Femicide is voorspelbaar

Dwingende controle

Verhaal van de Week

Je been of je leven

Israëlische gevangenissen

Geld genoeg, aldus experts

Politiek

Wat maakt een tekst authentiek?

Robot Jetten

Waarom die woede?

Teun van de Keuken

Politieke partijen breken de wet

Illegale cookies

Wat maakt gelukkig?

Hans Against the Machine

De VVD-vrije aflevering

Radio Vrij Nederland

Vredesmissies lopen vast

Verenigde Naties

Dit mag je niet missen

Cultuur

'Totem' van Dew de Nijs Bik

Pop-up poëzie

Gedachten op maandagochtend
Nog even Rita Verdonk, in haar eigen klip-en-klare taal. &#8216;Er is een sterke weg-met-ons-stroming die ons al jaren wil doen geloven dat onze cultuur niet bestaat,&#8217; zei ze bij de lancering van TON. &#8216;Ze stellen zelfs het sinterklaasfeest ter discussie. En willen overal slavernijmonumenten om ons als slecht af te schilderen.&#8217; Dat maakt nieuwsgierig naar die machtige &#8216;ze&#8217;, en hoe hard &#8216;ze&#8217; van stapel lopen met hun schuldcomplexmonumenten. De cijfers? In het koninkrijk staan momenteel welgeteld drie slavernijmonumenten, waarvan een op Curacao. Serieuze plannen voor een vierde bestaan er niet. Wel werd Verdonk in juli 2005 uitgejouwd bij de onthulling van het Amsterdamse monument, waar ze wellicht het idee aan heeft overgehouden dat de &#8216;weg-met-ons-stroming&#8217; aan de winnende hand is.
Sinterklaas &#8211; Toch is het slim van Verdonk om zich prominent uit te spreken in zulke ogenschijnlijk marginale kwesties. Neem Sinterklaas. Nagenoeg heel Nederland is voor behoud van het feest. Een schaarse tegenstander, de van origine Antilliaanse kunstenaar Felix de Rooy weet net zo goed als Verdonk: &#8216;Een kaaskop die zijn zwarte Piet opgeeft, heeft het idee dat hij zijn vinger uit de dijk trekt.&#8217; Vanaf nu &#8211; want de eerste klap is een daalder waard &#8211; wordt kritiek op Verdonk in de verte geassocieerd met zeikerds die zeuren over Sinterklaas, zij die jeremiëren over slavernij of anderszins belang stellen in de nuances van de vaderlandse geschiedenis.
War on christsmas &#8211; Verdonk-adviseur Kay van der Linde zag het goed. Hij haalde niet alleen het holle gebruik van het woord vrijheid, de vlaggen en het volkslied uit Amerika, maar ook de identiteitspolitiek die Verdonk wil voeren. Die is daar reuze succesvol. Bestuurlijke problemen als het begrotingstekort en Irak halen het daar menige verkiezing niet bij de door Republikeinen gemobiliseerde weerzin tegen de &#8216;eigen anti-Amerikanen&#8217;. Het gaat hier om een minuscuul klein clubje dat luidruchtig ten strijde trekt tegen oer-Amerikaanse instituten als het huwelijk, het schoolgebed, en, jawel, het kerstfeest. En inderdaad, die stemmen doorgaans op de Democratische Partij. Deze winter spendeerde de republikeinsgezinde zender Fox opnieuw talloze uitzendingen aan de War on Christmas, gevoerd door lieden uit de &#8216;latte-drinking, sushi-eating, Volvo-driving, New York Times-reading, body-piercing, Hollywood-loving, left-wing freak show&#8217;. De zender stelde een zwarte lijst samen van warenhuizen die hun klanten &#8216;happy holidays&#8217; wensten, in plaats van &#8216;happy Christmas&#8217;.
Halloween &#8211; Rita&#8217;s verdediging van Sinterklaas heeft zelfs een Amerikaanse pendant. Vlak voor de vorige presidentsverkiezingen besloot een schoolbestuur, geleid door een hippie-achtige Democrate, om leerlingen te verbieden met het nationale Halloweenfeest als heks naar school te komen. Dat zou eventueel beledigend kunnen zijn voor leerlingen die de heksenreligie zijn toegedaan &#8211; the &#8216;wiccan-religion&#8217;. Fox-news wijdde in de laatste dagen tot die verkiezingen dagelijks een item aan deze kwestie, zelfs nog na het feest. Miljoenen zwevende kiezers in streken ver verwijderd van het progressieve schooltje lieten zich overtuigen; als de Democraten aan de macht komen, pakken ze je niet alleen je geweer af, maar ieder lolletje dat je lief is.
Zwarte piet &#8211; Perceptie is alles, zelfs prestaties verbleken daarbij. De ex-toezichthouder van de Amerikaanse Bank, Alan Greenspan, had jarenlang de status van een tovenaar, niet in de laatste plaats door de heiligverklaring van Bob Woodwards boek Maestro. Sinds de kredietcrisis is uitgebarsten, blijkt dat Greenspan jarenlang vooral nadrukkelijk zijn ogen sloot, en niet meer dan dat, opdat banken de meest spectaculaire producten konden bouwen met hulp van overwaarderingen van Amerikaanse huizen. Toch wil Hillary Clinton juist hem inzetten om de huidige kredietcrisis te bezweren. &#8216;Omdat hij een kalmerende werking op Wall Street heeft.&#8217; Andere redenen kon ze niet bedenken. Sterker: &#8216;Vraag me niet waarom,&#8217; zei ze, &#8216;ik begrijp nooit wat hij zegt.&#8217; Klinkt dom, maar net als Verdonk begrijpt ze: solide bestuur doet er niet toe voor de stemmen. Het gaat erom wie de woede jegens de zwarte piet krijgt toegespeeld. (MM, TN, PvO)
Verbrande billen
Een dagvers stelletje zit hevig te zoenen in een café. Een van de twee is een Bekende Nederlandse. Beschaafde mensen weten dat je zo iemand niet moet lastigvallen. En dat een kwekgrage fan zich toch aan je tafeltje vervoegt, ach, beleefd afwimpelen. Dat een amateurpaparazzo vanachter een paal een zoenende Bekende Nederlandse filmt, is onkies &#8211; da&#8217;s alles. Dat een gossipprogramma dat filmpje uitzendt, is nu eenmaal hun ding. Dat de vlotgebekte, officiële partner van de Bekende Nederlandse, zelf ook bekend, vervolgens zijn innerlijke roerselen breed uitvent: typerend gedrag van de transparante mediapersoonlijkheid, geschapen door een dominante emotiecultuur. Dat andere BN&#8217;ers daar weer natiewijd op reageren, ach. En al die schijnbewegingen, is het nu wel of niet een 1-aprilgrap, BNN voorbij &#8211; wat zou het. Dat meer dan duizend mensen zich mengen in de discussie op de weblog van de cocu, toont hoe democratisch relationele sores verdeeld zijn. En dat ze daar ook op metaniveau discussiëren in hoeverre BN&#8217;ers met verbrande billen publiekelijk op de blaren moeten zitten; het hoort er inmiddels allemaal bij. Het is alles en daarmee niets en over niets is het altijd gezellig kletsen. Waarvan acte. (JV)
94 procent
Het percentage openlijke of verkapte advertenties in verzonden e-mails, als gemeten door de mailservers van provider xs4all. (Steekproef: zo&#8217;n driehonderdduizend internetgebruikers.) In 2005 nam het Europees Parlement een verplichtende richtlijn aan die providers dwingt alle mails van hun klanten te bewaren. Dat helpt veiligheidsdiensten om te zoeken op woorden als Bin Laden. Toen in Amerika uitlekte dat veiligheidsdiensten op deze manier te werk gaan, was de verontwaardiging gigantisch. Vanaf mei zal dit omploegen van het totale mailverkeer standaardpraktijk zijn in Europa, dus ook in Nederland. De tegenstanders hebben hun hoop nu gericht op de spamverstuurders. Hoe meer viagra zij aanprijzen, het liefst doorspekt met woorden als Bin Laden en Al-Qaida, hoe onbruikbaarder de miljoenen e-mails. (PvO)
Overschat
Bill en Hillary Clinton
109 miljoen dollar verdienden de Clintons nadat ze in 2001 het Witte Huis verlieten. Daar kan schnabbelkoning Gerard Joling nog een puntje aan zuigen. Een appeltje voor de dorst als Hillary straks de nominatie heeft misgelopen?
Onderschat
Albanië
Het lachertje van de Balkan, geteisterd door stalinisme, armoede en piramidespelen. Maar sinds afgelopen week wel mooi lid van de NAVO, terwijl grote Oostblokbroers als Georgië en Oekraïne voorlopig nog in de wachtkamer zitten.
kay van der linde
slavernijmonument
sinterklaasfeest
halloween

Jeroen Vullings

Thijs Niemantsverdriet

Maurits Martijn

Pieter van Os

Week 15

Gedachten op maandagochtend
Luchtballon &#8211; De reacties op de film van Geert Wilders klonken als een leeglopende luchtballon. Geen brandende ambassades in Egypte of allochtonenoproer in Slotervaart, slechts een kwade rapper en een handjevol verontwaardigde Jordaanse volksvertegenwoordigers. De vraag is: wie had de ballon opgepompt? Premier Balkenende? Minister Verhagen? Of hebben de media het weer gedaan? In dat geval is de Volkskrant hoofdschuldige. Een onderzoekje leert dat deze krant voor de verschijning van Fitna maar liefst 206 artikelen aan de film wijdde. Trouw staat tweede, met 157 stukken. De Telegraaf had aanzienlijk minder aandacht voor de nog niet uitgebrachte film. Met een kwart van het aantal Volkskrant-artikelen blijkt Het Financieele Dagblad de meest Wilders-schuwe krant. En terwijl de oplagecijfers van de Volkskrant blijven dalen, stijgen die van Het Financieele Dagblad.
Postkantoor &#8211; Krijgt Wilders het voor elkaar om in deze &#8216;week van Verdonk&#8217; zijn collega-populiste te overvleugelen? Daar lijkt het niet op. Rita Favorita is van meer markten thuis dan de liberale jihadist uit Venlo. Ze praat over files terwijl Wilders in een van zijn toelichtingen op Fitna zei: &#8216;Als ik bang was uitgevallen, had ik op een postkantoor moeten gaan werken.&#8217; Niet zo&#8217;n gelukkige vergelijking, want juist postbeambten zijn dezer dagen niet meer zo zeker van hun zaak, nu TNT heeft aangekondigd enkele honderden postkantoren te sluiten en duizenden werknemers te ontslaan. Het lijkt erop dat Wilders in zijn zwaar beveiligde leven langzamerhand het contact kwijtraakt met de gewone Nederlander.
Tetanusprik &#8211; De teloorgang van de postbode raakt aan een fundamenteel dilemma voor politici als Wilders en Verdonk. Hoe moeten ze positie kiezen tussen nationalisme en liberalisme, tussen identiteit en markt? In Amerika bestaat dat probleem net zo goed. Republikeinse politici hebben de laatste jaren de nationale kaart gespeeld door voortdurend op te komen voor de Real American. Gevolg: 59 procent van de Republikeinse kiezers vindt inmiddels dat &#8216;internationale vrijhandel slecht is voor de economie&#8217;. Dat was niet de bedoeling van het establishment. Straks mag WalMart zijn T-shirtjes niet meer in China laten maken. Misschien kan Francisco Duque III als voorbeeld dienen voor de Republikeinen. De minister van Volksgezondheid op de Filippijnen wenst niet op te voeden, maar slechts de pijn te verzachten. Hij raadde alle devote rooms-katholieken in zijn land aan een tetanusprik te gaan halen voordat ze zichzelf in paasprocessies aan een kruis laten timmeren.
Achterlijk &#8211; Mag je die Filippino-flagellanten ook &#8216;achterlijk&#8217; noemen? Tuurlijk, vrijheid van meningsuiting! Maar pas op met de koningin. Afgelopen week werd Arie R. uit Dordrecht tot vijf maanden onvoorwaardelijke celstraf veroordeeld omdat hij Hare Koninklijke Hoogheid in een dronken bui voor &#8216;kankerhoer&#8217; had uitgemaakt. Een dag later bleek het Nederlandse volk even oranjegezind als de rechterlijke macht. Uit de geschiedenismonitor van het Historisch Nieuwsblad bleek dat slechts zeventien procent van de ondervraagden wist dat Nederland pas in de negentiende eeuw een koninkrijk is geworden. Ook opvallend aan de enquête is het geringe verschil in kennis tussen autochtonen en allochtonen. In hun onwetendheid over de vaderlandse geschiedenis blijken Marokkanen en Turken voorbeeldige Nederlanders.
Fictief personage &#8211; Uniek zijn we in Nederland niet. Een op de tien Amerikanen schijnt te geloven dat Noach getrouwd was met Jeanne d&#8217;Arc. 58 Procent van de Britse tieners, blijkt uit een recent onderzoek, denkt dat Sherlock Holmes echt heeft bestaan. 20 procent gelooft dat Sir Winston Churchill een fictief personage is. En 51 procent is van mening dat het verhaal van Robin Hood werkelijk heeft plaatsgevonden.
Krantenwijk &#8211; Onze Nederlandse Robin Hood, oud-minister Eveline Herfkens, staat onder toenemende druk. In januari onthulde dit weekblad dat zij ten onrechte 280.000 dollar aan huursubsidie had ontvangen. Tijdens een teleurstellend Kamerdebat verklaarde minister Verhagen afgelopen week dat de Nederlandse overheid haar niet kan dwingen het geld terug te betalen. Toen zijn ambtenaren hier vriendelijk om vroegen, kregen ze een helder antwoord: geen sprake van. Is Herfkens overtuigd van haar onschuld, of is het tactiek? Hoe langer ze wacht, hoe verder de dollar wegzakt. Nog even en een familielid uit Nederland kan met een krantenwijk en een leninkje van de DSB Bank haar schulden aflossen. (MM, TN, PvO)
Al Gore, part 2
De bloedige strijd tussen Barack Obama en Hillary Clinton verloopt desastreus. Wint Obama, dan weigert 28 procent van Hillary&#8217;s aanhangers straks op hem te stemmen. Wint Hillary, dan blijven jongeren en zwarten wrokkig thuis. Oplossing: Al Gore. In Time Magazine muntte Joe Klein een verrassend simpel scenario: laat de super delegates alsnog een beroep doen op Gore. Serieus voorstel? Door panikerende Democraten wordt druk gespeculeerd. Maar wil Gore? De populaire Gore hád al lang de doorslag kunnen geven door zich uit te spreken voor Obama. Het is het hoofd tegen het hart. De denker tegenover het jongetje dat door zijn dominante vader werd opgeleid om president te worden&#8230; en verloor.
Maar als Gore trouw is aan de scriptie die hij aan Harvard schreef, dan wint deze keer het hoofd. Al in 1969 schreef Gore dat tv het presidentschap domineert en nonverbale communicatie doorslaggevend is boven inhoud. Natuurlijk weet Al dat hij dan niet gelikt genoeg is. Hillary en Obama kunnen hun slachtpartij nog even voortzetten. (SP)
31,4
Miljoen euro
De totale beloning van Rijkman Groenink voor zijn werk bij ABN Amro in 2007. Op de dag na de verschijning van Fitna bleek Groenink nog eens 1,4 miljoen extra bonus te ontvangen. Het gedoe rond Fitna overstemde de woede van de Vereniging van Effectenbezitters over deze bonus én diens vreugde over een forse overwinning bij Philips. Een meerderheid van aandeelhouders ging niet akkoord met de manier waarop de multinational optiepakketten wil toekennen aan de eigen top. Zo&#8217;n blokkade is nog niet eerder vertoond in Nederland, waar de bedrijfstop overigens nog altijd minder aan &#8216;compensatie&#8217; binnenhaalt dan in Amerika. En misschien is dat maar beter. Want exorbitante bonussen ontnemen het zicht op de werkelijkheid, zo bleek afgelopen juni in een opiniepeiling van The Wall Street Journal. Maar liefst 84 procent van de Amerikaanse CEO&#8217;s zei toen dat de nationale economie in &#8216;goede&#8217; of zelfs &#8216;uitstekende&#8217; vorm verkeert. Het gemiddelde onder de Amerikaanse burgers lag op 37 procent. (PvO)
Onderschat
Jan Peter Balkenende
Wekenlang zinspeelde de premier op een Fitna-crisis. Op de dag van verschijnen sprak hij futloos de natie toe. Maar Nederlands stille diplomatie voorkwam internationale onlusten, en zijn partij het CDA steeg prompt vier zetels in de peilingen.
Overschat
Bert van Marwijk
De KNVB gelooft heilig in de aanstaande coach van Oranje. Maar met Feyenoord wist Van Marwijk niet één keer kampioen te worden en ook bij Borussia Dortmund sloeg hij geen deuk in een pakje boter. En hoe moet dat straks met zijn schoonzoon Mark van Bommel? (TN)

Sander Pleij

Week 14

Reportage / Speculeren op de dood / Tweedehands levensverzekeringen
Oudere Amerikanen zijn in razend tempo bezig de banden met de volgende generatie door te snijden. Dat blijkt uit de exponentiële groei van het aantal vermogende Amerikaanse zeventigplussers dat de eigen levensverzekering aan speculanten verkoopt. Of beter, de overlijdensrisicoverzekering. Die hadden ze afgesloten om nabestaanden te helpen wanneer door overlijden de financiële steun van ouderlijke huize plotseling zou wegvallen.
Vaak ver van hun kinderen, ergens in Florida of Arizona, nemen de Amerikaanse ouderen een voorschot op de toekomst. Liever nu cash in de hand dan dat het na hun dood bij nabestaanden belandt. Want als de overlijdensrisicoverzekering na hun dood bijvoorbeeld tien miljoen uitkeert, dan zal een speculant er nu zo&#8217;n achthonderdduizend tot een miljoen voor willen betalen. Hij neemt de premiebetalingen over en wacht tot de oudere sterft. Dan incasseert hij de beloofde tien miljoen. Hij neemt het &#8216;sterfterisico&#8217;. In dit voorbeeld (tien versus één miljoen) is dat de verwachte &#8216;looptijd&#8217; vijf jaar. Ofwel de levensverwachting. Leeft de oudere korter, dan stijgt het rendement van de belegging tot boven de tien procent. Leeft de oudere veel langer, dan doet die de belegger de das om.
Meestal is het totale bedrag dat na overlijden wordt uitgekeerd een veelvoud van het bedrag dat de ouderen er bij leven voor krijgen. Beleggers staan daarom in de rij om mee te spelen op deze tweedehands markt. Natuurlijk kan de oudere de levensverzekering ook afkopen bij de verzekeraar, maar die betaalt er doorgaans vijfentwintig tot dertig procent minder voor dan een speculant.
Het aantrekkelijke van speculeren op de dood van Amerikaanse bejaarden is het relatief hoge rendement. Bovendien is de belegging rente- en conjunctuurongevoelig. Juist nu de beurskoersen onder druk staan, is het een aantrekkelijke gedachte dat de dood onherroepelijk is. Het aanbod is er, de vraag is er. In toenemende mate. Bedroeg de markt in 2005 nog tien miljard dollar, afgelopen jaar is die al gegroeid tot dertig miljard dollar. Ter vergelijking: dat is meer dan de totale economie van landen als Slovakije of Syrië. En honderdvijftien andere landen. Ook Nederlanders laten zich gelden op deze markt. Sterker, afgelopen jaar zag de Nederlandse markt in beleggingsproducten een doorbraak van de handel in tweedehands Amerikaanse levensverzekeringen. Nederlandse investeringen daarin waren afgelopen jaar goed voor zo&#8217;n half miljard euro. Zelfs een keurig pensioenfonds voor werknemers in de metaal- en elektrobranche, PME, maakte twee procent van zijn vermogen vrij &#8211; zo&#8217;n driehonderd miljoen euro &#8211; om mee te speculeren op de dood van vermogende Amerikaanse ouderen.
In enkele jaren, zo berekende de Wharton School of Business van de University of Pennsylvania, kan de markt wereldwijd zelfs groeien tot honderdtien miljard dollar. Tenminste, als Amerikaanse ouderen blijven inzetten op het heden, niet op extra geld voor de volgende generatie.
Aidsremmers
De markt in &#8216;life settlements&#8217; heeft al eerder bestaan. In de jaren tachtig verkochten aidspatiënten hun levensverzekering om medicijnen te kunnen betalen, of om nog enigszins comfortabel de laatste maanden door te komen van hun meestal kinderloze leven. Speculanten hapten gretig toe, omdat ze zeker waren van een spoedige dood van de polishouders. Tot de aidsremmers kwamen. De gevolgen voor beleggers waren dramatisch- zozeer, dat de onderhandse markt in levensverzekeringen bijna helemaal opdroogde. Pas aan het einde van de jaren negentig kwam de zaak voorzichtig weer op gang, dit keer met ouderen als belangrijkste leveranciers van de polissen.
Deze tweede keer leek de markt zich in stilte te ontwikkelen. Tot enkele maanden geleden, toen televisiepersoonlijkheid Larry King de financiële adviseurs van The Meltzer Group aanklaagde. De adviseurs hadden de vierenzeventigjarige CNN-presentator aangeraden zijn bestaande levensverzekering te verkopen én nog een andere af te sluiten om direct weer te verkopen. Voor de eerste verzekering kreeg King vijfhonderdvijftigduizend dollar, voor de tweede achthonderdvijftigduizend dollar. Maar King kreeg spijt en beweert inmiddels dat hem niet duidelijk genoeg is uitgelegd wat de verkoop van de levensverzekeringen voor hem betekende. Dat hij na twee keer verkopen, bijvoorbeeld, niet gemakkelijk meer een nieuwe levensverzekering zou kunnen afsluiten. Dat hij belasting moest betalen over de ontvangen bedragen, hoe hoog de commissie voor zijn adviseurs is, en dat de opkoper, Coventry One, een grote speler in de markt, niet wil vertellen aan wie een van Kings levensverzekeringen is doorverkocht. Vooral dat laatste leverde King enige sympathie op van journalisten en publiek. Hij weet niet wie er belang heeft bij zijn spoedige overlijden.
&#8216;We weten niet of het een hedgefondsmanager is of een maffia-don,&#8217; zei zijn advocaat Marshall Grossman.
Verzekeringsdeskundige Joseph M. Belth begrijpt de presentator. &#8216;Ik zou ook zenuwachting worden als iemand die ik niet ken een vordering van een paar miljoen dollar op mijn leven heeft. Zo iemand wil natuurlijk niet te lang wachten op zijn geld, en wil ook zeker niet te lang de premies blijven betalen.&#8217;
Ondanks de populariteit van doodsobligaties onder beleggers en vermogende ouderen, vertolkt Belth de ongemakkelijkheid van het grote publiek. Al voor de rechtszaak van King sprak zelfs het weekblad BusinessWeek, nou niet het lijfblad van de aandeelloze of marxistisch georiënteerde tegenbeweging, van &#8216;death bonds&#8217; en &#8216;het macaberste beleggingsinstrument dat Wall Street ooit heeft uitgevonden&#8217;. Het artikel in BusinessWeek verhaalt uitgebreid van enkele uitwassen. Zo heeft de winkelketen Wal-Mart levensverzekeringen afgesloten op hun medewerkers, zonder hun medeweten. Na hun dood zou niet aan nabestaanden, maar aan het bedrijf worden uitgekeerd. Twee handelaren in Los Angeles overtuigden de volledige parochie van een zwarte kerk in Los Angeles hun levensverzekeringen aan hen te verkopen. Die probeerden de twee handelaren vervolgens door te verkopen met een statistisch juiste, maar toch lugubere verkooppitch: de lage gemiddelde levensverwachting van zwarte mannen is nauwelijks verdisconteerd in de premies. Op die grond beloofden ze potentiële beleggers een rendement van vijfentwintig procent.
Verzekeraarsverzet
Mag je speculeren op de kans dat iemand overlijdt, vraagt het Verbond van Verzekeraars in Nederland zich af. Het antwoord op die vraag is eigenlijk vrij simpel. Ja, dat mag. Het gebeurt immers al jaren, in een andere, volstrekt legitieme markt. Pensioenfondsen en lijfrenteverzekeraars hebben net zo goed een financieel belang bij het zo vroeg mogelijk overlijden van hun klanten. Op de immoraliteit daarvan heeft vooralsnog niemand gewezen. Het Verbond van Verzekeraars bevestigt dat de markt in life settlements legaal is, maar wil er kennelijk toch afstand van nemen. Enig inzicht in deze nieuwe markt maakt dat ook begrijpelijk, maar niet uit moreel oogpunt. De verzekeraars voeden het onbehagen met dit nieuwe fenomeen omdat ze de enige werkelijke verliezers zijn. Een groot deel van de winst die levensverzekeraars maken, komt immers van het niet-uitkeren. Polissen belandden op de vuilnisbelt omdat ouderen in hun laatste jaren of maanden vergaten de premies te betalen, daartoe niet meer in staat waren, of omdat ze niet wisten van de mogelijkheid de verzekering af te kopen toen ze die niet meer nodig vonden. Doug Head, van de Amerikaanse Life Insurance Settlement Association beweert zelfs dat nog niet lang geleden maar liefst vijfentachtig procent van de levensverzekeringen nooit werd uitbetaald. De tweedehands markt heeft daar een plotseling einde aan gemaakt. Want speculanten zorgen natuurlijk wel voor uitbetaling.
Niet verwonderlijk daarom dat Henri Drost, hoofdredacteur van bedrijfsblad voor verzekeraars AssurantieMagazine, de handel snoeihard afwijst. &#8216;AFM, doe iets!&#8217; schreef hij in een hoofdredactioneel commentaar. Navraag leert dat hij niet inzet op de vermeende immoraliteit van het spel. &#8216;Hoe eerder de dood intreedt, hoe hoger de winst van de belegger. Ik geef toe: dat geldt ook voor lijfrenteverzekeraars.&#8217; Drost waarschuwt daarentegen voor de beloofde gouden bergen. Hij vermoedt zelfs een piramidespel. &#8216;Nederlandse aanbieders als Easy Life Invest, Double Benefit en Sothysa beloven rendementen met dubbele cijfers. Als iets te mooi is om waar te zijn, is het ook niet waar.&#8217; En hij wijst erop dat de aanbieders van &#8216;life settlements&#8217; in Amerika al vaker zwendelaars bleken.
Ze hebben inderdaad de schijn tegen, ook in Nederland. Hier was in de jaren negentig het bedrijf Mutual Benefits Corporation actief. De president-directeur, Peter Lombardi, werd twee jaar geleden veroordeeld tot twintig jaar celstraf. Hij had de levensverwachtingen van voormalige polishouders via frauduleuze medische keuringen aantrekkelijk laag ingeschat en was vervolgens overgegaan op een piramideconstructie: nieuwe beleggers leverden het kapitaal om reeds beloofde rendementen te betalen. Zo vervloog meer dan negenhonderd miljoen dollar.
Ook pleit het niet voor de tweedehands markt in levensverzekeringen dat Gerard van Santen zich ermee bezighoudt, via de vanuit Nederland opererende European Viatical and Life Settlements Association. Van Santen was eerder directeur van levensverzekeraar Vie d&#8217;Or. Dat bedrijf ging failliet en de elfduizend benadeelden, vertegenwoordigd in een stichting, wachten nog altijd op een schadevergoeding.
Schenkingsrecht
Wellicht zijn dat uitwassen. In het vaktijdschrift De Actuaris bevestigen drie medewerkers van de Autoriteit Financiële Markten dat er &#8216;economisch niets mis&#8217; is met &#8216;life settlements en viaticale regelingen&#8217; (de life settlements van terminale patiënten, PvO). &#8216;Verzekerden willen een toekomstige uitkering liquide maken, terwijl beleggers kunnen profiteren van een sterftewinst.&#8217; Dat Nederlanders hun levensverzekering niet verkopen, heeft met moraal niets te maken, maar komt door de aard van die verzekeringen. Zo zijn levenspolissen in Nederland vaak gekoppeld aan een huis om als vereiste extra zekerheid voor de bank te dienen. Daar kun je niet zomaar vanaf. Bovendien zou de fiscus de uitkeringen voor derden &#8211; in bezit van de tweedehands levensverzekering &#8211; kunnen belasten op basis van het schenkingsrecht, zo staat in De Actuaris te lezen. Nederlanders die verdienen met een Amerikaanse doodsobligatie doen dat belastingvrij.
Sterfterisico
Op zijn kantoor in het WTC-gebouw aan de Amsterdamse Zuidas legt de eerste Nederlandse aanbieder van Amerikaanse levensverzekeringen, ex-rechercheur Frank Laan, nog eens uit dat Nederlandse levensverzekeringen kapitaal opbouwen, tot zo&#8217;n twee à drie ton. De verzekeraar kan die uitkeren, ook bij leven. &#8216;Daar is geen handel in. In Amerika betaal je premie opdat nabestaanden bij overlijden financieel onafhankelijk zijn. Anders dan in Nederland gaat dat om grote bedragen, alleen uit te keren na sterfte.&#8217;
De werkwijze van Laans Quality Investments is opvallend transparant. Hij praat over de krachten waar hij vooralsnog succesvol tegenop bokst. In eerste instantie zijn dat natuurlijk de verzekeraars, die geen zin hebben in deze handel. Maar ook vermogensbeheerders strooien verkeerde geruchten rond, omdat zij zien hoe miljoenen worden onttrokken aan hun beleggingsportefeuilles. Laan, die slechts een inleg accepteert van boven de tweehonderdduizend euro: &#8216;Wij vissen in de vijver van professionele beleggers.&#8217;
Beleggers houden van samengestelde producten. Ook in deze markt is het aantrekkelijk te participeren in een fonds met levensverzekeringen van verscheidene vermogende Amerikanen. Daardoor wordt het &#8216;sterfterisico&#8217; gespreid. Maar de prospectus die Laan meegeeft, laat zien dat het ook mogelijk is met een groepje beleggers te speculeren op de dood van één enkele Amerikaanse bejaarde, met een overlijdensrisicoverzekering van tien miljoen dollar. De inleg is 240.000 dollar en 400.000 dollar is het bedrag dat per deelnemer wordt uitgekeerd, uiterlijk op 1 oktober 2011.
Laan: &#8216;Soms hoef je niet vijf jaar te wachten. Wij garanderen een rendement van minimaal elf procent, maar vorig jaar was het vijfenzeventig procent, omdat er na vier maanden werd uitbetaald.&#8217; Met andere woorden: na aankoop van zijn overlijdensrisicoverzekering hoefde de belegger nog maar vier maanden premie te betalen.
Medische keuring
Om verschillende redenen onderscheidt Laans bedrijf zich van zijn Nederlandse concurrenten. Zo is hij de enige die de beleggingen van zijn klanten herverzekert. Het risico dat de Amerikaan langer blijft leven dan de in zijn prospectus gestelde maximale &#8216;looptijd&#8217;, heeft hij ondergebracht bij een herverzekeraar. &#8216;Daarmee heb ik ook het ethische verhaal afgedekt.&#8217; Laan bedoelt: de herverzekaar baalt als iemand langer dan verwacht blijft leven, niet hij of de Nederlandse belegger. Opvallender is nog wel dat Laan zonder aarzelen toegeeft dat de bomen niet tot in de hemel groeien. De hoge rendementen zullen op den duur verdwijnen. Laan: &#8216;De huidige aanbieders hebben het voordeel van de first mover.&#8217; In andere woorden: de tussenhandel profiteert momenteel van een gat tussen vraag en aanbod. Ze zorgt ervoor dat er steeds vaker wordt uitgekeerd. Daarmee dwingt ze de verzekeraars niet alleen de premies te verhogen, maar ook de afkoopsom, waardoor de verzekeraar voorkomt al haar klanten te verliezen aan de tweedehands markt. Daar hebben de verzekeraars baat bij, want hoe hoger de kans dat polishouders tussentijds de polis beëindigen, hoe hoger de benodigde kasreserves. En geld in kas is vervelend: het rendeert niet tot nauwelijks. Als de verzekeraars de handel eenmaal in hun prijzen hebben verdisconteerd, zullen de extreme winsten van de derde partijen snel verdampen.
Herverzekerd of niet, de handel is niet zonder risico&#8217;s, ook niet in deze gouden dagen. Alle transacties gaan immers in dollars en die verliezen snel hun waarde ten opzichte van de euro. Een fundamenteler risico ligt in de levensverwachting, door een andere Nederlandse aanbieder wel &#8216;de achilleshiel&#8217; van het product genoemd. Een Amerikaanse oudere die zijn levensverzekering in de verkoop doet, wat onder meer kan bij de zogenoemde Life Exchange, een speciaal daartoe in het leven geroepen beurs, is verplicht zich medisch te laten keuren. Zes grote instellingen hebben zich daarin gespecialiseerd en worden betaald door de tussenhandel. Deze zes instellingen bepalen de levensverwachting van de Larry Kings van de wereld. Beter: ze schatten &#8216;de geschatte looptijd&#8217; van de verzekering. Het moge duidelijk zijn: de verzekerde heeft financieel belang bij een &#8216;slechte&#8217; medische beoordeling. De handelaar idem dito. De belegger hoopt op een zo realistisch mogelijke keuring.
Dat is nog niet zo eenvoudig. De natte vinger biedt geen uitkomst, want wat voor jonge mensen geldt, gaat voor ouderen niet altijd op. Zo blijken rokers van tachtigplus een nagenoeg even hoge overlevingskans te hebben als nietrokers boven de tachtig. Een hoog cholesterolgehalte blijkt op hoge leeftijd zelfs een pre &#8211; statistisch gezien &#8211; voor een nog langer leven. Hetzelfde geldt voor zwaarlijvigheid.
En er is nog iets. Sociaal-economische omstandigheden zijn cruciaal voor het verlengen van de leeftijd: niet voor niets sterven mensen in rijke landen later dan in arme. Op het moment dat een oudere zijn levensverzekering verkoopt, stijgen zijn sociaal-economische omstandigheden significant. Dus groeit de kans dat hij het langer uithoudt, wat natuurlijk vervelend is voor de nieuwe bezitters van diens levensverzekering.
De solidariteit tussen de generaties staat intussen onder druk, alle retoriek in de politiek over familiewaarden ten spijt. Een veelzeggend bericht dat een internationaal persbureau onlangs verspreidde: gemeentelijke begraafplaatsen in Amerika klagen steeds vaker dat kinderen niet bereid zijn de begrafenis van hun ouders bij te wonen. Laat staan dat ze ervoor willen betalen. Door hun overlijdensrisicoverzekering al bij leven te toucheren, lijken de Amerikaanse ouders hun kinderen met gelijke munt terug te betalen.

Handel in doodsverwachtingen

Economie / Kredietcrisis
In Amerika klinkt de roep om de rentetarieven van riskante hypotheken te bevriezen steeds luider. De gedachte was, in een zonniger verleden, dat de prijsstijging van een huis de financiële armslag zou leveren om groeiende rente op te brengen. Maar inmiddels dalen de huizenprijzen in Amerika sterk.
Het plan tot bevriezing van de rente komt niet voort uit solidariteit met de armlastige huizenbezitters. De bedoeling is om grote banken niet nog verder in de problemen te brengen. Want doordat de hier bedoelde subprime-leningen zijn gebundeld met minder risicovolle leningen in pakketten die vervolgens zijn doorverkocht, is het volledige mondiale bankwezen in gevaar gebracht. De &#8216;vuile&#8217; leningen hebben door die pakketten ook aanvankelijk &#8216;schone&#8217; leningen geïnfecteerd. Het einde van de ellende is daarom niet in zicht.
De vraag is nu: hebben de banken nog controle over hun schuldenaars, of is het andersom? Voor een antwoord werd reikhalzend uitgezien naar de jaarcijfers van de banken. Afgelopen week kwamen die naar buiten bij Barclays, BNP Paribas en ING, en eerder al bij Amerikaanse banken als Citigroup en Merrill Lynch. Binnenkort volgen Fortis en ABN Amro, de laatste als onderdeel van de Royal Bank of Scotland.
Maar inmiddels is al gebleken dat de jaarcijfers de onrust onder economen niet kunnen wegnemen. Neem ING, de grootste Nederlandse financiële instelling van het moment. Ze schreef 1,38 miljard euro af. Dat is een meevaller. Bestuursvoorzitter Michel Tilmant beweert dat ING voorzichtig is geweest met &#8216;exotische producten&#8217;, de uiterst complexe financiële producten die ten grondslag liggen aan de kredietcrisis. Maar wat zijn zijn woorden waard? De ingewikkelde, gebundelde kredietproducten moet de bank op haar balans zetten tegen de marktwaarde. Probleem is dat niemand ze meer wil kopen.
Onder de geldende, internationale boekhoudregels is het banken toegestaan hun eigen waarderingsmodellen te hanteren voor deze producten. Het weekblad The Economist is daarom al begonnen over &#8216;guesswork&#8217; te schrijven in plaats van jaarverslagen.
Peptalk
Veel topeconomen bij financiële instellingen geven toe dat ze zelf ook niet weten wat er in kas is. Chief economist van ABN Amro Han de Jong is het openlijkst over zijn twijfel. Al in de Tweede Kamer, enkele weken geleden, zei hij eerlijk: &#8216;Hoeveel assets hebben wij die lucht blijken te zijn? Ik zou het niet weten.&#8217; Toen VVD-Kamerlid Frans Weekers tot twee keer toe de onzekerheid over de financiële producten probeerde te relativeren door eraan te herinneren dat accountants de jaarcijfers van de banken zullen moeten goedkeuren, zei De Jong met een glimlach: &#8216;Daar zou ik me maar niet te veel van voorstellen.&#8217;
De Jong reageert opvallend geërgerd op de woorden van Sylvester Eijffinger, hoogleraar monetaire economie in Tilburg, die afgelopen week beweerde dat de kredietcrisis in april op zijn einde loopt. De Jong: &#8216;Hoe kan hij dat nu weten? Schattingen van hoeveel de problemen in de goedkope hypotheekverstrekking in Amerika de banken uiteindelijk zullen kosten, zijn zinloos. Dat is als schieten op een bewegend doel.&#8217;
Maar is het niet begrijpelijk dat Eijffinger opbeurende woorden gebruikt, omdat je elkaar in de economie gemakkelijk de put in kunt praten? De Jong: &#8216;Voor peptalk ben je geen hoogleraar. Hij heeft werkelijk geen flauw idee. Eijffinger zou eens met zijn poten in de modder moeten staan. Wat de cijfers nu zeggen, daar is voor hem, voor u, voor mij, voor de accountant en de belegger, geen peil op te trekken.&#8217; Pas als banken elkaar weer durven uit te lenen, is het einde in zicht, aldus de chief economist van ABN Amro.
Een collega van hem die in UBS-kantoren in Hongkong werkt, de macro-econoom Fred Neumann, geeft een verklaring voor de grote afschrijvingen van Amerikaanse banken. &#8216;Omdat het iedereen nu moeilijk gaat, bestaat er de mogelijkheid schoon schip te maken. Dan liever wat driester dan te voorzichtig.&#8217;
Opvallend genoeg heeft zijn eigen bank al in het laatste kwartaal van het vorige jaar meer dan tien miljard euro afgeschreven, maar volgens Citigroup heeft UBS waarschijnlijk niet het achterste van de tong laten zien. Een andere Zwitserse bank, Credit Suisse, kwam een week na de jaarcijfers met nog eens extra afschrijvingen, een correctie van maar liefst 1,9 miljard euro. De bank heeft op staande voet een paar hooggeplaatste medewerkers ontslagen.
Het is echter de vraag of de zondaars zich niet louter schuldig hebben gemaakt aan optimistisch speculeren op de eigen bezittingen, in figuurlijke zin van het woord. Want door de vrijheid die banken hebben bij het schatten van hun moeilijk te duiden bezittingen, krijgen niet alleen beurskoersen, maar ook afwaarderingen een psychologische dimensie. Want als De Jong gelijk heeft, zijn wiskundige modellen van minder belang dan gemoedstoestanden.
De Jong beweert zelfs dat hij en zijn collega George Magnus, bij UBS, intern wel degelijk voor de gevaren van de innovatieve producten hebben gewaarschuwd. &#8216;Maar niemand luisterde.&#8217; De bankbestuurders waren verblind door hebzucht. Met rekenen had dat niets te maken.

Wie koopt de cijfers van de bank?

<div class="wpg-element paragraph">
01-03-2008 Door Pieter van Os
De heilsverwachting bij Ajax is nagenoeg absoluut nu het fenomeen Johan Cruijff als adviseur ‘de structuren’ van de club gaat ‘neerzetten’. Maar ieder voordeel heb z’n nadeel, dus bij deze een paar schaduwkanten van de aanstelling. Al was het maar om geestelijk te zijn voorbereid op een mogelijke mislukking.
‘Ik stond bij hem in de lift!’ Een medewerker van het NOS Journaal gooit zijn gebalde vuisten in de lucht en gilt van opwinding. Een volwassen man. In deze donkere dagen van het Nederlandse voetbal is alleen de nabijheid van de messias al genoeg voor opwinding. 
Even later zal Johan Cruijff in hetzelfde gebouw in een interview met Jack van Gelder zeggen dat hij als adviseur de ‘structuren’ van de club zal neerzetten. En, belangrijker, dat wij hem ‘mogen aanspreken’ op het resultaat. ‘Ik ben verantwoordelijk voor de keuzes.’ Dat is even geleden.
De jubel over zijn terugkeer is begrijpelijk. Tegelijk blijkt dezer dagen dat Cruijff, die jarenlang langs de zijlijn is gebleven, maar met zijn apostelen op belangrijke posities in de media en zijn reputatiebeheer ondergebracht in een heuse foundation, is uitgegroeid tot een onbetwist fenomeen. Toen hij nog beslissingen nam met consequenties voor spelers, clubs en prestaties, was hij natuurlijk ook een fenomeen. Maar onbetwist was hij nog nooit.
Crack op krukken Een voordeel van de nieuwe verantwoordelijkheid van Cruijff is dat het nu een kwestie van weken is dat Nederland ook de wedergeboorte van de Cruijff-hater zal meemaken. Gelukkig, want alleen met enige tegenstand behoudt de Cruijff-verering haar glans.
Momenteel is het nog behelpen. Alleen Ron Jans, trainer van FC Groningen, zei het ‘allemaal onzin’ te vinden. En binnenkort komt onvermijdelijk ook een teken uit Eindhoven, waar de oude Cruijff-vijand Gerald Vanenburg laatst zijn langverwachte, eerste overwinning haalde met een club uit de bodem van het betaalde voetbal. Ook Leo Beenhakker, momenteel bondscoach van Polen, liet voorzichtig doorschemeren niet zo van de laatste ontwikkelingen te genieten als de meeste Ajax-liefhebbers. Don Leo, nog niet zo lang geleden technisch directeur van Ajax, in een reactie: ‘Laat mij lekker met rust.’
Niet toevallig was juist Beenhakker betrokken bij het moment waarop Cruijff voor zijn fans de status verkreeg van ultieme wizard van de voetbalconsultancy. Het was 1980, enkele maanden voordat Cruijff na jaren afwezigheid zijn rentree maakte op de Nederlandse velden. Officieel was hij in dienst van de Washington Diplomats, een team in Amerika. Maar omdat het seizoen daar stillag, adviseerde Cruijff de Ajax-selectie. Heel Nederland zag die avond op Studio Sport hoe, eerder op de dag tijdens een thuiswedstrijd tegen FC Twente, een suppoost hem op het veld liet om naast Beenhakker plaats te nemen in de dug-out. Het stond 1-3 voor FC Twente. Met de destijds onafscheidelijke Camel-filter en met veel handgebaren dirigeerde Cruijff het team naar een 5-3 overwinning. Na de wedstrijd verklaarde hij ‘een gat tussen de linies’ te hebben gezien, ‘zo groot dat ze er een autotentoonstelling in hadden kunnen houden’.
Voor de autoriteit van trainer Beenhakker was het geen geweldige actie. Later zou die zeggen: ‘Ik had hem toen voor de camera’s een linkse hoek moeten geven.’
Toen Cruijff bijna een jaar later terugkeerde in het shirt van Ajax was de schare Cruijff-haters gegroeid. Frits Barend en Henk van Dorp schreven in Vrij Nederland dat de helft van Nederland hoopte op een mislukking. De meerderheid van de sportpers had zelfs partij tegen Cruijff gekozen. Een ‘crack op krukken’ werd hij genoemd, een onverbeterlijke ruziemaker. 
Daar waren redenen voor. Cruijff had geweigerd mee te gaan naar het WK in Argen­tinië, wat Oranje volgens sommigen de overwinning had gekost. Ook de reputatie een geldwolf te zijn, die hij samen met zijn schoonvader voortvarend had gevestigd, deed hem geen goed. In die jaren, kort na het linkse kabinet-Den Uyl, werd zijn naam in menig dagblad als Cruijff gespeld, met twee inmiddels bijna vergeten florijntekens op het einde van zijn naam.
Ook daarna heeft Cruijff nog veel beslissingen genomen die zijn tegenstanders in de kaart hebben gespeeld. Zo zou hij als trainer van Ajax zo lang inpraten op de speler Frank Rijkaard dat die verontwaardigd een training verliet, om nooit meer terug te komen. Laatste woorden: ‘Ga toch weg met je eeuwige gezeik!’ Ook worden Cruijffs mis­kopen als trainer van Ajax in kleine kring nog fluisterend in herinnering gebracht: Frank Stapleton (die alleen zonder Cruijff wist te presteren), Jan Sorensen (idem) en Allistair Dick (die het na Cruijff nergens meer bleek te kunnen).
Nepotisme Bij Ajax zal Cruijff, zo heeft hij beloofd, zich ook met ‘technisch’ beleid bemoeien. Voor niet-voetbalkenners: dat betekent de in- en verkoop van spelers. Het is reden voor veel hoop en opwinding, ook bij schrijver dezes, maar het kan ook teleurstellingen opleveren, want door Cruijffs eigenzinnige kijk op de kwaliteiten van spelers worden nogal eens suboptimale keuzes gemaakt. 
Zo vond Cruijff de Feyenoorder Mario Been een waardige opvolger bij Feyenoord. Hij vindt de internationale topspits Ruud van Nistelrooy te matig voor het Nederlands elftal. (‘Een afmaker’ was het aardigste dat hij ooit over Van Nistelrooy over zijn lippen kreeg.) Hij meende dat de Portugese middenvelder Dani ‘altijd moet worden opgesteld’. (Misschien omdat hij zijn naam uitsprak als die van zijn vrouw. Toenmalig NOS-medewerker Annette van Trigt: ‘Je bedoelt Daa-ni?’ Cruijff: ‘Ja, dat zeg ik, Dan-ni.’) Hij dichtte Tarik Oulida, verpieterd op de bank in Spanje en vervolgens in het veld in Japan, een aanzienlijk grotere toekomst toe dan generatiegenoten Edgar Davids (74 interlands) en Clarence Seedorf (de enige speler die met drie verschillende clubs de Champions League won). Zlatan Ibrahimovic noemde Cruijff in een van zijn talrijke wedstrijdanalyses meer dan eens ‘een technisch beperkte voetballer’. Later nuanceerde hij dat met de sofistische uitspraak: ‘Voor een slechte voetballer heeft hij een goede techniek. Voor een goede speler een slechte techniek’.
Over het spelsysteem dat tegenwoordig de meeste navolging krijgt en waarmee talloze landen WK’s wonnen en clubteams de Champions League, zei Cruijff niet lang geleden: ‘Je kunt niet met twee spitsen spelen, want dan krijg je oneven getallen en dan kan een elftal niet functioneren.’ Ook zijn nepotisme maakte hem kwetsbaar. In Barcelona stelde hij niet alleen veelvuldig zijn toen nog jonge zoon op, maar zorgde hij er ook voor dat zijn schoonzoon een contract kreeg bij de club als keeper. Nooit is gebleken dat de man boven een matig amateurniveau is gekomen. Uiteindelijk werd hij ‘kicker’ in de Amerikaanse variant van het spel, American football.
Gelijk krijgen Cruijff als adviseur. Hij is het eerder geweest, gevraagd en ongevraagd. Sterker, volgens Jack van Gelder, televisiepresentator en kennis van Cruijff, heeft de voetballer bij operaties zelfs chirurgen geadviseerd. Die durfden hem niet weg te sturen. Een topgolfer uit Amerika voelde niet dezelfde schroom toen Cruijff hem ongevraagd uitleg gaf over golfclubs.
Uit Amerika stamt nog een andere veelzeggende anekdote. Tijdens een trainingskamp in Florida bleek de chauffeur van de spelersbus de weg kwijt te zijn. Cruijff voelde zich ogenblikkelijk geroepen en dicteerde op dwingende toon de vermoedelijke route. ‘Het was werkelijk bizar,’ concludeerde de oud-speler Marcantonio toen hij vorig jaar zijn getuigenverklaring gaf. ‘De man was nog nooit in Florida geweest!’ Maar geen van de aanwezigen blijkt zich te herinneren of Cruijff ook gelijk had, wat toch eigenlijk het enige is dat telt voor de man die Ajax gaat redden.
Want gelijk hebben is een, gelijk krijgen het belangrijkste. Dat is een ander gevaar dat dreigt: dat Ajax wel naar hem wil luisteren, maar niemand hem begrijpt. De Ameri­kaanse advocaat Steve Danzanksy verwoordde het mooi toen hij herinneringen ophaalde aan het eerste, onsuccesvolle jaar dat Cruijff onder contract stond van de Washington Diplomats. Destijds was Danzansky manager van het team. ‘Voor mij werd langzaamaan duidelijk wat het probleem was met die kleine, luidruchtige speler. De man was als een geweldige musicus, met een perfect gehoor, die gedwongen was in een orkest te spelen waarin hij overal om zich heen valse noten hoorde. Hij werd knettergek! En het leidde allemaal nergens toe.’ De Washington Diplomats zouden in de eerste ronde van de play-offs worden uitgeschakeld.
</div>

Wat Cruijff niet kan

Tomas Vanheste

Robert van de Griend

Vroeger at alles beter

Wereldcijfers
BANKEN
48.000.000.000Afboekingen op subprime-hypotheken, in dollars, van de drie grote Amerikaanse banken
84Percentage Amerikaanse CEO&#8217;s die in de lente van het afgelopen jaar meenden dat de nationale economie good was, of excellent
2.132.000Aantal Amerikanen dat in hetzelfde jaar failliet ging
2,13Factor waarmee dit aantal is gegroeid in de afgelopen tien jaar
265.000.000.000De verliezen, in dollars, die banken mogelijk nog te verstouwen krijgen, volgens S&#038;P, een van de tweede belangrijkste rating agency&#8217;s
1000.000.000.000Geschatte aantal dollars dat Amerikanen tussen 2001 en 2005 verdienden aan de waardegroei van hun huis, door te verkopen of hun overwaarde om te zetten in een nieuwe lening
200.000.000.000Door Nederlandse banken doorverkochte hypotheken, in euro&#8217;s
>1.000.000.000Schatting van het aantal dollars dat rating agency&#8217;s S&#038;P en Moody&#8217;s hebben verdiend met het verstrekken van triple-A ratings aan problematische samengestelde schuldproducten
9000Aantal Amerikaanse banken dat tussen 1930 en 1933 failliet ging
± 2.000.000.000Totale verliezen, in dollars, van spaarders en aandeel­houders in de Grote Depressie van de jaren dertig
4.900.000.000Verlies, in euro&#8217;s, dat de Franse bank Société Générale leed, in een maand
STAATSSCHULD EN EEN ROYALE BELASTINGVERLAGING
150.000.000.000De meest recente belastingverlaging van het Witte Huis, in dollars
1,22Uitgedrukt in procenten van het Amerikaanse bruto nationaal product
4.700.000Aantal nieuw gecreëerde banen als Amerikanen deze shot in the arm (dixit Bush) in de komende twaalf maanden volledig zouden besteden aan het bijwonen van sportwedstrijden
4.100.000En aan eten buiten de deur
2005Het eerste jaar sinds de financiële crisis van de jaren dertig dat Amerikanen een negatief spaarsaldo hadden
582.000.000Aantal dollars dat Amerikanen in 2007 hebben gedoneerd aan de presidentscampagne
2Getal waarmee je dit aantal dollars moet vermenigvuldigen om de uitgave van Amerikanen aan kauwgom te verkrijgen, in datzelfde jaar
3.107.000.000.000De deze week door president Bush voor­gestelde federale overheidsbegroting voor 2009, in dollars
8Procent groei van het defensiebudget
35Groeipercentage van de overheidsuitgaven in de eerste vijf jaar van Bush&#8217; presidentschap
-8Groei van de overheidsuitgaven onder Clinton
410.000.000.000Verwacht Amerikaans begrotingstekort dit jaar, in dollars
3,2Als percentage van de nationale economie, als die nauwelijks groeit
3Percentage dat de eurolanden elkaar toestaan
400.000.000Dit jaar verwachte begrotingstekort van het IMF, de internationale financiële instelling die berucht is om haar saneringsadviezen aan derdewereldlanden, in dollars
40Uitgedrukt in percentage van het jaarlijkse budget van het IMF
847.000.000.000Tekort op de Amerikaanse handelsbalans, in dollars
9.247.264.981.231De staatsschuld van de VS, op 11 februari 2008, in dollars
30.386De staatsschuld per Amerikaan, op dezelfde dag, in dollars
74Dezelfde staatsschuld, uitgedrukt als percentage van het Amerikaanse nationale inkomen
107Die van Italië, uitgedrukt als percentage van het nationale inkomen
40Die van Nederland, als percentage van het nationale inkomen
2351Die van Malawi, als percentage van het nationale inkomen
MONDIALE MACHTSVERSCHUIVING EN WERELDWIJDE WELVAARTSGROEI
14Procentueel aandeel van ontwikkelingslanden in de wereldwijde hoeveelheid buitenlandse investeringen
5Hetzelfde percentage zeventien jaar geleden
67Aantal miljoenen euro&#8217;s dat een vastgoedhandelaar neertelde voor een nieuwbouwhuis met zestien badkamers, in het centrum van Londen
45Percentage van de mensheid dat in een land leeft waarvan de economie in het afgelopen jaar met zeven of meer procent groeide
24Datzelfde percentage tien jaar geleden
10,2Jaren dat het duurt voordat een economie die zeven procent groeit in omvang is verdubbeld
11,4Economische groei van China in 2007, in procenten
14Verwachte gemiddelde salarisgroei voor het komende jaar in India, in procenten
8Procent verwachte salarisgroei in West-Europa, volgens hetzelfde onderzoek onder 250 multinationals
3Aantal Chinese bedrijven in de topvijf meest waardevolle bedrijven van 2007
0Het aantal een jaar eerder
59Percentage van Amerikaanse republikeinen die vandaag de dag zeggen dat vrije handel slecht is voor de Amerikaanse economie
0,2Kans dat een republikein denkt dat &#8216;arme mensen zware levens leiden&#8217;
6.504.065.040.650Totale vermogen, in euro&#8217;s, van alle Aziatische staatsfondsen
875.000.000.000En dat van de olienatie Verenigde Arabische Emiraten, in dollars
322.000.000.000Staatsfonds van het olie en gas exporterende Noorwegen, in dollars
0Staatsfonds van het gasland Nederland, in dollars en euro&#8217;s
170.000.000.000Aardgasbaten, in euro&#8217;s, die tussen 1965 en 2007 de Nederlandse staatskas in vloeiden
4.000.000.000Bedrag, in euro&#8217;s, dat Nederland in 2007 had verdiend als de helft van dat bedrag was belegd, bij een rendement van 5 procent

Meanderende geldstromen

Zingen Mark!
‘In deze koude tijden moet Rutte de mensen in het hart raken’
Het werd ze niet gemakkelijk gemaakt, de VVD’ers die in Krasnapolsky bijeen waren om zestig jaar VVD te vieren. In het middagprogramma had de organisatie de ene na de andere progressieve liberaal geprogrammeerd. De Vlaamse Europarlementariër Annemie Neyts centreerde haar speech zelfs rond het thema ‘visumvrij verkeer’. Ze was diep verontwaardigd, zei ze, dat inwoners van de Balkan met meer gemak naar West-Europa konden reizen toen ze nog onder het communistische juk leefden, dan nu.
Stilte in de zaal.
En ze herinnerde iedereen er nog even aan: ‘Een echte liberale partij toont “intellectuele integriteit”.’ Het is belangrijk, zei ze, de angst achter ons te laten. ‘Wij moeten de bekommernissen van de mensen niet versterken.’ Liberalen, vertelde Neyts, waren ‘vooruitstrevend’ en ‘progressief’.
Stilte.
Alleen een grapje van Neyts over het recente verlies van de Vlaamse zusterpartij VLD kon op lichte bijval rekenen.
Henk Vonhoff sloot naadloos op haar speech aan door opnieuw de woorden files, belastingen, veiligheid en immigratie feilloos te ontwijken in zijn overzicht van zestig jaar VVD. De partij, ‘dat is de constante in haar geschiedenis’ is ‘de drager van de vooruitgang’. Bolkestein kreeg in Vonhoffs filmoverzicht minder woorden toebedeeld dan Ed Nijpels. De tekst op het spandoek bij een verkiezings­bijeenkomst met Ed Nijpels deed bijna prehistorisch aan: ‘VVD is gewoon jezelf zijn’.
De huis-tuin-en-keuken­sociologie van ‘trend­watcher’ Adjiedj Bakas maakte veel goed. ‘Misschien gek om van een Surinamer te horen, maar we moeten gewoon met zijn allen harder gaan werken!’
Bevrijdend gelach.
We waren weer thuis. Daarna kwam Bos nog voorbij als ‘premier van Allahstan’, waarschuwde Bakas voor de Chinese dreiging en werden de Antillen aan Chávez weggegeven.
Nu Mark Rutte nog, zal Bakas hebben gedacht. Als ziener eindigde hij met een filmpje waarin een broodnodige transformatie van Mark Rutte. Want: ‘Mark moet in deze koude tijden van globalisering een verhaal vertellen dat de mensen in het hart raakt’. Plotseling zien we de Engelse Idols-winnaar Paul Potts op het scherm, de inmiddels beroemde handelaar in mobieltjes met ­scheve tanden en een onaanzienlijk uiterlijk. Bakas: ‘Je zou hem direct aan de subsidietepel willen leggen.’ Dan zien we hoe Potts de Idols-jury aan zijn voeten krijgt met zijn vertolking van de aria ‘Nessun dorma’, uit Puccini’s Turandot. Alleen heeft Bakas op Paul Potts nek nu heel ingenieus het frisse hoofd van Mark Rutte gemonteerd. Pay-off van reclameman Bakas: ‘Mark gaat ze omver blazen!’
Pieter van Os
Schop uit het sneeuwduister
‘Jullie zijn in Holland tegen ons gelovigen, hè’
In Holland, geheel onverwacht. De dood als regisseur in het bestaan der levenden, bestaat daar eigenlijk een theorie over? Omdat er zowel katholiek, protestants als joods bloed in mijn aderen vloeit (weer zo’n vraag: kun je bloed eigenlijk wel aan een geloof koppelen?) heb ik althans met de uiterlijkheden van het begraven van dierbaren en geliefden geen moeite. De afgelopen jaren had ik een strippenkaart op de dood. Maar in de regen van Bergen loop ik met kletsnatte ogen van de Roomse kerk naar het etablissement voor de koffietafel, waar – geheel in de geest van de exuberante overledene – de stemmen allengs luider worden door de alcohol. Het echte prijzen van de dode begint pas in Amsterdam. Ik zit er alleen aan een cafétafeltje en kom er een groot schrijver tegen. ‘Hé, ik heb nog een fles wodka voor je!’ De grote schrijver glimlacht: ‘Morgen om zes uur?’ En zo zit ik er de volgende dag weer. Het leven gaat door. Na een avondje drinken en roddelen, lees ik ’s anderendaags Wilders verweren in de Volkskrant. Over die film. Ik ben van mening (Nabokov) dat een mengeling van politiek en kunst al snel verwordt tot ideologische troep. Toch is de gehele klassieke Russische literatuur – bijvoorbeeld ­– op te vatten als een exegese in maatschappelijke betrokkenheid. Zelf maakte ik destijds de fout een roman te schrijven over het Nederland van Fortuyn, waar ik niet woonde maar dat ik vanuit Moskou met verbijstering gadesloeg. Een roman is polyfoon; ik werd getorpedeerd door sommigen die dachten dat ik mijn eigen sentimenten had verstopt in enkele personages. Wat een domme mensen. Ik lees in de trein met instemming enkele van Wilders’ verweren. Jazeker, het leven in de polders is hypocriet. Maar terug in Moskou heb ik te maken met een feit dat me aangaat. De Azerische en Tsjetsjeense jongens op mijn binnenplaats met de moskee – ik ben hier al jaren ‘de Hollander’ – houden me aan. ‘Zeg, wat is dat daar in Holland? Jullie zijn daar allemaal tegen ons gelovigen, hè?’ De zegen van het internet. Ik krijg uit het sneeuwduister een vieze schop tegen mijn linkerscheenbeen. Niet heel erg, maar de blauwe plek is een feit. En ik voel me thans zwaar kut. Zouden de Nederlandse rechters betrouwbaar zijn, dan had ik die Wilders volgens het juridische leerstuk der causaliteit wellicht in de tang kunnen nemen. Wederom ben ik met walging vervuld, maar nee – hierover geen romans meer.
Pieter Waterdrinker
Kafka-marathon
‘We willen de arme Franz afhelpen van de clichés rond zijn persoon’
Het was alweer de tweede Brusselse voorleesmarathon gewijd aan een schrijver die, tot schande van de dames en heren in Stockholm, nooit de Nobelprijs voor de Literatuur heeft mogen ontvangen. Twee jaar geleden organiseerde de literaire organisatie Passa Porta in haar boekhandel in de Rue Dansaert een hommage aan Jorge Luis Borges. Dit jaar was het de fatalistische klerk uit Praag Franz Kafka die de postume honneurs in ontvangst mocht nemen. Honderd auteurs, vertalers, Kafka-freaks en eenvoudige liefhebbers, lazen voor in het Nederlands, Frans, Duits, Tsjechisch en Arabisch. Vrijwel het complete oeuvre kwam aan bod. De meeste voorlezers eerbiedigden de muisbleke en klinisch depressieve verzekeringsagent van het Boheems Instituut voor Arbeidsongevallenverzekeringen, door voor te lezen met een sonore, kurkdroge of hortende stem die zelfs kinderen met ADHD moeiteloos in slaap zou kunnen wiegen.
Een van de bekende Vlamingen onder de voorlezers was Vincent van Quickenborne, ex-staatssecretaris voor Administratieve Vereenvoudiging, die – onder het motto ‘Eenvoud Maakt Macht’ – zijn overheidswebsite destijds www.kafka.be noemde. Ik citeer van de frontpage: ‘Kafka schrijft over de onmacht van de burger tegenover de almacht van een ongenaakbare, arrogante overheid die weinig of geen voeling heeft met de realiteit. Herkenbaar? Natuurlijk. Want ook bij ons zijn er absurde regeltjes, procedures die alleen bedoeld lijken om ons het leven zuur te maken, onbegrijpelijke formulieren, voorschriften waarvan niemand meer weet waar ze voor dienen – als ze ooit ergens voor hebben gediend. Kortom, kafkaiaanse toestanden. Daar willen wij wat aan doen.’ Organisatrice Brigitte Neervoort: ‘Iedereen kent de naam Kafka, maar daar houdt het vaak op. Het is zijn oeuvre dat we met dit initiatief centraal willen stellen. Opzet is ook de arme Franz wat van de ?clichés rond zijn persoon af te ?helpen. Zo wordt vaak gezegd dat hij geheel en al uit doemdenken bestond en geen zin voor humor had.’ Op humor was het ook tijdens de elf uur durende marathon lang wachten. Alleen de jonge Brusselse schrijver Thomas Gunzig (aangekondigd als de Franstalige Tom Lanoye) maakte aan het slot indruk met een droogkomisch requisitoir in tien punten van zijn literaire held. Een geslaagde evocatie waarin de schrijver, hevig gesticulerend, eindelijk ook de lachers op zijn hand kreeg. Want na deze sombere hoogmis zou je bijna vergeten dat het bij leven miskende genie tijdens het voorlezen van zijn sombere verhalen aan vrienden?regelmatig moest bulderen van het lachen om zijn eigen gitzwarte Jiddische humor.
Serge van Duijnhoven
Een zeer kort verhaal
A.L. Snijders: ‘Hoe open je een boek van jezelf?’
Woorden vinden voor de presentatie van het boek van een vriend gaat hem goed af. Bij het verschijnen van Tommy Wieringa’s reisverhalen Ik was nooit in Isfahaan sprak hij zelfs zo gloedvol, dat hij de aandacht trok van Robert Ammerlaan, de directeur van uitgeverij De Bezige Bij. Belt u eens voor een afspraak, zei Ammerlaan. Na veel aandringen van Tommy Wieringa deed de schrijver A.L. Snijders (1937) dat uiteindelijk, met een contract – het eerste van zijn leven – als gevolg. Nu staat Snijders in boekhandel Athenaeum in Amsterdam. Hij moet iets zeggen bij de presentatie van zijn boek Heimelijke vreugde. Het is een bundeling van columns die Snijders in de jaren negentig schreef, vergezeld van begeleidende ‘brieven aan de hoofdredacteur’. Een en al mooie zinnen. ‘Hoe open je een boek van jezelf?’ zegt hij. ‘Geen idee. Daar bestaat geen handleiding voor. Mijn uitgangspunt was: stel het bedenken van wat je gaat zeggen zo lang mogelijk uit. Dat deed ik. Op weg hiernaartoe dacht ik: als ik aankom bij de deur van de boekwinkel staat daar vast een zwerver, die iets opmerkelijks tegen me zegt, en daar ga ik het dan over hebben.’ Helaas, er stond geen zwerver. ‘Ik kan natuurlijk altijd terugvallen op mijn ijzersterke reserve, mooie zinnen uit de literatuur die ik uit mijn hoofd ken.’ Maar dat was niet nodig, het toeval snelde hem te hulp. Verrast luistert het publiek naar een kleine geschiedenis die in alles overeenkomt met Snijders’ spe­cialiteit: een ZKV, een Zeer Kort Verhaal. Vorig jaar verscheen daar een bundeling van onder de titel Belangrijk is dat ik niet aan lezers denk. ‘Een half uur voor we op weg gingen naar Amsterdam,’ vertelt Snijders, ‘kwam de post­auto langs. Die bracht een grote envelop, dichtgeplakt met fietsenplakband, alsof de afzender een rijwielhersteller was. Zo’n envelop herken ik meteen, die komt van de schilder Jan M. Verburg. Er zat een brief in waarin hij schreef dat hij vandaag niet op deze bijeenkomst kon zijn. Maar er zat nóg iets in. Op de laatste dag van 2007 schreef ik een ZKV getiteld “Visioen”. Daarin gaat het over engelen, de zee en een kampement van ontheemden. Daar heeft Verburg een illustratie bij gemaakt.’ Ontroerd laat Snijders de tekening zien. Een passend slot voor zijn toespraak.
Martje Breedt Bruyn

Martje Breedt Bruyn

Pieter Waterdrinker

Serge van Duijnhoven

De kleine wereld

<div class="wpg-element paragraph">
02-02-2008 Door Pieter van Os
Kan Wouter Bos zijn vinger in de dijk steken, of moet Nederland lijdzaam toezien hoe zijn vooralsnog gezonde economie wordt meegezogen in de mondiale malaise? &#8216;Denk niet dat het ook maar iets uithaalt wat de Nederlandse minister van Financiën besluit.&#8217;
Begin januari kregen alle oud-werknemers wier oudedagsvoorziening is uitbesteed aan pensioenfonds Solvay Pharmaceuticals een brief. ‘Door de kredietcrisis in de USA’ wordt over het afgelopen jaar geen toeslag op hun pensioen uitbetaald. ‘Ondanks de inspanningen van onze vermogensbeheerders’ was het in de afgelopen maanden niet gelukt om vier procent rendement te halen, het minimum voor een toeslag. 
Dezelfde dag verzekerden zowel ex-minister Zalm als de huidige minister van Financiën Wouter Bos dat er vooralsnog geen reden was tot zorg. Twee weken later klonk de president van De Nederlandsche Bank al somberder. In het televisieprogramma Buitenhof zei hij dat ook de Nederlandse economie niet helemaal kan ontsnappen aan de financiële crisis in Amerika. Aan het einde van maand zijn economen, beleggingsspecialisten en bankiers uitgesproken pessimistisch, zo blijkt uit een rondgang van Vrij Nederland. Enkele van hen, onder wie hoogleraar internationale economie Arjen van Witteloostuijn en oud-bestuursvoorzitter van ABN-Amro Jan Kalff, zeggen nu dat een crisis was te verwachten, ook in Nederland. 
Lacherig Politici zijn minder snel. VVD-fractievoorzitter Mark Rutte denkt dat het tij nog is te keren en verduidelijkt in de gang van het Tweede Kamergebouw hoe hij Bos wil ‘helpen’ met ‘enkele concrete ideeën’. Ten eerste moet de belastingverhoging die begin dit jaar is ingegaan, worden geschrapt. Stop de verhoging van het budget voor ontwikkelingssamenwerking, geef schoolboeken niet gratis weg en kom nu ‘eindelijk met die versoepeling van de arbeidswetgeving’. Ook wil Rutte de koopkracht stimuleren door mensen die een bedrijf willen beginnen een belastingvakantie te geven. 
De economische wereld reageert lacherig op Ruttes voorstellen. Niet omdat ze onzinnig zouden zijn, maar door de pretentie dat ze een komende recessie kunnen tegenhouden. Rutte trok zijn verzoek tot een spoed­debat weer snel in. Oud-bankier Jan Kalff vat de consensus onder economen samen: ‘De crisis in de markt voor goedkope hypotheken in Amerika is zich nog altijd als een olievlek aan het uitspreiden. Nu zijn de beurzen aan de beurt. Daar ontkomen wij niet aan.’ De vraag is wat Nederland kan doen. Het monetaire beleid is uitbesteed aan Europa. Hoog­leraar economie aan de Erasmus Uni­ver­siteit Bas Jacobs ziet daar wel mogelijkheden: ‘Als de bestedingen teruglopen, kan de Euro­pese Cen­tra­le Bank de rente verlagen om de economie een slinger te geven, zoals de FED (de Ame­ri­kaan­se centrale bank) afgelopen week deed. Maar die kans is niet groot, omdat de Euro­pese inflatie daarvoor momenteel te hoog is. Europa loopt eerder tegen de grenzen van het aanbod aan, dan dat er te weinig vraag is. Dat geldt ook voor Nederland.’ 
Jacobs wijst erop dat de groei van het arbeidsaanbod te laag is, waardoor de loonkosten dreigen te stijgen. Bovendien blijven de grondstofprijzen hoog en zullen risico’s beter worden geprijsd. Jacobs: ‘Jarenlang leek geld gratis – met geavanceerde financiële constructies werden de risico’s weggemoffeld. De kredietcrisis heeft daar een einde aan gemaakt. Daardoor stijgen de kapitaalkosten van bedrijven.’
Jacobs: ‘Bos moet voorzichtig opereren, want het is niet duidelijk hoe belangrijk de structurele en conjuncturele problemen zijn. Het beste is daarom structurele maatregelen te nemen zodat de gezondheid van de overheidsfinanciën op lange termijn verbetert. Tegelijk mag het financierings­tekort enigszins oplopen om een eventu­ele vraaguitval niet erger te maken.’
Beleggingsadviseur Rienk Kamer moet lachen als hem wordt gevraagd naar de rol van de Neder­landse overheid in het afwenden van een recessie. ‘Laat mij u als belegger verzekeren: het maakt geen bal uit wie er in Neder­land in de regering zit. En denk niet dat het ook maar iets uithaalt wat de Neder­landse minister van Financiën besluit.’ 
Net als de anderen benadrukt Kamer de gegroeide afhankelijkheden in de wereldeconomie en de vervlechting van de banken onderling. Door de liberalisatie van het kapitaal zitten banken in elkaars producten. Bovendien zijn Nederlanders, of ze willen of niet, via de pensioenfondsen grote beleggers in het buitenland. Rienk Kamer: ‘De vraag is iedere dag weer: welke kaart valt er nu uit het kaartenhuis? Toen onlangs bleek dat ook Chinese banken in van die slechte Amerikaanse leningen zitten, reageerden de Aziatische beurzen ogenblikkelijk.’ 
Onethische leningen Al werkt Maarten Leen als economisch analist bij ING, een instelling die belang heeft bij vertrouwen en hoop, ook hij ziet de toekomst donker in. ‘De mondiale malaise wordt nog groter als de crisis ook de Ame­ri­kaanse obligatieverzekeraars in gevaar brengt. Afgelopen week vond ik vooral onrustbarend dat de renteverlaging van de FED eigenlijk weinig uithaalde. Ook de andere plannen die de Ame­ri­kaanse autoriteiten in de afgelopen maanden op de financiële wereld hebben losgelaten, liggen nu allemaal in de berm van de weg. Het is te laat: het haalt allemaal niets meer uit. Probleem is dat er geen toverformule bestaat voor het gezond maken van slechte leningen. En de omvang van die categorie blijkt met de dag groter.’ 
Dat de crisis ook Nederland zal bereiken, betekent niet dat niemand een schuldige wil aanwijzen. Oud-bankier Jan Kalff wijst naar Ame­rika, waar de banken hem ‘danig hebben teleurgesteld’. Kalff: ‘Jarenlang zijn erin Ame­ri­ka volstrekt onethische leningen verstrekt. En iedereen liep achter elkaar aan, ook typisch Ame­ri­kaans. Het komt er op neer dat door de onprofessionaliteit van de Ameri­kaan­se banken alle investeringsbanken van de wereld momenteel in de penarie zitten.’ Kalff benadrukt dat Nederlandse banken nooit hebben meegedaan aan het aansmeren van ogenschijnlijk goedkope hypotheken, waarvan de rentes binnen enkele jaren exponentieel toenemen. Tegelijk erkent Kalff dat Nederlandse banken zo verknoopt zijn met andere banken, dat ze er wel ‘in zitten’. Onduidelijk is tot hoe ver. Daarvoor zijn de financiële pakketten die banken samenstellen en verhandelen, te complex geworden. Kalff: “De sophistication van de financiële producten is deel van het probleem. Binnen de bankwereld werd met een veel te groot respect naar nieuwe en onnavolgbare wiskundige modellen gekeken. Die werden bovendien gebouwd op aannamen van groei. Nu die in Amerika uitblijft, blijken die systemen kaartenhuizen te zijn.’ 
Gebroeders Wright Van dat respect voor de nieuwe, samengestelde financiële producten getuigde Wellink nog maar een paar weken geleden, voor het blad Zout, een uitgave van accountancygigant KPMG. ‘Er is wereldwijd een fascinerend innovatieproces in de financiële sector aan de gang, uitgelokt door het wegvallen van grenzen, door technologie en versoepelde regelgeving.’ Wel­link benadrukte: ‘De prachtigste dingen worden gedaan. Risico’s zijn daarbij onvermijdelijk. Die moet je niet allemaal doodslaan.’ En hij geeft zijn favoriete vergelijking met de gebroeders Wright, die in 1903 het eerste vliegtuig de lucht in kregen. Wel­link: ‘Stel dat die twee eerst een vergunning hadden moeten aanvragen om de lucht in te gaan. Ik zie al hoe dat was verlopen: een regelgever had de risico’s ingecalculeerd en de mannen vervolgens voor gek verklaard. Het vliegtuig was er dan nooit gekomen.’
Wellink is er eerlijk over: de toezichthouder heeft de greep op de banken allang verloren en vindt dat niet zo erg. Hij wilde de banken in hun onnavolgbare, ofwel innovatieve handelen niet beknotten. Rienk Kamer wijst erop dat de Amerikaanse centrale bankier Ben Bernanke zich onlangs een cursus nieuwe financiën liet aanmeten door enkele leiders van de grootste hedge-funds van Amerika. Kamer: ‘Hij had geen flauw idee wat die jongens aan het doen waren! Veel van de huidige paniekerige beslissingen hebben met die onwetendheid te maken.’ Ook Jan Kalff zegt: ‘Een hoop ingewikkeld gedoe zal worden teruggedraaid en dat is maar goed ook.’
Kees Vendrik, Tweede Kamerlid voor Groen­Links, maakt de vergelijking met 1929. Ook toen vertrouwden banken elkaar niet meer. ‘Destijds was de crisis voor Franklin D. Roose­velt aanleiding om alle financiële instellingen van elkaar te scheiden. Elke instelling kon nog maar één bepaalde dienst verlenen: óf je was een handelsbank, óf een investeringsbank, óf een verzekeraar. Het argument: als er fik uitbreekt in de ene sector, slaat die niet over naar de andere. Nederland volgde met een soortgelijk, zogenaamd “structuurbeleid”. Maar in de jaren tachtig van Reagan en Thatcher werd het losgelaten. In Nederland brak Onno Ruding de schotten af, waarna je al die grote fusies hebt gekregen. Denk maar aan ING en Nationale Nederlanden. Door de enorme interbancaire wereld die sindsdien is ontstaan, is het uitgesloten dat de brand zich nu beperkt tot een deelsector. Iedereen raakt besmet, een verschijnsel dat we vijftig jaar niet hebben gezien.’ Witteloostuijn: ‘Die analyse klopt wel, want in het verlengde daarvan ligt de vrijheid die de financiële instellingen kregen in het nagenoeg gratis genereren van liquiditeit. Van geld. 
Regelgeving om er iets aan te doen, druiste tegen de tijdgeest in. Dus ontstonden er steeds ondoorzichtiger ingewikkelde financiële producten, en manieren om het risico van de balans van een bank te halen. En het controleverlies groeide. De fraude van die Fransman bij de Société Générale staat niet op zichzelf. Het is een extreme illus­tratie van een probleem dat de hele financiële wereld teistert.
De ellende die we nu gaan meemaken, was onvermijdelijk. Er zitten weeffouten in de structuur en die moeten eruit. Aan symptoombestrijding hebben we niets. Het zou goed zijn als er nu een flinke recessie komt. En niet een kleintje, want zachte heelmeesters maken stinkende wonden.’ 
Met medewerking van Thijs Broer en Thijs Niemantsverdriet
</div>

Laat de crisis maar komen

<div class="wpg-element paragraph">
26-01-2008 Door Pieter van Os 
Voor vrijemarktideologen kan de staat niet klein genoeg. Maar nu de kampioenen van het kapitalisme op zwart zaad zitten en de beurzen instorten, komen overheidscenten goed van pas.
Voor de vrijemarktideologen waar het op Wall Street en in de Londense ‘City’ van wemelt, is het vernederend. Grote banken als Citi­group, Merrill Lynch en Morgan Stanley, kampioenen van het kapitalisme, blijven overeind dankzij buitenlandse overheden. In Peking is zelfs een westerse premier op de knieën gegaan. Gordon Brown vroeg daar, nee, smeekte, of de CIC (de China Investment Cor­po­ration) haar miljarden niet alleen in Ame­ri­kaan­se banken wil stoppen, maar ook in Engelse bedrijven en financiële instellingen.
Daardoor is de merkwaardige situatie ontstaan dat een Brit die ooit als ambtenaar werkte voor het nationale elektriciteitsbedrijf en daarna werknemer werd van een commerciële handelaar in stroom, binnenkort mogelijk weer de winsten van een overheid genereert. Maar dit keer van de Chinese overheid.
De CIC is vorig jaar opgericht door de Chinese overheid. Het staatsfonds kreeg tweehonderd van de vijftienhonderd miljard dollar aan buitenlandse deviezen, om mee te speculeren in het buitenland. China heeft van alle landen de dikste bank­rekening. Om de binnenlandse inflatie binnen de perken te houden en de dollar niet te snel te laten dalen, zette China dat geld jarenlang om in Amerikaanse staatsobligaties. Maar nu die in vrij snel tempo in waarde dalen, gaat China met een deel van het geld de boer op. Een van CIC’s investeringen is in Morgan Stanley. Voor een zachte prijs kreeg het een belang in de Amerikaanse bank, die de centen hard nodig heeft om de miljardenverliezen als gevolg van de kredietcrisis aan te zuiveren.
Nog even het denkexperiment: in Enge­land is uit naam van efficiëntie en economische vrijheid zelfs de reclassering geprivatiseerd. Als het aan Brown ligt, kan de CIC een belang kopen in een Brits reclasseringsbedrijf. Het volgen van ex-gedetineerden zal daarna zo ­efficiënt mogelijk moeten verlopen om geld te genereren voor de Chinese staat. 
Dit kan niet de bedoeling zijn geweest van de golf privatiseringen die landen als Enge­land in de afgelopen decennia heeft overspoeld. Ook op Wall Street leefde de gedachte: hoe minder overheid, hoe beter. Nu staan de zaken er anders voor. Jim Cramer, een stoer pratende Amerikaanse beurs­analist met een eigen programma op de zender CNBC, schreeuwde afgelopen week in de ­camera: ‘Willen we onze banken aan de communisten geven of aan de terroristen? Ach, mij maakt het niet uit! We zijn wanhopig ­genoeg!’
Liberalisering van de kapitaalmarkt heeft inderdaad vreemde gasten rond de tafel ­gebracht. Maar zolang de olieprijzen hoog blijven en Amerika er voor kiest om bestedingen verder op te voeren, zullen Amerikaanse consumenten de staatsfondsen in Azië blijven spekken. De ‘shot in the arm’ van Bush – opnieuw een belastingverlaging – zal de koopverslaafde Amerikaan bepaald niet naar de afkickkliniek jagen. 
De belangrijkste troostende gedachte verliest zijn glans snel: China zal op eigen grondgebied westerse spelregels overnemen als het Westen het laat meespelen in het vrije spel van vraag en aanbod. Dat blijkt steeds naïever. Waarom zou China? Het gaat het land voor de wind. Je moet wel heel erg in de vrije markt geloven als je deze theorie van eenzijdige ontwapening wilt volhouden. In kringen van geopolitieke denkers wordt al langer tandenknarsend gesproken over de ‘idealisten’ van de vrije markt. Ze hadden de Ame­ri­ka­nen een blinddoek omgeknoopt, beweerde Paul Kennedy, de beroemde Britse auteur van The Rise and Fall of the Great Powers, drie jaar geleden al. ‘Al die blasé laisser faire-economen denken altijd dat iedereen wint. Wees toch reëel: wij kopen massaal Chinees plastic, magnetrons en dvd-spelers. China koopt met de opbrengst een groot deel van onze staatsschuld. Als je niet ziet dat dit een verschuiving betekent van de machtsbalans, ben je gek. Sorry, anders kan ik het niet zeggen.’ 
</div>

Wall Street voor de Chinezen

Neergestoken
‘Als mensen te ver gaan, kan ik ze zo de keel doorsnijden’
Hij zit een beetje ineengedoken. Armen over elkaar op tafel, rug rond. Hij draagt een felrood pak, de stof houdt het midden tussen linnen en katoen. Tijdens het verhoor door de rechter beweert Younes dat hij geen actief lid meer van de Bloods is, de beruchte Amerikaanse gang die in Amsterdam Nieuw-Sloten op bescheiden schaal werd nagedaan.
Younes (19) heeft een dochtertje van vijf en staat terecht voor poging tot moord, afpersing en straatroof. Aan het tafeltje naast hem zit de moeder van Tom, de jongen die werd neergestoken.
Ze weet niet goed waar ze moet kijken, lijkt het. Ze wil weten wie het leven van haar zoon Tom overhoop heeft gegooid. Maar zo’n directe confrontatie, Younes en zij zitten twee meter van elkaar, is ook beangstigend.
Voor Younes zelf is er, behalve zijn advocaat, niemand naar de rechtbank gekomen. Geen ouders, geen broers of zussen, geen vrienden, geen vriendinnen.
De officier van justitie zou het liefst zien dat Younes door het Pieter Baan Centrum wordt geobserveerd. Juist omdat nog steeds onduidelijk is waarom Younes zijn slachtoffer heeft gestoken. Waar die ongebreidelde agressie vandaan komt. Zelf noemt hij dat psychologisch onderzoek een onzinnig plan: ‘Nergens voor nodig, ik heb geen ziekte. Ik weet wat ik doe.’
Het gebeurde begin juni om half twaalf ’s avonds. Tom was aan het skaten, op weg ?naar een vriend bij wie hij zou logeren. Vanuit het niets sprong Younes op zijn rug, ?en gooide hem op de grond. Tom verzette zich, Younes haalde een mes te voorschijn en?stak hem in zijn buik. Zomaar.
Dat mes was voor iemand anders bedoeld, legt Younes de rechtbank uit. X viel zijn vriendin lastig en dat moest afgelopen zijn. Hij en X hadden die avond afgesproken om het uit te praten, maar X kwam niet opdagen.
Rechter Janssen: ‘En toen kwam Tom langs.’
Younes: ‘Ik kon de woede niet tegenhouden.’
Hij heeft geen stoornis, zegt hij nog eens. Hij is alleen af en toe agressief. ‘Als mensen te ver gaan, kan ik ze zo de keel doorsnijden.’ Hij heeft al verschillende anti-agressietrainingen gehad en die hielpen niet.
Als de rechter de zaak sluit, uitspraak over twee weken, loopt Younes naar de moeder van Tom. Hij steekt zijn hand uit en vraagt zachtjes of ze hem kan vergeven. De moeder kijkt hem aan, tranen in haar ogen. Ze recht haar rug: ‘Hoe het ook verder met u zal gaan, ik hoop dat uw dochtertje zoiets vreselijks nooit zal hoeven meemaken.&#8217;
Margalith Kleijwegt
Darwinisme van de voetbalkantine
Dirk Scheringa: ‘Vrouwen bleven in het stenen tijdperk achter in de hut’
Yves Gijrath, organisator van de jaarlijkse miljonairsbeurs, laat een filmpje zien. Martin Luther King schalt over de hoofden van een paar honderd marketingmedewerkers van allerhande Nederlandse bedrijven en bedrijfjes. Ze zijn in het Tropenmuseum bijeengekomen om te luisteren naar ‘toppers uit de media-, marketing- en reclamewereld’. Onder de titel ‘koffiedik kijken’ vertellen de toppers wat Nederland het komende jaar staat te wachten. Gijrath over King: ‘Kippenvel, nog altijd. De mooiste reclamefilm ooit.’ En daarna zegt hij het echt: ‘Martin Luther King wist een stukje communicatie over te brengen.’
Daarna komen de voetbal­metaforen. De een na de ander. Zelden zoveel voetbalmetaforen in één uur gehoord. Zelfs de kleurloze PCM-topman Bart Groenewegen zegt: ‘We zitten kort op de bal.’ Hij bedoelt het krantenconcern. En de directeur commercie van Albert Heijn: ‘Ons bedrijf speelt iedere dag Champions League.’ En later vergelijkt hij het rood-witte hart van Ajax of Feyenoord met ‘het blauwe bloed van Albert Heijn’.
Dirk Scheringa van de DSB is de enige spreker die de voetbalmetafoor buiten zijn verhaal houdt. De voorzitter en grootste geldschieter van voetbalclub AZ is uitgenodigd omdat hij altijd zijn eigen ­reclamecampagnes maakt. Tot hilariteit van de kenners. ‘Tenenkrommers,’ noemt de spreekstalmeester ze. ‘Maar ze werken wel,’ constateert Scheringa droog. ‘We krijgen zoveel nieuwe klanten, dat is ­gewoon erg.’
In een vermakelijke speech legt hij uit waarom zeventig procent van de DSB-medewerkers vrouw is. En zo brengt Scheringa toch het voetbalspel in, via de achterdeur. Want zijn opvattingen over de kwaliteiten van mannen en vrouwen komen direct uit het darwinisme zoals dat gemeengoed is in de voetbalkantine. ‘Vrouwen kunnen vijf dingen tegelijk,’ ­beweert Scheringa. Want, en dat weet iedere regelmatige ­bezoeker van een voetbalkantine: ‘Vrouwen bleven in het stenen tijdperk achter in de hut, waar zij zich bezighielden met voedsel bereiden, kinderen opvoeden en het huishouden. Terwijl wij maar één ding deden: jagen.’
Bijkomend voordeel, legt Scheringa uit, is dat mannen daardoor nog altijd beter kaart kunnen lezen. ‘Wij moesten de weg terugvinden naar de hut. Zij konden blijven zitten waar ze zaten.’
Pieter van Os
Feestdagen bij de maffia
‘Ik heb vijf Oekraïense meiden laten invliegen’?
Een Moskouse maffiaheer had me voor de feestdagen uitgenodigd in Palermo. Maar na drie nachten van whisky drinken in de bar van Grand Hotel Des Palmes, rond de stoel waarop Wagner hier zijn Parsifal voltooide, krijg ik spijt en houd ik het voor gezien. Ik stap in een huurauto en rijd via Mozia (Phoenicische nederzetting) en Marsala (mierzoete wijn) naar Agrigento. De oranje en gele spatten van de sinaasappels en citroenen in de bomen, maar vooral de vergezichten met de turkoois opblinkende zee zijn – na de donkere Russische maanden – als prettige zweepslagen in mijn gezicht.
Bij de brokstukken van een Griekse tempel krijg ik ineens last van hartkloppingen. En hoor ik galmende stemmen. Geschreeuw. Ik voel me een ­negentiende-eeuws hysterisch wijf dat de zuidelijke antieke pracht – op haar grand tour ter voltooiing van haar opvoeding – ineens te veel wordt. Het is de whisky, denk ik. Vanaf nu alleen nog maar wijn. ?Op Oudejaarsdag zet ik koers naar Siracusa. Van een boom jat ik drie sinaasappels en vreet ze staande op. Elegant geklede mensen doen in de verregende nauwe Italiaanse straatjes hun laatste inkopen. Mijn Moskouse maffiaheer belt me op. ‘Ik heb vijf Oekraïense meiden laten invliegen. Zeg, wat doe je daar verdomme? Zal ik je met een taxi laten ophalen?’ Maar ik verzin een smoes, vind in de Via Malta een hotelletje en wandel even later naar de oude haven. De regen knalt neer op mijn paraplu. Deze Ionische schuimgolven moeten Plato en Archimedes ook hebben gezien. Pas dan bedenk ik me dat Geerten Meijsing hier woont. Ik ken hem niet. We komen beiden uit de buurt van Haarlem. En verpesten beiden ons leven met de schrijverij; meer klimatologisch uiteen kan welhaast niet. Exilstakkers. ?Het nieuwe jaar begroet ik in een twijfelaar met hompen kaas en flessen Nero d’Avola. Tegen twaalven houd ik een plastic fluitglas champagne op naar de schimmen van mijn gestorven ouders. Ooit was dit een feestdag. De volgende ochtend schijnt de Siciliaanse zon overdadig. Wat een blauwe lucht! Op een marktje zie ik hoe vissers vers gevangen zwaardvissen neerkwakken op een kraam. Ik zou hier goed kunnen wonen. Schrijven ook. Wat voor boeken? Maar voel me een indringer in het decor van Meijsing. Dan zie ik mijn ondergesneeuwde Moskouse binnenplaats voor me. Het hok waarin ik woon. De maffiaheer belt me opnieuw. Hij voelt zich beledigd en wil me nooit meer zien. Zo heeft het nieuwe jaar meteen al weer winst opgeleverd.
Pieter Waterdrinker
Bolussen in de volkstuin
‘Walgelijk, ik heb al het beddengoed meteen bij het grofvuil gezet’
Het volkstuincomplex ligt aan de rand van de Amsterdamse wijk Slotervaart – een locatie met een beroerde reputatie. De paden zijn modderig, de tuinen verkeren in winterslaap, maar de volkstuinders brengen toch regelmatig een bezoek aan hun erfje. Niet alleen om te zien of er al een sneeuwklokje bloeit, of om de bloembollen te inspecteren. Nee, een veel belangrijkere reden is om na te gaan of hun tuinhuis nog in ongerepte staat verkeert.
De nieuwjaarsreceptie in het clubhuis is dé gelegenheid om angstaanjagende verhalen te horen over wat sommigen nu weer is overkomen: die verdraaide insluipers en inbrekers.
En ja hoor, daar is de eerste al die de vraag durft te stellen: ‘Hoe zit het dit jaar met die vermaledijde ongenode bezoekers?’
Onmiddellijk komen de ver­halen los. Hoe diverse tuiniers opeens hun zonnepanelen ?misten. Hoe onverlaten een raam hadden geforceerd en een paar dagen in tuinhuisbedden hadden doorgebracht. ‘Walgelijk,’ gruwt een vrouw, ?‘ik heb al het beddengoed ?meteen bij het grofvuil gezet.’
‘Ik moest kokhalzen,’ vertelt een ander, ‘toen ik in de wc keek. Het water was afgesloten, maar ze hadden gewoon op de pot gescheten. Dagenlang. Die was tot de rand gevuld met bolussen.’
De politie kwam, vertelt ze, en die zei: ‘O, Polen, mevrouw.’ Volgens hen waren het een man en een vrouw geweest. Waarom? ‘Er waren mannelijke bolussen. En er was gekookt. Mannen koken, niet, mevrouw.’
Een andere ervaringsdeskundige: ‘Als er een raam is ingegooid, en alle pakken koekjes zijn leeggegeten, dan waren het Marokkaanse jongens.’
In het huisorgaan van het volkstuincomplex is aandacht besteed aan dit probleem. In het herfstnummer lag een inlegvel dat je op het raam kunt plakken. ‘Zomerhuis. Geen eten. Geen drinken. Geen bedden. Geen zonnepanelen. Geen verwarming. Geen lampen. Geen kaarsen,’ staat erop in grote letters. Voor de zekerheid ook in het Engels. Lastig voor de tuiniers die alleen over een fiets beschikken om hun matras naar huis te vervoeren. Het toegangshek tot het complex is voorzien van prikkeldraad. Alleen als het flink vriest, kunnen zwervers, buurtjongeren en daklozen via de bevroren sloten het terrein op.
Martje Breedt Bruyn

Margalith Kleijwegt

<div class="wpg-element paragraph">
19-01-2008 Door Pieter van Os en Freke Vuijst
Eveline Herfkens had overal recht op. Vond ze zelf. Maar ze onderschatte de weerzin tegen haar primadonnagedrag onder UNDP-medewerkers.
‘Circling the wagons’. Ame­rikanen hebben een mooie uitdrukking voor de aanvankelijke reactie van de VN-ontwikkelingsorganisatie UNDP op het artikel dat Vrij Nederland vorige week publiceerde over de moeizame contractonderhandelingen van Eveline Herfkens (zie ook: <a href="https://www.vn.nl.kpnis.nl/Standaard-Media-Pagina/De-zaakHerfkens-Het-eigen-belang-van-een-Nederlandse-armoedebestrijder.htm" class="normal" title="De zaak-Herfkens - Het eigen belang van een Nederlandse armoedebestrijder">Het eigen belang van een Nederlandse armoedebestrijder</a>). Net als landverhuizers die, in de tijd van het Wilde Westen, werden aangevallen door Indianen, zette de organisatie direct de huifkarren in een kring. Maar nog geen week later bood de organisatie al een opening. Afgelopen vrijdag wijzigde de UNDP zijn verklaring. De organisatie heeft zelfs een vraag opgeroepen die Vrij Nederland niet stelde. Wist Herfkens dat ze de Amerikaanse vreemdelingenwet schond met haar aanvraag voor een permanente verblijfsvergunning in Amerika? 
Ter recapitulatie: in oktober 2002 begon de voormalige minister voor Ontwikkelings­samenwerking haar baan bij de VN om de campagne voor de millenniumdoelstellingen te promoten. Enkele jaren later bedacht ze in Amerika te willen blijven, ook als haar werk erop zit bij de VN. Maar: een ambtenaar in dienst van een internationale organisatie mag geen beroep doen op de vreemdelingenwet. Ze moest daarom een tijdelijk contract, maar wenste geen genoegen te nemen met de restricties daarvan. Bij de reconstructie van het conflict met de personeelsafdeling van UNDP ontdekte Vrij Nederland ook dat de Nederlandse overheid haar tussen 2002 en 2006 een royale huursubsidie verstrekte van in totaal 280.000 dollar. Dit is tegen de regels van de Verenigde Naties, die de eigen medewerkers verbiedt om ‘aanvullende betalingen of andere subsidies te ontvangen’. 
In reactie op het artikel heeft de organisatie, net als het ministerie van Buitenlandse Zaken, aangekondigd een onderzoek te verrichten naar de rechtmatigheid van de huursubsidie die Eveline Herfkens ontving. 
Dat onderzoek hoeft niet veel tijd in beslag te nemen. Vrij Nederland citeerde al uit de VN-gedragscode waarin staat dat die huursubsidies inderdaad tegen de regels zijn. Dat overtredingen daarvan schering en inslag zijn, doet daar niets aan af. De woordvoerster van secretaris-generaal Ban Ki-moon bevestigde dit afgelopen week nog eens. Een Amerikaanse journalist vroeg haar of het VN-beleid is dat een medewerker in dienst van de VN geen geld mag ontvangen van een overheid, voor huisvesting of andere doelen. ‘Absoluut,’ was haar antwoord.
Stom toeval En dan over Herfkens’ arbeidscontractsperikelen. UNDP noemde het artikel in Vrij Nederland daarover ‘niet accuraat’. Enkele van de documenten waaruit geciteerd wordt, zijn ‘onderdeel van het soort van weloverwogen en doelbewust intern proces dat alle organisaties hanteren bij het sluiten van een nieuw contract’. Deze documenten, zegt UNDP, ‘reflecteren niet de uiteindelijke positie van de UNDP-leiding, noch het uiteindelijke resultaat wat betreft het contract van mevrouw Herfkens’. Die documenten geven, kortom, een dwarsdoorsnede van een conflict, niet de uitkomst. 
Maar die verklaring heeft UNDP dus inmiddels gewijzigd. De organisatie zegt dat het momenteel onderzoekt of ‘Herfkens op de hoogte was’ van de regels. Aan Vrij Nederland schreef Herfkens in een lange e-mail dat ze geen idee had dat ze met haar contract geen green card kon aanvragen. ‘In maart dit jaar (toen de procedure bijna rond was) kwam ik er door stom toeval achter dat het niet is toegestaan om terwijl je voor de VN in de VS werkt een permanente verblijfsvergunning in de VS aan te vragen: deze regel geldt alleen in de VS en is het gevolg van de gecompliceerde relatie tussen de VN en de VS. Ik heb dezelfde dag VN personeelszaken geïnformeerd en vervolgens mijn ontslagbrief ingediend, met de afspraak dat ik een ander type contract zou krijgen aangezien alle betrokkenen wensten dat ik mijn functie zou blijven voortzetten. Overigens was het nalatigheid van personeelszaken dat ik niet op de hoogte was van deze regel.’
Omdat het wel apart is dat Herfkens niet van de regel wist – nagenoeg iedere expat in Amerika weet ervan – vroegen we haar er na die eerste e-mail nog eens naar. In een tweede mail schreef Herfkens: ‘Denkt u nu echt dat ik deze al zou hebben aangevraagd als ik van tevoren geweten had wat voor ellende ik mezelf op de hals zou halen wat betreft mijn arbeidscontract?’De regel is overigens niet het gevolg van de gecompliceerde relatie tussen de VN en de VS, zoals Herfkens schrijft. Ook in Nederland en in menig ander westers land bouwen VN- medewerkers geen arbeidsverleden op en kunnen ze geen aanspraak doen op de nationale vreemdelingenwetgeving. 
Bono In de reactie op het artikel hecht de UNDP-woordvoerder eraan te benadrukken dat Eveline Herfkens sinds januari 2006 weliswaar erom vroeg parttime te werken en te worden gehonoreerd, maar in werkelijkheid, ‘de facto’, doorging voltijds te werken voor de millenniumcampagne. Dit deed ze vanuit huis, zegt ook hij. Dat werpt de vraag op waarom iemand uit eigen beweging vraagt een parttime contract te mogen afsluiten, om vervolgens voltijds door te werken vanuit het eigen huis. Bovendien is het de vraag waarom de Verenigde Naties deze secundaire arbeidsvoorwaarden biedt, waarbij iemand van Herfkens’ rang niet op kantoor verschijnt. De oplossing die Melkert aandroeg, was het onderbrengen van de millenniumcampagne bij een andere afdeling en Herfkens achter te laten bij de oude. Zo geschiedde. Gek genoeg lijkt die uitholling van haar functie Herfkens niet te deren. Althans, daar is niets van terug te vinden in de interne memo’s en e-mails waar dit weekblad de hand op kon leggen.
Daaruit is ook niet op te maken of Herfkens de millenniumcampagne succesvol leidde. Dat is ook moeilijk na te gaan; heeft de econoom Jeffrey Sachs, de voetballer Zinédine Zidane, de popster Bono of de bestuurlijke cheerleader Eveline Herfkens de millenniumdoelstellingen wereldwijd in de aandacht gezet? Bovendien is ze moeilijk te vergelijken met anderen in een soortgelijke baan, want hoeveel leiders van een millenniumcampagne heeft de wereld vooralsnog gekend? 
Huursubsidie Haar werkzaamheden zijn tamelijk vaag, maar dat is niet ongewoon voor een bureaucratische bobo-baan. Een helder criterium is het geld dat Herfkens ophaalde en waaruit ook haar salaris werd betaald. Dat fonds heeft nooit droog gestaan, maar het hield ook niet over. Met dat geld, van voornamelijk Europese landen, probeerde Herfkens Europese regeringen en parlementen warm te maken voor meer hulp aan arme landen. 
Ook het platform voor de millenniumcampagne in Nederland opereert op die manier. Kari Postma van NCDO legt het nog eens uit, want ook haar instelling was tot voor kort een van de organisaties die gemeenschapsgeld uitgaf om de naamsbekendheid en bewustwording van de millenniumdoelstellingen te bevorderen. ‘Bedoeling is druk op de politiek te creëren.’ Kennelijk kan de minister die druk niet zelf uitvoeren in de ministerraad. Maar hij kan wel subsidie bij zijn collega’s lospeuteren, zegt Postma, om die druk aan te wakkeren in de samenleving, in de hoop dat de ministerraad uiteindelijk besluit meer geld uit te trekken voor de verwezenlijking van de millenniumdoelstellingen. 
Over de royale huursubsidie van de Neder­landse overheid zei UNDP-voorlichter David Morrison tegen NRC Handelsblad dat hij, noch de organisatie, ooit iets heeft geweten van de betalingen. Maar hij had er wel enig begrip voor, voegde hij eraan toe. Want: ‘Je wordt nou eenmaal niet rijk van een baan bij de VN.’ 
Dit is een veelzeggend citaat. Want is rijk worden de bedoeling van een baan als armoedebestrijder? Zou ook Eveline Herfkens rijk hebben willen worden van haar baan bij de VN? Accepteerde ze daarom de extraatjes uit Den Haag? In het reconstrueren van het arbeidsconflict waarin Eveline Herfkens in het afgelopen jaar is beland, kwamen wij niet tot die conclusie. Rijk worden, daar ging het haar niet om. Haar recht, daar ging het om. Dat is iets anders. En juist de vanzelfsprekendheid waarmee zij meende recht te hebben op alle voordeeltjes van haar vorige contract, bracht haar in conflict met de personeelsafdeling van de organisatie. Veel van haar eisen heeft ze overigens niet gekregen, zo blijkt ook uit de documenten. Zo vroeg ze aanvankelijk om een aanpassing van haar verbintenis met terugwerkende kracht, zodat haar aanvraag voor een permanente verblijfsvergunning niet in gevaar kwam. Daarna kwam het gezeur over businessclass-tickets (mede omdat ze een zieke moeder heeft), een pas waarmee je via de voordeur het VN-gebouw in kan en het behouden van haar titel. Toen bleek dat businessclass niet haalbaar was, vroeg ze om een vast extra bedrag van dertigduizend dollar. Ook dat heeft ze niet gekregen. Toegangspassen en tickets: klein bier, zeker, maar de vanzelfsprekendheid en het aplomb waarmee Herfkens haar wensen uitte, wekte onoverkomelijke ergernis bij enkele personeelsfunctionarissen. Een van hen raadde Melkert zelfs aan iemand anders te vinden om de campagne te leiden. Ze staan aan de wortel van het conflict. 
Ook in Nederland bleek, na het verschijnen van het artikel, dat juist haar wensen over businessclass en dergelijke, reden waren tot verontwaardiging. ‘Dit bedoelden we dus toen we Koenders voorlegden dat het niet zo kan zijn,’ zei VVD-Kamerlid Ten Broeke toen hij uitlegde waarom zijn collega Boekestijn Kamervragen had gesteld, ‘dat een zelfbenoemde kaste van ontwikkelingswerkers businessclass de wereld rond vliegt, terwijl onze soldaten in Uruzgan hun eigen materieel moeten opeten’. SP-Kamer­lid Van Bommel zei iets soortgelijks. 
On-ge-loof-lijk braaf De woorden van de VVD’er zijn nagenoeg dezelfde als de woorden die Herfkens als minister reserveerde voor ‘deskundigen’ in ontwikkelingshulp. Voor het tijdschrift de Internationale Spectator bracht de ontwikkelingseconoom Paul Hoebink in herinnering hoe Herfkens in de zomer van 1999 ‘een serie clichébeelden presenteerde van grof verdienende, aan het zwembad hangende en door personeel bediende deskundigen, die arbeidsplaatsen van lokale deskundigen zouden bezetten’. 
Als je bedoelingen goed zijn, ligt het kwaad altijd ergens anders. Interne VN- regels zijn voor Afrikanen en Italianen bedoeld, niet voor Nederlanders. Want wij bedoelen het goed. Op de vraag van NRC Handelsblad of ze wist dat Nederland de VN-regels overtrad door haar huursubsidie te geven, zei ze: ‘Natuurlijk niet. Wie zou ooit denken dat iets wat de Nederlandse regering doet, tegen de regels is? Nederland is zo’n on-ge-loof-lijk braaf land. Had ik dat dan moeten controleren?&#8217;
Nederland is braaf, Herfkens treft geen blaam. Anderen zijn altijd incompetent of langzaam. In de brief aan Vrij Nederland schreef Herfkens: ‘De bureaucratische molens van de VN malen zeer langzaam en een definitieve oplossing voor de ontstane problemen is nog niet gevonden.’ Zelf had ze het te druk, zo liet ze afgelopen maandag aan NRC Handelsblad weten, om zich om dit soort regeltjes te bekommeren. ‘Ik deed dat omdat ik nodig ben voor de campagne die ik in vijf jaar uit het niets heb op­gebouwd.’ Het is nog onduidelijk of Herfkens de huursubsidie zal moeten terugbetalen.
</div>
<div style="width:140px; height:20px;" class="wpg-element image clear"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/01/2057_fullimage_1181290733526-titel_zieook6.gif" width="140" height="20" alt="zie ook" /></div>

Freke Vuijst

De zaak-Herfkens (2) – Herfkens’ honger

<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Reconstructie de zaak-Herfkens</h3>
12-01-2008 Door Pieter van Os en Freke Vuijst 
Als minister maakte Eveline Herfkens ‘goed bestuur’, een voorwaarde voor Nederlandse ontwikkelingshulp. Maar als het gaat om haar eigen leefomstandigheden doen de regels er niet toe. Uit naam van de allerarmsten stelt ‘miss millenniumdoelen’ hoge eisen, vooral aan haar eigen secundaire arbeids- en leefomstandigheden.
</div>
<figure id="post-110933 media-110933" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/01/fce3e1fc-4220-477b-882d-9c17c9350bbe_titel_achtergrond1.gif" alt="" border=" /></figure>
<div class="wpg-element paragraaf-kader">
2007 <a href="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/taakomschrijving_EH.pdf" onclick="windowObj = top.open('https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/taakomschrijving_EH.pdf','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/taakomschrijving_EH.pdf">Taakomschrijving Eveline Herfkens</a> 16-03-2007 <a href="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/160307_brief_EH.pdf" onclick="windowObj = top.open('https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/160307_brief_EH.pdf','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/160307_brief_EH.pdf">Brief van Eveline Herfens aan mw. Lee, personeelsfunctionaris van de UNDP</a> 11-06-2007 <a href="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/110607_advies_aan_melkert.pdf" onclick="windowObj = top.open('https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/110607_advies_aan_melkert.pdf','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/110607_advies_aan_melkert.pdf">Romesh Muttukumaru adviseert Ad Melkert iemand anders te vinden voor het leiderschap van de UNDP-campagne.</a> 26-09-2007 <a href="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/email_compromis_melkert.pdf" onclick="windowObj = top.open('https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/email_compromis_melkert.pdf','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/email_compromis_melkert.pdf">E-mail van UNDP-medewerker aan Ad Melkert, waarin hij hem informeert over het compromis</a> 28-09-2007 <a href="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/280907_vergadering_EH_con.pdf" onclick="windowObj = top.open('https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/280907_vergadering_EH_con.pdf','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="https://www.vn.nl/extra/pdf/eveline_herfkens/280907_vergadering_EH_con.pdf">Vergadering over Eveline Herfkens contract</a>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Het begon allemaal zo mooi. Nederland, een van de weinige landen met een internationale reputatie op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, werd beloond met de aanstelling van een hoge functionaris bij de Verenigde Naties. In oktober 2002 benoemde Kofi Annan, de toenmalige secretaris-generaal van de VN, Eveline Herfkens om de campagne voor de millenniumdoelstellingen te leiden. Tot die tijd was ze minister voor Ontwik­kelings­samenwerking in het kabinet-Kok II. Daarvoor was de PvdA-politica Nederlands woordvoerder bij de Wereldbank in Washington.
In New York krijgt ze enkele medewerkers om wereldwijd de millennium-development goals te promoten. De slogan: ‘Make poverty history’: ‘Help armoede de wereld uit.’ 
Zes jaar later is ‘Miss Millennium Goals’, zoals Herfkens in de wandelgangen van de VN wordt genoemd, zelf in opspraak geraakt. Uit vertrouwelijke e-mails en memo’s blijkt dat Herfkens marchandeert met de regels als het gaat om haar eigen belang. Dat is extra wrang voor een Nederlandse functionaris die ‘goed bestuur’ voorwaarde maakte voor Nederlandse ontwikkelingshulp. Bij het reconstrueren van de zaak kwam ook aan het licht dat de Nederlandse regering de huur van haar appartement in New York betaalde; een schending van de VN-regels voor internationale ambtenaren.
Personeelsconflict Januari, 2008. Officieel is Herfkens nog altijd de VN-cheerleader voor de uitbanning van armoede. In werkelijkheid zit ze, onbetaald en zonder contract, thuis in Maryland, even buiten Washington DC. Wat is er gebeurd? De Nederlandse bestrijder van wereldwijde armoede is verzeild geraakt in een ordinair personeelsconflict. Haar eigen doelstellingen – waaronder een permanente verblijfsvergunning in Amerika – botsten met haar officiële aanstelling. 
Zelf zegt Herfkens dat ze ‘met veel plezier doorwerkt’, in het vertrouwen dat er binnenkort ‘een definitieve oplossing wordt gevonden’ voor het conflict dat ze uitvecht met de personeelsafdeling van UNDP. Maar bij die organisatie, waaronder Herfkens’ bureau voor de promotie van de millenniumdoelstellingen valt, is niet iedereen zo zeker van een snelle oplossing. ‘God, wat is deze dame een lastpak,’ schrijft een medewerker in een e-mail.
De problemen begonnen meer dan drie jaar geleden. Eveline Herfkens realiseerde zich toen dat ze in Amerika wil blijven wonen, ook na haar werk bij de VN. Ze vroeg daarom een permanente verblijfsvergunning aan.
Enkele maanden later kwam ze er achter, naar eigen zeggen bij ‘stom toeval’, dat dit niet mogelijk is. Net als in Nederland kan in Amerika een ambtenaar in dienst van een internationale organisatie geen beroep doen op de vreemdelingenwet van het land van verblijf. Ze zijn te gast, hoeven geen belasting te betalen, maar een naturalisatieverzoek, zo bevestigt IND-woordvoerder Karin Timmer, heeft net zoveel kans als dat van een boer in de achterlanden van Ethiopië. Dat had de ex-minister kunnen weten. Maar ze legt zich niet neer bij deze regel. Eveline Herfkens wil niet alleen de status van Amerikaans ingezetene, ze wil ook haar werk bij de Verenigde Naties niet kwijt. Dus schrijft ze op 16 maart 2007 een brief aan de personeelsafdeling van UNDP. Ze wenst dat haar contract wordt omgezet in een kortlopende verbintenis. Het wordt een zogenaamd ‘SSA-contract’, een contract dat consultants krijgen met een enkele opdracht en waarmee het wél mogelijk is mee te dingen naar een permanente verblijfsvergunning. Herfkens deelt in haar brief mee dat ze bij aanvraag van de Green Card, zoals een permanente verblijfsvergunning in de volksmond heet, hulp krijgt op ‘het hoogste niveau van het Amerikaanse Congres’. En ze wil dat het werk dat al is verricht aan haar aanvraag bij een nieuw contract niet te niet wordt gedaan. Bovendien wil ze er in salaris niet op achteruit gaan; Herfkens zit in de op één na hoogste schaal, op het niveau van een zogenaamde ‘ASG’, een Assistant Secretary General, met een bruto jaarsalaris van 225.750 dollar. 
Intern memorandum ‘Miss millenniumgoals’ wenst geen genoegen te nemen met de restricties die bij zo’n kortlopend SSA-contract horen. Ze heeft ‘slechts één verzoek’, dat uit een paar wensen blijkt te bestaan. Ten eerste wil ze haar gold grounds pass behouden, een kaartje om de nek die je plaats in de interne hiërarchie weerspiegelt, als een soort clubdas. Tevens wil Herfkens business class blijven vliegen, ook op vluchten korter dan negen uur. VN-medewerkers met kortlopende SSA-contracten krijgen standaard alleen business class-tickets vergoed voor vluchten langer dan negen uur. Tot slot wil ze haar officiële titel behouden: ‘Secretary General’s Executive Coordinator’. 
De brief valt niet in goede aarde bij de personeelsafdeling. Medewerker Romesh Muttukumaru schrijft erover in een intern memorandum aan Ad Melkert. Hoewel Melkert tweede man is van UNDP, deelt hij feitelijk de lakens uit. Muttukumaru benadrukt in zijn memo dat Herfkens onder een SSA-contract net als iedereen economy class zal moeten vliegen. Herfkens, zo schrijft hij ook, zal voortaan slechts de titel ‘speciale adviseur van de millenniumcampagne’ mogen dragen. Tot slot schrijft hij Melkert: ‘We adviseren verder dat iemand anders de leiderschapsrol voor de Millennium Campagne op zich neemt.’ 
Na nog wat heen en weer vergaderen, wordt er uiteindelijk een compromis bereikt. Een andere afdeling gaat de Millennium­campagne leiden, zo blijkt uit een e-mail aan Ad Melkert. Herfkens blijft achter bij de oude afdeling, die voor ‘strategische partners’. In de mail aan Melkert, van 26 september 2007, waarschuwt Tegegne­work Gettu, een medewerker die jarenlang corruptie heeft moeten aanzien als VN-man in Nigeria, dat voortaan ‘all other logistical support provided to Evelyn’ in overeenstemming zal moeten zijn met de regels. ‘Zonder uitzonderingen,’ voegt Gettu er aan toe. ‘That must be clearly stated to all.’ Hij kan het niet laten nog even te bevestigen dat er ook geen uitzondering kan worden gemaakt voor het vliegen. Herfkens zal economy vliegen, geen business. Gevraagd om een reactie schrijft Herfkens daarover in een e-mail aan Vrij Nederland: ‘Als ASG had ik er recht op, en alle betrokkenen vonden het meer dan redelijk dat ik dat recht zou behouden.’
Maar vliegtickets zijn niet het belangrijkste. De klachten in de wandelgangen van de VN gaan vooral over de manier waarop Herfkens haar leidinggevende taak op afstand uitvoert. Sinds januari 2006 woont ze niet meer in New York, maar in Maryland, even buiten Washington DC, samen met haar partner Costas Michalopoulos. ‘Inderdaad ben ik allang van plan,’ schrijft ze in dezelfde e-mail aan Vrij Nederland, ‘de leiding van de Millennium Campaign op parttime (75 procent) basis te doen, om meer tijd te hebben voor privéleven, boards van non-profits en ander vrijwilligerswerk.’ Al lang geleden, benadrukt Herfkens, heeft ze de dagelijkse leiding over de campagne overgelaten aan de campagnedirecteur Salil Shetty. 
Aan de personeelsdienst schrijft ze blijkbaar iets anders. ‘Door een zieke moeder kan ze niet fulltime op kantoor zijn,’ beweert een UNDP-­medewerker. Die beweert ook: ‘We hebben hier nog nooit iemand van haar rang gezien die parttime werkt. Dat is zeer ongewoon.’
Over het gesteggel rond haar titel schrijft Herfkens aan Vrij Nederland: ‘Kofi Annan heeft me destijds persoonlijk, op grond van mijn kwalificaties, benoemd als “Executive Coordinator” et cetera, een titel die los staat van arbeidscontractrechtelijke regelingen.’ 
Vriendjespolitiek Het gedoe rond het contract van Herfkens heeft er inmiddels toe geleid dat twee toezichtcommissies de zaak moesten beoordelen. De conclusies van de tweede commissie leidden ertoe dat Herfkens momenteel zonder contract thuis zit, zo legt David Morrison uit, de officiële woordvoerder van UNDP. De commissie wil eerst van secretaris-generaal Ban Ki-moon weten of de organisatie niet een open sollicitatieprocedure had moeten starten na het verlopen van het eerste vierjarige contract van Herfkens. Want waarom zou niet iemand anders in aanmerking kunnen komen voor haar baan? 
Een antwoord zou kunnen zijn: omdat iemand anders niet zo goed fondsen uit Neder­land kan werven. Kort na de strenge brief van Muttukumaru bleek Herfkens met succes vijf miljoen uit eigen land te halen, voor dezelfde pot waaruit haar salaris wordt betaald. Bij haar opvolger, de CDA’er Van Ardenne, was het niet gelukt, maar dit voorjaar waren de kansen gekeerd, met partijgenoot Bert Koenders aan het roer. Toch ging het niet zonder slag of stoot. In de ‘projectencommissie’ die iedere aanvraag van vijf of meer miljoen bespreekt, wordt zelden heftig gediscussieerd. Dit keer wel. Niet zozeer door de zweem van vriendjespolitiek die rond de aanwijzing hing, maar om inhoudelijke redenen. Waarom, zo was de vraag van menig aanwezige afdelingsdirecteur, betaalt Nederland de VN-millenniumcampagne om daarmee Herfkens in staat te stellen andere Europese landen onder druk te zetten meer van hun belastinginkomsten uit te geven aan armoedebestrijding? Is het niet efficiënter ons ontwikkelingsgeld direct uit te geven aan projecten en landen in de derde wereld? 
Cadeautjes Op het ministerie leeft ook verontwaardiging over een andere regeling rond Eve­line Herfkens. Sinds haar verhuizing naar New York in 2002 tot haar definitieve vertrek naar Maryland, begin 2006, betaalde de Nederlandse overheid de volledige huur van haar appartement in de chique Ham­mar­skjold Tower, op loopafstand van het VN-hoofdkantoor. De huur bedroeg zevenduizend dollar per maand. 
Terwijl Herfkens volledig in dienst was van de VN, bood Buitenlandse Zaken ook aan de verhuiskosten te betalen. Vier jaar later herhaalde BuZa dat aanbod nog eens, dit keer om haar spullen naar Maryland te verhuizen. 
Deze cadeautjes van de Nederlandse overheid vormen een schending van de interne regels van de VN, zo bevestigt een werknemer van de afdeling ‘Internal Oversight’ van de VN. Een jaar voordat Herfkens bij de VN begon, nam de Algemene Vergadering een vernieuwde versie aan van de ‘Standards of Conduct for the International Civil Service’, een gedragslijn waaraan internationale ambtenaren zich dienen te houden. Na enkele aan het licht gekomen misstanden, meestal in Afrika, vond de Algemene Vergadering het nodig opnieuw duidelijkheid te verschaffen over de ethische richtlijnen, zowel aan regeringen als medewerkers. 
Onomwonden stelt de gedragscode dat het verboden is giften te ontvangen van ‘meer dan nominale waarde’. Kortom, alles meer dan een pen. ‘Het past internationale ambtenaren niet om aanvullende betalingen of andere subsidies te ontvangen van een regering (…) voor, tijdens of na het aangaan van een opdracht van een internationale organisatie, (zeker niet) als die betaling gerelateerd is aan die opdracht.’ En: ‘Dit geldt ook voor giften van regeringen.’
Internationale ambtenaren moeten dit soort betalingen niet alleen weigeren, stelt deze VN-gedragscode, overheden moeten ze ook niet aanbieden. Ze zijn ‘in strijd met de grondgedachten van de Verenigde Naties’. Ambtenaren die in dienst zijn gegaan bij een internationale organisatie, zoals Eveline Herfkens, behoren geen voordeeltjes uit het land van herkomst te krijgen. Alleen dan kunnen deze ambtenaren onbevooroordeeld in het belang van de internationale gemeenschap handelen. Bovendien, zo is de gedachte, voorkomt de regel dat VN-medewerkers uit eerste wereldlanden meer mogelijkheden hebben dan medewerkers uit landen die minder ruim in de belastingcenten zitten. Of uit landen die hun gemeenschapsgeld beter besteden, bijvoorbeeld aan armoedebestrijding. 
Gevraagd om een reactie, blijkt Herfkens geen enkel probleem te zien. Volgens haar is het ‘standaardbeleid’ van Buitenlandse Zaken, en al helemaal van Defensie, om ‘onder meer de huisvesting van landgenoten in relevante VN-functies te subsidiëren, omdat het onmogelijk is in Manhattan enigszins representatief te wonen van een VN-salaris.’ Dat salaris kwam voor Herfkens neer op bruto achttienduizend dollar per maand. ‘Ik woonde soberder dan waartoe ik, gegeven mijn rang, gerechtigd was.’ 
Bestrijding van corruptie ‘Als Rwanda zoiets doet, schreeuwen we corruptie,’ zegt een ambtenaar van Ontwikke­lingssamenwerking in Den Haag die anoniem wil blijven. ‘Ook bij iemand als Wol­fo­witz vinden we iedere misstap schandalig en hypocriet, omdat juist hij corruptie boven aan de agenda van de Wereldbank zette. Waarom zou zoiets niet voor Herfkens gelden, die altijd hamert op de bestrijding van corruptie in ontwikkelingslanden?’ Tijdens haar ministerschap maakte Herfkens ‘goed bestuur’ inderdaad tot maatstaf van hulp. Maar de goede fee van de good governance marchandeert met de regels als het om haar eigen belang gaat.
Andere geraadpleegde ambtenaren wijzen erop dat Herfkens tijdens haar ministerschap bezuinigde op ‘projecten’ in ontwikkelingslanden, maar tegelijk de bijdragen aan multilaterale hulporganisaties als UNDP vergrootte. Geloofde Kofi Annan in haar als toplobbyist voor de millenniumcampagne, of heeft hij haar beloond voor bewezen diensten met een lucratieve, niet al te zware baan?
In de taakstelling die de personeelsdienst met haar overeenkwam voor 2007 blijkt dat ze op tien missies gaat, de helft naar Europa, de andere helft naar New York, de stad waar haar kantoor staat. Vier keer dient ze rapport uit te brengen aan Ad Melkert, bij afwezigheid van de hoogste baas. En, zo luidt punt één van de taakstelling, ze moet ‘expertise leveren op het hoogste niveau, in publieke fora (…) door participatie in key high-level events; zoals keynote speeches bij verschillende evenementen, parlementaire hoorzittingen, high-level meetings en mediamomenten.’ En voor fondswerving dient ze ‘high-level contacts and access’ te gebruiken. 
Het is ‘high-level’ voor en na. Maar voorlopig zal ze het moeten doen zonder gold grounds pass, zonder de titel ‘executive coordinator’ en met een ticket economy class. In VN-speak: ‘monkey class’.
</div>
<div style="width:140px; height:20px;" class="wpg-element image clear"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/01/2057_fullimage_1181290733526-titel_zieook7.gif" width="140" height="20" alt="zie ook" /></div>

De zaak-Herfkens – Het eigen belang van een Nederlandse armoedebestrijder

<div class="wpg-element paragraph">
05-01-2008 Door Pieter van Os
Museumdirecteur Kees van Twist vliegt volgende maand naar New York om daar vier jaar lang de Nederlandse cultuur te promoten. ‘Je moet die Amerikanen eraan herinneren dat wij de bakermat zijn van hun republiek.’
Ik zal niet met mijn fietsje langs theaters gaan met een doos met voorstellingen, of langs musea met een bak vol tentoonstellingen. In het bureau dat ik ga leiden, zitten al geweldige, deskundige mensen, die dat veel beter kunnen dan ik. Iemand als Robert Kloos, die alles weet op het gebied van design en vormgeving. En Cees de Bever, kenner van de performing arts. Het ergste wat hen kan overkomen, is dat ik hun werk ga doen. Ik moet ze enthousiasmeren en ze niet opzadelen met zorgen over geld.
De officiële titel die ik daarvoor krijg, is ‘arca’. Dat klinkt als een grote vis, maar staat voor ‘ambassaderaad culturele aangelegenheden’. Dat is net even iets anders dan een cultureel attaché. Het betekent dat ik de stip aan de horizon formuleer. Ik zal advies geven en beleid uitzetten. Klinkt misschien droog, maar het geeft de baan juist relevantie. Want zonder helder gearticuleerd beleid wordt cultuur al snel misbruikt als smeermiddel voor andere beleidsdoelstellingen, handelsbetrekkingen vooral.
Tegen NRC Handelsblad heb ik gezegd: ‘Als ik gelukkig ben, mag het museum op zoek naar een nieuwe directeur.’ Daar kom ik nu op terug. Tot 2012 zijn de tentoonstellingen in het Groninger Museum bekend. Dan wil je toch niet een nieuwe directeur aannemen die alles weer anders gaat doen? Het zou mooi zijn als ik deze functies kan combineren, ook na 2012. Ik weet zeker dat de banen baat bij elkaar hebben, al zal mijn raad van toezicht in Groningen dat natuurlijk ook moeten zien. En mijn nieuwe collega’s bij Buitenlandse Zaken. Vrienden waarschuwen dat ambtenaren alleen in formele termen kunnen denken. Dat ik daar nog tegenop zal lopen. Maar zelf ben ik er niet bang voor.
Natuurlijk klinkt het vreemd dat ik in New York directeur van het Groninger Museum blijf. Maar dat is het niet als je er langer over nadenkt. Culturele uitwisseling gaat twee kanten op: ik breng de Nederlandse kunst onder de aandacht van de Amerikanen. Voor hen is een museumdirecteur een betere gesprekspartner dan een beroepsambtenaar. Tegelijk probeer ik Amerikaanse cultuur naar Nederland te halen. Ook dan helpt het museumdirecteur te zijn. We denken dat we die Amerikaanse cultuur al met bakken tegelijk in huis krijgen. Maar dat is niet waar. We zien slechts het commercieel uitgebate deel ervan. Neem hun omgang met culturele diversiteit, daar kunnen wij nog wat van leren. Wat zou het mooi zijn, bedacht ik laatst, als je vanuit deze functie Verdonk en Wilders kunt uitnodigen om drie maanden in de Bronx te gaan wonen. Wat een prachtig kunstzinnig experiment zou dat zijn!
Terwijl Wilders en Verdonk hun les in de Bronx leren, zouden wij de Amerikanen weer moeten uitleggen dat Nederland aan de wieg staat van hun culturele diversiteit. Het republikeinse denken is per slot van rekening zo ongeveer in Nederland uitgevonden. Ook vluchtten denkers als Spinoza niet voor niets naar Holland. Dat verhaal moeten we vertellen, want met kaas en klompen kom je er niet. Toen Frans Timmermans en ik op bezoek gingen bij de gemeente New York om te praten over vierhonderd jaar Nederlanders-langs-en-op-de-Hudson, werden we niet op het hoogste niveau ontvangen. En dat is voorzichtig uitgedrukt. We kregen te horen: “Jullie zijn een van de honderdvijftien minderheden in New York en iedere minderheid heeft zijn eigen festival.” Die hebben ook allemaal hun eigen kaas- en klompenverhaal, dus geef die bestuurders eens ongelijk. Maar wat die anderen niet hebben, is dat we de stichters van de stad zijn. Dat we de Amerikaanse revolutie financieel en ideologisch mogelijk hebben gemaakt. Dat ook óns land is ontstaan uit een strijd tegen een buitenlands koningshuis. We moeten in Amerika weer durven betekenis te geven aan ons eigen cultureel erfgoed.
Met een mooi verhaal is geld ophalen nooit een probleem. Dat heb ik wel bij het Groninger Museum geleerd. Bovendien valt met zo’n verhaal alles op zijn plaats. Zo passen sommige kunstenaars er wel bij, en anderen niet. Neem Folkert de Jong en Erik van Lieshout. Dat zijn geen universele estheten, maar kunstenaars die in hun werk reflecteren op de maatschappelijke werkelijkheid. Van Lieshout verwerkte de dood van Fortuyn, gebruikte de discussie over de multiculturele samenleving en spiegelde zich, in recent werk, aan de nouveau riche. Deze kunstenaars doen het momenteel goed in New York, ook zonder onze hulp. Toch kan ik bijdragen aan hun faam door Amerikanen zinvolle context te geven bij hun kunst. Dat werkt twee kanten op: ik creëer daarmee tegelijk een grotere bekendheid met de Nederlandse samenleving.
Honderd jaar geleden bleek dat we het wel kunnen, toen vierden we met veel bombarie dat we driehonderd jaar eerder de Hudson opvoeren. Dat feest had toen een enorme impact in Amerika. Er was zelfs enkele jaren sprake van ‘Hollandmania’, wat ook is terug te zien in de Amerikaanse schilderkunst van die tijd. Plotseling werden we weer gezien als hun bakermat. Daarna walsten de Engelsen er overheen, met vieringen van hun historische banden met Amerika. Het verloren terrein hebben we nooit meer heroverd. 2009 is een mooi moment daarvoor.
Omdat de kunst in Nederland niet afhankelijk is van de rijksten der aarde, hebben wij iets te bieden waar de Amerikanen niet over beschikken. Weerbarstige kunst van topniveau. Op allerlei gebieden ben ik een groot voorstander van overheidsbemoeienis. Ik zal na vier jaar ook niet terugkeren als Charles Groenhuyzen, of al die andere Amerika-gangers die plotseling menen dat Amerika voor alle problemen betere oplossingen heeft. Ik wil hun samenleving niet, alleen het beste eruit. Ik ben niet voor niets een doorgewinterde PvdA’er. Sterker, ik vind nog altijd dat Paars een zegen was voor het land. Ik heb na 2002 zelfs nog eens de belangrijkste figuren van Paars bij mij thuis uitgenodigd, om te kijken of er nog iets was te herstellen. Kansloos natuurlijk, maar de wijn was die avond wel erg lekker.
Je moet geen Holland House willen, zoals Kamerlid Boris van der Ham onlangs voorstelde. Binnen de kortste keren heb je een hangplaats voor oudere Nederlandse intellectuelen. Liever geef ik geld uit aan een goede programmering, of uitwisseling van docenten, of een extra bijdrage aan een belangrijk festival dat binnen ons verhaal past. Toen ik me bemoeide met de nalatenschap van Annie M.G. Schmidt leerde ik: concentreer je nooit op stenen en deurknoppen. Alle gemeenten van Nederland wilden destijds een Annie M.G. Schmidthuis. Maar het ging de erven om de bescherming van haar gedachtegoed. Wel, dat valt goed samen te vatten in de imperatief: nooit doen wat je moeder zegt. Dan moet je vooral een statig pand bouwen. Alsof de kinderen die Annie lezen daarop zitten te wachten.
Ook de naam deugt niet: ‘Holland House’. Daar hangt een sfeer omheen van bitterballen, jenever en de kroonprins. Noem het dan het Spinozahuis, dan weet je waar je het over hebt. Nederland als een vrijplaats voor denkers. Ik geef toe dat dit imago in de afgelopen jaren schade heeft opgelopen. We sluiten de luiken weer hermetisch. Maar juist daarom moeten we het verhaal weer stevig neerzetten. Al was het maar om onszelf eraan te herinneren wat we kúnnen zijn.
Kees van Twist
1953 Geboren te Boskoop
1973 Dagelijks bestuur Politieke Partij Radicalen (PPR, later GroenLinks)
1977 ‘Gastarbeider ongewenst. De gevestigde organisaties en buitenlandse arbeiders in Nederland’, uitgeverij In den Toren
1985 Hoofd Kunst en Cultuur VARA-televisie
1990 Manager Cultuur en Amusement AVRO
1999 Directeur Groninger Museum
</div>

Kees van Twist, Museumdirecteur en ‘arca’

Vooruitblik 2008 / Ex-hypes
Second Life
In 2007 begon Second Life steeds meer op de echte wereld te lijken. ABN opende er een filiaal, U2 trad er op en internationale politici als Ségolène Royal en Barack Obama bouwden er campagnekantoren. Projectontwikkelaars verdienden miljoenen euro’s met virtueel vastgoed. Maar helaas deden ook de wat minder aangename verschijnselen van het ondermaanse hun intrede: bouwfraude, racisme en seks met minderjarigen. En wees nou eerlijk: na een kwartier rondsjouwen in een virtuele blokkendoos heb je het ook wel weer gehad. In 2008 verwordt Second Life definitief tot een hangplek voor virtuele perverselingen en gaan we voor het onsje belegen gewoon weer naar de bakstenen Albert Heijn. (MM)
De politieke beweging
De kloof tussen de burger en de traditionele politieke partijen leek het afgelopen jaar dieper dan ooit. De enige politici die in 2007 de gunst van de kiezer enigszins wisten te behouden, waren Geert Wilders, Rita Verdonk en Jan Marijnissen. Hun formule? Ze zijn de baas in eigen gelederen en zetten zich af tegen de vermeende incestueuze cultuur op het Binnenhof. En ze leiden geen partij, maar – om met de grote Italiaanse staatsman Benito Mussolini te spreken – een ‘beweging’. Jammer alleen dat er bij dit soort politieke clubs vroeg of laat altijd de pleuris uitbreekt (zie de LPF). En dat de Nederlandse kiezer in 2008 gewoon weer inziet dat de waarheid in het politieke midden ligt. (MM)
Muzikaal talent op internet
Vroeger kwam je als beginnend bandje nauwelijks aan de bak – de platenbaas had nog tweeduizend andere demo’s te beluisteren. Sinds YouTube en MySpace kan die platenbaas niet meer om de honderdduizenden fans heen die jouw filmpje massaal gedownload heb­­ben. Zie Lily Allen, OK Go en de Arctic Monkeys. Maar inmiddels is iedere YouTube-bezoeker een amateur-platenbaas geworden met tweeduizend filmpjes in zijn inbox, en zeggen downloadcijfers net zo veel als de opiniepeilingen van Maurice de Hond. Voor de volgende Esmée Denters moet de dik­betaalde A&#038;R-manager in 2008 gewoon weer naar stinkende kelders en talentenjachten in Boxmeer. (MM)
Matthijs van Nieuwkerk
Geen kwaad woord over het gezicht van Neder­land 3. Hij is charmant, energiek en geïnteresseerd in alles en iedereen. Volkomen terecht, die Gouden Televizier-Ring voor De wereld draait door. Maar er zijn grenzen. Geen dag op de publieke omroep gaat voorbij zonder dat het vettige Def Leppard-kapsel van de geboren Amsterdammer in beeld komt. Tel daarbij op een eigen glossy en een cameo in de laatste film van Eddy Terstall (en hardnekkige geruchten over veelwijverij), en je begint je af te vragen: wordt het in 2008 niet eens tijd voor een sabbatical? Of, als dat te veel gevraagd is, in elk geval een Matthijs-van-Nieuwkerkloze zondag. (MM)
Semi-wetenschappelijke non-fictie
Wikinomics, An Incon­venienth Truth en The World is Flat: de non-fictie bestsellerlijsten werden het afgelopen jaar gedomineerd door dit soort vlotgeschreven titels. Volgens de auteurs – meestal oud-journalisten, ex-vice-presidenten of op geld beluste hoogleraren – zal onze wereld binnen afzienbare tijd onherkenbaar veranderd zijn, dankzij de globalisering, de Web 2.0-technologieën of de klimaatverandering. De auteurs weten de oplossing, al blijft het vaak onduidelijk hoe ze tot hun bevindingen zijn gekomen. Geen doorwrocht wetenschappelijk onderzoek, maar gut feeling gekruid met marketingterminologie – en politici en CEO’s babbelen hun profetieën maar al te graag na. Dat zou wel eens verkeerd kunnen aflopen. 2008 wordt het jaar van de herbezinning. (MM)
Positivisme in het voetbal
Het aantal artikelen waar­in sportjournalisten dure woorden van hun betekenis ontdoen, nam in 2007 hand over hand toe. Volkskrant-redacteur Willem Vissers, die de voetballer Clarence Seedorf onlangs nog zonder voorbehoud ‘erudiet’ noemde, bezondigt zich er bijna wekelijks aan. Het meest in het oog springende slachtoffer van deze misplaatste dikdoenerij is het woord ‘positivisme’. Wie vertelt de verslaggevers eindelijk eens dat deze term geen synoniem is voor ‘optimisme’ of ‘enthousiasme’, maar staat voor een filosofisch en sociologisch stelsel dat slechts het zintuiglijk waarneembare wil betrekken in theorieën over mens en maatschappij (ofwel: zo’n beetje alles wat niet belangrijk is een beschouwing over voetbal)? Gelukkig wees journalist Arthur van den Boogaard zijn collega’s onlangs impliciet terecht. In zijn 1184 pagina’s tellende bloemlezing Sport. De 141 beste Nederlandse en Vlaamse sportverslagen valt het woord positivisme niet één keer. (PvO)
Jumpstylen
Het iets minder agressieve maar minstens zo debiele neefje van het ‘hakken’. Een kruising tussen de kippendans, Russische folklore en line dancing. Geen kaalgeschoren gabbers in Australian trainingspakken, zoals in de jaren negentig, maar gezonde Hollandse jongens met lachende gezichten. Op YouTube, TMF en MTV vlogen de jump-clips je in 2007 om de oren. In menige kroeg en jeugdkeet heeft de klassieker ‘Wie niet springt is een homofiel’ inmiddels Hazes’ ‘Hoogste tijd’ verdreven als uitsmijter. Maar niet in 2008. De nagel aan de doodskist van de jumpstyle is Hilbrand Nawijn. Na het zien van Nawijns stuiterende lijf op het nummer ‘Hey Jumpen’ haalt geen puber het meer in zijn hoofd om zich aan deze dans te wagen. (MM)
Ayaantje spelen
De Profeet is een perverseling en iedere moslim slaat zijn vrouw – met deze retoriek werd Ayaan Hirsi Ali wereld­beroemd. Dat wil ik ook, dacht de 22-jarige zogenaamde ex-moslim Ehsan Jami uit Leidschendam. En daar ging hij: de Koran was ‘verschrikkelijk’, de profeet Mohammed was net Hitler en alle moslims waren achterlijk. De gevolgen waren voor Jami niet prettig: hij werd bedreigd, kreeg klappen en moest verhuizen naar een safe house. Maar de maatschappelijke impact bleek toch een stuk bescheidener dan bij Ayaan, en inmiddels is de hype rond Jami zo goed als over. Ook Hirsi Ali zelf wordt trouwens steeds minder bekwaam in Ayaantje spelen: haar confidence trick met de Nederlandse staat over haar beveiliging in de VS liep voor de Somalische diva uit op een totale mislukking. (TN)
Doping in de wielersport
De doping-deconfiture in het wielrennen was het afgelopen jaar zo gigantisch dat het bijna lachwekkend werd. Bjarne Riis bekende epo te hebben gesnoept. Ivan Basso werd twee jaar geschorst vanwege bloeddoping. Jan Ulrich hing getergd zijn fiets aan de wilgen (overigens had hij, naar eigen zeggen, nooit doping gebruikt). Vervolgens ging de Tour van 2007 – ondanks draconische maatregelen vooraf – bijna ten onder aan de stimulantia, waarbij zelfs de brave Hollandse Rabobank-ploeg werd meegesleept in een affaire. Maar ziedaar: komend jaar verrijst het wielrennen uit zijn as. De renners worden eindelijk verstandig en de sport wordt voor het eerst in zijn bestaan schoon. In juli 2008 wint Michael Rasmussen alsnog de Tour – op een dieet van bruine boterhammen, havermout en karnemelk. (TN)
De celebrity sex tape
Toen in 1997 een videoband uitlekte waarop Pamela Anderson zich liet trakteren door haar echtgenoot Tommy ‘anaconda’ Lee, klonk in menig jongenskamer een zucht van ongeloof en opwinding. Tien jaar later kan een celebrity sex tape op evenveel enthousiasme rekenen als de dia-avondjes van oom Fred. Dat krijg je als én Paris Hilton én Kate Moss én Britney Spears ‘per ongeluk’ een homevideo laten slingeren. En als ook B-sterren als presentatrice Manon Thomas en ADO Den Haag-keeper Stefan Postma zich voor de lens in de kaart – of in iets anders – laten kijken. Mag in 2008 de videocamera weer bij het gourmetstel en de vakantiefoto’s worden opgeborgen? (RvdG)
Rucola
Misschien is het de zwierige naam, die, mits goed uitgesproken, klinkt als ‘roekeloos’ en daarmee het noeste keukenwerk een zweem van avontuur verleent. En ja, de Italiaan gebruikt het zelf ook. Op de pizza vooral, en uitsluitend vers. In Nederland begon de opmars van rucola dit jaar angstaanjagende vormen aan te nemen. Een paar jaar geleden was het een zurig kwakje pesto, nu werd menig broodje plotseling versierd met een droge, bittere en zelden smakelijke dot groen. Ongevraagd. Heeft verzet zin, in het land van salsa-saus, Chicken Tonight en Aardappel Anders? Nu het goedje steeds vaker rücksichtslos de basilicum verdringt in de salades of op de broodjes Caprese, kan Nederland niet langer lijdzaam blijven toekijken. Vooralsnog blijven we vreedzaam, en volgen wij een strategie van debunking. Rucola is familie van de radijs, en heet gewoon raketsla. We rest our case. (SD)
Stout
Het is ongeveer hetzelfde als de cabaretier die aankondigt: ‘Nu wordt het echt lachen’. Wéés het vooral, stout, maar praat er niet zoveel over. En kakel er in vredesnaam geen tijdschriften over vol, zelfs al zijn die ‘onmisbaar voor iedere vrouw die op zoek is naar de grenzen en contouren van het stoute bestaan anno nu’. Dat leidt onvermijdelijk tot de verBlokkering van lust en geilheid. Want wat was dit jaar hét thema van de Huishoudbeurs? Inderdaad. In 2008 betekent het woord gewoon weer wat het altijd betekende: wie het is, moet in de hoek. Of krijgt met de roe. (SD)
Staatsmoralisme
In 2007 maakte vadertje staat een glorieuze comeback. Goed, het was mis­schien wat doorgeschoten met die privatisering en terugtredende overheid, maar sinds het aantreden van Balkenende IV is het Rijk ineens veranderd in een bemoeizuchtige buurman die voortdurend over de heg loert. Minister Rouvoet voedt uw kinderen op, minister Plasterk verordonneert dat uw dochter niet langer als lustobject gezien mag worden, en als het aan het liberale Kamerlid Henk Kamp ligt, moet uw aanstaande importbruid uit Turkije straks eerst een DNA-test ondergaan om te zien of ze geen verre familie is. In 2008 zal de politiek zich gaan bezighouden met zaken die er écht toe doen: het ontslagrecht, de klimaatverandering en het fileprobleem. (TN)

Sander Donkers

Sekstapes en rucola

<div class="wpg-element paragraph">
08-12-2007 Samenstelling Nicole Carlier en Pieter van Os
</div>
Einstein zei ooit: ‘Niet alles dat je kunt tellen, telt. En niet alles dat telt, kun je tellen.’ Tegelijk kunnen vertellers zich het vertellen niet permitteren. En al helemaal niet als het om politici gaat, in een zaak van leven op dood als de oorlog in Uruzgan. Daarom enkele cijfers op een rij.

Slachtoffers en aandacht + Het aantal in Afghanistan gesneuvelde Nederlandse militairen tot nu toe: 12 (Ministerie van Defensie) + Percentage daarvan dat stierf in gevechtshandelingen: 50 (Ministerie van Defensie) + Het laatste jaar dat er net zoveel Nederlandse militairen sneuvelden: 1953 (Berekening Vrij Nederland) + Aantal Chinese gastarbeiders dat vorig jaar in Afghanistan werd gedood bij een aanval van de taliban: 11 (Afghan Independent Human Rights Commission/CNN) + Aantal gesneuvelde Amerikaanse militairen in Afghanistan tot nu toe: 464 (State Department/Washington Post) + Totaal aantal dodelijke slachtoffers van geweld in Afghanistan in het afgelopen jaar: 4000 (Onderzoek AP) + De verhouding burgerslachtoffers gemaakt door de taliban en door de ISAF-troepen: 1:1 (AP/Afghan Independent Human Rights Commission) + Aantal artikelen per Afghaanse oorlogsdode in 2006 in een selectie gerenommeerde internationale dag- en weekbladen: 1,67 (The Fund for Peace maakte de selectie en telde artikelen in een poging een beeld te krijgen van de media-aandacht voor verschillende oorlogen) + Aantal artikelen per oorlogsdode in Irak, in dezelfde selectie: 10,43 (The Fund for Peace maakte de selectie en telde artikelen in een poging een beeld te krijgen van de media-aandacht voor verschillende oorlogen) + En voor ieder Congolees slachtoffer van oorlogsgeweld: &lt; 0,01 (The Fund for Peace maakte de selectie en telde artikelen in een poging een beeld te krijgen van de media-aandacht voor verschillende oorlogen) + Verhouding van het aantal artikelen met de woorden ‘Irak’ en ‘oorlog’, in Nederlandse dag- en weekbladen van dit jaar, tot het aantal artikelen met de woorden ‘Afghanistan’ en ‘oorlog’, in dezelfde dag- en weekbladen: 2,25:1 (Lexis/nexis. Berekening Vrij Nederland. Geselecteerde dag- en weekbladen: AD, GPD-bladen, Volkskrant, Elsevier, Financiele Dagblad, De GroeneAmsterdammer, VN, NRC/Handelsblad, Parool, Telegraaf, Trouw)
Manschappen en kosten + Aantal Nederlandse, Engelse, respectievelijk Amerikaanse militairen in Afghanistan die meedoen aan de NAVO-operatie ISAF: 1649, 7000 en 15.000 (Ministerie van Defensie/<a href="http://www.mod.gov.uk" onclick="windowObj = top.open('http://www.mod.gov.uk','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="http://www.mod.gov.uk">www.mod.gov.uk</a>) + Aantal Nederlandse militairen in Afghanistan per miljard dollar van het Nederlandse bruto binnenlandse product (bbp): 2,3 (Senlis Council) + Aantal Turkse militairen in Afghanistan per miljard dollar van het Turks bbp: 3,0 (Senlis Council) + Aantal Amerikaanse militairen per miljard dollar van het Amerikaanse bbp: 1,1 (Senlis Council) + Het aantal extra militairen dat Amerika naar Afghanistan moet sturen om dezelfde moyenne als Nederland te halen: 15.420 (Senlis Council) + Aantal buitenlandse militairen per hoofd van de Afghaanse bevolking: 0,00125 (ISAF/NAVO/US State Department/berekening Vrij Nederland) + Hoeveel militairen meer lopen er rond in Kosovo, per inwoner: 24 (ISAF/NAVO/US State Department/berekening Vrij Nederland) + De factor waarmee een inwoner van Bosnië-Herzegovina meer financiële hulp krijgt van de internationale gemeenschap dan een Afghaan: 28 (Ministerie van Financien in Kabul, Afghanistan en UNDP) + Verhouding inkomen per hoofd van de bevolking Afghanistan/Bosnië-Herzegovina: 1:9 (Wereldbank) + De kosteninschatting van de Nederlandse operatie in Uruzgan, in december 2005, in euro’s per jaar: 178.000.000 (Brief aan de kamer, kenmerk: DVB/CV-388/05) + Huidige schatting van die kosten, in euro’s per jaar vanaf het begin van de operatie: 358.750.000 (Artikel-100-brief aan de kamer, van 30 november 2007) + Totale overheidsuitgaven, per jaar in euro’s, aan het behoud van het Nederlands cultureel erfgoed: 180.000.000 (Rijksbegroting 2007) + Aantal dollars dat China de komende jaar zal investeren in een Afghaanse kopermijn: 3.400.000.000 (China Economic Review, november 2007) + Prijs van het in Uruzgan gebruikte, onbemande vliegtuigje de Sperwer, in euro’s: 2.500.000. Aantal Sperwers dat inmiddels is neergestort: 2 (Ministerie van Defensie) + De export van opium als percentage van het Afghaans bbp: 50 (Afghan Opium Survey 2007, UNODC) + Aantal dollars dat de VS uittrokken voor de vernietiging van de papaveroogsten, in het jaar 2005 alleen: 780.000.000 (US State Department) + Het aantal dollars dat Amerika in Irak heeft gestopt sinds het begin van de oorlog, volgens het Witte Huis: 804.000.000.000 (Whitehouse.org) + De factor waarmee dit bedrag volgens het door Democraten beheerste congres moet worden vermenigvuldigd voor de werkelijke kosten: 2 (Washington Post) + Het bedrag dat Witte Huis-econoom Lawrence B. Lindsey in 2002 noemde, een voorspelling die hem zijn baan kostte: 200.000.000.000 (Washington Post) + De oorlogkosten zoals geschat door toenmalig staatssecretaris van Defensie Paul Wolfowitz, in datzelfde jaar voor de Senaat, in dollars: 0 (Washington Post) + Aantal kogels dat het Amerikaanse leger gebruikte per doodgeschoten opstandeling in Irak: 250.000 (<a href="http://www.globalsecurity.org" onclick="windowObj = top.open('http://www.globalsecurity.org','new60124','width=800,height=600,directories=no,location=no,menubar=no,resizable=yes,scrollbars=yes,status=no,toolbar=no');if (windowObj != null) {windowObj.focus()};return false;" class="normal" title="http://www.globalsecurity.org">www.globalsecurity.org</a>/Washington Post) + Aantal Nederlandse F16’s op vliegveld Kandahar: 6 (Ministerie van Defensie) + Aantal vlieguren die ze er op 22 november op hadden zitten: 8000 (Ministerie van Defensie)
Succes op ranglijsten + Ecologische voetafdruk van een Nederlander, ofwel: het aantal hectaren die een Nederlander nodig heeft om te kunnen voorzien in zijn consumptie van natuurlijke hulpbronnen: 4,7 (Living Planet Report 2004 van het Wereld Natuur Fonds) + Ecologische voetafdruk van een Afghaan, in hectaren: 0,3 (Living Planet Report 2004 van het Wereld Natuur Fonds) + Plaats die de Afghanistan inneemt op de lijst landen wier inwoners de kleinste ecologische voetafdruk hebben: 1 (Living Planet Report 2004 van het Wereld Natuur Fonds) + Aantal oorlogen waaraan Nederland actief deelnam sinds de Tweede Wereldoorlog: 7 (Het International Peace Research Institute in Oslo (PRIO) telt de oorlog in Indonesie (49), in Korea (50-53), Nieuw Guinea (&#8217;62, ondermeer de Slag bij Vlakke Hoek), 1e golfoorlog (&#8217;91), Kosovo (&#8217;99, in NAVO-verband), Afghanistan (&#8217;03-) en Irak (&#8217;03; hoewel menige Nederlander nog altijd denkt dat die oorlog slechts politiek werd gesteund, zo geeft ook PRIO toe.) Deelname aan VN-vredesmachten of &#8216;peace-keeping missions&#8217;, als in Bosnië en Libanon, rekent de organisiatie niet mee. Was dat wel zo geweest, dan zou Nederland nog geduchte concurrentie hebben gekregen van landen als Bangladesh en India, die zelden vrijwillig andere landen bombarderen, maar wel altijd klaar staan om in internationaal verband ergens in de wereld de vrede te bewaken.) + Positie van Nederland op de ranglijst meest oorlogszuchtige landen sinds de Tweede Wereldoorlog: 5 (Human Security Report/PRIO; Vier andere voormalig koloniale machten staan boven Nederland) + Aantal oorlogen dat Afghanistan begon tegen een ander land, sinds de Tweede Wereldoorlog: 0 (Fund for Peace) + De plaats die Afghanistan inneemt op de ‘Failed States Index’ van The Fund for Peace: 8 (Fund for Peace) + De plaats die Nederland inneemt op dezelfde index, met in totaal 178 landen: 163 (Fund for Peace) + Aantal niet-Europese landen dat het volgens het Fund beter doet dan Nederland: 2 (Fund for Peace) + Het minimum aantal vrouwen in de provincie Kandahar dat dit jaar zelfmoord pleegde door zichzelf in brand te steken: 77. (Afghan Independent Human Rights Commission/Washington Post)

Week 15

Week 14

Handel in doodsverwachtingen

Wie koopt de cijfers van de bank?

Wat Cruijff niet kan

Vroeger at alles beter

Meanderende geldstromen

De kleine wereld

Laat de crisis maar komen

Wall Street voor de Chinezen

De kleine wereld

De zaak-Herfkens (2) – Herfkens’ honger

De zaak-Herfkens – Het eigen belang van een Nederlandse armoedebestrijder

Kees van Twist, Museumdirecteur en ‘arca’

Sekstapes en rucola

Afghanistan in cijfers