ik er niet voor. Nadat mijn huisarts erkende dat ik inderdaad weer helemaal gezond was, pleitte hij publiekelijk voor wetenschappelijk onderzoek naar het fenomeen gebedsgenezing. Later werd de genezing nog eens wetenschappelijk vastgesteld door een team van de Erasmus-universiteit. Mijn leven is enorm veranderd. Ik was tot niets meer in staat en nu kan ik alles wat bij mijn leeftijd past. Onze gebedsgroep van destijds komt één zondagavond per maand bij elkaar. Ruim zes jaar geleden werd ik genezen door het gebed. De datum waarop dat gebeurde, zondag 4 maart 2007, werd belangrijker voor me dan mijn verjaardag.’
Nee
rudie.kagie@vn.nl

Het verhaal van het Godswonder

&#8216;Ik heb alleen papiergeld bij me. Shit, daar ga ik weer. De kaartautomaat bij de stationsingang accepteert uitsluitend munten. In de trein ga ik op zoek naar de conducteur, maar die valt nergens te bekennen. Ik ga zitten. Blijkt er even later dus wél een conducteur aan boord die mij, omdat ik geen kaartje heb, zonder pardon op de bon slingert: de ritprijs wordt vermeerderd met 35 euro boete. Ik sputter dat ik niet van plan ben om de boete te betalen, met als gevolg dat ik bij het volgende station door de politie uit de trein word gehaald. Zit ik twee uur in een cel op het politiebureau in Zutphen. De zoveelste situatie waarvan ik denk: waarom overkomt mij dit nou weer? Zo gaat het voortdurend. Ik word door domme pech achtervolgd.
Ik heb veertien jaar voor de klas gestaan. Aanvankelijk woonde ik aan de Koninginneweg in een pand dat de gemeente Haarlem voor redelijke bedragen aan mensen uit het onderwijs verhuurde, maar op het laatst was ik als enige bewoner over. Toen het gemeentelijk grondbedrijf besloot om dat gebouw te verkopen, werd ik dringend verzocht om zo snel mogelijk mijn biezen te pakken. Onder druk van de gemeente heb ik een spoorarbeidershuisje gekocht aan de Zomerstraat. Twee dagen nadat het koopcontract was getekend, belde het grondbedrijf: we hebben vervangende woonruimte voor u. Als ik dat eerder had geweten, dan zou ik dat huis nooit hebben gekocht.
Over pech gesproken: toen ik studeerde, kwam je tot je zevenentwintigste in aanmerking voor een beurs, daarna moest je lenen. Je mocht er bij werken zo veel als je wilde, het was immers een lening. Achteraf werden de regels veranderd. Toen vonden ze ineens dat ik als werkstudent in de horeca te veel had verdiend. Ik kreeg er een flinke boete overheen en moest 42.000 euro terugbetalen.
In oktober 2005, kort nadat ik mijn nieuwe woning had betrokken, deed zich een incident voor bij het Hoofdvaart College in Hoofddorp, waar ik sinds een maand of drie werkte. Een leerling klauterde onder lestijd op een tafel en begon zo’n beetje te dansen. Ik zei wat iedere docent in zo’n situatie zou zeggen: doe normaal, joh, kom van die tafel af. Daarop keek die jongen me aan met een rare blik in zijn ogen, hij greep een afbreekmesje en kwam steekbewegingen makend mijn kant uit. Ik ben opzij gestapt. Toen ik de directrice even later vertelde wat mij was overkomen, weigerde ze dat te geloven. Ze dreigde zelfs dat als aangifte ging doen bij de politie, dit mij m’n baan zou kunnen kosten. De school was duidelijk benauwd om op een negatieve manier in het nieuws te komen. Ik ben naar huis gegaan en heb me ziek gemeld. De volgende dag sommeerde de school mij om het werk te hervatten, maar dat bracht ik niet op. Een psychiater stelde vast dat ik een burn-out had en ik kwam in de ziektewet terecht. De school wilde van me af. Het eindigde ermee dat ik de rechtszaak verloor die ik had aangespannen om mijn ontslag aan te vechten.’
Sombere Wouter Bos
‘Na die rot-ervaring had ik het eigenlijk wel gezien in het onderwijs. Het contact met de leerlingen vond ik fantastisch, maar ik kreeg een steeds grotere hekel aan het systeem. Nu had ik als kind altijd veel paardgereden. Iemand in Haarlem had me gevraagd om zijn renpaard te gaan trainen. Dat beviel zo goed dat ik op het idee kwam om een bedrijf op te zetten waarin ik mijn interesses zou kunnen combineren. Volgens wetenschappers verloopt tussen de 62 en 92 procent van onze communicatie non-verbaal. Bij paarden is dat honderd procent. Je zou managers kunnen gaan trainen in non-verbale vaardigheden door gebruik te maken van paarden. Een manager die een paard laat merken van: húp, mee jij, zal merken dat hij minder bereikt dan een manager die uitstraalt: zou je met me mee willen gaan?
Mijn bedrijfsplan werd geaccepteerd. Nadat ik twee jaar in de ziektewet had gezeten, kon ik met hulp van de gemeente in april 2008 mijn eigen bedrijf The Winning Post starten. Ik haalde mijn eerste klussen binnen, minder dan waarop ik had gehoopt, maar het begin was er. En toen kwam in september 2008 een sombere Wouter Bos ons op de televisie vertellen dat er een economische crisis was losgebarsten. Vanaf toen werd het heel moeilijk voor me. Hoe hard ik ook werkte om opdrachten te krijgen, niets lukte. Voordat ik begon, had de gemeente mij marketingtechnische ondersteuning beloofd omdat ik weet dat dat niet mijn sterkste kant is. Die hulp heb ik ondanks herhaald verzoek nooit gekregen, ze lieten me gewoon barsten.
Tot overmaat van ramp ging mijn vriendin, een van de twee grote liefdes die ik in mijn leven heb gekend, bij me weg. Ze was niet langer bestand tegen de druk van haar familie die mij niet zag zitten. De Mercedes-bus die ik voor het bedrijf had aangeschaft, stond voor reparatie bij de garage. Ik had al 2400 euro betaald en toen ging de garagehouder dood. Drie weken later bleek dat nabestaanden mijn busje naar de sloop hadden gebracht. Was ik mijn auto kwijt! Bij de politie kreeg ik te horen: lullig voor je, maar dit is een privéaangelegenheid, we kunnen niets doen.’
Paard geruild
‘In november 2011 klopte ik aan bij de Sociale Dienst in Haarlem. Het ging echt niet langer zo. Ik zat financieel aan de grond, had nul inkomsten en zag mezelf gedwongen om bijstand aan te vragen. Dan moet u eerst uw huis opeten, zeiden ze. Sorry, ik lust geen baksteen, antwoordde ik jolig, maar het lachen zou me snel vergaan. Ik had dat huisje in 2005 voor 85.000 euro gekocht, de WOZ-waarde was inmiddels gestegen tot 195.000 euro – en dat verschil van 110.000 euro moest ik gaan opeten. Ik legde uit dat die rekensom niet klopte. Ik had een nieuwe fundering onder het pand laten leggen, er was van alles opgeknapt en verspijkerd, zodat ik een hypotheek van 165.000 euro had moeten nemen. Er was nauwelijks overwaarde. Dat is uw probleem, zei die ambtenaar. Meer dan een jaar heb ik geprobeerd om het huis te verkopen, maar de huizenmarkt was volledig ingestort. Ik leefde van giften, ging bij vrienden en kennissen langs om te eten, leende van mijn ouders. Uiteindelijk woog ik nog 55 kilo en dat bij een lichaamslengte van 1 meter 87. Mijn gebit ging naar zijn grootje; mijn aanvraag voor bijzondere bijstand om me laten behandelen voor een kaakontsteking en cariës werd standaard afgewezen. De ambtenaar die ik vroeg om de afwijzing op te nemen in het dossier, begon meteen te dreigen: als ik niet uit mezelf wegging, zou ik worden verwijderd door de beveiliging.
Intussen liepen mijn schulden en de stapel onbetaalde rekeningen op. Via het maatschappelijk werk diende ik eind vorig jaar een tweede verzoek om bijstand in. U hebt geld zat, zeiden ze, u heeft een lening van 55.000 euro van de gemeente ontvangen toen u dat bedrijf begon. Bovendien heeft u nog een renpaard dat u kunt verkopen, zeiden ze. Nee, dat paard was ik op dat moment al kwijt. Omdat ik de stalling niet kon betalen, had ik het paard geruild voor de huur die openstond.
Ik heb vrijwel geen bezittingen meer, maar mijn dromen laat ik me niet afpakken. Ik zou dolgraag een leerwerkproject met paarden opzetten voor moeilijk opvoedbare jongeren. Dat idee laat me niet los, ik weet zeker dat dit heel succesvol zou kunnen zijn. En ik zou het kunnen, mits iemand me het marketingtechnische deel uit handen neemt.’
Feitelijk dakloos
‘Omdat ik geen geld had om de hypotheek af te lossen, werd in januari mijn huis in opdracht van de bank verkocht. Vanaf dat moment was ik feitelijk dakloos. Ik heb wat spulletjes opgeslagen bij vrienden en meldde mij met een zak kleren bij mijn ouders in de Achterhoek. Mijn demente moeder werd kort daarop opgenomen in een verpleeghuis. Ik ben totaal blut. Terug bij af: ik woon weer bij mijn vader. De gemeente Haarlem heeft beslag laten leggen op de bijstandsuitkering waar ik in Lichtenvoorde voor in aanmerking kwam. Ik schat dat mijn schulden inmiddels zijn opgelopen tot zo’n anderhalve ton. Hopelijk kan ik de schuldhulpverlening in, ook al betekent dit dat ik vanaf dat moment minimaal drie jaar moet zien rond te komen van 60 euro per week.
Al deze narigheid zou me bespaard zijn gebleven als de gemeente Haarlem me humaner had behandeld toen ik in november 2011 kwam aankloppen voor bijstand. We willen zo min mogelijk uitkeringstrekkers in deze stad, werd letterlijk gezegd. Bekijk het maar. Ik had niet verwacht dat een overheid zo met haar burgers zou omgaan. Ik dacht vroeger altijd: alleen met slechte mensen gaat het slecht – en ik vind mezelf geen slecht mens.’
Nee
rudie.kagie@vn.nl

het verhaal van de pechvogel

<div class="lead">De ‘hair stylist’ is ingehaald door de ‘barbier’, die nat scheren tot kunst verheft. ‘Mannen komen bij ons voor de beleving.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Niet dat Jimmy Reichwein twee jaar geleden op zoek was naar een gat in de markt, maar hij zag in een oogopslag dat de Nederlandse man niet gewend is om zich buiten de deur te laten scheren. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Kappers zat, maar waar was de barbershop? Nou, dat trof. Als kleinzoon van een immigrantenechtpaar dat in de jaren vijftig naar Nieuw-Zeeland vertrok, kon nieuwkomer Reichwein hier met zijn Nederlandse paspoort direct in zijn oude beroep aan de slag.
Een aardbeving had kort tevoren zijn woon- plaats Christchurch grotendeels van de kaart geveegd, inclusief de salon waar hij aan inzepen, bijpunten, frissen, vijlen en trimmen een dagtaak had. In Amsterdam zette hij het ambachtelijke scheren voor heren voort bij de pas geopende firma Barber aan de Binnen Oranjestraat, een bedenksel uit de koker van zelfbenoemd ‘creatief onderneemster’ Petra van Roon, die na het succes van Restored (een winkel vol handgemaakte producten) haar volgende uitdaging rook. Uit marktonderzoek onder auspiciën van de kappersbranche had ze begrepen dat mannen vaker bij de coiffeur langsgaan dan vrouwen. Sterker: mannen zijn bereid daar dieper voor in de buidel te tasten dan het andere geslacht. Ergo: hier lag een lucratief terrein braak voor het mannelijke equivalent van de schoonheidssalon.
Balmoral-sigaren
De nostalgie die is verknoopt met het eeuwenoude barbiersvak druipt bij Barber van het behang. De koperen lampen, het antieke kappersmeubilair van onverwoestbare degelijkheid en de accessoires van roestvrij staal scheppen de gedistingeerde omgeving die het tarief van drie tientjes voor een perfecte scheerbeurt met hete en koude handdoeken, bijtende oliën en een afsluitend wolkje talkpoeder rechtvaardigt. De formule slaat aan, gezien de inmiddels vijf hoofdstedelijke salons waar de moderne man zich ouderwets onder het mes laat nemen. In het voormalige politiebureau aan de Warmoesstraat (‘er sjokken gemiddeld tienduizend toeristen per dag langs het raam!’) opende Jimmy Reichwein onlangs zijn eigen Cut Throat Barber waar de klant (hier ‘next victim’ genoemd) ook voor een eenvoudige cappuccino mag wegzakken in de canapé.
‘Ik werk met het open uitklapmes, maar daar stop ik een mesje in dat vanwege de hygiëne maar één keer wordt gebruikt,’ verzekert Reichwein. ‘Het was knap lastig om de juiste weggooimesjes te vinden.’ Uiteindelijk spoorde hij ze op in Japan. Drie uit Barcelona geïmporteerde kappersstoelen kreunen onder tachtig jaar ouderdom. Aan elke stoel mankeert wel iets, maar dat is part of the charm. Voor de liefhebber liggen er Balmoral-sigaren onder een glasplaat.
</div>
<figure id="post-31491 media-31491" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/10/9adfcbd0-06be-4303-bd21-d57b2d09a554_SCHEREN_02_preview.jpg" alt="Foto: Eddo Hartmann" /><figcaption>Foto: Eddo Hartmann</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
De kapper die zich ‘hair stylist’ ging noemen is allang ingehaald door de ‘barbier’ die de kanteling van de tijdgeest haarfijn aanvoelde. De kunst van het natscheren werd in 1967 door de opleidingen geschrapt als examenvak, maar zal weldra terugkeren in het lesrooster. Bij HaarBarbaar in de Amsterdamse Wolvenstraat dragen de ‘haarsnijders’ bretels, vlinderstrikken, zwarte lakschoenen en witte slagersjassen. Barbershop Strong Young Urban (SYU) aan de Vijzelstraat afficheert zich als specialist in body grooming, wat hetzelfde betekent als lichaamsverzorging, maar bij dat woord haakt zelfs de meest wollige mannenman af. SYU beteugelt tegen betaling elke denkbare vorm van haargroei, waarbij de Italian Strong Shave van 30 euro, ‘een ontspannende scheerbeurt voor mannen die goed, glad en zonder irritatie geschoren willen worden’, veruit het populairst is. De kosten van een ‘body shave’ variëren van 20 tot 40 euro per lichaamsdeel: borst, rug, armen, benen, billen of schaamstreek. ‘Na de scheerbehandeling wordt de huid gekalmeerd en verzorgd met een hydraterende lotion.’
Hipper dan hip is de museaal ingerichte pijpenla Schorem aan de Nieuwe Binnenweg te Rotterdam waar de baarden en/of krulsnorren van de negenkoppige knip- en scheerbrigade stijf staan van pommade, volgens authentiek recept bereid uit puur schapenvet. Het personeel opteert unaniem voor de burgerlijke stropdas, in weerwil van tatoeages die bij allen brutaal boven de gesteven boorden uitsteken. Compagnon Leen liet zelfs de afbeelding van een scheermes in zijn hals aanbrengen. De tot stemverheffing nopende snoeiharde rockmuziek vloekt met de wanden vol gravures van Daumier, kiekjes van schuimende kinnebakken en vergeelde advertenties die de geborgenheid van de traditionele scheersalon in herinnering roepen. Er klopt niets van deze heksenketel, maar toch is goed over dit concept nagedacht – anders zouden niet wereldwijd 66.862 fans de Facebooksite van Schorem ‘leuk’ vinden.
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
Mannen willen weer ervaren wat het betekent om man te zijn
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Mede-eigenaar en woordvoerder Bertus had het te druk om de hedendaagse marketeersbijbel The Experience Economy: Work Is Theater and Every Business a Stage van Joseph Pine en James Gilmore uit te lezen, maar daar staat de praktijkervaring tegenover die hij onlangs deelde met deelnemers die zich op een MKB-congres kwamen informeren over het belang van storytelling. ‘Kappers hebben de neiging om in de spiegel meer naar zichzelf te kijken dan naar de klant. Wij hebben ervoor gezorgd dat de barbier weer trots kan zijn op zijn vak. Er werkt bij ons een gozer die we hebben weggeplukt bij de gemeentelijke vuilnisophaaldienst. Hij is een van onze beste barbiers, hij scheert en knipt als een master. Mannen komen bij ons voor de beleving. Playboy, biertje, lullen over voetbal. Vrouwen mogen niet naar binnen. Zodra er een dame bij komt, gaan mannen weer haantjesgedrag vertonen.’
Draagtas in de hand
Driekwart van de Amerikanen scheert zich nat, in Nederland is dat (volgens onderzoek in opdracht van scheermesjesfabrikant Wilkinson) 51 procent. Het elektrische scheerapparaat blijkt vooral populair in agrarische regio’s buiten de Randstad waar, misschien om die reden, de traditionele barbier nog niet is teruggekeerd. Het gros van de baarddragers woont in Groningen, Friesland en Drenthe. Rotterdam kent de meeste gebruikers van bussen scheerschuim, Amsterdammers knijpen hun crème liever uit een tube, in Groningen is het staafje scheerzeep favoriet. Nu aan de handgemalen, organisch gekweekte koffieboon een prijskaartje bungelt dat de kosten voor het machinaal verwerkte massaproduct meervoudig overtreft, was herwaardering van het ooit verguisde beroep van barbier een kwestie van tijd. Trendwachters zagen jaren geleden al aankomen dat de toevoeging ‘ambachtelijk’ borg staat voor kwaliteit. De kritische consument is historisch bewust. Puur natuur, wellness, duurzaam zijn pluspunten.
´Mannen willen weer ervaren wat het betekent om man te zijn,’ vermoedt Juan Ettema, die zes jaar geleden (‘ik denk dat ik een fijne neus heb voor trends’) de webwinkel manandshaving.nl begon. ‘Wij mannen hebben in de afgelopen decennia op allerlei gebied behoorlijk wat terrein moeten prijsgeven aan vrouwen. Het lijkt nu alsof mannen stilzwijgend met elkaar hebben afgesproken: scheren is ons terrein. Ze gaan op zoek naar rituelen en producten die helpen bij de afbakening van het mannelijke domein. Een man vertelde me dat hij ’s morgens tijdens het scheren zijn dagelijkse zen-moment beleeft. Een ander had het over zijn vrolijke noot in de ochtend. Als je er zo over denkt, dan ga je niet voor een goedkope scheercrème, maar voor exclusiviteit die helemaal aan jouw persoonlijke smaak beantwoordt.’
Ettema zag inmiddels menigeen met een draagtas in de hand en een gelukzalige glimlach op het gezicht de deur van zijn showroom uit stappen. ‘We hebben wel dertig samples en testers van preshaves, aftershaves, lotions, zalfjes en oliën in de winkel staan. Mannen zijn soms een half uur bezig om alles uit te proberen. Ze zijn allergisch voor dit, hebben een te gevoelige huid voor dat, niks helpt, het is een en al irritatie. En dan opeens is het triomfantelijk van: hebbes! Hebben ze eindelijk dat zeepje of de spray gevonden die helemaal bij ze past. Als de klant gelukkig is, ben ik dat ook.’
Een vlammenwerper
De cursus natscheren die Man and Shaving tegen een vergoeding van €79,50 p.p. aanbiedt in de Haarlemse ‘grand salon’ van ‘meesterbarbier’ Jan Heideman (krijtstreepkostuum, das, horlogeketting) zit de komende acht woensdagavonden al vol. Uit veiligheidsoverwegingen – ‘we werken met open mes’ – mogen per keer maximaal vier deelnemers aanschuiven. Vanavond blijken twee gegadigden werkzaam in het kappersvak. Eén van hen komt er zelfs helemaal voor uit Roermond: ‘Dit is bijna niet te doen, ik moet morgenochtend om negen uur weer in de zaak staan.’ Toch beschouwt hij zijn zelfopoffering niet als luxe. Steeds meer klanten vragen om een natte scheerbeurt. Bovendien lonken aanvullende verdiensten uit de hoek van jaarfeesten en braderieën. ‘In Venlo staat komend weekend een nostalgische markt in het teken van de jaren vijftig. Daar zochten ze een barbier bij, maar ik vond me zelf nog niet goed genoeg om twee dagen te komen natscheren.’
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
het gaat niet om het mes, maar om de man die dat vasthoudt
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Een andere cursist werd door zijn echtgenote gestuurd. ‘Ik scheer mezelf vijf ochtenden per week voordat ik naar mijn werk ga. Mijn vrouw vindt het onprettig dat ik in het weekend geen zin heb in een scheermoment. Goed, heb ik gezegd, dan ga ik me ook op zaterdag en zondag scheren, maar dan maak ik er een ritueel van met lotions, aluinblokjes, dassenharen kwast, poeder en de hele rimram. Op die manier wordt het leuk.’
In de anderhalf uur vóór de pauze belicht Heideman de theoretische aspecten van het barbiersvak. Ter afsluiting van het praktijkgedeelte zwaait hij vervaarlijk met een literfles aftershave ter waarde van 250 euro. ‘Opgelet! Dit is alleen voor echte kerels. Zeventig procent alcohol!’
In de Koestraat te Tilburg, in een smal bedrijfspand waar voorheen coffeeshop Highlander zat, knipt en scheert de uit Turkije afkomstige kuaför Cadirici Halil zes dagen per week van twaalf uur ’s middags tot tien uur ’s avonds. Zijn eerste scheerklant nam hij onder handen toen hij tien jaar oud was – binnenkort exact dertig jaar geleden. Zijn vlijmscherpe lemmet vliegt door het baardschuim met de souplesse waarmee een mes door zachte boter glijdt. De klant die na tien minuten veronderstelt dat het welletjes is, wordt met zachte hand teruggedrukt in de stoel. Nu begint het uitscheren met het opnieuw inzepen van kin en wangen. Ter afronding verschroeit een vlammenwerper oor- en nekharen. Het resultaat voelt gladder aan dan een biljartbal.
‘Zeven euro, inclusief btw,’ zegt Halil.
Zo weinig?
‘Dure scheerbeurt niet beter dan goedkoop,’ vindt de barbier. ‘Zoals wij zeggen: het gaat niet om het mes, maar om de man die dat vasthoudt.’
</div>

Scheren bij de Kapper

Scheren bij de kapper
Niet dat Jimmy Reichwein twee jaar geleden op zoek was naar een gat in de markt, maar hij zag in een oogopslag dat de Nederlandse man niet gewend is om zich buiten de deur te laten scheren. Kappers zat, maar waar was de barbershop? Nou, dat trof. Als kleinzoon van een immigrantenechtpaar dat in de jaren vijftig naar Nieuw-Zeeland vertrok, kon nieuwkomer Reichwein hier met zijn Nederlandse paspoort direct in zijn oude beroep aan de slag.
Een aardbeving had kort tevoren zijn woon- plaats Christchurch grotendeels van de kaart geveegd, inclusief de salon waar hij aan inzepen, bijpunten, frissen, vijlen en trimmen een dagtaak had. In Amsterdam zette hij het ambachtelijke scheren voor heren voort bij de pas geopende firma Barber aan de Binnen Oranjestraat, een bedenksel uit de koker van zelfbenoemd ‘creatief onderneemster’ Petra van Roon, die na het succes van Restored (een winkel vol handgemaakte producten) haar volgende uitdaging rook. Uit marktonderzoek onder auspiciën van de kappersbranche had ze begrepen dat mannen vaker bij de coiffeur langsgaan dan vrouwen. Sterker: mannen zijn bereid daar dieper voor in de buidel te tasten dan het andere geslacht. Ergo: hier lag een lucratief terrein braak voor het mannelijke equivalent van de schoonheidssalon.
Balmoral-sigaren
De nostalgie die is verknoopt met het eeuwenoude barbiersvak druipt bij Barber van het behang. De koperen lampen, het antieke kappersmeubilair van onverwoestbare degelijkheid en de accessoires van roestvrij staal scheppen de gedistingeerde omgeving die het tarief van drie tientjes voor een perfecte scheerbeurt met hete en koude handdoeken, bijtende oliën en een afsluitend wolkje talkpoeder rechtvaardigt. De formule slaat aan, gezien de inmiddels vijf hoofdstedelijke salons waar de moderne man zich ouderwets onder het mes laat nemen. In het voormalige politiebureau aan de Warmoesstraat (‘er sjokken gemiddeld tienduizend toeristen per dag langs het raam!’) opende Jimmy Reichwein onlangs zijn eigen Cut Throat Barber waar de klant (hier ‘next victim’ genoemd) ook voor een eenvoudige cappuccino mag wegzakken in de canapé.
‘Ik werk met het open uitklapmes, maar daar stop ik een mesje in dat vanwege de hygiëne maar één keer wordt gebruikt,’ verzekert Reichwein. ‘Het was knap lastig om de juiste weggooimesjes te vinden.’ Uiteindelijk spoorde hij ze op in Japan. Drie uit Barcelona geïmporteerde kappersstoelen kreunen onder tachtig jaar ouderdom. Aan elke stoel mankeert wel iets, maar dat is part of the charm. Voor de liefhebber liggen er Balmoral-sigaren onder een glasplaat.
De kapper die zich ‘hair stylist’ ging noemen is allang ingehaald door de ‘barbier’ die de kanteling van de tijdgeest haarfijn aanvoelde. De kunst van het natscheren werd in 1967 door de opleidingen geschrapt als examenvak, maar zal weldra terugkeren in het lesrooster. Bij HaarBarbaar in de Amsterdamse Wolvenstraat dragen de ‘haarsnijders’ bretels, vlinderstrikken, zwarte lakschoenen en witte slagersjassen. Barbershop Strong Young Urban (SYU) aan de Vijzelstraat afficheert zich als specialist in body grooming, wat hetzelfde betekent als lichaamsverzorging, maar bij dat woord haakt zelfs de meest wollige mannenman af. SYU beteugelt tegen betaling elke denkbare vorm van haargroei, waarbij de Italian Strong Shave van 30 euro, ‘een ontspannende scheerbeurt voor mannen die goed, glad en zonder irritatie geschoren willen worden’, veruit het populairst is. De kosten van een ‘body shave’ variëren van 20 tot 40 euro per lichaamsdeel: borst, rug, armen, benen, billen of schaamstreek. ‘Na de scheerbehandeling wordt de huid gekalmeerd en verzorgd met een hydraterende lotion.’
Hipper dan hip is de museaal ingerichte pijpenla Schorem aan de Nieuwe Binnenweg te Rotterdam waar de baarden en/of krulsnorren van de negenkoppige knip- en scheerbrigade stijf staan van pommade, volgens authentiek recept bereid uit puur schapenvet. Het personeel opteert unaniem voor de burgerlijke stropdas, in weerwil van tatoeages die bij allen brutaal boven de gesteven boorden uitsteken. Compagnon Leen liet zelfs de afbeelding van een scheermes in zijn hals aanbrengen. De tot stemverheffing nopende snoeiharde rockmuziek vloekt met de wanden vol gravures van Daumier, kiekjes van schuimende kinnebakken en vergeelde advertenties die de geborgenheid van de traditionele scheersalon in herinnering roepen. Er klopt niets van deze heksenketel, maar toch is goed over dit concept nagedacht – anders zouden niet wereldwijd 66.862 fans de Facebooksite van Schorem ‘leuk’ vinden.
Mede-eigenaar en woordvoerder Bertus had het te druk om de hedendaagse marketeersbijbel The Experience Economy: Work Is Theater and Every Business a Stage van Joseph Pine en James Gilmore uit te lezen, maar daar staat de praktijkervaring tegenover die hij onlangs deelde met deelnemers die zich op een MKB-congres kwamen informeren over het belang van storytelling. ‘Kappers hebben de neiging om in de spiegel meer naar zichzelf te kijken dan naar de klant. Wij hebben ervoor gezorgd dat de barbier weer trots kan zijn op zijn vak. Er werkt bij ons een gozer die we hebben weggeplukt bij de gemeentelijke vuilnisophaaldienst. Hij is een van onze beste barbiers, hij scheert en knipt als een master. Mannen komen bij ons voor de beleving. Playboy, biertje, lullen over voetbal. Vrouwen mogen niet naar binnen. Zodra er een dame bij komt, gaan mannen weer haantjesgedrag vertonen.’
Draagtas in de hand
Driekwart van de Amerikanen scheert zich nat, in Nederland is dat (volgens onderzoek in opdracht van scheermesjesfabrikant Wilkinson) 51 procent. Het elektrische scheerapparaat blijkt vooral populair in agrarische regio’s buiten de Randstad waar, misschien om die reden, de traditionele barbier nog niet is teruggekeerd. Het gros van de baarddragers woont in Groningen, Friesland en Drenthe. Rotterdam kent de meeste gebruikers van bussen scheerschuim, Amsterdammers knijpen hun crème liever uit een tube, in Groningen is het staafje scheerzeep favoriet. Nu aan de handgemalen, organisch gekweekte koffieboon een prijskaartje bungelt dat de kosten voor het machinaal verwerkte massaproduct meervoudig overtreft, was herwaardering van het ooit verguisde beroep van barbier een kwestie van tijd. Trendwachters zagen jaren geleden al aankomen dat de toevoeging ‘ambachtelijk’ borg staat voor kwaliteit. De kritische consument is historisch bewust. Puur natuur, wellness, duurzaam zijn pluspunten.
‘Mannen willen weer ervaren wat het betekent om man te zijn,’ vermoedt Juan Ettema, die zes jaar geleden (‘ik denk dat ik een fijne neus heb voor trends’) de webwinkel manandshaving.nl begon. ‘Wij mannen hebben in de afgelopen decennia op allerlei gebied behoorlijk wat terrein moeten prijsgeven aan vrouwen. Het lijkt nu alsof mannen stilzwijgend met elkaar hebben afgesproken: scheren is ons terrein. Ze gaan op zoek naar rituelen en producten die helpen bij de afbakening van het mannelijke domein. Een man vertelde me dat hij ’s morgens tijdens het scheren zijn dagelijkse zen-moment beleeft. Een ander had het over zijn vrolijke noot in de ochtend. Als je er zo over denkt, dan ga je niet voor een goedkope scheercrème, maar voor exclusiviteit die helemaal aan jouw persoonlijke smaak beantwoordt.’
Ettema zag inmiddels menigeen met een draagtas in de hand en een gelukzalige glimlach op het gezicht de deur van zijn showroom uit stappen. ‘We hebben wel dertig samples en testers van preshaves, aftershaves, lotions, zalfjes en oliën in de winkel staan. Mannen zijn soms een half uur bezig om alles uit te proberen. Ze zijn allergisch voor dit, hebben een te gevoelige huid voor dat, niks helpt, het is een en al irritatie. En dan opeens is het triomfantelijk van: hebbes! Hebben ze eindelijk dat zeepje of de spray gevonden die helemaal bij ze past. Als de klant gelukkig is, ben ik dat ook.’
Een vlammenwerper
De cursus natscheren die Man and Shaving tegen een vergoeding van €79,50 p.p. aanbiedt in de Haarlemse ‘grand salon’ van ‘meesterbarbier’ Jan Heideman (krijtstreepkostuum, das, horlogeketting) zit de komende acht woensdagavonden al vol. Uit veiligheidsoverwegingen – ‘we werken met open mes’ – mogen per keer maximaal vier deelnemers aanschuiven. Vanavond blijken twee gegadigden werkzaam in het kappersvak. Eén van hen komt er zelfs helemaal voor uit Roermond: ‘Dit is bijna niet te doen, ik moet morgenochtend om negen uur weer in de zaak staan.’ Toch beschouwt hij zijn zelfopoffering niet als luxe. Steeds meer klanten vragen om een natte scheerbeurt. Bovendien lonken aanvullende verdiensten uit de hoek van jaarfeesten en braderieën. ‘In Venlo staat komend weekend een nostalgische markt in het teken van de jaren vijftig. Daar zochten ze een barbier bij, maar ik vond me zelf nog niet goed genoeg om twee dagen te komen natscheren.’
Een andere cursist werd door zijn echtgenote gestuurd. ‘Ik scheer mezelf vijf ochtenden per week voordat ik naar mijn werk ga. Mijn vrouw vindt het onprettig dat ik in het weekend geen zin heb in een scheermoment. Goed, heb ik gezegd, dan ga ik me ook op zaterdag en zondag scheren, maar dan maak ik er een ritueel van met lotions, aluinblokjes, dassenharen kwast, poeder en de hele rimram. Op die manier wordt het leuk.’
In de anderhalf uur vóór de pauze belicht Heideman de theoretische aspecten van het barbiersvak. Ter afsluiting van het praktijkgedeelte zwaait hij vervaarlijk met een literfles aftershave ter waarde van 250 euro. ‘Opgelet! Dit is alleen voor echte kerels. Zeventig procent alcohol!’
In de Koestraat te Tilburg, in een smal bedrijfspand waar voorheen coffeeshop Highlander zat, knipt en scheert de uit Turkije afkomstige kuaför Cadirici Halil zes dagen per week van twaalf uur ’s middags tot tien uur ’s avonds. Zijn eerste scheerklant nam hij onder handen toen hij tien jaar oud was – binnenkort exact dertig jaar geleden. Zijn vlijmscherpe lemmet vliegt door het baardschuim met de souplesse waarmee een mes door zachte boter glijdt. De klant die na tien minuten veronderstelt dat het welletjes is, wordt met zachte hand teruggedrukt in de stoel. Nu begint het uitscheren met het opnieuw inzepen van kin en wangen. Ter afronding verschroeit een vlammenwerper oor- en nekharen. Het resultaat voelt gladder aan dan een biljartbal.
‘Zeven euro, inclusief btw,’ zegt Halil.
Zo weinig?
‘Dure scheerbeurt niet beter dan goedkoop,’ vindt de barbier. ‘Zoals wij zeggen: het gaat niet om het mes, maar om de man die dat vasthoudt.’
Nee

Een zen-moment bij de barbier

&#8216;Op Vlieland zeggen ze: als je aan het begin van de Dorpsstraat je teen stoot, dan heb je aan het einde van die straat je been gebroken. Aanvankelijk liet ik alle onzin die over mij werd rondgestrooid langs me afglijden, maar naarmate het geroddel grimmiger werd, begon het me toch te raken. Mijn burgemeesterschap werd overschaduwd door een incident. De media deden daar met opgeklopte verhalen een schep bovenop. Ik moest weg, maar er is nooit iemand geweest die zei: hij was een slechte burgemeester.
Ik had bevlogen jaren achter de rug bij de SP. Op het partijkantoor gewerkt, bij de Tweede Kamerfractie, partijbestuurder geweest, districtsvoorzitter, vanaf 2006 was ik wethouder in Schiedam. In 2009 ben ik uit de SP gestapt. De partij was in korte tijd sterk gegroeid en dat maakte volgens mij professionalisering noodzakelijk, maar de SP bleef liever actievoeren. Dat leidde tot een breuk. Mede om die reden solliciteerde ik naar de vacature van burgemeester op Vlieland. In een kleine gemeenschap als Vlieland zou ik mijn betrokkenheid kunnen tonen en iets voor de mensen kunnen betekenen. Dat voelt voor mij goed.
Als iemand een klacht stuurde over het ontbreken van een verkeersdrempel, nam ik als verantwoordelijk wethouder ter plekke even poolshoogte. Op Vlieland deed ik alles op mijn Renault-fiets. Met uitzondering van de politie draaien de hulpdiensten op Vlieland op de inzet van vrijwilligers. Om mijn waardering voor hun werk te laten blijken, deed ik mee aan hun oefeningen. De manier waarop ik mij onder de mensen begaf en onderdeel werd van die samenleving was misschien wat ongebruikelijk, maar ik had bij mijn sollicitatie aangekondigd hoe ik de functie wilde gaan invullen. Waarschijnlijk is dat een doorslaggevende factor geweest om mij aan te nemen, in combinatie met het feit dat ik een jong gezin meebracht. Dat vonden ze leuk; mijn twee voorgangers woonden alleen.’
Voor het hoofd gestoten
‘Vanaf mijn installatie als burgemeester op 15 februari 2010 voelde ik me erg thuis op het eiland. Bij mijn aantreden heb ik tegen de gemeenteraad gezegd: ik ben niet de arrogante jongen uit de Randstad die komt vertellen wat jullie moeten doen, ik wil dat jullie mij vertellen wat ik moet doen. Neem me bij de hand, leid mij rond, vertel me wat moet veranderen en wat behouden moet blijven. Natuurlijk waren er mensen in het dorp die probeerden langs informele weg iets bij mij gedaan te krijgen. De eerste keer dat iemand aan de bar tegen mij begon over het regelen van een bouwvergunning, heb ik mijn agenda getrokken en gezegd: morgenochtend om 9 uur heb ik een gaatje. Ik had niet het idee dat ik met deze werkwijze vijanden maakte, hoewel: als je naar de gebeurtenissen van de afgelopen maanden kijkt, moet ik toch bepaalde mensen voor het hoofd hebben gestoten.
Er gaan verhalen dat ik vreemd ben gegaan. Ik zou met de vrouw van de makelaar naar bed zijn geweest. De Telegraaf schreef: iedereen zag het en iedereen wist het – nou, behalve ikzelf dus. Het geroddel begon nadat Edith in het voorjaar van 2012 weer aan de wal was gaan wonen met onze twee dochters. Ik bleef met onze pleegdochter Marja op Vlieland. Mijn vrouw vertrok niet omdat ons huwelijk op de klippen was gelopen. Dat was een van de fabels die de ronde deden. Ze ging weg nadat bij onze oudste dochter Ellen een syndroom in het autistisch spectrum was vastgesteld. De specialistische hulp die ze nodig heeft om de middelbare school te doorlopen, is op het eiland niet voorhanden.
Hoe vaak ik ook probeerde om uit te leggen hoe het zat, toch bleef het verhaal terugkeren dat het niet goed zat in ons huwelijk. Het gezin kwam bij elkaar in de weekends en in de vakanties, afwisselend in Schiedam en op Vlieland. In die tijd ontstonden de eerste spanningen met raadsleden. Ik had me sterk gemaakt voor een nieuwe vorm van voortgezet onderwijs, gebaseerd op het principe dat ieder kind, op elk niveau, op het eiland naar school moest kunnen gaan. Daar was een methode voor ontworpen. De raad had unaniem ingestemd met het project, dat zes miljoen zou gaan kosten. Als mensen het raar vonden dat ik als portefeuillehouder onderwijs mijn dochter naar een school op het vasteland stuurde, legde ik uit dat dit te maken had met haar autisme. Het ging er af en toe best pittig aan toe, maar misverstanden zijn er om te worden opgehelderd. Ik hecht aan transparantie.
Dat weekendhuwelijk bleek moeilijker vol te houden dan we dachten. Door de week probeerden we via Skype contact te houden; ’s avonds stond er een iPad op de eettafel om dat gezinsgevoel een beetje overeind te houden. Onafhankelijk van elkaar kwamen mijn vrouw en ik geleidelijk tot de ontdekking dat we de kloof die tussen ons was ontstaan eigenlijk wel prettig vonden. Het huwelijk stelde niet zoveel meer voor. Afgelopen voorjaar besloten we niet alleen fysiek, maar ook voor de wet uit elkaar te gaan. We hebben vanwege de kinderen geprobeerd dit in goede harmonie op te lossen; dit mocht geen vechtscheiding worden.’
Moordlust
‘Er waren meer mensen op het eiland die niet lekker in hun relatie zaten. Vanuit die positie is het fijn om je hart uit te storten bij een lotgenoot die meteen begrijpt waar je het over hebt. Zo voerde ik diverse vertrouwelijke gesprekken, deels bij mij thuis, deels in horecagelegenheden, met een vrouw die haar hart luchtte over haar huwelijk. Uit dat contact is vriendschap ontstaan, maar absoluut geen liefdesrelatie. Ik heb me onvoldoende gerealiseerd dat deze ontmoetingen tot geroddel zouden kunnen leiden. Ik ga ervan uit dat die vrouw niet meteen aan haar man doorvertelde wat wij besproken hadden. In die zin was er misschien sprake van geheimzinnig gedoe dat niet bevorderlijk was voor de onderlinge verhoudingen.
Wat zich precies heeft afgespeeld, weet ik nog steeds niet, maar op een zeker moment sloegen bij haar partner de stoppen door. Vrijdag 14 juni rond half vier ’s middags was ik in de tuin een kippenhok aan het timmeren. Ineens stond hij voor me, razend en tierend, zwaaiend met een stuk hout waarmee hij mij te lijf wilde gaan. Ik las moordlust in zijn ogen en was echt doodsbang. Hij heeft me achtervolgd door de tuin en rondom het huis. Ik moest rennen voor mijn leven. Uiteindelijk had ik geen andere keus dan aangifte tegen hem te doen van poging tot zware mishandeling en mishandeling. Ik had een flinke schram aan mijn bovenarm opgelopen. Hij heeft die nacht vastgezeten op het politiebureau in Leeuwarden.
Boetes voor mishandeling kunnen oplopen tot vijftienduizend euro, maar in dit geval trof de officier van justitie een schikking voor een veel lager bedrag. Ik had de politie gevraagd deze zaak niet op de rol te zetten, maar het nieuws lag direct op straat. De schrik zat er behoorlijk in. Op maandagochtend zou ik met de fractievoorzitters het incident bespreken. Zover kwam het niet. Ik kreeg die ochtend te horen dat de fractievoorzitters eerst met elkaar wilden overleggen voordat ze het gesprek met mij aangingen. Ik werd naar huis gestuurd, ze zouden me wel laten weten als ze zover waren om met mij te praten.’
Hand in hand
‘Dat gesprek heeft nooit plaatsgevonden. Ik was nog niet thuis of ik werd gebeld door de kabinetschef van de commissaris van de koning. Of ik direct naar het provinciehuis in Leeuwarden wilde komen. Toen wist ik ongeveer hoe laat het was. Mij werd verteld dat ik door dit incident beschadigd was geraakt en niet meer kon functioneren als burgemeester. De fractievoorzitters hadden de commissaris laten weten dat ze een gesprek met mij niet zinvol vonden. Het ging niet om wat er gebeurd was, maar om de negatieve publiciteit die rond mijn persoon was ontstaan.
Dat ik niet in de gelegenheid werd gesteld om mijn kant van het verhaal te vertellen, heeft me erg teleurgesteld. Ik heb me verbaasd over de snelheid waarmee werd besloten dat mijn positie in de gemeenschap onhoudbaar was geworden en ik dus weg moest. Misschien dat op de achtergrond nog een andere reden speelt, maar die is me nooit verteld. Ik ben er ook niet meer nieuwsgierig naar, want zelfs als ik precies weet hoe het zit, krijg ik er mijn baan niet mee terug. Het is een bizarre geschiedenis. Als de raad het vertrouwen in me opzegt, zit er voor mij niets anders op dan mijn ontslag aan te bieden. Het is me niet duidelijk wat ik fout heb gedaan. Een burgemeester moet er toch een privéleven op na kunnen houden en toch kunnen praten met wie hij wil? Die vrouw heb ik sinds het incident niet meer gesproken, haar man trouwens ook niet. Ik hoor dat ze het weer proberen samen. Ze schijnen demonstratief hand in hand door het dorp te lopen.’
‘o
Nee

het verhaal van de burgemeester

‘i
k geef het toe, twee periodes in mijn leven was ik een koloniaal. Dat woord stinkt tegenwoordig, maar je moet dat zien in het licht van de tijd. Ik ben geboren op Sumatra, waar mijn Nederlandse vader als inspecteur bij de Nederlands-Indische PTT werkte. We waren met ons zessen thuis. Aan mijn vroege jeugd bewaar ik uitsluitend prettige herinneringen, dat wil zeggen: tot de oorlog uitbrak en we in vier jappenkampen werden opgesloten. Ik keek daar dagelijks de dood in de ogen, maar ik heb er geen trauma aan overgehouden. Integendeel. Mijn oorlogservaringen hebben mij sterker gemaakt. De Amerikaanse atoombommen op Hiroshima en Nagasaki betekenden onze redding. Vervolgens dachten we als vrije burgers naar ons huis in Batavia terug te keren, maar twee dagen na de capitulatie van Japan riep Soekarno de Republik Indonesia uit. Kort daarop kregen we de bersiap, een gewelddadige periode waarin Europese kolonialen hardhandig te verstaan werd gegeven dat we niet langer welkom waren. In 1946 kwamen we naar Nederland. Veertien was ik. Op straat gaf ik een joch een pak slaag omdat hij me had uitgescholden voor Soekarno, een man die we als onze vijand beschouwden. Omdat ik hier niet kon aarden, ging ik in opleiding bij de Middelbare Tropische Landbouwschool in Deventer, vast van plan om me weer in de tropen te vestigen zodra ik mijn diploma had. Terug naar Indonesië zat er niet in. Ik vond mijn nieuwe bestemming in de Britse kolonie Zuid-Rhodesië, toen een populair emigratieland.’
Eigen farm
‘Op mijn drieëntwintigste trok ik de deur in Nederland achter me dicht en kwam ik thuis in Rhodesië. Zo voelde dat. Vanaf dag één vatte ik voor dat land een grote liefde op die, ondanks alles, tot vandaag voortduurt. Heerlijk klimaat: negen maanden zomer, drie maanden lente. Opgewekte, hartelijke mensen. Ik popelde om zo snel mogelijk Rhodesiaan te worden. Ik ben er getrouwd, gescheiden en hertrouwd. Achtenveertig jaar heb ik er gewoond; als het aan mij had gelegen, zat ik er nog. In dit land had ik begraven willen worden, maar het lijkt me sterk dat het daar van komt.
De eerste acht jaar in Zuid-Rhodesië werkte ik als assistent en manager voor andere tabaksboeren, tot ik genoeg geld had gespaard om een eigen farm te kopen in het noordelijke district Doma. Ik stortte me vooral op de tabaksteelt, aangevuld met maïs, katoen en sojabonen. Bij de boerderij hoorde ruim 400 hectare grond. Zo’n honderd man personeel woonde met hun gezinnen bij ons op de compound, bij elkaar ruim vierhonderd mensen. Ik was de baas van het spul en fungeerde daarnaast als leraar, rechter, adviseur en dokter voor al die families.
Tegenwoordig telt Zimbabwe zo’n 14 miljoen inwoners maar toen ik in 1955 aankwam, woonden er minder dan twee miljoen zwarten en uiteindelijk zo’n kwart miljoen blanken. De Britten wilden ons opdringen dat we de macht zonder verkiezingen zouden overgedragen aan de ZANU PF van Robert Mugabe en de ZAPU van Joshua Nkomo, maar daar was onze gekozen regeringsleider Ian Smith tegen. Zijn Rhodesian Front geloofde in geleidelijke ontwikkeling van de zwarte bevolking; van evolutie hadden we meer te verwachten dan van revolutie. De voorbeelden van andere Afrikaanse landen die onafhankelijk waren geworden, stemden weinig hoopvol: stammen verklaarden elkaar de oorlog, massaslachtingen waren aan de orde van de dag. Toen Congo in 1960 onafhankelijk werd van België hoorden we van blanke vluchtelingen bizarre verhalen over zwarten die met blanke kinderhoofdjes voetbalden. Dat soort toestanden wilden wij niet. Nadat de onderhandelingen tussen Groot-Brittannië en de Rhodesische regering weer eens waren stukgelopen, riep het kabinet-Smith in 1965 eenzijdig de onafhankelijkheid uit. De internationale ge-meenschap ging over tot een boycot van Rhodesische producten. Zuid-Afrika en Mozambique, toen nog een Portugese kolonie, bleven nog wel handel met ons drijven, maar door de boycot kelderde de prijs voor onze tabak zo dramatisch dat er voor ons nauwelijks iets te verdienen viel. We hebben er zwaar onder geleden. Een stukje chocola was nergens meer te koop, alleen essentials om in leven te blijven. Maar de spirit onder de bevolking was fantastisch, we probeerden voortdurend van niets iets te maken. In Nederland beleven we momenteel ook een crisis, maar die stelt niets voor vergeleken bij die crisis in Rhodesië.’
Enorm vuurgevecht
‘En toen kwamen de terroristen die door jullie terecht vrijheidsstrijders werden genoemd. Zwarte nationalistische partijen rekruteerden guerrillalegers die boerderijen van blanke boeren aanvielen, veelal met Mozambique of Zambia als uitvalsbasis. Ook onze zwarte bevolking werd geïntimideerd; mensen die samenwerkten met de Rhodesische regering werden levend verbrand. De terroristen werden van wapens voorzien door China en de Sovjet-Unie, die ze ook trainden. Om ons te verdedigen gingen we zelf ook wapens dragen. Ik leerde schieten en meldde me als vrijwilliger aan bij een speciale eenheid, de PATU, de Police Anti-Terrorist Unit, die er met patrouilles van vier of vijf man op uit trok om de vijand op te sporen. Op het laatst zat ik tachtig dagen van het jaar in de bush en moest mijn vrouw het werk op de farm overnemen. Nooit zal ik vergeten hoe we verzeild raakten in een enorm vuurgevecht tussen aanhangers van Nkomo en aanhangers van Mugabe. Eigenlijk is het een wonder dat ik nog leef; er werden heel wat communistische kogels op me afgevuurd. Vijf keer belandde ik in een vuurgevecht op leven en dood. Eén keer werd zelfs het vizier van mijn FN-geweer afgeschoten; later zag ik dat de kogel dwars door de mouw van mijn battle jack was gegaan. Kijk, op deze foto sta ik met een AK47 die afhandig was gemaakt van een strijder die veertien kogels op me had afgevuurd. Onze Bedford-truck van zeven ton reed op een landmijn; we werden er allemaal uitgeblazen, vier blanke kerels en vier zwarten, van wie er één met verwondingen in het maïsveld belandde. We grepen onze wapens om de bastards te grazen te nemen, maar dan blijkt hoe voorzichtig je te werk moet gaan: een man stak zijn handen omhoog en riep: boss, niet schieten, ik ben het! Bleek het een van onze eigen mensen te zijn.’
Niets meenemen
‘Het geweld begon in 1965, maar was het hevigst in de vijf jaar vanaf 1975, voorafgaand aan het omdopen in 1980 van Rhodesië in de republiek Zimbabwe. Dat gebeurde onder internationale druk, maar ik moet er eerlijk bij zeggen dat het tijd werd om de wederopbouw van dit beschadigde land samen ter hand te nemen.
Mugabe ging in 1980 als eerste president van Zimbabwe veelbelovend van start. Hij trok zelfs Ian Smith aan als adviseur. Geleidelijk werd hij steeds radicaler. Zodra er iets misging, gaf hij blanken de schuld. In 2000 kondigde hij zijn landhervormingsprogramma aan. Land dat volgens hem ooit onrechtmatig in bezit was genomen door blanke boeren moest worden teruggegeven aan de zwarte bevolking. Zonder compensatie werden boerderijen van blanken op grote schaal onteigend; Mugabe riep op om de gebouwen te kraken en de boeren te verjagen. Opnieuw brak een verschrikkelijke tijd aan van overvallen en plunderingen. Sympathisanten van de ZANU PF werden met politievrachtwagens afgeleverd bij farms waarvan weinig heel bleef. Mijn vrouw Veerle hield het in 2003 voor gezien en vertrok naar Nederland. Ik bleef alleen achter. Eens werd ik drie dagen ingesloten door een grote groep mannen die onafgebroken zaten te drummen en herrie maakten op de ve-randa. Puur om te pesten, ze wilden dat ik zou oprotten. Daar blijven had geen zin. Mijn bedrijf werd onteigend, het land werd verdeeld over elf ambtenaren en sympathisanten van de ZANU PF die geen verstand van boeren hadden. Ze kregen onderling ruzie en het eindigde ermee dat het huis waar we met zoveel plezier gewoond hadden afbrandde. Wat we hadden opgebouwd, moest kapot. De mannen die mij waren opgevolgd, produceerden nog geen kwart procent van wat onze boerderij jaarlijks had opgebracht. Ik schat dat ik voor twee miljoen Amerikaanse dollars schade heb geleden. We mochten niets meenemen bij ons vertrek. Such is life.
Wij leven hier op bijstandsniveau. De flat is eigendom van onze dochter, we eten nooit buiten de deur, doen boodschappen bij de Aldi. Zo redden we het. Ik ben op inburgeringscursus geweest en kon na twee jaar de Nederlandse nationaliteit weer aannemen. Het is jammer dat het zo gelopen is, maar toch heb ik nergens spijt van. Ik heb een mooi, spannend leven achter de rug. Voor zover ik nog een bijdrage kan leveren, bestaat die uit exposing the evil value of Mugabe. Die man is het allerergste dat dit prachtige land kon overkomen. Hij is op dezelfde dag jarig als onze oudste dochter. Op 21 februari drinken we een borreltje, maar niet op hem.’
Nee

Couturier Koos van den Akker (1939-2015)

Een poging tot film over Sonny Rollins

‘Ik lag springlevend in mijn graf’

‘Ik lag springlevend in mijn graf’

Het Verhaal Van De slimme dochter

Het Verhaal Van De nabestaande

Het Verhaal Van De Gelouterde bladenmaker

Het Verhaal Van De vluchtelinge

Het Verhaal Van de verloren broer

Het Verhaal van de activiste

Het verhaal van het Godswonder

het verhaal van de pechvogel

Scheren bij de Kapper

Een zen-moment bij de barbier

het verhaal van de burgemeester

Het verhaal vande tabaksboer