<div class="lead">Saxofonist Sonny Rollins (83), laatste icoon van de bebopgeneratie, zal door ziekte nooit meer optreden. Hij werkte mee aan een documentaire over hem, maar kreeg spijt. ‘Je wilt een mooie film maken, hè, over hoe je Sonny Rollins de dood in hebt gejaagd.’</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Hans Hylkema: ‘Jaren geleden had ik bij <i>Het uur van de wolf </i>voorgesteld om een portret van Sonny Rollins te maken. Ik dacht dat zoiets met een mailtje naar het impresariaat van Ted Kurland te regelen was, maar zelfs Spike Lee, Martin Scorsese en Clint Eastwood zagen geen kans om Rollins enthousiast te maken voor hun filmplannen. </p>
<p>Toen, drie jaar geleden, werd ik gebeld door Oscar van der Kroon, eindredacteur van <i>Het uur van de wolf.</i> Hij vertelde over een jonge, enthousiaste filmmaker, Olaf van Paassen, die al vanaf 2006 probeerde om Sonny Rollins over de streep te trekken. Nu dit leek te lukken, wilde Oscar mij bij dat project betrekken. Ik begreep dat wel. Olaf werd gedreven door blinde bewondering voor Rollins, ik ben afstandelijker. De combinatie zou goed kunnen werken.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Hij woont daar als weduwnaar in een grote bungalow. Hoe doet hij dat?</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Olaf van Paassen: ‘Ik ontdekte Rollins op mijn zestiende en vanaf dat moment was hij mijn absolute held. Ik verzamel zijn platen, ken die nummers uit mijn hoofd, speel ook zelf saxofoon. Het is me geleidelijk gelukt om een zeker contact met hem op te bouwen. Ik weet niet of het echte vriendschap was, maar we schreven elkaar lange brieven, voerden telefoongesprekken, ik ging zoveel mogelijk naar zijn concerten en wachtte hem op bij de artiestenuitgang.’<br />Hylkema: ‘Al pratend kwamen we uit op een documentaire over Olaf die een documentaire maakt over Sonny Rollins. Het droste-effect.’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Weduwnaar in grote bungalow</h3>
<p>Van Paassen: ‘We hadden met een eenvoudig cameraatje al het nodige materiaal geschoten in die acht jaar die voorafgingen aan het gesprek in zijn hotelkamer, in het najaar van 2012, toen hij zijn fiat gaf. “Oké,” zei hij, “jij mag die documentaire over me maken, bij jou hoef ik niet bang zijn dat ik op m’n kop naast mijn saxofoon moet gaan staan.” In maart vorig jaar vlogen we naar Amerika om de laatste details met hem te bespreken. Er lag een soort script. </p>
<p>We zouden hem in juli 2013 volgen op zijn tournee langs Perugia, Vienne en het North Sea in Rotterdam. Toen, op het laatste moment, werden die concerten afgelast. Hij was ernstig ziek geworden. Longfibrose. Een paar dagen voordat hij op 7 september vorig jaar zijn 83ste verjaardag zou vieren, zijn we afgereisd naar Woodstock, waar hij tegenwoordig woont. Sinds hij ziek werd, heeft hij de saxofoon niet meer aangeraakt. Ik denk niet dat hij ooit nog zal optreden. Dit ging dus een andere documentaire worden dan we in ons hoofd hadden. We kwamen bij hem binnen toen zijn leven een wending nam. Dat maakte het interessant, maar ook moeilijk.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Hylkema: ‘We hadden een voorgesprek bij hem thuis. Het klinkt als een cliché, zei ik, maar we willen de mens achter de kunstenaar portretteren. Dat vond hij oké. We bespraken scènes die we in ons hoofd hadden. Hij woont daar als weduwnaar in een grote bungalow. Hoe doet hij dat? We wilden filmen dat hij spullen in de wasmachine stopt, dat hij boodschappen gaat doen, dat hij aan het ontbijt zit. Hij vond het allemaal best.’</p>
<p>Van Paassen: ‘En we hadden een contract opgesteld waarin stond dat we hem om de andere dag, drie dagen in totaal, zouden komen filmen. We hadden al geregeld dat Richard Corsello, zijn vaste opnametechnicus, en saxofonist Bennie Wallace op zijn verjaardag zouden langskomen. En we hadden een reeks interviewafspraken met mensen die iets zinnigs over Sonny Rollins konden vertellen.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>In zijn zondagse pak</h3>
<p>Hylkema: ‘Onze eerste draaidag begon met een tegenvaller. We waren er vanuit gegaan dat we om acht of negen uur ’s ochtends konden beginnen, maar hij wilde ons pas na twaalf uur ontvangen. Als eerste zouden we filmen dat hij boodschappen ging doen bij de <i>health store </i>in het dorp. </p>
<p>We hadden hem de vorige dag thuis in trainingspak met gebreid mutsje aangetroffen. Nu kwam een gesoigneerde heer naar buiten in zijn zondagse pak met een grote hoed op. Dat was eigenlijk niet de bedoeling, we wilden een beeld geven van het alledaagse leven als er geen schijnwerpers op hem zijn gericht. Die boodschappenscène ging goed. Toen we rond twee uur ’s middags weer bij zijn huis arriveerden, zat hij in kostuum met hoed op de bank op ons te wachten. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Homeopathie is de laatste strohalm waar hij zich aan vastklampt; de reguliere geneeskunde heeft hem niets meer te bieden’</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Misschien kunnen we dan nu filmen dat je de was in de machine stopt, stelde ik voor. Geen sprake van, dan zou hij zich moeten omkleden, te veel gedoe, allerlei bezwaren. We zijn toen maar begonnen met het eerste deel van het grote interview dat we over onze drie draaidagen hadden uitgesmeerd. Het beginonderwerp was: de saxofoon.’</p>
<p>Van Paassen: ‘Maar eigenlijk was mijn vraag: hoe gaat het nou met je? Hij legde uit dat hij redelijk gezond is voor een man van in de tachtig, maar dat hij het niet meer volhoudt om anderhalf uur op het podium te staan met de intensiteit die het publiek van hem gewend is. Pijnlijk. Net toen hij zich begon te realiseren dat hij zijn eretitel <i>saxophone colossus </i>niet langer kon waarmaken, kwam een filmploeg uit Nederland langs om hem dat nog eens in te wrijven.’</p>
<p>Hylkema: ‘Toch sprak hij heel open over zijn gezondheidstoestand en kwam goed los. Na ongeveer anderhalf uur begon het gesprek in te zakken. Oké, zei ik, we laten het hierbij voor vandaag. Rollins volgt een homeopathische kuur via internet. Ik had die rij potjes zien staan met capsules die hij elke dag openpeutert, in een glas water gooit en opdrinkt. Het leek mij mooi om te filmen dat hij die medicijnen inneemt. Prima, geen punt, deed hij voor ons. Hij gaf er zelfs een toelichting bij. Homeopathie is de laatste strohalm waar hij zich aan vastklampt; de reguliere geneeskunde heeft hem niets meer te bieden.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Fuck, fuck, fuck</h3>
<p>Van Paassen: ‘Na afloop van dat gesprek reden we tevreden naar ons hotel. Het echte interview moest nog komen, maar we hadden schitterend materiaal geschoten. Dachten we – totdat een ziedende Sonny Rollins me de volgende ochtend op m’n mobieltje belde. Hij schold me de huid vol: <i>are you fucking kidding me, fuck, fuck, fuck</i> – en zo ging dat twintig minuten door. Je wilt een mooie film maken, hè, zei hij, een film over hoe je Sonny Rollins de dood in hebt gejaagd.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Wat houd je over van Sonny Rollins die geen saxofoon speelt? Wat kan hij dan nog uitstralen?</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Hylkema: ‘Olaf had de tegenwoordigheid van geest om zijn iPhone op speaker te zetten, dus ik greep direct mijn camera om dat gesprek te filmen. Onze aanwezigheid bleek Rollins nogal ontregeld te hebben. Hij had die nacht geen oog dicht gedaan en nu lag hij met knallende koppijn en een zak ijs op zijn hoofd op de bank. Dat was onze schuld. Jullie stonden me te filmen terwijl ik mijn medicijnen innam, riep hij uit. Het was over en uit. Rollins deed niet meer mee.’</p>
<p>Van Paassen: ‘Ik liet zijn scheldkanonnade over me heen komen, maar op een gegeven moment heb ik gezegd dat ik hem onredelijk vond. De volgende dag ben ik langsgegaan met een Wiedergutmachungsbloemetje, zonder camera. Ik heb nog eens uitgelegd wat ons voor ogen stond: een eerlijke documentaire over een groot kunstenaar die teruggetrokken leeft en gefocust blijft op muziek, ook al zit het nu tegen. </p>
<p>Hij ontdooide gelukkig, maar hield voet bij stuk: onze twee resterende draaidagen gingen niet door, hij wilde niet meer worden gefilmd. Ik had hem nog zoveel vragen willen stellen, maar ergens is iets geknakt. Ik bedacht dat zijn houding tegenover ons misschien iets zegt over waarom hij het zo ver gebracht heeft in de muziek. Alles moet op zijn voorwaarden, hij houdt de controle.’</p>
<p>Hylkema: ‘Maar dan begrijp ik niet wat er is geknakt en waarom. Als ik op film terugzie met hoeveel warmte en enthousiasme hij op zijn tachtigste verjaardag Olaf begroette, dan denk ik: dit was vriendschap.’ Van Paassen: ‘Vergeet niet dat hij zijn imago altijd zorgvuldig heeft bewaakt. Hij liet de camera in zijn leven uitsluitend toe als dat nodig was om een nieuwe plaat of een concert te promoten. En dan komen wij filmen hoe meneer medicijnen staat te slikken. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Hoe schitterend deze documentaire ook geworden is, waar ik het moeilijk mee blijf houden, is: ik wil hem geen pijn doen en hem niet kwetsen&#8217;</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Wat houd je over van Sonny Rollins die geen saxofoon speelt? Wat kan hij dan nog uitstralen? Ik denk dat hij het gevoel had dat wij het imago dat hij in tachtig jaar had opgebouwd, in één middag in elkaar kwamen meppen. Volkomen ten onrechte, want anderen hemelen hem in deze film ongelooflijk op.’</p>
<p>Hylkema: ‘Er zit een zwevende achterdocht bij hem. Hij zei: straks wil je nog weten hoeveel er op mijn bankrekening staat en of ik een nieuwe vriendin heb.’ Van Paassen: ‘Eigenlijk is de conclusie van deze film: jammer, er kan geen film over Sonny Rollins worden gemaakt – maar intussen heb je die film wél gezien. Dit is het resultaat van acht jaar zwoegen. Mijn humeur heeft er het afgelopen jaar enorm onder geleden. </p>
<p>Hoe schitterend deze documentaire ook geworden is, waar ik het moeilijk mee blijf houden, is: ik wil hem geen pijn doen en hem niet kwetsen. Kennelijk hebben we dat wél gedaan, hoe onterecht zijn verontwaardiging ook is. Dat is de ontgoocheling. Ik weet niet of jij muzikale helden hebt. Ik zou zeggen: laat ze met rust. Waardeer ze om datgene waarom je denkt dat je ze waardeert, maar probeer niet dichterbij te komen. Dat kan alleen maar tegenvallen.’ </p>
<p><i>De documentaire ‘Sonny Rollins, een idool en zijn fan’ is voorlopig helaas uitgesteld.</i></p>
</p></div>
<div class="wpg-element bladwijzer">
<h3>Live: Sonny Rollins in concert (1982)</h3>
<p><iframe width="420" height="315" src="//www.youtube-nocookie.com/embed/jz42WGBwM6c" frameborder="0" allowfullscreen></iframe></p>
</p></div>


Rudie Kagie

Een poging tot film over Sonny Rollins

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips