<div class="lead">De vandaag overleden Koos van den Akker werd in 2011 geïnterviewd door Rudie Kagie: &#8216;Holland is a kutlandje.&#8217;</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Het kledingmerk Koos – spreek uit: Koez – stónd ergens voor in de jaren tachtig. Nog steeds werkt Koos van den Akker elke dag in zijn New Yorkse atelier. ‘Ik ben géén modeont-werper. Ik ben een naaister.’</p>
<p>Op de ochtend van zijn zeventigste verjaardag bedacht Koos van den Akker dat het tijd werd voor een tatoeage. &#8216;Een uur later had ik in Chinatown een winkelier gevonden die zo aardig was om de woorden een nieuw begin voor me te vertalen in Chinese karakters. Ik haastte me met het papiertje naar een tattooshop, waar ze meteen de afbeelding in mijn rechteronderarm aanbrachten. Het was pijnlijker dan ik had verwacht, maar ik wist waar ik aan begon: you should take the risk and just do it.&#8217; Toen hij &#8216;s avonds in een restaurant behoedzaam het verband van zijn arm wikkelde, ontlokte het resultaat van zijn impulsieve daad de vrienden aan de feestdis een spontaan applaus. Zo&#8217;n fysieke ingreep vonden ze echt iets voor Koos, een man van uitersten die zelden door twijfel wordt overmand. &#8216;En het gekke is,&#8217; zegt hij, &#8216;steeds als ik naar die tatoeage kijk, heb ik het idee dat die daar mijn hele leven al zat.&#8217;</p>
<p>Zijn aangenaam rommelige atelier bevindt zich op de derde verdieping, pal boven het New Yorkse district waar zich de handel in confectie, textiel en mode afspeelt. Gewoonlijk zit hij vanaf zes uur &#8216;s morgens tot rond vier uur &#8216;s middags achter de ratelende naaimachine. Met vijf kopspelden tussen de lippen tuurt hij met toegeknepen ogen door zijn designbril naar het veelkleurige palet dat hij met schaar, naald en draad op en aan elkaar gaat naaien. Vaak rolt hij al om acht uur &#8216;s avonds doodmoe in bed. &#8216;I&#8217;m perfectly happy,&#8217; zal hij bij herhaling verzekeren. &#8216;Ik kijk terug op een waanzinnig mooi leven.&#8217;</p>
<p><b>Bill Cosby</b></p>
<p>Als schuchtere couturier arriveerde hij in 1968 in Manhattan, vastbesloten om zich te ontworstelen aan de Hollandse benepenheid die naar zijn idee een internationale doorbraak blokkeerde. Hij had voor Christian Dior in Parijs gewerkt, runde onder eigen naam een kledingboetiek in de Haagse binnenstad, maar hunkerde ernaar om nog voor zijn dertigste de Amerikaanse droom te verwezenlijken waar hij al vanaf zijn dertiende mee rondliep. Om zich te bewijzen, had hij niet meer dan een draagbare Singer nodig. Zijn eerste ontwerpen verkocht hij rechtstreeks vanuit zijn huurkamertje in The Village.</p>
<p>Drie jaar na aankomst opende hij zijn eerste winkel in Manhattan. Met nietsontziende ijver zag hij kans om binnen twaalf jaar een imperium met een miljoenenomzet en honderdtachtig man personeel op te bouwen. Een shirt, jurk, rok, broek, deux-pièces of jas van het merk Koos &#8211; spreek uit: Koez &#8211; stónd ergens voor. Beroemdheden als Elizabeth Taylor, Gloria Vanderbilt en Cher paradeerden in zijn creaties over rode lopers. Bill Cosby maakte gratis reclame voor de ontwerpen door in elke aflevering van de wereldwijd uitgezonden The Cosby Show een andere Koos-trui te dragen (en onvermoeibaar toe te lichten waarom hij dat deed). Andy Warhol kwam langs om hem te interviewen.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Ik kijk terug op een waanzinnig mooi leven.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Behalve in drie eigen winkels van Koos &#038; Co te New York en Beverly Hills gingen de exclusieve kledingstukken over de toonbank bij Macy&#8217;s, Bloomingdale&#8217;s en aanverwante kooppaleizen voor de vermogende bovenlaag. Het succes leek niet op te kunnen, zodat de klap des te harder aankwam toen de firma aan het begin van de jaren negentig plotseling op de rand van bankroet balanceerde. &#8216;I went from almost nothing to a lot of money to very little,&#8217; stelt hij gelaten vast &#8211; in het Engels, de taal die principieel zijn voorkeur heeft, ondanks een tongval die onmiskenbaar naar Hollandse wortels verwijst. Als er nu en dan een woord uit zijn moederstaal meeslipt, komt dat doordat een adequate vertaling hem niet direct te binnen schiet: &#8216;I hate Holland, I hate Dutch people too. I have really a hard time with them. Holland is a kutlandje. Yes, you can write that down.&#8217;</p>
<p><b>Bestolen</b></p>
<p>Zijn bedrijf kwam begin jaren negentig in de financiële problemen door een combinatie van pech, slecht management en de vermaledijde tijdgeest. De opzichtige kledingstukken van het merk Koos beantwoordden niet langer aan het modebeeld waarin zwart en minimalistisch de kernbegrippen waren. Van den Akker gaf regelmatig meer uit dan er binnenkwam. Met geld omgaan was nooit zijn sterkste kant, geeft hij toe. Toen de belasting haar deel kwam opeisen, was de kas leeg. &#8216;Bovendien werd ik bestolen door een vrouw die met mij samenwerkte. Achter mijn rug om heeft ze duizenden kledingstukken verkocht waar ik nooit een cent voor heb gezien. Creativiteit en slim zakendoen gaan niet goed samen. Om die reden hadden mensen als Valentino en Yves Saint Laurent business partners, maar die heb ik nooit gehad. Ik moest het allemaal zelf doen. I didn&#8217;t know how the hell I did it.&#8217;</p>
<p>Het treft dat hij zich over de zakelijke kant geen zorgen meer hoeft te maken. Negen jaar geleden werd de company eigendom van de Nederlandse zakenvrouw Puck Meunier, die aan Madison Avenue ook de winkel runt waar uitsluitend exclusieve couture in de rekken hangt dat van het label &#8216;Koos&#8217; is voorzien. De creatieve grondlegger staat met zeven anderen op de loonlijst van de firma die hij drieënveertig jaar geleden oprichtte.</p>
</p></div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-13455 media-13455" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/02/f0ac9a08-4177-4137-9325-fdac5ac67d72_Koos-van-den-Akker-05_preview-kopie.jpg" alt="De winkel op Madison Avenue. Foto: Chantal Heijnen" /><figcaption>De winkel op Madison Avenue. Foto: Chantal Heijnen</figcaption></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Hij vertelt dat hij op zijn vijftiende twee dingen zeker wist: hij was homo en hij wilde de mode in. &#8216;Een moeilijke tijd vol dilemma&#8217;s,&#8217; herinnert hij zich. &#8216;Ik was christelijk gereformeerd opgevoed en had geen idee hoe dat te rijmen viel met mijn geaardheid en mijn beroepskeuze. Ik wilde mijn geloof niet opgeven. In gewetensnood klopte ik aan bij onze dominee, die me geruststelde. Een christen kon volgens hem best modeontwerper worden, maar ik moest wel beloven dat ik geen jurken met korte mouwtjes of jurken voor publieke vrouwen zou gaan maken. Poor man, hij had werkelijk geen benul van wat er in de wereld te koop was.&#8217;</p>
<p><b>Verwende vrouwen</b></p>
<p>Dat hij in New York ontdekte dat een leven van hard werken pas de moeite waard wordt als daar het genot van literatuur, theater, film, muziek, beeldende kunst, reizen en haute cuisine tegenover staan, was de grote verdienste van John, zijn levensgezel met wie hij drieëntwintig prachtjaren deelde. &#8216;John had veel aan mij te danken, ik had veel aan hem te danken. It was a lovely combination.&#8217; John overleed aan aids, in de donkere dagen waarin de firma afstevende op een faillissement. Bij de aanzienlijk gelukkiger tijd die Van den Akker tegenwoordig zegt door te maken, is de jonge vriend inbegrepen die met ontbloot bovenlijf en cowboyhoed op een aan de wand geprikte foto staat afgebeeld. &#8216;Hij is drieëndertig, ruim twee keer jonger dan ik. Geweldig dat ik dit nog mag meemaken. Kennelijk heb ik een jeugdige kant, anders zou zo&#8217;n jongen niet in mij geïnteresseerd zijn.&#8217;</p>
<p>Hij spreekt met warme genegenheid over zijn nieuwe liefde, maar zodra de bezoeker hem per ongeluk als &#8216;modeontwerper&#8217; kwalificeert, veert de grumpy old man weer overeind alsof hij zich lelijk in de vinger heeft geprikt. &#8216;Stop it! I hate that!&#8217; Jawel, hij geldt als een vooraanstaand lid van de Council of Fashion Designers of America. Zeker, de Academy of Art College in San Francisco onderscheidde hem op grond van zijn kunstzinnige kwaliteiten met een eredoctoraat. &#8216;Maar ik ben géén modeontwerper. Please, write that down. Ik ben een naaister. Ik naai, dat is wat ik doe en dat heb ik mijn leven lang gedaan. Een modeontwerper is verslaafd aan goedkope glamour, die loopt parties af in de hoop dat hij daar aan de zijde van beroemde vrouwen zal worden gefotografeerd. Wat jij onder mode verstaat, staat mijlenver af van waar ik mee bezig ben. Ik ken geen beroemde vrouwen, ik weet niet wie mijn klanten zijn. Daar ben ik absoluut niet in geïnteresseerd.&#8217;</p>
<p>Maar Elizabeth Taylor&#8230; &#8216;Hou daarover op, that&#8217;s all old shit.&#8217; Een gebalde vuist knalt resoluut op het tafelblad. &#8216;Liz Taylor, dat was toen, in een vorig leven. Het gaat erom wat ik nú doe. Ik maak kleding voor zeer rijke, verwende vrouwen. Ik vind het heerlijk om mijn dagen ongestoord achter de naaimachine door te brengen, maar het liefst zou ik zien dat wat ik maak door een groot publiek wordt gedragen. Mijn mooiste tijd had ik toen mijn kleding tussen 1998 en 2004 via het homeshoppingkanaal QVC werd verkocht. Ik zette een jas in elkaar die naar China werd gestuurd, daar kopieerden ze de stoffen die ik had uitgezocht, alles werd in elkaar gezet en wash and wear gemaakt en een paar weken later arriveerden er veertigduizend jassen die er exact zo uitzagen als die ene jas die ik had gemaakt. Het verschil was dat een jas die bij ons in de winkel 2800 dollar kost, via QVC voor 39,75 werd aangeboden. Geweldig, I love that. Ik zou dolgraag voor H&#038;M of Zara werken. Betaalbare confectie spreekt mij meer aan dan heel dure kleding die maar weinigen zich kunnen veroorloven, maar helaas kan ik nu alleen werken op de manier waarop ik het nu doe.&#8217;</p>
<p>Collagemaker, dat woord dunkt hem een adequater omschrijving van zijn beroepsmatige bezigheden dan modeontwerper. Hij ontwerpt niets, in de zin dat hij eerst een schetsje maakt voordat hij met een nieuwe creatie aan de slag gaat. Hij begint gewoon en ziet wel wat er onder zijn vingers en de zoemende naaimachine ontstaat. &#8216;Elk stuk is one of a kind; het lukt me niet om een tweede exemplaar te maken dat er precies zo uitziet als het origineel. Daarom kost een blouse die ik maak achthonderd dollar. Er is maar één van in omloop en er staat &#8220;Koos&#8221; op het label.&#8217;</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>&#8216;Ik ben een naaister. Ik naai, dat is wat ik doe en dat heb ik mijn hele leven gedaan.&#8217; </p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>In het atelier werken louter Spaanstalige medewerkers, onder wie Javier en Julian, twee jonge couturiers die zelfstandig kleding maken &#8216;in de geest van Koos&#8217;. Alleen kenners zien verschil tussen wat door de meester of de leerling is gemaakt. De rest van de staf bestaat uit vrouwen die met naald en draad heel secuur uitvoeren wat hun wordt opgedragen. Beatrice, die tegen de tachtig loopt, zal wegens artrose de samenwerking met Van den Akker na dertig jaar binnenkort moeten beëindigen. Niemand anders hield het zo lang aan de zijde van de maestro uit.</p>
<p><b>Dinosaurus</b></p>
<p>Vijftig straatblokken ten noorden van het atelier bevindt zich de voorname salon van Koos &#038; Co. Eigenares Puck Meunier verkoopt de met de hand gemaakte jasjes, blouses en jurken van wat ze een &#8216;geniale kunstenaar&#8217; noemt. Al laat ze zich ontvallen: &#8216;Een makkelijke man is Koos niet.&#8217; Hij was zijn tijd ver vooruit, maakte collagekleding toen niemand anders dat deed en zijn rol als invloedrijk pionier wordt openlijk geprezen door ontwerpers als Marc Jacobs en Balenciaga. Dat het lukt om van de opbrengst van zo&#8217;n kleine winkel negen salarissen te betalen, is een klein wonder. &#8216;Ze noemen ons de dinosaurus van de New Yorkse middenstand,&#8217; zegt Puck Meunier. &#8216;Dit is de laatste onafhankelijke winkel van de stad waar uitsluitend lokaal vervaardigde kleding wordt verkocht.&#8217; Van den Akker maakt er geen geheim van dat hij die winkel anders zou aanpakken. Hij zou de zaak anders inrichten, met stapels boeken en met een intiem muziekje op de achtergrond. Zijn bedenkingen worden allerminst gedeeld door de winkelierster.</p>
<p>&#8216;Ach,&#8217; zegt ze, &#8216;zo is Koos nu eenmaal. In zijn hart is hij een doodgoede man, maar hij doet alles om zo onaardig mogelijk over te komen. Ik draai regelmatig klassieke muziek in deze winkel, maar dat kan Koos niet weten omdat hij hier nooit komt. Ik heb liever dat hij wegblijft. In gesprek met klanten zou hij er van alles uitflappen waar dames van de Upper East Side van schrikken. In het atelier werkt Koos niet voor niets in een ruimte die is afgescheiden van de rest. Zolang hij de kleding in elkaar zet die ik kan verkopen en we elkaar verder niet lastigvallen, gaat het goed.&#8217;</p>
<p>Hoe bijzonder de tijdloze creaties van Koos van den Akker ook zijn, hip en hot is het al lang niet meer. De leeftijd van de vaste clientèle schommelt tussen de zestig en de zeventig jaar. &#8216;Als hij het anders had aangepakt, was hij waarschijnlijk uitgegroeid tot een grootheid als Yves Saint Laurent,&#8217; denkt Puck Meunier.</p>
<p>Roem, glamour, geld &#8211; het zegt hem allemaal niks meer, verzekert Koez in zijn atelier. Natuurlijk is hij gevoelig voor elke blijk van erkenning, vooral van jonge mensen die er kijk op hebben. &#8216;En verder interesseert het me niet. Geld was nooit een drijfveer voor me. Als het nodig is, ga ik elke dag weer pizza eten. Dat zou ik minder erg vinden dan de vrijheid verliezen om me uit te drukken in wat ik maak.&#8217;</p>
</p></div>


Rudie Kagie

Couturier Koos van den Akker (1939-2015)

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips