Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Harry Mulisch. De tijd zelf. De Bezige Bij, 158 p. € 17,90
***
door Lisa Kuitert
Nagelaten werk
Pas met de dood van een schrijver wordt het ernst met het lezen, schreef Harry Mulisch in 1961. Nu hijzelf niet meer onder ons is, maken Marita Mathijsen en Arnold Heumakers werk van deze bewering. Een intrigerend drieluik, getiteld De tijd zelf, is daarvan het resultaat. De basis zijn nagelaten fragmenten van Mulisch. Die zijn kort maar wel echt Mulisch. Bestaat er wel een &#8216;nu&#8217;, als het moment waarop je het woord uitspreekt al verleden tijd is, zo vraagt onze Homerus zich af. De toelichting van Mathijsen laat zien hoe en wanneer de fragmenten geschreven moeten zijn, met Mulisch&#8217; dagboek als bron. De toelichting leest als een kort verhaal omdat Mathijsen ook haar eigen ervaringen (ze leest de meester op zijn sterfbed voor!) erin heeft verwerkt. Ook komen we te weten hoe het kan dat Mulisch zélf de opdracht aan Tonio van der Heijden voorin bepaalde: &#8216;Een groet van de dode aan de dode&#8217;. Heumakers geeft in een essay blijk van grondige kennis van Mulisch&#8217; oeuvre. Interessant boek, maar een beetje weinig tekst voor 158 pagina&#8217;s.
Paolo Sorrentino. Iedereen heeft gelijk. Lebowski, vertaling Etta Maris, 352 p., € 19,95
****
door David Duijnmayer
Roman
Iedereen heeft gelijk is het schrijversdebuut van de Italiaanse filmregisseur Paolo Sorrentino. Hoofdpersoon en ik-figuur Tony P. (&#8216;iemand die door mensen die graag etiketjes plakken een &#8220;nachtclubzanger&#8221; wordt genoemd&#8217;) vertelt in een aanstekelijke aaneenschakeling van nu eens opgewekte, dan weer cynische monologen over zijn leven als zanger, over zijn ontmoeting met Sinatra, over kopstukken van de maffia, over zijn vrouw en over andere vrouwen, over zijn cocaïnegebruik, over het leven in Italië, het leven in Brazilië en over het leven in het algemeen.
Er valt veel lovends over Iedereen heeft gelijk te zeggen, maar Sorrentino is eerst en vooral stilist, een vormgever die de rauwe Italiaanse werkelijkheid gebruikt als grondstof voor zijn kunst. De wandtegeltjeswijsheden in zijn monologen zijn talrijk: &#8216;Het bestaan moet snel worden afgelegd. En wel slippend door de bochten.&#8217; Of deze: &#8216;Uiteindelijk is het leven een fabelachtige kutzooi. En waar moeten wij ons op concentreren? Op die kutzooi? Of op het fabelachtige?&#8217;
Chuck Palahniuk. Snuff. De Geus, vertaling Inge Pieters, 220 p., € 15,-
***
door David Duijnmayer
Roman
Terwijl zijn nieuwste boek Damned net is verschenen, moe-ten Nederlandse Palahniuk-lief-hebbers het nog even doen met het nu pas in vertaling versche-nen Snuff uit 2008. Chuck Palah-niuk, doorgebroken na de verfil-ming van zijn debuutroman Fight Club, staat bekend om een overdaad aan seks en geweld in zijn romans, en zijn neiging tot choqueren. Dat doet hem wel tekort, want wie zo veel vaart weet te stoppen in een roman die zich geheel op de set van een pornofilm afspeelt, heeft veel in zijn mars. Snuff biedt een zwartgallig en ranzig inkijkje in de porno-industrie, maar is vooral indrukwekkend door Palahniuks vermogen een plot te creëren op de vierkante millimeter: van niet meer dan vijf personages in het decor van een strak georganiseerde gangbang weet hij verrassend veel te maken. Met ook nog een goede dosis (soms wat flauwe) humor en triviale Hollywood- en pornoweetjes .
Elle van Rijn. De dag waarop ik Johannes Klein doodreed. Anthos, 224 p., € 18,95
**
door Anne Versloot
Roman
Schuldgevoel, (familie-) geheimen, verlangens, het noodlot &#8211; het zit allemaal in de vierde roman van Van Rijn. Hoe het afloopt, is in de titel al dui-delijk. Maar eer het zover is, onthullen de drie ik-figuren álles over kinderboekenschrijfster Vanessa, corporate bedrijfsbal John en diens tienjarige zoon Johan. En dat valt niet mee. Wat een misère. Wat een getob. Wat een narigheid. Denk je alles gehad te hebben, doet Van Rijn er nog een schepje bovenop. &#8216;Ik had hem niet no-dig. Ik had slechts wat zaad nodig. Snel en agres-sief zaad. [&#8230;] Vandaag nog.&#8217; Alle verhaallijnen &#8211; én een mooie verrassing &#8211; komen uiteindelijk netjes bij elkaar. Misschien geen Grote Literatuur, maar wel een roman die lekker wegleest. Al moet je wel tot aan je nek door de drek.
Eef Lanoye. Sterrenogen. De Arbeiderspers, 143 p., € 16,50
**
door Marte Kaan
Roman
Schrijven over seks is moeilijk. In Sterrenogen doet de Belgische Eef Lanoye een poging. Gebrek aan vindingrijkheid kun je Lanoye niet verwijten: een flink deel van het spectrum aan seksuele mogelijkheden wordt verkend, van sadomasochisme en aanranding tot seks met dieren en vreemden op fetisjfeesten. Hier en daar wordt een psychologisch motief gesuggereerd, maar in de meeste verhalen lijken de personages vooral te worden gedreven door pure lust. Niks mis mee, ware het niet dat werkelijk alles beschreven wordt. &#8216;Porno is per definitie saai,&#8217; zegt Lanoye zelf. Zij wil wel directheid, maar dan in &#8216;mooie taal&#8217;. Mooie taal heeft soms meer te maken met de woorden die je niet, dan die je wel gebruikt. En daar slaat Lanoye de plank mis.
Kopano Matlwa. Gedane zaken. Ailantus, vert. Lidwien Biekmann, 207 p., € 18,95
****
door Eva Gerrits
Roman
Nadat pupillen van een Zuid-Afrikaanse eliteschool voor zwarte kinderen zijn betrapt bij een seks-experiment, wordt de blanke priester Bill gestuurd om orde op zaken stellen. De zwarte schooldirectrice Mohumagadi herkent hem van vroeger, toen ze stiekem verliefd waren. Het weerzien is op zijn zachtst ongemakkelijk en Mohumagadi&#8217;s rancune over wat de zwarte Afrikaan door de witte mens is aangedaan, neemt steeds verstikkender vormen aan, tot de onbuigzame directrice barst. Gefrustreerd slachtofferschap en oververhitte post-apartheidsambities zijn zware thema&#8217;s, maar Gedane zaken klinkt vitaal en hilarisch, en in een paar pagina&#8217;s doorgrondt de jonge Kopano Matlwa (1985) haar personages en de achtergronden bij haar verhaal beter dan menige gearriveerde auteur in een hele roman. Enige minpunten zijn het voorspelbaar onvoorspelbare einde en het feit dat Gedane zaken (neem bijvoorbeeld de titel) een boek met zo&#8217;n duidelijke boodschap is: &#8216;Zelfs Mohumagadi wist dat we op een bepaald moment moeten stoppen met haten.&#8217;
Talitha Stevenson. Verdwijnen. Signatuur, vertaling Anne Jongeling, 352 p., € 19,95
***
door Eva Gerrits
Roman
Charlie en Leila zijn getrouwd en leiden een yuppenleven in Londen, waar alleen Charlie van geniet. Leila voelt zich er steeds meer van vervreemd. Ze verdwijnt uit haar oude leven en raakt betrokken bij een opvanghuis voor kinderen. Maar helemaal verdwijnen gaat niet &#8211; om zichzelf terug te vinden moet ze haar verleden onder ogen zien. Wie dit een tuttige uitdrukking vindt, kan Verdwijnen beter overslaan; liefhebbers van closure-achtige verhalen over emotionele worstelingen en mensen die ergens mee in het reine moeten zien te komen (en dat uiteindelijk ook dóén) zonder dat het al teveel schuurt, kunnen hun hart ophalen. De financiële crisis dient als &#8216;groter verhaal&#8217;, met het opvanghuis en de maatschappelijk betrokken jeugdwerkers als (voor de hand liggend) contrast. Hoe vaak de crisis ook wordt aangestipt en hoe dof de ellende van de ontspoorde jongeren ook is, het blijft bijzaak: de dringendste vraag is of hij haar terugkrijgt.
Craig Thompson. Habibi. Oog &#038; Blik/De Bezige Bij, 672 p., € 34,90
***
door Peter Breedveld
Strip
Habibi van Craig Thompson speelt zich af in een Arabische fantasiewereld, waar de nostalgische, sprookjesachtige idylle van 1001 Nacht ruw wordt verstoord door modernistische pijpleidingen en een gigantische afvalberg, die het landschap in rap tempo verzwelgen. De bewoners van een sultanaat leven in een open riool, waar schoon water een schaars goed is, omdat de sultan zich de nabijgelegen rivier heeft toegeëigend voor eigen gebruik.
In deze hel is de ontluikende liefde tussen hoofdpersonen Zam en Dodola natuurlijk gedoemd om in de kiem te worden gesmoord, want ook seks is verworden tot een ordinair ruilmiddel en een symbool van onderdrukking. Geen zinderende zinnelijkheid in dit oriëntalistische sprookje, maar onvervalst calvinistische schuld en schaamte.
Visueel een uitzinnig festijn, inhoudelijk een sombere donderpreek, bijna zevenhonderd pagina&#8217;s dik, maar verteld in een moordend tempo, vol spectaculaire actiescènes. Het moralisme ligt er veel te dik bovenop, maar Thompsons kracht als verhalenverteller maakt dat helemaal goed.
Lucebert. Unica. De Bezige Bij, € 99,-
****
door Lisa Kuitert
Poëzie
Lucebert kennen we als dichter en als kunstenaar, en dat hij veel van boeken hield staat inmiddels ook vast. Maar dat hij ze zelf máákte, dat is andere koek. Zeker acht unieke privé-uitgaven, met eigen poëzie en beeldend werk, fabriceerde hij rond 1950. De Bezige Bij brengt er nu zeven in een facsimile editie, ingeleid door Suzanna Héman en Piet Gerbrandy. De achtste is als illustratie opgenomen bij de inleiding. In de voor Lucebert woelige jaren 1949-1951 woonde de dichter in huis bij Bert Schierbeek. Hij kreeg een relatie met diens vrouw Frieda Koch, aan wie menig boekje is opgedragen. &#8216;Mijn heupgewei verheugt zich&#8217; dichtte hij voor haar. De facsimile&#8217;s bevatten veel ongepubliceerd werk en hebben de vorm zoals Lucebert ze maakte, inclusief de vegen, het plakkertje op de rug, het soms wat grauwe papier. Het geheel zit in een cassette die amper in de boekenkast past. Liever dan dat, zou je ze willen uitstallen. Het zijn schitterende boeken, want de term &#8216;unica&#8217; is vanaf nu niet meer bruikbaar voor dit werk.
F. Starik. Een steek diep. Nieuw Amsterdam, 256 p., € 16,95
****
door Bouke Vlierhuis
Poëzie
Dichter F. Starik zorgt dat er bij eenzame uitvaarten (uitvaarten waar geen familie bij kan of wil zijn) in Amsterdam een dichter aanwezig is met een speciaal voor de gelegenheid gemaakt gedicht. Na afloop brengt hij verslag uit op het eenzame uitvaartweblog. In 2005 verscheen een selectie van deze verslagen in De eenzame uitvaart. Zes jaar en tientallen uitvaarten later is er Een steek diep. Dit boek bevat gedichten van Starik zelf maar ook van Eva Gerlach, Neeltje Maria Min, Menno Wigman en andere topdichters, ingebed in trieste maar fascinerende inkijkjes in het leven aan de zelfkant. Stariks ironische en geestige stijl houdt de verslagen luchtig maar kan de grote emotionele betrokkenheid van de dichter niet verhullen.
Non-fictie
Annerieke Goudappel. Vagebond. Atlas, 160 p., € 22,95
door Ibrahim Selman
Reizen 
In haar reisverhaal Vagebond stelt Annerieke Goudappel zich ten doel de wegen van de soefi&#8217;s te doorgronden, na te gaan hoe zij de geestelijke ruimte betreden. In de woestijnstad El Oued in Algerije gaat ze dat uitproberen, tijdens een internationale conferentie van de soefi&#8217;s, waar ze als hoge gast wordt ontvangen door de hoogste soefi, de sjeik. Ze wordt welhaast op handen gedragen. Goudappels interesse voor soefisme is aangewakkerd door lezing van de Amerikaan Paul Bowles (1910-1999) en de Zwitserse Isabelle Eberhardt (1877-1904). Haar bewondering voor deze twee schrijvers, die hun leven en werk aan Noord-Afrikaanse culturen en dito religies hebben besteed, domineert gelukkig het boek. Voor de rest blijft ze vooral een sceptische toekijker. De spirituele wereld van de soefi&#8217;s blijft voor haar, en daarmee voor ons, ondoorgrondelijk.
Joe Sacco. Gaza 1956. Atlas, 432 p., € 29,95
door Peter Breedveld
Strip
Tijdens de Suezcrisis in 1956, toen Israëlische troepen korte tijd de door Egypte bestuurde Gazastrook bezetten, vonden twee in de vergetelheid geraakte massamoorden plaats. In de steden Khan Yunus en Rafah werden vaders, zoons en echtgenoten door de Israëlische troepen uit hun huizen gehaald, op een rij gezet en zonder pardon doodgeschoten. In Rafah werden de mannen verzameld op een schoolplein, met knuppels geslagen en urenlang geterroriseerd. Striptekenaar Joe Sacco brengt deze twee tragedies, op basis van ooggetuigenverslagen, in zijn nieuwe boek Gaza 1956 intens in beeld. Je kunt de paniek van de Palestijnen voelen, hun angst ruiken. De sardonische humor en Sacco&#8217;s relativisme houden de boel verteerbaar. Qua beeldritme, verteltempo en sfeertekeningen is hij in dit boek op de top van zijn kunnen. Dit leest als een getekende film.

Lisa Kuitert

Marte Kaan

Peter Breedveld

David Duijnmayer

Fictie

Annerieke Goudappel. Vagebond. Atlas, 160 p., € 22,95
***
door Ibrahim Selman
Reizen
In haar reisverhaal Vagebond stelt Annerieke Goudappel zich ten doel de wegen van de soefi&#8217;s te doorgronden, na te gaan hoe zij de geestelijke ruimte betreden. In de woestijnstad El Oued in Algerije gaat ze dat uitproberen, tijdens een internationale conferentie van de soefi&#8217;s, waar ze als hoge gast wordt ontvangen door de hoogste soefi, de sjeik. Ze wordt welhaast op handen gedragen. Goudappels interesse voor soefisme is aangewakkerd door lezing van de Amerikaan Paul Bowles (1910-1999) en de Zwitserse Isabelle Eberhardt (1877-1904). Haar bewondering voor deze twee schrijvers, die hun leven en werk aan Noord-Afrikaanse culturen en dito religies hebben besteed, domineert gelukkig het boek. Voor de rest blijft ze vooral een sceptische toekijker. De spirituele wereld van de soefi&#8217;s blijft voor haar, en daarmee voor ons, ondoorgrondelijk.
Joe Sacco. Gaza 1956. Atlas, 432 p., € 29,95
***
door Peter Breedveld
Strip
Tijdens de Suezcrisis in 1956, toen Israëlische troepen korte tijd de door Egypte bestuurde Gazastrook bezetten, vonden twee in de vergetelheid geraakte massamoorden plaats. In de steden Khan Yunus en Rafah werden vaders, zoons en echtgenoten door de Israëlische troepen uit hun huizen gehaald, op een rij gezet en zonder pardon doodgeschoten. In Rafah werden de mannen verzameld op een schoolplein, met knuppels geslagen en urenlang geterroriseerd. Striptekenaar Joe Sacco brengt deze twee tragedies, op basis van ooggetuigenverslagen, in zijn nieuwe boek Gaza 1956 intens in beeld. Je kunt de paniek van de Palestijnen voelen, hun angst ruiken. De sardonische humor en Sacco&#8217;s relativisme houden de boel verteerbaar. Qua beeldritme, verteltempo en sfeertekeningen is hij in dit boek op de top van zijn kunnen. Dit leest als een getekende film.

Non-fictie

Interview Thé Tjong-Khing
Er zullen niet zo heel veel Nederlanders zijn die het werk van Thé Tjong-Khing (1933) niet kennen. Wie niet is opgegroeid met zijn kinderboekentekeningen &#8211; Vos en Haas, Kleine Sofie en Lange Wapper, boeken van Miep Diekmann en Guus Kuijer, meer dan driehonderd kinderboeken in totaal &#8211; is ze tegengekomen bij het voorlezen aan kinderen of kleinkinderen. Verschillende keren bekroond met een Gouden Penseel, één keer met de Woutertje Pieterse Prijs, altijd de hemel in geprezen door de critici. Vorig jaar kreeg hij de Max Velthuijs-prijs, een oeuvreprijs voor kinderboekenillustratoren. Dit jaar komt er in het Haagse Kinderboekenmuseum een overzichtstentoonstelling van zijn werk. &#8216;De Moeder aller Tentoonstellingen,&#8217; belooft hij met zelfspot.
Naturalisme
Lang, lang geleden was Thé (Thé is zijn familienaam, Tjong-Khing zijn voornaam) ook een van de belangrijkste striptekenaars van het land. Begonnen in de studio&#8217;s van Marten Toonder werd hij vooral bekend van Arman &#038; Ilva, de hyperrealistisch getekende (&#8216;naturalistisch&#8217; noemt hij het zelf) sciencefictionstrip die in de jaren zeventig jarenlang dagelijks in de kranten van de GPD stond. In 1975 was hij medeoprichter van De Vrije Balloen, een satirisch stripblad voor volwassenen dat acht jaar heeft bestaan. Daarnaast tekende hij ook nog strips voor het meisjesblad Tina, naast Donald Duck het enige succesvolle stripblad in het land.
Thé tekent al dertig jaar geen strips meer, met uitzondering van een bijdrage voor het boek Strips in Stereo (2006) van Fokke &#038; Sukke-tekenaar Jean-Marc van Tol en Gerrit de Jager (De Familie Doorzon). Hij verstripte er een liedtekst van Johnny Hoes voor. &#8216;Dat is me niet meegevallen,&#8217; zegt hij nu. &#8216;Ik ben het naturalistische tekenen een beetje kwijt, en merkte dat ik ontzettend veel moeite had met het perspectief in de plaatjes.&#8217;
Sardonische satire
Uitgeverij Sherpa is nu bezig met het heruitgeven van zijn strips in prachtig verzorgde boeken in oblongformaat. Lekker groot, zodat zijn tekeningen tot in detail te bestuderen en te bewonderen zijn. Negen delen zijn er inmiddels, zeven met Arman &#038; Ilva-verhalen en twee met zijn Storende verhalen uit De Vrije Balloen. Juweeltjes van sardonische satire zijn dat. In elk deel staat een voorwoord van een collega (o.a. Dick Matena, Peter Pontiac, Jan Kruis), die meestal superlatieven tekort komt om zijn bewondering te uiten. &#8216;Weet je dat ik pas nu weet, nu ze dat in hun voorwoord schrijven, dat ze me zo goed vinden?&#8217; zegt Thé. &#8216;Toen ik ermee bezig was, hoorde ik nooit wat. Dat deed je ook niet, in die tijd.&#8217;
Van de lezers van Arman &#038; Ilva ontving hij ook nooit één reactie. &#8216;Ik had geen idee of die strips wat deden. Pas later werd er van alles over geschreven. Als ik ergens zit te signeren, staan er regelmatig mensen voor me met albums waarin ze de strips hebben geplakt die ze elke dag trouw uit de krant knipten. Terwijl ik altijd dacht dat niemand er wat aan vond!&#8217;
Wat hem ook heeft verrast toen hij de heruitgaven inkeek, is dat de verhalen, van de inmiddels overleden Lo Hartog van Banda (die ook Ti-Ta-Tovenaar en De Bereboot schreef), nog niets aan kracht hebben ingeboet. &#8216;Ze staan nog recht overeind. Over sommige scènes ben ik nog steeds heel tevreden.&#8217;
Hitchcockiaans
Hij is al achtenzeventig jaar, maar dat is hem niet aan te zien. Hij is grijs, verder ziet hij er hetzelfde uit als toen hij in de jaren zeventig een bekende Nederlander werd door maanden achtereen de winnaar te zijn van de televisiefilmquiz Voor een briefkaart op de eerste rang. Hij wist zo belachelijk veel dat Gerard Cox en Frans Halsema hem het onderwerp maakten van een hilarische sketch.
Thé praat niet graag over zichzelf. Alle loftuitingen ten spijt is hij nog steeds onzeker. &#8216;Bij elke nieuwe opdracht denk ik dat het de laatste is, dat ze me daarna niet meer willen.&#8217; Tijdens ons gesprek brengt hij het onderwerp steeds weer op film. &#8216;Ga jij vaak naar de bioscoop? Welke film heb jij het laatst gezien?&#8217; Erg te spreken over de hedendaagse filmkunst is hij niet. &#8216;Ik zag laatst Black Swan, wat een vreselijke film. Zo bombastisch. Alles is er erg aan, beeld, geluid, verhaal. Ik vind een film nooit meer honderd procent leuk. Ik zit er altijd over te zeuren tegen mijn vrouw. Titanic, heb je díe gezien? Pfff.&#8217;
Het medium strip was een middel om zelf regisseur te zijn. &#8216;Ik waande me een filmer, vond het geweldig om te doen.&#8217; Dat zie je aan zijn werk af. In Arman &#038; Ilva spelen gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal een grote rol. Thé laat zijn &#8216;camera&#8217; hitchcockiaans in- en uitzoomen.
Griekse vazen
&#8216;Nu zou ik dat niet meer zo doen,&#8217; bekent Thé. In zijn kindertekeningen draait het dan ook erg om de suggestie. &#8216;Ik begon daarmee toen ik de afbeeldingen op oude Griekse vazen zag,&#8217; vertelt hij. &#8216;Ik zag dat een tekening krachtiger wordt als je de kijker zelf laat invullen wat de tekenaar weglaat.&#8217;
Hoewel hij geen stripliefhebber is, en ook nooit is geweest, is hij erg gecharmeerd van de Franse striptekenaar Jacques de Loustal. &#8216;Zijn werk was echt een ontdekking voor mij. Loustal laat het naturalisme helemaal los en experimenteert met sfeer en kleur. Zijn geabstraheerde figuren kloppen helemaal niet, en toch werkt het. Ik wist niet dat dat kon in strips.&#8217;
Hij is met striptekenen gestopt omdat hij steeds hetzelfde moest tekenen en altijd tegen deadlines moest vechten. &#8216;En bij strips wordt elk plaatje dat je tekent, vermoord door het volgende plaatje. Aan de andere kant kun je op die manier heel mooi beweging suggereren. Ik ben er heel dubbel over.&#8217; Bij zijn kinderboekenillustraties, vertelt hij, &#8216;kun je net zo lang pielen tot je precies krijgt wat je wilt&#8217;.
&#8216;Strip is een raar medium,&#8217; vindt Thé. &#8216;Eigenlijk is het iets voor meisjes, omdat die goed zijn in multitasking.&#8217; Behalve dan dat het vooral jongens zijn die strips lezen. Hij grijnst een beetje vals, want hij vindt het leuk om te sarren, en zegt dan: &#8216;Omdat die geen fantasie hebben.&#8217;
De strips van Thé Tjong-Khing worden uitgegeven door Sherpa, € 24,95 per album. Op 29 september opent in het Haagse Kinderboekenmuseum de expositie ‘Thé Tjong-Khing – van strip tot sprookje’. Thé heeft een website: www.thetjongkhing.nl

‘Strip is een raar medium’; LITERAIRE STRIPSPECIAL

Michel Houellebecq. De kaart en het gebied. De Arbeiderspers, 400 p., vertaling Martin de Haan, € 19,95
*****
door Nausicaa Marbe
Roman
De kaart en het gebied vertelt de levensgeschiedenis van de elckerlyk Jed Martin, een kluizenaar die uitgroeit tot puissant rijk en beroemd schilder. Houellebecq schetst via zijn wedervaren een blauwdruk van het Frankrijk van de jaren 2040, als de roman eindigt. Weg is het post-9/11-fatalisme, in handen van nieuwe, francofiele migranten is Frankrijk van industrieland verworden tot succesland van toerisme en ecologische landbouw, alle krimpgebieden bevolkt door gastvrije kapitalisten. Niet alleen in essayerende passages duikt Houellebecq op, hij wurmt zich ook als personage in het hart van de roman, als Jed bij hem aanklopt voor een catalogusvoorwoord. Depressief, altijd kachel, in pyjama, onwelriekend, ten prooi aan eczeem. Fenomenaal steekt Houellebecq hier de draak met zijn mediabeeld. Even makkelijk schrijft hij zichzelf er ook uit, via een onheilspellende cliffhanger. Deze Houellebecq-roman is verrassend optimistisch: de mens kan het leven in haast boeddhistische schoonheid ondergaan. Ook het waardenvaste Frankrijk komt tot inkeer: de xenofobe boer wordt verdreven door de vrolijke kosmopoliet. Zo schiep Houellebecq de rijke topografie van de anti-Weltschmerz.
Joseph O&#8217;Connor. Volgspot. Anthos, 250 p., vertaling Harm Damsma en Niek Miedema, € 19,95
****
door Hans van den Bergh
Roman
In O&#8217;Connors jongste roman Volgspot (Ghost Light) dwaalt een bejaarde, aan de drank verslingerde actrice door Londen, die zichzelf &#8211; goeddeels volgens de techniek van de &#8216;stream of consciousness&#8217; (innerlijke monoloog) &#8211; het verhaal vertelt van haar gepassioneerde jeugdliefde voor de Ierse dramaschrijver J.M. Synge. Ook zij is een Ierse en heet bovendien Molly, dus de verwijzing naar het laatste hoofdstuk van Joyce&#8217; Ulysses is onontkoombaar. Maar net als Joyce experimenteert O&#8217;Connor nog met een hele serie andere vertelwijzen: de ik-vertelling, toneelscènes, de jij-verteltrant, brieven, dialogen, enorme tijdsprongen en semibiografische elementen. In grote lijnen is de geschiedenis waar gebeurd, maar de meeste details heeft de auteur naar zijn hand gezet als een lofzang op een (overigens onvervulbare) absolute liefde, de schoonheid van het Ierse land en de meeslepende taalrijkdom van het lijdzame maar altijd verder fantaserende Ierse volk. De technische hoogstandjes zouden niet altijd nodig zijn geweest, maar de geniale, voortbruisende woordenstroom is een eindeloze verrukking. Sommige passages zou je uit je hoofd willen leren om ze voorgoed met je mee te dragen.
Sacha Sperling. Ik, voor eeuwig. Meulenhoff, 192 p., vertaling Kiki Coumans, € 18,95
**
door Marjolijn Pouw
Roman
Waarom maken mensen kinderen als ze die alleen maar verwaarlozen? De veertienjarige Sacha Winter snuift, drinkt, blowt, steelt, pijpt en voert geen klap uit op school, maar zijn artistieke moeder is te veel met zichzelf bezig om dat in de gaten te hebben. Zijn orthodox-joodse vader laat hem ook maar tobben, net als zijn vriendjes en de leraren van zijn prestigieuze middelbare school. Als Sacha&#8217;s kwade genius en grote liefde, de iets oudere Augustin, hem verlaat, eclipseert deze hedendaagse Franse Narcissus &#8216;in het melkwegstelsel&#8217; en schrijft zijn memoires. &#8216;Sacha is slechts een dromer, zijn kat heet Chimaera en ook dat is een leugen,&#8217; zo eindigt dit opgefokte, humorloze boekje. Probeert de als fatale jongen op het kaft poserende Sperling (18) Bonjour Tristesse over te doen, Françoise Sagans schandaalsucces uit 1954? Wonderlijk dat zulke puberromans hier vertaald worden, terwijl we al zo&#8217;n vrolijke overdaad van eigen bodem hebben.
Chris Adrian. Het kinderziekenhuis. Ailantus, 592 p., vertaling Leen Van Den Broucke, An de Greef en Marijke Versluys, € 29,95
***
door David Duijnmayer
Roman
Chris Adrian werd door The New Yorker benoemd tot een van Amerika&#8217;s beste schrijvers onder de veertig. Hij is kinderarts en studeerde theologie. In zijn tweede roman Het Kinderziekenhuis komen al deze specialismen bij elkaar. Een kinderziekenhuis is het enige gebouw ter wereld dat een apocalyptische zondvloed weerstaat. Met horten en stoten evolueert het ziekenhuis tot een op zichzelf staande samenleving, waarbij de overheersende aanwezigheid van engelen en de verrichting van een wonder hier en daar mooi contrasteert met het medisch-wetenschappelijke taalgebruik dat wordt gebezigd. Een ambitieuze, goed geschreven, humoristische en magische roman, die misschien zelfs wel meesterlijk had kunnen zijn als Adrian zich iets meer had weten te beheersen.
Li Kunwu en P. Otié. China deel 1: De tijd van de vader. Oog &#038; Blik/De Bezige Bij, vertaling Ernst van den Hemel, 248 p., € 19,90
****1/2
door Peter Breedveld
Strip
Een van de indrukwekkendste gebeurtenissen in de moderne wereldgeschiedenis is de Chinese Culturele Revolutie. Daarbij overspoelden woedende horden jonge Chinezen, de Rode Brigades, het land in een strijd tegen alles wat aan het &#8216;feodale&#8217; China of decadente Westen herinnerde. Individuen, gezinnen, hele dorpsgemeenschappen werden tot vijand van de revolutie verklaard en kapotgemaakt. Tekenaar Li Kunwu laat in het schokkend openhartige boek De tijd van de vader, het eerste deel van de nieuwe reeks China, zien hoe hij als dader was betrokken bij die verschrikkingen. Het is een adembenemende helletocht en Kunwu is een fantastische tekenaar. Met zijn expressieve, vette lijnen en volgepropte plaatjes weet hij de onontkoombare dreiging van de razende massa, de claustrofobische angstaanjagendheid daarvan, perfect over te brengen. De belettering van dit stripboek is afschuwelijk. De uitgevers volstaan met een priegelig fabriekslettertje, dat ontzettende afbreuk doet aan de compositie van Kunwu&#8217;s pagina&#8217;s.
Jenny Valentine. Het dubbelleven van Cassiel Roadnight. Moon, vertaling Jenny de Jonge, 239 p., € 16,95, 14+
****1/2
door Joukje Akveld
Jeugdroman
Nog voor het young-adultgenre in Nederland explodeerde en elke uitgeverij z&#8217;n eigen jongerenlijn begon, was er de Engelse Jenny Valentine, auteur van weldadig goed geschreven plot-driven jeugdromans. Het dubbelleven van Cassiel Roadnight is een Valentine pur sang met als motor weer een opmerkelijk uitgangspunt. De zestienjarige Chaps heeft geen familie, kent z&#8217;n eigen identiteit niet en voelt zich niemand. Als de mensen in hem de sinds twee jaar vermiste Cassiel Roadnight denken te herkennen, ontkent hij dat niet. Chaps wordt een leven in gekatapulteerd dat niet het zijne is. Op achtbaansnelheid duikt de lezer een bizarre reeks verwikkelingen in die Valentine op de laatste pagina als altijd vaardig aan elkaar punnikt. Met zinnen die verpletteren door hun eenvoud en een personage dat ontroert in z&#8217;n afgrondelijke eenzaamheid. Oorspronkelijk en verbijsterend goed, deze nieuwe Valentine.

Joukje Akveld

Nausicaa Marbe

Hans van den Bergh

Marjolijn Pouw

fictie

Aat Ceelen. King, een komedie. Nieuw Amsterdam, 192 p., € 16,50
**
door Aart van Zoest
Bundel
Aat Ceelen moest maar eens wat bekender worden, zal zijn uitgeverij hebben gedacht. Vandaar dat van zijn nieuwste boek King, een komedie een soort Aat-Ceelen-kennismakingspakketje is gemaakt, met behalve &#8216;King&#8217; de bonusverhalen &#8216;Strovuur&#8217;, &#8216;Big en muis&#8217;, &#8216;De bril&#8217;, &#8216;Het slagersmeisje&#8217; en &#8216;Pjotrs sigaar&#8217;, die alle eerder verschenen in de jaren negentig. Ceelen moet het vooral hebben van zijn licht cynische humor en schrijfstijl. Hij heeft een indrukwekkend repertoire aan volkse uitdrukkingen tot zijn beschikking en King is dankzij zijn taalgebruik een tamelijk geslaagd personage. Wie moet lachen om uitroepen als &#8216;krijg nou de blafschurft&#8217; zal aan dit boek een plezierige middag beleven. Maar veel meer dan dat heeft King, een komedie niet om het lijf.
Louis Paul Boon. Verzameld werk deel 13: De paradijsvogel/Het boek Jezebel/De meisjes van Jesses. De Arbeiderspers, 552 p., € 29,95
***
door Marjolijn Pouw
Romans
Deel 13 van Boons Verzameld werk bevat drie romans over de plaag van onze tijd: de sensatie-industrie, die elke uitspatting van mediasterren volgt. Boons parabels spelen zich af in de poel van verderf Babylon, waar wordt gevoosd, geslagen, gemoord en verkracht, en waar buiten drugs en drank niets telt. Hoe dat afloopt zien we in De meisjes van Jesses. Als doe-het-zelf antichrist Jesses voor de rechter de sadistische moorden moet verantwoorden waartoe hij zijn vrouwen heeft aangezet, zegt hij smalend: niet ik, maar jullie maken jullie kinderen tot wat ze zijn. De bundel is van een enthousiasmerend nawoord voorzien, maar doet mij naar Boons andere werk verlangen, waar zijn belangstelling voor kleine meisjes minder obsessief is en paradijsvogels nog een kans hadden.
Jan Vantoortelboom. De verzonken jongen. Contact, 208 p., € 21,95
***
door Marjolijn Pouw
Roman
Wie van onbekommerde, goed geschreven en geconstrueerde plattelandsromans houdt, zal plezier beleven aan Jan Vantoortelbooms debuut. Alle elementen van het genre zijn erin te vinden: ruimte, beesten, boerenkinderen, een goedmoedige pastoor en geheimen van volwassenen. Hier gaat een jongen op zoek naar de geschiedenis van zijn ouders. Bij hen wordt op een dag door een deftige stedeling een bruine envelop bezorgd, die maakt dat hun (schoon)vader zich verhangt. Wat zit erachter? Niemand van de direct betrokkenen wil praten, maar Stoffel Vanheule, tweedegraads &#8216;incestfabricaat&#8217;, achterhaalt de troebele waarheid.
Perihan Magden. Twee meisjes. Een liefdesgeschiedenis. Athenaeum, vertaling Hamide Dogan, 302 p., € 19,95
****
door Kristien Hemmerechts
Roman
Twee meisjes. Een liefdesgeschiedenis van Perihan Magden verscheen al in 2002. Drie jaar later werd de succesvolle roman verfilmd. Orhan Pamuk betuigde openlijk zijn steun aan het werk van zijn controversiële landgenote. &#8216;Lees haar boeken!&#8217; Nu is er een uitstekende Nederlandse vertaling. Magdens roman is raadselachtig en ongrijpbaar. De sterkste scènes zijn die waarin in Istanbul de lijken van jonge mannen worden ontdekt. Wie is verantwoordelijk voor de moorden? Kan het dat de meisjes zich hebben willen wreken? Het Turkije dat Magden neerzet is een paternalistische maatschappij. Vrouwen overleven door mannen op te vrijen om geld van hen los te troggelen. Dag en nacht proberen ze mannen te behagen, terwijl die hen eigenlijk onderdrukken. Zijn de mannen daarom vermoord? En hebben de meisjes dat dan gedaan? Een antwoord krijgt de lezer niet. Magden verkiest suggestie boven eenduidigheid. Het resultaat is een intrigerende roman die de lezer na lectuur niet gauw loslaat.
Miquel Bulnes. Het bloed in onze aderen. Prometheus, 624 p., € 24,95
****
door Anne Versloot
Historische roman
Na zijn kolderieke ziekenhuiskomedies gooit Miquel Bulnes het over een heel andere boeg. Een schitterende historische roman levert hij af die pal voor de Spaanse burgeroorlog speelt, in de jaren twintig van de vorige eeuw. De periode van de vliegende tering en boodschappen die via spiegels en de zon geheliografeerd worden. Niet dat de Spaanse kapitein Augusto Santamaría daar iets aan heeft. Zijn compagnie wordt volledig in de pan gehakt door Abd El-Krim en zijn berberse rebellenclub. Hierna wordt Santamaría commissaris bij de veiligheidsdienst in Madrid, maar daar is het ook al niet pluis (gruwelijke moorden op collega&#8217;s). Dan ontrolt zich een ongemeen spannend en ijzersterk verhaal waar Bulnes de memoires en mijmeringen van zijn personages mooi doorheen weeft. Heerlijk kloek boek om gestrekt op de bank een weekend lang helemaal in op te gaan.
Georges Perec. Tips en wenken voor wie zijn afdelingschef om opslag wil vragen. Arbeiderspers, vert. Rokus Hofstede, 95 p., €12,50
***
door Aart van Zoest
Experimenteel
als mr x niet in zijn kantoor is wanneer u hem om audiëntie komt vragen altijd op hem kunt wachten door wat door de gang te ijsberen ofwel als hij op zich laat wachten door een praatje te maken met juffr yolande voor zover deze tenminste in haar kantoor is en voor zover ze in een goed humeur is ofwel door een rondgang te maken langs de verschillende afdelingen die samen het geheel of een deel vormen van de trust waar u voor een hongerloon de mooiste jaren van uw leven verdoet dit is een fragment uit tips en wenken voor wie zijn afdelingschef om opslag wil vragen het tiende boek van georges perec dat de arbeiderspers domweg dapper in nederlandse vertaling op de markt brengt met steun van serieuze sponsoren want deze ongein dit oulipo vormspel is eliterair mag er wezen moet misschien
Joann Sfar. Oude tijden. Deel 1: Geen kus van de koning. Oog &#038; Blik/De Bezige Bij, 144 p. in kleur, € 24,90
*
door Peter Breedveld
Strip
Ik dacht dat ik nooit genoeg kon krijgen van de Franse striptekenaar Joann Sfar, maar uitgeverij Oog &#038; Blik heeft het toch voor elkaar: een Sfar-boek dat mij mijn gezicht deed openkrabben van pure wanhoop.
Oude tijden, dat een &#8216;sprookje voor volwassenen&#8217; heet te zijn, is een aaneenrijging van bekende fantasyclichés, door Sfar overgoten met de door hem gepatenteerde saus van naïef cynisme. De goeden hebben hun onsympathieke trekjes en de slechten zijn best sympathiek, maar ik ken Sfars werk zo goed dat dit trucje me inmiddels behoorlijk verveelt.
Daarbij kabbelt dit verhaal, over tovenaarsleerling Cassian die de dochter van zijn meester achterna reist om haar te helpen bij haar queeste, maar een beetje doelloos voort. Na honderdveertig pagina&#8217;s ellende houdt het verhaal zomaar opeens op, zonder ontknoping. Blijkt het om het eerste deel van een serie te gaan!
Lane Smith. Het is een boek. Lemniscaat, 32 p., € 11,95, 4+
***1/2
door Joukje Akveld
Prentenboek
Hoe is het om geboren te worden in het tijdperk van e-books, iPads en prentenboekenapps? Weten de baby&#8217;s van nu straks nog wat een boek is? De Amerikaanse bestsellerillustrator Lane Smith drijft op milde wijze de spot met de doorgeslagen obsessie voor nieuwe media. Ezel snapt maar niet waarin aap zo lang zit te turen. &#8216;Wat heb je daar?&#8217; &#8216;Het is een boek.&#8217; Het zegt ezel niets. Waar is de muis? Hoe scroll je naar beneden? De staccato dialogen hebben een humoristisch effect. Op de hoekige, computerachtige illustraties is ezel een opdringerige kleine betweter en kan aaps reuzenhoofd prachtig fronsen. Twee stipjes en een vloeiend streepje, meer heeft Lane niet nodig. Natuurlijk raakt ezel in de ban van het verhaal zodra hij zijn lange neus in het boek steekt. Geestig en charmant, dit prentenboekenpleidooi voor papieren leesplezier.
Annabel Pitcher. Mijn zus woont op de schoorsteenmantel. Pimento, 239 p., € 16,95, 12+
****
door Joukje Akveld
Jeugdroman
Een zus in een urn op de schoorsteenmantel, dat is voor niemand leuk. Moeder zoekt troost bij haar praatgroepheld, vader zet het op een zuipen en zus Jas stopt met eten. Alleen tienjarige Jamie (immer gepest, dat wel) ademt gewoon door &#8211; misschien omdat hij pas vijf was toen zijn zus explodeerde bij een terroristische aanslag. In Pitchers debuutjeugdroman gaan alledaagse kinderbeslommeringen schuil onder een grauwsluier van verdriet. De schrijfster schuwt heftige thema&#8217;s niet maar weet er raad mee; haar luchtige zinnen meanderen tussen tragiek en goeie grap. Moslimmeisje Sunya brengt licht in Jamies kleurloze dagen, maar moet geheim blijven voor zijn islamvervloekende vader. Gedoseerd wordt de ellende opgevoerd &#8211; en dan moet het grote huilmoment nog komen. Dat is niet (!) zoals je zou verwachten, dode-zus-gerelateerd, maar klaart wel de lucht. Hoogwaardige en geloofwaardige treurliteratuur met veel glimlachmomenten.
Albertina Soepboer. de trektocht. Contact, 144 p., € 21,95
**1/2
door Rob Schouten
Poëzie
Albertina Soepboers gedichten waren altijd op een stugge manier geheimzinnig. Die stugheid is er in de trektocht ook maar heel geheimzinnig zijn ze eigenlijk niet meer, wel aards en mythisch tegelijk. Soepboer neemt de tijd om haar onderwerp, een vogelvlucht over eigen verleden, de Friese natuur en de zee, flink uit te smeren. Ondanks de vorm, sonnetten, is het allemaal weinig gladjes. Het is &#8216;klei waar ik tegen de wind meezing&#8217;, en over &#8216;de vogelvrouw&#8217; schrijft ze: &#8216;ze hipte erover heen alsof ik moet schrijven dat ze klauterde&#8217;, geen knieval voor lezer en mode. de trektocht is een uitgestrekte bundel, tegen de honderdvijftig pagina&#8217;s Nederlands en Fries, wat veel is voor Soepboers betrekkelijke monotone poëzie; alleen wie zich erin vastbijt blijft overeind. &#8216;De zware tijd stroomt de oceaan in, stroomt zwarter / alle diepte als ik duik naar mijn dingen onder water / in stofregels geslagen, in brokkelig beeld neergezet / in vierkant&#8217;. Soepboer lijkt haar eigen zompigheid ook wel in te zien, ze maakt het tot haar handelsmerk.

Kristien Hemmerechts

Aart van Zoest

Rob Schouten

Willem Jardin. Negen raven. Meulenhoff, 143 p., € 17,95
****
door David Duijnmayer
Verhalen
Na zijn debuutroman Mono-grafie van de mond komt Willem Jardin nu met een verhalenbundel. Een gelukkige keuze, want het genre zit hem als gegoten. Negen raven is een bont gezelschap van vertellingen die variëren in lengte, plaats, tijd, stijl en structuur &#8211; een prestatie op zich. Sommige verhalen zijn traditioneel afgerond, in andere gevallen heeft Jardin er een handje van belangrijke vragen onbeantwoord te laten, wat het prettige effect heeft dat de lezer nu en dan flink aan het werk wordt gezet. In &#8216;Schepper&#8217; speelt Jardin nog een betrekkelijk luchtig existentialistisch spelletje dat aanzet tot rationele contemplatie, maar vaker schrijft hij onbestemde, onheilspellende verhalen die op een meer intuïtief niveau inwerken &#8211; met &#8216;Glorietijd&#8217; als meest geslaagde voorbeeld. Schrijverij die de verbeelding prikkelt en het verstand uitdaagt.
Uwem Akpan. Zeg dat je bij hen hoort. Brandaan, vert. Dorienke de Vries, 363 p., € 22,50
****
door Aart van Zoest
Verhalen
Vijf verhalen van de meesterlijke Nigeriaanse Jezuïet Uwem Akpan zijn in Zeg dat je bij hen hoort vertaald. Wie naar Afrika gaat moet ze lezen om de drijfveren tot handelen daar beter te begrijpen. Wie niet gaat, moet Uwem lezen om zich nog eens te realiseren dat Afrika literatuur te bieden heeft. Akpan geeft kinderen een centrale plaats in zijn verhalen. Een achtjarige jongen is de ik-verteller in de evocatie van wat op een kerstdiner moet lijken in een gezin aan de uiterste ondergrens van de maatschappij. Schaars geld voor eten komt binnen door bedelarij. En vooral ook door wat het zusje van twaalf weet te verdienen, door zich te prostitueren. Ellende en gewelddadigheid. Vooral via de dialogen zeer levensecht. Impliciete aanklacht, gebaseerd op mededogen.
Yiyun Li. Gouden jongen, meisje van smaragd. Atlas, vert. Liedwien Biekmann, 240 p., € 19,95
**1/2
door Marte Kaan
Verhalen
&#8216;Een indringend verslag van een veranderende wereld.&#8217; Zo wordt de nieuwe verhalenbundel Gouden jongen, meisje van smaragd van Yiyun Li (1972, Beijng), in de markt gezet. Daarmee wordt Li, die sinds 1996 in Amerika woont, een soort verslaggever die de onbegrijpelijke Chinese realiteit inzichtelijk maakt. Dit doet Li, die eerder een bekroonde verhalenbundel en een geslaagde roman schreef, als schrijfster te kort. De verhalen spelen grotendeels in het moderne China en draaien om universele thema&#8217;s als eenzaamheid en het onvermogen wezenlijk contact te maken. Thema&#8217;s die uiteraard goed tot hun recht komen in hedendaags China, maar die tegelijkertijd raken aan het universele menselijke tekort. In het titelverhaal, waarin een bijzondere oplossing wordt gevonden voor een stel homoseksuele personages, is Li op haar sterkst. Dit originele verhaal verenigt zowel de universele behoefte aan contact als het Chinese taboe op afwijkende seksualiteit. Storend zijn de soms wat uitleggerige wijsheden, zoals &#8216;de liefde voor je eigen kind maakt alle andere mensen tot mogelijke vijanden&#8217;.
Marlen Haushofer. Wij doden Stella. Van Gennep, vert. Ria van Hengel, 71 p., € 9,90
*****
door Aart van Zoest
Klassieker
Een volmaakte novelle uit 1958. Je leest alsof je luistert naar een vrouw die zich zonder enige terughoudendheid uitspreekt. Geen pathos of zelfbeklag. Over haar relatie met man en kinderen. En over de dood van Stella, een meisje van negentien dat bij het gezin was ondergebracht. De man, een versierder, kon ook van haar niet afblijven en wendde zich vervolgens, na zijn plezier, van haar af. Hij is, zoals zijn vrouw het uitdrukt, een &#8216;lokvogel&#8217;. Alles wat hij wil lukt hem. Probleemloos. Maar Stella voelde vernielde liefde en ging er aan ten onder. De kracht van deze tekst zit hem in de opbouw van de vertelling, de psychologische verfijning en de zeer adequate stijl. De tegenwoordige tijd in de titel maakt dubbele interpretatie mogelijk. Praesens historicum. Of metaforiek met algemene portee: zelfzuchtig handelen kan misdadig zijn.
Sela©. Op weg naar Zoar. Prometheus, 114 p., € 17,95
***
door Peter Breedveld
Roman
In Op weg naar Zoar van Sela© (Liesbeth Labeur) droomt het dertienjarige meisje Sela van een &#8216;refolutie&#8217;, een opstand van de laatste bevindelijk gereformeerden, die er de brui aan geven en uit het ontkerkelijkte Nederland wegtrekken, op weg naar Zoar, de bijbelse stad die werd gespaard toen Sodom en Gomorra werden vernietigd. Het boek twee keer gelezen. De eerste keer vond ik het oppervlakkig, maar het liet me niet los. Bij de tweede lezing kon ik Sela©&#8217;s flarderige manier van vertellen beter op waarde schatten, en haar minimalistische, suggestieve manier van tekenen. De kracht van Sela©&#8217;s werk zit hem in wat zij open laat, wat zij door haar lezers zelf laat invullen. Haar ouders hebben bijvoorbeeld geen gezicht, de wijk waarin zij woont, wordt met slechts een paar lijnen aangegeven. De personages praten in standaardfrasen. Hier kan iedereen zijn eigen ouders, zijn eigen wijk, zijn eigen zondagse rituelen invullen.
Theo Monkhorst. Vuil bloed. De Witte Uitgeverij, 156 p., € 14,90
**
door Anne Versloot
roman Je moet ervan houden, een boek dat bijna helemaal in de jij-vorm geschreven is. Theo Monkhorst, oud-VVD-raadslid in Den Haag, deed het gewoon. Zijn Louis Prins, een romanschrijver, kletst het hele boek door tegen zijn eigen creatie, hoofdpersoon Philip. &#8216;Toen ik aan jouw verhaal begon leefde ik in onschuld. Ik zou jou baren en je moeizame maar fascinerende tocht beschrijven.&#8217; Philip is zo lelijk als de nacht: uitpuilende ogen, knopneusje, een kort breed piemeltje en een mond als een vochtige zuignap. Ja, probeer dit boek dan nog maar eens in één ruk uit te lezen. Als je dan ook nog belandt in heksenprocessen in Salem in 1692 en virtuele schaakpartijen met Bobby Fischer denk je: nu is het genoeg. Toch leg je Vuil bloed niet weg. Monkhorst weet je nieuwsgierig te houden door zijn schrijver de regie over zijn personage te laten verliezen. In dit verder wat malle boek is dat mooi bedacht.

Alex Boogers. De tijger en de kolibrie. Podium, 296 p., € 17,50
***
door David Duijnmayer
roman Evenals in zijn vier voorgaande boeken blijft Alex Boogers in De tijger en de kolibrie dicht bij wat hij kent, dus speelt ook deze roman zich af in een milieu vol Rotterdams arbeidsethos en vechtsportvolk. Op de eerste pagina wordt hoofdpersoon Robert Borghart wakker in het ziekenhuis met ernstige verwondingen en geheugenverlies, en in de gewonemannentaal die uitstekend past bij zijn thema&#8217;s en personages doet Boogers uit de doeken hoe dat zo is gekomen.
Robert blijkt een dertiger met baan, vrouw en kind, maar ook met een drang naar een avontuurlijker leven, wat zich uit in een buitenechtelijke affaire en criminele uitstapjes met zijn boksende jeugdvriend Jerry. Boogers stelt het huiselijk geluk lijnrecht tegenover de drang naar rauwe, masculiene spanning, en laat in zijn zorgvuldig gestructureerde vertelling zien dat de spagaat tussen beide desastreus kan uitpakken.
Milan Hulsing. Stad van klei. Oog &#038; Blik/De Bezige Bij, 144 p. in kleur, € 19,90
**
door Peter Breedveld
graphic novel Voor wie meer inzicht wil krijgen in het samenspel van krachten dat heeft geleid tot de huidige toestand in Egypte, is het niet zo gek Stad van klei te lezen. Het is Milan Hulsings verstripping van Mohamed El Bisaties roman Al-Khaldiya, die je kunt zien als een magisch-realistische allegorie over machthebbers die hun grip op de realiteit verliezen.
In Stad van klei int de Egyptische ambtenaar Salem de politiesalarissen van een stad, Khaldiya, die hij zelf heeft verzonnen. Het budget wordt groter naarmate de politie meer te doen krijgt, daarom verzint Salem de nodige subversieve activiteiten in de stad, die keihard moeten worden onderdrukt. De fictieve bewoners beginnen echter hun eigen leven te leiden, en uiteindelijk wordt Salem door zijn eigen personages geterroriseerd.
Hulsing zet een mooi, broeierig Egypte neer. Maar personages zijn moeilijk van elkaar te onderscheiden en gaandeweg duiken zomaar uit het niets nieuwe personages op en wordt er heen en weer geschakeld naar allerlei verschillende situaties, waardoor het allemaal erg moeilijk te volgen is.
Henk van Straten &#038; Martijn van der Linden. Alle vissen vonden olifant. Moon, 94 p., € 14,95, 7+
*
door Joukje Akveld
kinderboek Alle vissen vonden olifant is goed nieuws om verschillende redenen: neem alleen al die intrigerend maffe titel, of het magnifieke koloriet van de dierenillustraties van Martijn van der Linden (nieuw hoogtepunt in zijn oeuvre!), die soms dwars door de tekst heen lopen. En dan de laconieke grinnikzinnetjes van Henk van Straten. Verdwaald in zee verzucht een kikker: &#8216;Wat een hoop pech voor slechts één kikker.&#8217; Vrolijke, licht ontregelende dierenverhalen zijn het, gesitueerd in een wonderlijk klotsend zeelandschap waarin op een dag zomaar een olifant ronddobbert. Natuurlijk dringt de vergelijking met Toon Tellegen zich op: Van Straten schurkt soms wel erg dicht tegen de absurdistisch-filosofische gedachtenspinsels van diens beestenspul aan. Tegelijk hebben de verhalen over tobbende tonijnen en pruttelende papegaaivissen een aanstekelijk flauwekulgehalte dat de serieuzere Tellegen ontbeert. Dus ja, goed nieuws, dit maritieme beestenproza.
Ingrid Godon Is het nog ver? Querido, 36 p., € 14,95, 4+
***
door Joukje Akveld
kinderboek Vlaams tekentalent Ingrid Godon verzon een verhaal over een mannetje dat graag de wolken van dichtbij wil zien. Hij beklimt de hoogste boom alsof het een jakobsladder is. Over ambitie en verlangen gaat het, maar of kleuters dat snappen? Dat nergens staat wie aan het woord is, helpt ook niet. Gelukkig zullen ze zich makkelijk identificeren met het aandoenlijke heertje met z&#8217;n grote kleuterhoofd. De reuzenneus en mini-oogjes doen denken aan figuren van Joke van Leeuwen en botsen lekker met Disney&#8217;s wetten. Emoties zitten hier vooral in de houding. Grote contrasten ontbreken; in deze illustraties gaat het om de sfeer en met die sfeer zit het wel goed.
Rein Bloem. Lees dat en herlees dat. Perdu, samengesteld door Lucas Hüsgen, 270 p., € 24,95
****
door Bouke Vlierhuis
kritieken Rein Bloem (1932-2008), van 1962 tot 1987 criticus voor Vrij Nederland, staat bekend als de grote promotor van het werk van Hans Faverey. Maar een carrière van zo&#8217;n vijfendertig jaar als dichter, vertaler, criticus en filmer ophangen aan één oeuvre, dat is absurd. Lucas Hüsgen maakte voor Lees dat en herlees dat een selectie uit Bloems enorme nalatenschap met als doel een genuanceerd portret van hem te schilderen. Naast Hitchcock, Buster Keaton, Wallace Stevens, Lucebert, Mallarmé en Van Ostaijen komt dus ook de dichter bij wie je &#8216;het proces van het dichten zelf kan meemaken&#8217; vaak langs. Want dát was recenseren voor Bloem: meedoen. Telkens weer doet hij ontzettend veel moeite (&#8216;niet bang zijn voor overwerk&#8217;, luidt de ondertitel van een van de kritieken) om in het besproken werk te kruipen en als het ware mee te werken met de maker, teneinde de lezer te redden van &#8216;de mythe van moeilijk&#8217;.

Tomas Vanheste

Kees van Beijnum. Zoon van. De Bezige Bij, 96 p., € 15,90
**
door Dries Muus
Eén deel sentiment, één deel mysterie, één deel krachtige beelden. Dat is vaak de verhou-ding bij Kees van Beijnum. In Zoon van, een recent heruitgegeven alternatief Boekenweekgeschenk, komt daar nog een omgekeerd chronologische vertelstructuur bij. Timo&#8217;s vader heeft een moord gepleegd. Daarmee verklap ik niks, het staat in de eerste zin. Dat is meteen de zwakte van de novelle: het is een wat voor de hand liggende manier om de lezer rechtop te laten zitten. Een paardenmiddel. Origineler is dat de nadruk niet ligt op de dader of het slachtoffer, maar op de directe familieleden van de dader. De structuur maakt dat je langzamerhand de achtergrond van de moord leert kennen. Scènes die zonder de gruwelijke voorkennis alledaags zouden zijn, worden nu geladen en wrang. De onthullende aanwijzingen zijn goed gedoseerd, met het sentiment schiet Van Beijnum af en toe uit. Even vaak mierzoet als ontroerend.
John Yeoman &#038; Quentin Blake. Beer bouwt een winterhuis. De Fontein, 28 p., € 12,50, 4+
***1/2
door Joukje Akveld
Met zijn zwierige pentekeningen en typische Britse humor bracht Quentin Blake eind jaren tachtig een hele school aan Nederlandse illustratoren op gang. De onvolprezen Roald Dahl-tekenaar bewandelt sinds de dood van de meester van de groteske fantasie zijn eigen weg met wondermooie projecten die jammer genoeg niet altijd de oversteek over de Noordzee maken. Beer bouwt een winterhuis haalde de overkant gelukkig wel. John Yeoman schreef een vriendelijk verhaal over een zachtmoedige beer en zijn adhd-achtige dierenvriendjes. Bette Westera zorgde voor de prettige vertaling (&#8216;kip heeft nog meer kippenvel dan anders&#8217;) en Blake tekende voor de altijd geslaagde illustraties, waarop een berensnuit met één pennenhaal van opgewekt naar sip transformeert. Geen ingewikkelddoenerij of artistiekerigheid, maar gewoon een lekker prentenboek over een beer die ook wel eens ongestoord wil winterslapen. Voorleessucces gegarandeerd bij alles wat kleutert.
Alison Bechdel. Fun Home. Xtra, 240 p., € 23,90
****
door Peter Breedveld
De autobiografische strip Fun Home van Alison Bechdel stond in 2006 twee weken op de bestsellerlijst van The New York Times. Het boek werd genomi-neerd voor prestigieuze prijzen en als serie gepubliceerd in Libération. De Nederlandse vertaling lijkt echter vooralsnog te worden genegeerd. Hier wil men er kennelijk nog steeds niet aan dat in een strip op literaire én pakkende wijze een complex en urgent thema kan worden uitgewerkt. Welnu, boekenliefhebbers, Fun Home is een belangrijk, baanbrekend en ontroerend werk over een homoseksueel, Bechdels vader, die niet met zichzelf en zijn omgeving in het reine kan komen. Tekst en tekeningen zijn sober en inge-togen; juist deze uiterlijke kalmte benadrukt de heftigheid en de emotionele kracht van dit boek. Het mooie is dat de lezer zelf zijn conclu-sies kan trekken. Zelf hield ik een warm gevoel over aan Bechdels vader. De man had zijn tekort-komingen, maar hij wist zijn enthousiasme voor de mooie dingen des levens te delen met zijn gezin, met de mensen van wie hij hield. Dat is meer dan menige heteroseksuele vader kan.
Eric-Emmanuel Schmitt. Adolf H. Twee levens. Atlas, vertaling Marijke Arijs, 455 p., € 29,95
*
door Aart van Zoest
Toen Hitler negentien was, werd hij afgewezen voor de Academie voor Beeldende Kunsten in Wenen. &#8216;Zou er in een wereld waarin Adolf Hitler kunstschilder zou zijn geweest, een Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden met vijfenvijftig miljoen slachtoffers, waaronder zes miljoen Joden?&#8217; Die vraagt werpt Schmitt op om zijn uitgangsidee te rechtvaardigen: twee gefictionaliseerde levensbeschrijvingen naast elkaar, van de historische Hitler en van de imaginaire Adolf H. Die laatste wordt bij Schmitt een succesvolle kunstenaar (&#8216;alle Joodse dames in New York en Los Angeles willen een Adolf H. boven de bank&#8217;). Zijn zoon geeft hij de voornaam Rembrandt. Na een uitgebalanceerd liefdesleven eindigt hij als een lieve opa in Californië. Maar Schmitt deinst er niet voor terug om ook inzicht te geven in het leven van de Führer, de niet-fictieve. Hitler gaat in bad, kijkt eerst naar zijn naakte zelf in de spiegel: &#8216;Hij glimlachte naar zichzelf. Dat was nu de man voor wie de wereld beefde. Het was belachelijk! De hele wereld was belachelijk!&#8217; Belachelijk. Het adjectief is toepasselijk om deze roman van Schmitt te kwalificeren. Dit is kitsch.
Bergman. Nagelaten werk. Liverse, 422 p., € 17,50
*
door Bouke Vlierhuis
Nagelaten werk bevat Bevond van zaken, een verzameling notities en aforismen, en Vreemdgaan, een bundel prozafragmenten. De aforismen zijn van een adembenemende mufheid en missen alle diepgang. De no-tities tonen Bergman als een zelfgenoegzaam stuk chagrijn. De dichters, de vrouwen, de schooljeugd, de rest van Nederland; er deugt allemaal weinig van. Hij houdt niet van rozen, niet van lelies, niet van duiven en niet van meeuwen. En als dat nou nog lekker puntig zou zijn geformuleerd, maar het zijn losse flodders en vaak is het zelfs niet duidelijk wat hij wil zeggen. Veel van de fictie ademt dezelfde zure lucht als de notities. Soms weet Bergman zijn misantropie lang genoeg te vergeten om een aardig verhaaltje te schrijven. Het is echter bij lange na niet genoeg om dit vervelende boek te redden.

Dries Muus

Jamal Ouariachi. De vernietiging van Prosper Morèl. Querido, 480 p., € 19,95
***
door Dries Muus
Eigenlijk zijn dit twee boeken: een karakterstudie over een psycholoog die langzaam de grip op zijn keurige leven verliest, en een complotthriller met een climax die niet zou misstaan in de betere actiefilm.
De verbindende factor is titelheld Prosper Morèl. Verward, miserabel, vaak ronduit schofterig. Toch blijft al zijn ellende voorstelbaar. In elk geval in de eerste helft.
Ook wat daarop volgt is de moeite waard. Jamal Ouariachi voert je in razend tempo naar de ontknoping. Het contrast met het eerste deel is alleen wel erg groot. Ouariachi is genomineerd voor de Debutantenprijs. Dat is terecht &#8211; vooral op basis van het eerste deel. Met het tweede deel kan hij meedingen naar De Gouden Strop.
Rob van Essen. Elektriciteit. Nieuw Amsterdam, 176 p., € 16,50
***
door Dries Muus
Rob van Essen schreef een handvol romans. Elektriciteit, zijn eerste verhalenbundel, bevat goede, vermakelijke verhalen &#8211; en een paar anekdotische, die het niveau van de flauwe schuine mop nauwelijks ontstijgen. Juist als hij nadrukkelijk probeert grappig te zijn, werkt het &#8216;t minst. In de andere verhalen laat hij je regelmatig in de lach schieten, maar dan is het meer een bijverschijnsel van de verbolgen toon van zijn hoofdpersonen, of de net niet helemaal absurde situaties waarin ze zichzelf werken. Zoals in &#8216;Iemand anders&#8217;, waarin een relatie uitdooft nadat de vrouw in een kast gaat wonen. Als Joost Zwagerman zijn verhalenbloemlezing nog eens gaat updaten, kan hij alvast wat pagina&#8217;s inruimen voor Van Essen.
Aurélia Aurita. Aardbei &#038; Chocola. Aurita&#8217;s tekeningen zijn energiek en primitief, haar lijnvoering is sexy en elegant. Xtra, 148 p., € 15,-
****
door Peter Breedveld
Op zondag 9 januari 2005 om vijf voor twee in de ochtend is Frédéric Boilet klaargekomen in de kont van Chenda Khun. Dit is een van de mijlpalen in het liefdesleven van Boilet en Khun, dat door de laatste &#8211; onder het pseudoniem Aurélia Aurita &#8211; met veel gusto is vastgelegd in het stripboek Aardbei &#038; Chocola.
Daarin nog veel meer hoogtepunten, bijvoorbeeld het &#8216;ongelukje&#8217; van Khun als ze anaal wordt genomen (de &#8216;chocola&#8217; uit de titel), en de cunnilingus als ze ongesteld is (&#8216;aardbei&#8217;). Het boek is één lange aaneenschakeling van de geile vrijpartijen van het verliefde paar, slechts sporadisch onderbroken door Khuns momenten van introspectie.
Marjet Huiberts &#038; Hanneke æde Jager. Circus Pientje. Gottmer, 34 p., € 14,95, 4+
***
door Joukje Akveld
Marjet Huiberts is hard op weg een autoriteit in de Neder-landse prentenboekenwereld te worden. De tekstdichteres van theatervoorstellingen van Frank Groothof hanteert vaak rijm en het hoge no-nonsense gehalte van haar woordkeus schurkt aangenaam tegen het taalgebruik van kinderen aan. Circus Pientje is niet haar sterkste tekst, maar wat een leuk boek is dit! In een huis-tuin-en-keukensetting werkt Pien aan een carrière als circusartiest. Papa, poes en piposchoenen &#8211; alles wordt ingezet om haar acts te laten slagen. Beeldend kunstenares Hanneke de Jager tekende, knipte en plakte blijmoedige collages bijeen waarbij geen materiaal onbenut bleef: spijkerstof, knoopjes, behangpapier, gephotoshopte macaroni, appels en papieren ijsparasolletjes zijn aaneengesmeed tot verrassend harmonieuze illustraties. 
Hanna Kraan &#038; Mies van Hout. De tuin van Krik. Lemniscaat, 98 p., € 13,95, 6+
***
door Joukje Akveld
De net overleden Boze heks-schrijfster Hanna Kraan vond in haar bossige tuin in &#8216;t Gooi inspiratie voor een reeks voorleesverhalen, waarvan onlangs het derde deel verscheen. Een opgewekte eekhoorn (Krik), blaaskakige merel (Melle) en mopperige pad (Domper, wat een prachtnaam!) scharrelen wat door het gras en beleven kleine avonturen. In het huis wonen de keizer en de keizerin, immers: op de voordeur staat M. Keizer. Aardig zijn de interventies van de kinderen: zij verstaan de dieren niet, maar de dieren hen wel, wat leidt tot geestige situaties. Mies van Hout voorzag het boek van vriendelijke zwart-wit illustraties &#8211; zo ziet een kuchende merel er dus uit, weet je na het bekijken van haar tekening, waarop de hoest uit Melles staart lijkt te komen. Met zorgvuldig geformuleerde zinnen op kinderhoogte creëert Kraan een knus dierenrijk, waar het prettig toeven is.
Stephen Vizinczey. Loflied op de rijpe vrouw. De amoureuze herinneringen van András Vajda. Lebowski, vertaling Dolf Koning, 234 p., € 18,95
****
door Aart van Zoest
Stephen Vizinczey (1933) verliet zijn vaderland Hongarije in 1956, kwam via Wenen en Berlijn in Canada terecht en publiceerde daar in pas geleerd Engels zijn sterk autobiografisch getinte roman In Praise of Older Women in 1965. Het werd een wereldsucces. Terecht.
Een jonge man is zo verstandig om af te zien van meisjes van zijn leeftijd; hij leert het beminnen van rijpere vrouwen. Hij vertelt vrijpostig over zijn ervaringen met diverse dames, ieder met hun eigen geaardheden en kwaliteiten. Willig, dominant, frigide, het is aan hem besteed.
Het boek lijkt in eerste instantie een gefictionaliseerd leerboek voor aanstormende versierders. Het is meer dan dat. Dat vloeit voort uit Vizinczeys opvattingen over de plaats van seks in de liefde en in het leven. De liefde dient volgens hem én speels, in ongegeneerde promiscuïteit, én serieus te worden beleefd. Met aandacht en empathie. Vooral in vrijheid, los van opgedrongen restricties. Zijn confrontatie met dictatoriale onderdrukking heeft hem daarvoor allergisch gemaakt. Zijn passie doordringt alles wat hij vertelt, ook als hij ineens een heel hoofdstuk wijdt &#8211; niet het slechtste &#8211; aan de geschiedenis van Hongarije.

Bill Clegg. Portret van een verslaafde als een jonge man. Contact, vertaling Ralph van der Aa, 224 p., € 17,95
****
door David Duijnmayer
Bill Clegg debuteert met zijn autobiografische roman Portret van een verslaafde als een jonge man weliswaar als schrijver, in de literaire wereld van New York was hij al jaren een bekende naam. Hij maakte als literair agent bliksemsnel carrière, om vervolgens even hard de afgrond in te storten door een verslaving aan crack.
Over die neergang schreef hij zijn boek, en met zijn achtergrond hoeft het niet te verbazen dat een uitgever snel gevonden was en een goede promotie gewaarborgd. Je zou haast denken: een vooropgezet plan. Maar Clegg schreef een rauw boek vol ranzige episodes in hotelkamers, waar hij liters wodka en duizenden dollars aan crack verstouwt, afgewisseld met flashbacks van zijn jeugd en zijn leven als literair agent. Clegg schrijft het allemaal op zonder enige vorm van romantiek, felrealistisch en aangrijpend. Als dit al een vooropgezet plan was, is het uitermate geslaagd.
Edem Awumey. Vuile voeten. Querido, vertaling Han Meyer, 151 p., € 17,95
**1/2
door Aart van Zoest
Vuile voeten, het is de uitdrukking die in Afrika gebruikt wordt om mensen aan te duiden die uit nood hun geboortegrond verlaten en rondtrekkend verder leven. Dat wordt beleefd als een door boze geesten opgelegde vloek, waaraan alleen de dood een einde maakt. Edem Awumey maakt in zijn roman Vuile voeten zo&#8217;n Afrikaanse migrant, die de naam Askia aanneemt, tot hoofdpersoon. Hij is weggetrokken om aan schuld en ellende te ontkomen, en wel naar Parijs omdat hij hoopt daar zijn al eerder weggelopen vader Sidi terug te vinden. Askia verdient zijn geld als taxichauffeur, hetgeen de lezer heel concreet door Parijs voert, maar vooral langs plekken waar immigranten aan de onderkant van de samenleving hun zorgelijkheden beleven. Daaronder ook het omgaan met hun herinneringen. Een spannend, sympathie wekkend verhaal. Goed verteld in een mooie heldere stijl. Het ontsluit voor westerse lezers specifieke, historische en psychologische, Afrikaanse realiteiten.
Pjeroo Roobjee. Een mismaakt gouvernement. Querido, 340 p., € 19,90
***
door Dries Muus
Odette Saudemont verruilt &#8216;de grauwe wankleurigheid van de Gentse kuip&#8217; voor de Languedoc. Tussen een partij tweedehands boeken ontdekt ze een exemplaar van Toergenjevs Eerste liefde, dat ze ooit aan haar Grote Liefde, vijand Winnie, cadeau deed. Het is het startschot voor een zoektocht naar Winnie, langs verfomfaaide dorpjes en een hoop mafketels in de Languedoc. Een mismaakt gouvernement is een liefdesgeschiedenis, een verzameling anekdotes en een fantasierijke schets van ruraal Zuid-Frankrijk ineen. Maar het lijkt niet uit te maken wat Roobjee beschrijft, de stijl vraagt de meeste aandacht. Krankzinnige, dolgedraaide zinnen. Veel Marten Toonder-achtige woorden: &#8216;een zerp als hazengerf snerkend mensengerucht, dat was het&#8217;. Roobjee is zó over the top dat de gekte nog net verteerbaar is. Een charmante aansteller, die zichzelf niet al te serieus neemt, en die bij vlagen nog weet te ontroeren ook.
Douglas Coupland. Player One. Anansi, 246 p., € 16,99
***
door David Kleijwegt
Zelfs voor grote fans, en die zijn er beslist, beginnen de romans van de Canadees Douglas Coupland steeds meer op elkaar te lijken. In Player One blijkt er wéér sprake van een ramp, dit keer iets met brandstof, of het gebrek eraan, die wij ondergaan door de ogen van een aantal personages. De personages zijn meer karikaturen, waardoor de dreiging nooit wezenlijk voelbaar wordt. Dat doet er ook niet echt toe. Zowel ramp als setting, een lounge van een vliegveld inclusief verlopen barkeeper, dienen slechts als vehikel voor de lenige geest van de schrijver. In het geval van Player One buigt hij zich vooral over het begrip tijd. Dat levert om de paar bladzijden wel een originele gedachte, een mooie zin of een bizar feitje op. Zoals bijvoorbeeld: &#8216;Een saaie dag is een overwinning van de menselijke geest.&#8217; Zelfs op de vraag die als ondertitel dient, What Is to Become of Us, heeft Coupland een &#8211; mogelijk &#8211; antwoord.
Nate Powell. Verzwelg me!, Sherpa, zw/w, 216 p., € 19,95
Mariko Tamaki en Jillian Tamaki. Skim, Sherpa, zw/w, 144 p., € 16,95
***
door Peter Breedveld
Weer twee mooie, sfeervolle existentialistische strips van de kleine uitgeverij Sherpa. Verzwelg me (Swallow me Whole), van de Amerikaan Nate Powell gaat over twee tieners, Ruth en Perry, die aan hallucinaties lijden en hard in aanvaring komen met hun omgeving. Die omgeving is niet per se &#8216;normaler&#8217; dan wat zich in hun hoofden afspeelt. Verzwelg me heeft veel prachtige, intense scènes, maar het is geen makkelijk stripboek. Het verhaal voelt als een boze droom, tegen een decor van langgerekte slagschaduwen en het continue geroezemoes van de mensen om hen heen.
In Skim van schrijver Mariko Tamaki en tekenaar Jillian Tamaki heeft tiener Kimberly &#8216;Skim&#8217; Keiko Cameron het moeilijk met het bekrompen conformisme van haar omgeving. Het wordt alleen maar erger na de zelfmoord van een jongen op haar school. De schoolleiding én de leerlingen proberen hun demonen te verdrijven met een nadrukkelijk beleden, dwingend christelijk positivisme, waartegen Skim stil in verzet gaat.

David Kleijwegt

Daan Heerma van Voss. Een zondagsman. Atlas, 176 p., € 18,50
**
door Dries Muus
De vrouw van Oscar van Bohemen, voormalig celebrity-psychiater, raakt na een val in coma. Van Bohemen wordt gedwongen zichzelf en zijn relaties onder de loep te leggen. Hij is geen bijzonder kleurrijke hoofdpersoon en het verteltempo is weinig dwingend, maar de rake beeldspraak en de originele observaties maken dit debuut de moeite waard. Ongeveer op de helft raakt de auteur echter de grip op zijn verhaal kwijt. De momenten waarop Van Bohemen de controle verliest komen te plotseling en zijn te weinig in lijn met zijn karakter. Veel vragen blijven onbeantwoord, zodat de mysterieuze verwikkelingen uit de eerste helft (vreemde brieven, een hint van overspel) aanvoelen als een wat doorzichtige methode om spanning op te roepen. En die heeft Heerma van Voss niet nodig.
John Biguenet. Oester. Ailantus, vertaling Laura van Campenhout, 308 p., € 19,95
**
door Bouke Vlierhuis
De plot van Oester is knap bedacht en alle ingrediënten voor een lekkere thriller zijn aanwezig. Twee families van oestervissers, de goudeerlijke Petitjeans en de boze broers Bruneau, ieder met een donker verleden, staan tegenover elkaar in een conflict over de oesterbedden van een dorp in Louisiana. Al gauw blijken niet alleen de bloedbanden, maar ook de grens tussen goed en kwaad veel ingewikkelder te liggen. Echter, om alles te kunnen volgen heb je als lezer veel informatie nodig. Die presenteert Biguenet vaak in onnatuurlijke dialogen, met als dieptepunt een ellenlang nachtelijk gesprek tussen moeder en dochter Petitjean waarin alle familiegeheimen in één keer droogjes op tafel gelegd worden. Ook de couleur locale en de visserijweetjes liggen er dik bovenop en halen je keer op keer uit het verhaal, waardoor Oester maar niet meeslepend wil worden.
José Eduardo Agualusa. Het labyrint van Luanda. Meulenhoff, vertaling Harrie Lemmens, 334 p., € 19,95
****
door Hans van Wetering
Het labyrint van Luanda is de achtste roman van de Angolese schrijver José Eduardo Agualusa (Luanda, 1960) die met Mia Couto en J.M. Coetzee wel tot &#8216;de grote drie&#8217; van de Afrikaanse literatuur wordt gerekend. Een liefdesgeschiedenis tussen de schrijver Bartolomeu Falcato en zangeres Kianda ontvouwt zich tegen de achtergrond van een Luanda dat in het jaar 2020 het toneel is van corruptie en machtsmisbruik. De elite moordt er ongestraft en geeft zich over aan orgieën, drugs en hondengevechten. Een drugsdealer is er de belangrijkste raadgever van de vrouwelijke president, terwijl ondertussen de bevolking op straat leeft, te midden van het vuilnis, tussen de vanwege de crisis nooit afgebouwde karkassen van flatgebouwen. Dat het boek ondanks het apocalyptische decor niet aan zwartgalligheid ten onder gaat is te danken aan de virtuoze stijl van Agualusa, en vooral ook aan diens humor en gevoel voor het absurde. Bijzonderheid: het boek eindigt in Amsterdam, in het schrijvershuis op het Spui waar Agualusa in 2009 enige tijd verbleef.
Bernhard Schlink. Zomerleugens. Cossee, vert. Nelleke van Maaren, 272 p., € 19,90
**1/2
door Aart van Zoest
Zeven verhalen (compacte miniromans) waarin Bernhard Schlink personages neerzet in de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland. Wat maakten ze van hun leven? Hoe oordelen ze over genomen beslissingen, vooral betreffende relatieproblemen? Een musicus moet verdragen dat zijn geliefde veel rijker is dan hijzelf. Verzwegen vreemdgaan komt aan het licht, en dan? Een schrijver moet ermee leven dat zijn vrouw, schrijfster, meer succes heeft dan hij. Iemand wil euthanasie plegen; moet die het verzwijgen? Het is de basale thematiek in alle verhalen: wat vertel de ander en wat niet? Een vorige generatie kon nog zeggen: &#8216;Liefde is geen kwestie van voelen maar van willen.&#8217; Maar voor Schlinks hedendaagse personages, allemaal welgesteld, bold and beautiful, is dat te weinig. Voor hen geldt: bij de liefde hoort dat je je uitspreekt, niets achterhoudt. De vraag is of het kan. Moet na de zomerleugens de waarheid een kans krijgen? In de levensherfst?
Ibrahim Selman. Laatste vlam. Meulenhoff, 252 p., € 18,95
**
door Eva Gerrits
Robert wordt op slag verliefd op Gitana na geflirt in de lift en doordat ze tijdens het zwemmen ostentatief voor hem haar benen spreidt en sluit. Zijn officiële geliefde Aline voelt nattigheid, met veel drama en soms slechte dialogen (&#8216;Jouw hartstocht voor een ander is een dolkstoot in mijn hart&#8217;) tot gevolg. De hoofdpersonages in Laatste vlam zijn rond de zeventig, maar &#8216;hoe ouder hoe wijzer&#8217; gaat voor hen niet op. Ook mensen op leeftijd hebben vuur in zich, moet de lezer weten. En dat móét blijkbaar branden. Andere boodschap: echte liefde bestaat niet. Voor ze elkaar ontmoetten hadden Robert en Aline al een slecht liefdeskarma &#8211; bedrogen worden (Robert), mishandeld en verkracht (Aline). Dan is er nog de zelfmoord van beide schoonouders van een van de zoons, en het mislukte huwelijk van een dochter. En dan heb je het wel gehad met de ellende.
Bart Koubaa. Maria van Barcelona. Querido, 312 p., € 19,95
**
door David Duijnmayer
Er zijn lezers die, eenmaal aan een boek begonnen, het koste wat het kost uit willen lezen. En dan zijn er lezers die, als een boek hen na de eerste zoveel pagina&#8217;s niet gegrepen heeft, het wegleggen en nooit weer oppakken. Uit de tweede groep zullen weinigen het eind van Bart Koubaas vijfde roman Maria van Barcelona halen.
Waarmee niet gezegd is dat het een slecht boek is, integendeel. Koubaa heeft iets te vertellen, doet dat met humor en stijl, maar tergt de lezer met een opzettelijk richtingloos plot. Een veelzeggende dialoog:
-&#8216;Elk vraagstuk heeft een oplossing. Je moet er alleen niet naar zoeken.&#8217;
-&#8216;Moet je dan zitten wachten tot ze komt?&#8217;
-&#8216;Nee, je moet gewoon doorgaan en je komt ze tegen.&#8217;
-&#8216;Of niet.&#8217;
-&#8216;Of niet, of niet.&#8217;
Doorlezen dus, of juist niet? Ja, of niet.
Robert Kirkman, Tony Moore en Charlie Adlard. The Walking Dead. Silvester, drie delen, 136 p., € 19,95 per deel
***
door Peter Breedveld
Rick Grimes, een politieman in een dorp in Kentucky, wordt meteen in het begin van de stripserie The Walking Dead neergeschoten. Als hij uit zijn coma ontwaakt, hebben zombies de wereld overgenomen. Rick gaat op zoek naar zijn vrouw en zoon, vindt die ook, en trekt vervolgens met een groep overlevenden door het land. Deze zombiestrip moet het vooral hebben van het soapelement &#8211; tussen het aan mootjes hakken van zombies door proberen de overlevenden van de zombieapocalyps nog iets van een bestaan op te bouwen. Daarbij wordt gevreeën, geruzied, vreemdgegaan en de kinderen moeten ook nog worden opgevoed. The Walking Dead is knap verteld, met geloofwaardige personages en levensechte dialogen. De tekeningen zijn vaardig, in stemmig zwart-wit met grijstonen.
Benjamin Black. De zwaan van Dublin. Boekerij, vertaling Arie Storm, 288 p., € 19,95
**1/2
door Anne Versloot
Een literaire thriller die literair is, kom je niet vaak tegen. Maar dit is er eentje. Geen wonder, want dit fijnzinnig geschreven boek is van Benjamin Black, alias John Banville, de Ier die in 2005 de winnaar was van de Booker Prize met The Sea. Moord, chantage, pornografie, wraak en onmacht; bakken ellende krijgt de lezer over zich heen in De zwaan van Dublin. Daarin heeft een schoonheidsspecialiste zich zojuist naakt van een pier geworpen en is op de snijtafel beland van patholoog Quirke, een eigenwijze Ier. Hij is wees, weduwnaar en heeft een meer dan gemiddelde belangstelling voor whisky. Een man die het vooral moeilijk heeft met zichzelf. Net als de andere (soms overbodige) personages in dit boek waarin het toeval een grote rol speelt. Vrolijk word je er niet van. De melancholische sfeer die Black oproept in het naoorlogse, mistig-grijze Dublin maakt echter veel goed. Geen pageturner, maar een boek dat je languit op de bank lekker langzaam uitleest.
Nicole Krauss. Het grote huis. Anthos, vertaling Rob van der Veer en Tjadine Stheeman, 343 p., € 21,95
***1/2
door Henk van Renssen
Een oud bureau vol laatjes is de &#8216;hoofdpersoon&#8217; in Het grote huis, de nieuwe roman van de Amerikaanse schrijfster Nicole Krauss, bekend van De geschiedenis van de liefde. In afzonderlijke hoofdstukken lezen we bekentenisgewijs het verhaal van de verschillende getroebleerde figuren die het meubelstuk bezaten of ermee te maken kregen: een eenzelvige Amerikaanse schrijfster, een jonge Chileense dichter, een Duitse vrouw in Engeland die haar hele leven iets geheim houdt voor haar man, een Israëlische vader die vervreemd is van zijn zoon. Wat zij verder met elkaar te maken hebben, en met de Israëlische antiekhandelaar George Weisz en zijn twee merkwaardige kinderen, wordt op de laatste pagina&#8217;s onthuld in deze zwaarmoedige, op de rand van melodrama balancerende, maar toch ontroerende en inventieve roman over verlies, oorlog, schrijverschap en jodendom.
Aifric Campbell. De schadeexpert. De Geus, vertaling Anneke Bok en Nan Lenders, 286 p., € 19,90
**
door Marte Kaan
&#8216;Bij ons thuis werd het leven bepaald door plotselinge sterfgevallen.&#8217; Zo&#8217;n zin belooft veel goeds. Aanvankelijk lijkt De schade-expert van de Ierse schrijfster Aifric Campbell, die debuteerde met het indrukwekkende De logica van het moorden, die belofte in te lossen. Caroline, schade-expert bij een verzekeringsmaatschappij, vormde een hechte drie-eenheid met de buurkinderen Cormac en Estelle. De jeugdvriendschap eindigt met de gewelddadige dood van Estelle. Langzaam wordt duidelijk hoe de verhoudingen tussen de drie lagen, en uiteindelijk weet de lezer wat er gebeurd is. Dat blijkt onbevredigend door de manier waarop de plot is uitgewerkt. De roman zou aan kracht winnen wanneer Campbell, opgeleid tot psychotherapeut, haar kennis minder expliciet etaleerde. Het zou de genadeloosheid, waar haar eerste roman zo om geroemd werd, ten goede komen.
Vatsyayana. Kamasoetra. Athenaeum &#8211; Polak &#038; Van Gennep, Vertaald door Herman Tieken, 224 p., € 14,50
****
door Anne Versloot
Hét Indiase seksboek gaat over meer dan standjes alleen. Ook komt er in het Sanskrit geen Viagra aan te pas. &#8216;Bewerk je penis tien dagen lang met de angels van in bomen levende insecten en smeer hem in met olie. (&#8230;) De zwelling, die voor het leven is, staat bekend als de wespensteek.&#8217; Zo komen er meer praktische tips voorbij. Hoe je een vrouw versiert zonder hulp van anderen &#8211; met uitgekiend stappenplan &#8211; en waarom een getrouwde vrouw niet meewerkt. Vaker nog laat de Kamasoetra je op het moment supreme in de steek. Bedenk de rest zelf maar. Dat is niet zo moeilijk want &#8216;wanneer het liefdesspel goed op gang is, telt alleen nog de passie&#8217;. Het lijkt nog wel het beste advies. Het boek, vermoedelijk uit de vierde eeuw na Christus, is volgens de vertaler eerder een persiflage op een ouder werk over het koningsschap dan een handleiding in de liefde. Openhartig en zakelijk is het zeker: het resultaat telt en het doel heiligt de middelen. Met een mooi subtiel gevoel voor humor is het opgeschreven. Nu nog op zoek naar de ideale minnaar. Die woont volgens schrijver Vatsyayana in de stad, is rijk, en nóg belangrijker: hij heeft zeeën vrije tijd.
Bernlef. Kanttekeningen. Querido, 64 p., € 19,95
***
door Rob Schouten
De poëzie van Bernlef doet altijd een beetje terloops aan. Geen grootse gedachten maar realistische overwegingen, ook in Kanttekeningen. &#8216;Het leven&#8217;: &#8216;Net zoiets als vragen aan een vis / hoe of het water is.&#8217; Gewone taal ook, nu al vijftig jaar. Tegelijkertijd opteert hij in &#8216;De poëzie&#8217; toch voor tien vogels in de lucht, niet voor die ene in de hand. In dat wankel evenwicht tussen realiteitszin en hogere opmerkingsgave balanceren veel van deze verzen, met als recentelijk toegevoegde waarde iets van de ouderdom, die gek genoeg ook weer jeugd blootlegt: &#8216;op de kalende schedel / van de oude vrouw wordt het witte streepje / zichtbaar dat een val van een schommel daar achterliet.&#8217; Vernieuwen doet Bernlef zich niet meer, maar het is degelijk spul vol interessante observaties en nog altijd als rode draad de verrassende werking van de werkelijkheid.

Henk van Renssen

Strip
Ik zal het maar eerlijk bekennen: toen ik De wraak van Bakamé op mijn deurmat vond, vergezeld van een vriendelijk kattebelletje van de tekenaar, Jeroen Janssen (Pieter van Oudheusden schreef de tekst), overviel me een gevoel van acute vermoeidheid. Wéér zo&#8217;n artistiek verantwoorde dikke pil, zo&#8217;n arty farty strip over Afrika, dacht ik.
Maar toen ik er vijf minuten in gelezen had, was ik totaal overgeleverd aan deze aanstekelijke, energieke, vrolijke, hedonistische cakewalk-strip. De bontgekleurde plaatjes &#8211; inderdaad nogal kunstacademie-achtig &#8211; zijn niet alleen mooi om naar te kijken; de taal is fijn, de humor sardonisch en we worden godzijdank niet belerend toegesproken, want dat is altijd mijn grootste angst als het over Afrika gaat, dat stomvervelende gemoraliseer.
Het gaat om een dierenstrip voor volwassenen (daar lees ik er de laatste tijd onbedoeld een boel van, merk ik) met een haas in de hoofdrol, Bakamé, een schelm die doet denken aan de spin Anansi, hoofdpersoon in menig schelmenverhaal in Afrika, Suriname en de Caraïben, en die de voorloper is van Bre&#8217;r Rabbit, Broer Konijn, held van de Afrikaans-Amerikaanse slaven.
Deze Bakamé draait een zekere hyena Mpyisi een enorme loer, resulterend in de verkrachting, door een bende gefrustreerde hooligans, van Mpyisi&#8217;s bevallige vrouw. Zij stuurt Mpyisi op een lange reis om een tovenaar naar hun dorp te halen die haar eer moet redden. De tocht is een koortsachtige, zinderende droom vol seks, geweld en zwarte magie.
Tijdens Mpyisi&#8217;s afwezigheid moet zijn vrouw zich bovendien de sluwe Bakamé van het voluptueuze lijf zien te houden, want hem is geen list te dol om zich toegang te verschaffen tot haar heerlijkheid. Niet dat Mpyisi zelf zo&#8217;n heilig boontje is &#8211; hij kan werkelijk geen vrouw onberoerd voorbij laten lopen, dat is sowieso de oorzaak van al zijn problemen.
De wraak van Bakamé zit tjokvol verwijzingen naar verhalen uit de wereldliteratuur, niet in &#8216;t minst naar Heart of Darkness. De mooie taal is een van de attracties van dit boek. Ik val voor zinnen als &#8216;in een land waar alleen armoede gratis is en zelfs liefde geld kost&#8217;, en &#8216;zij was mijn zwarte zon, de honing op mijn tong, de melk van mijn bestaan&#8217;. Wie in het land van Bakamé en Mpyisi zijn vrouw maar even verwaarloost, weet zich meteen een hoorndrager want, zoals een overspelige Afrikaanse tegen Bakamé zegt: &#8216;De schoffel van mijn geliefde echtgenoot staat al heel lang te roesten in de schuur en zonder jou zou mijn moestuintje allang verdord zijn.&#8217;
De zon schijnt, de hitte schroeit, de seks broeit in De wraak van Bakamé. Dit zijn broodnodige vitaminen om de lange, grauwe winter door te komen die ons te wachten staat.
Jeroen Janssen en Pieter van Oudheusden
De wraak van Bakamé
Oogachtend
320 p., € 22,–

Armoede is gratis, liefde kost geld

Jeroen Vullings

Marijn van der Jagt

Sander Pleij

Kim Bos

Pieter Groet

Detectives & thrillers: de update

Strip
Van de striptekenende kunstschilder Fred de Heij besprak ik een paar maanden terug de onderhoudende oorlogsstrip Haas, op scenario van Rob van Bavel. Het leukst zijn echter de strips die De Heij ook zelf verzint. Hij is zo&#8217;n beetje de huistekenaar van uitgeverij Xtra, die van hem het ene juweeltje na het andere uitbrengt.
Mijn persoonlijke favoriet is de maffe pornostrip &#8216;n Net Meisje, een kruising tussen The Office en De Fred Haché Show, maar dan op speed. En met harde porno, uiteraard. In een hilarische scène wordt een kantoormiep tot de islam bekeerd door een Marokkaanse stagiair, die haar tot de toppen van seksueel genot brengt en haar daarbij verzekert dat volgens de profeet seks een voorproefje is van het paradijs. Zelden heb ik zo onbedaarlijk gelachen om een strip, laat staan een pornostrip.
Onlangs verscheen &#8216;t Landje, een bundeling van korte verhalen die eerder verschenen in Pulpman, een zes keer per jaar verschijnend stripmagazine waarin De Heij zijn liefde voor genrestrips botviert en een podium biedt aan veelal ondergewaardeerde collega&#8217;s in het stripvak.
&#8216;t Landje is een soort Fabeltjeskrant voor volwassenen, waarin De Heij op weinig subtiele wijze &#8211; of laten we het maar gewoon stuitend grove manier noemen &#8211; onze samenleving op de hak neemt. Plaats van handeling is een bos, waar Vos, Haas, Varken, Bruin de beer, de familie Das en tal van anderen in een staat van weinig vreedzame co-existentie leven en sterven. De rust van de bosbewoners wordt opeenvolgend bedreigd door de kerk, buitenlanders (zwarte, islamitische schapen), populisme, global warming en de kredietcrisis. Daarbij laat de ene na de andere bosbewoner op gruwelijke wijze het leven, want het zijn gewelddadige driftkikkertjes, daar in &#8216;t Landje.
Ouwehoeren kunnen ze ook goed. Vooral in het rechtlullen wat krom is, zijn ze bedreven. &#8216;De democratie is de afschuwelijkste aller tirannieën,&#8217; oreert bijvoorbeeld Haas, nadat zijn werkgever Bruin eigenhandig de democratie heeft afgeschaft en alle buitenlanders het bos heeft uitgejaagd.
De helft van dit boek bestaat uit schetsen en onuitgewerkte ideeën, die nog leuker zijn dan de verhalen. Het zijn veelal melige reacties op krantenberichten en grappen die niet helemaal uit de verf komen. De Heij heeft bijvoorbeeld een paar keer geprobeerd iets met het scheldwoord &#8216;geitenneuker&#8217; te doen (een schaap dat wordt uitgescholden voor geitenneuker, daar moet een leuke grap in zitten), maar kennelijk niet naar zijn eigen tevredenheid, al moest ik er wel om grinniken.
Fred de Heij
’t Landje
Xtra
196 p. in zwart-wit € 17,90

Moord en geouwehoer in het bos

Strip
Italië heeft een massa internationaal zeer vermaarde striptekenaars, zoals Hugo Pratt, Lorenzo Mattotti, Milo Manara en Guido Crepax. Miljoenen Italianen lezen zelf echter liever de maandelijkse avonturen van &#8216;nachtmerrie-detective&#8217; Dylan Dog, die zich op het eerste gezicht tot Pratt en Mattotti verhoudt als Italiaanse avonturenfilms van het C-garnituur zoals Ercole contro Moloch tot de films van Fellini en Visconti.
Dylan Dog is een ex-politieman van Scotland Yard die zich als privédetective heeft gespecialiseerd in bovennatuurlijke zaken als weerwolven, zombies, duivels en spoken. De strip biedt een mix van expliciet geweld, gratuit naakt, onveilige seks, flinterdunne personages en vaak verbijsterend flauwe grappen, dit alles in het kader van een mager plotje met een dikwijls nogal teleurstellende ontknoping waarin de slechterik onschadelijk wordt gemaakt door een paar rake klappen of het opblazen van zijn laboratorium.
Maar de avonturen van Dylan Dog zijn met veel flair en in stemmig zwart-wit getekend en altijd op een meesterlijke manier verteld. In De schoonheid van de duivel, een van de zeven verhalen die tot nu toe door uitgeverij Silvester in het Nederlands zijn uitgebracht, zit een prachtige, hallucinatoire scène waarin Dylan Dog door het luchtledige zweeft en door een demon wordt gegrepen die door een spiegel heen breekt, waarbij honderden scherven rondvliegen met enge ogen erin. De demon legt Dylan Dog in een ziekenhuisbed en vliegt weer weg door het gat in de spiegel, waarbij de losse scherven zich weer samenvoegen tot één geheel. Dan wordt Dylan Dog gewekt door zijn voormalige chef, inspecteur Bloch, om te worden ondervraagd.
De strips van Dylan Dog zijn een aaneenrijging van dergelijke filmische, vloeiend verlopende sequenties. De schrijver, Tiziano Sclavi (de tekenaars wisselen), maakt ook geen geheim van zijn liefde voor film. Dylan Dog zit tjokvol verwijzingen naar klassieke horrorfilms, met name die van Hammer Film Productions, bekend van titels als Taste the Blood of Dracula, maar ook naar de chiquere cinematografie als Ingmar Bergmans Het Zevende Zegel.
Daarnaast laat Sclavi zich inspireren door de literatuur. De schemerzone wordt bijvoorbeeld onderbroken door een stripversie van Edgar Allan Poe&#8217;s The Facts in the Case of M. Valdemar en veel personages in Dylan Dog komen rechtstreeks uit de Griekse en joods-christelijke mythologie. Dylan Dogs gewoonte om zijn geest te klaren door klarinet te spelen is een eerbetoon aan Sherlock Holmes (die viool speelt). Kortom: een feest van herkenning voor wie op school wél goed heeft opgelet en nog wel eens een boek leest, en misschien is het daarom dat hyperintellectueel Umberto Eco, in een gesprek met Sclavi (opgenomen in een bundel intellectuele beschouwingen over strips en Dylan Dog in het bijzonder), zei dat hij de Bijbel, Homerus én Dylan Dog dagen achtereen kan lezen zonder zich te vervelen.
Ongetwijfeld komt dat ook door de onweerstaanbare charme van de strip en van de hoofdpersoon. Dylan Dog is geen superheld zoals Hellboy (die is gebaseerd op Dylan Dog) en een stuk minder zwaar op de hand dan magiër John Constantine uit de strip Hellblazer. Dat hij zijn hachelijke avonturen steeds overleeft, mag een wonder heten, want een plan van aanpak heeft hij zelden en hij wordt gehinderd door talloze handicaps, zoals hoogtevrees, claustrofobie, angst voor vleermuizen en een chronisch gebrek aan contant geld. Dat laatste is niet vreemd, want hij rekent zijn cliënten een schamele vijftig pond dagvergoeding, die overigens zelden wordt voldaan.
Verder zit Dylan Dog vol sardonische, maatschappijkritische commentaren. &#8216;In de USA, daar heb je wel echte vrijheid, anders zouden ze er geen standbeeld voor hebben, toch?&#8217; zegt een cliënt tegen Dylan Dog. In De moordenaars zijn leden van het House of Lords betrokken bij een duivels complot om brave burgers aan te zetten tot moord, zodat de lords de democratie kunnen afschaffen en aan het begin van De schoonheid van de duivel mijmert een huurmoordenaar aan het eind van de Tweede Wereldoorlog dat er naar zijn &#8216;ambacht&#8217; geen vraag meer is nu de staat heeft laten zien zo efficiënt, op grote schaal en tegen aanzienlijk lagere kosten te kunnen moorden. De schemerzone is een filosofische beschouwing over mensen die zichzelf onsterfelijk hebben gemaakt maar zich niet weten te bevrijden van de dagelijkse sleur van het moderne leven.
Onder de oppervlakte van goedkoop effectbejag, clichés en platte lolligheid van Dylan Dog ligt dus een rijke goudmijn van filosofisch getinte tongue in cheek. De strips zijn knap getekende, strak geregisseerde tussendoortjes die een beetje verslavend zijn en die je intelligentie niet beledigen. Af en toe moet je eens wat anders dan de Bijbel of Homerus. Wel jammer, kwalijk zelfs, dat de uitgever nauwelijks informatie geeft over de herkomst van de verhalen, het jaar van oorspronkelijke publicatie of zelfs wie de tekenaar is.
Dylan Dog is voor intellectuelen die nog in staat zijn om gewoon lol te hebben. Dit najaar beleeft de eerste Dylan Dog-verfilming haar première.
Tiziano Sclavi en diverse tekenaars
Dylan Dog, deel 1 t/m 7
Silvester Strips
98 p., € 9,95

De Bijbel, Homerus en Dylan Dog

Strip Intelligente avonturenstrip
Na alle interessantdoenerij rond graphic novels is het wel weer eens lekker om een ouderwetse, goed getekende avonturenstrip te lezen die je intelligentie niet beledigt. De Wachters, waarvan nu twee delen zijn verschenen, voldoet daar helemaal aan. Iron Man meets Inglourious Basterds meets Casse-pipe.
Hoofdpersoon is een jonge Franse wetenschapper, Gabriel Féraud, die weigert zijn spectaculaire uitvinding, een radiumbatterij, aan het leger te verkopen. Maar hij verandert van gedachten wanneer hij aan het begin van de Eerste Wereldoorlog zo zwaar gewond raakt dat hij al zijn ledematen moet missen. Hij wordt benaderd door kolonel Alphonse Mirreau, die een semi-clandestiene operatie leidt rond halfmenselijke, halfmechanische supersoldaten, die echter gevoed worden door een accu die te snel leegraakt. Férauds radiumbatterij is de oplossing en Mirreau voorziet Féraud van mechanische, metalen armen en benen in ruil voor de accu. Vanaf dat moment vormt Féraud onder de codenaam Taillefer de spil van een speciale eenheid, de Wachters, die in vijandelijk gebied op zelfmoordmissies wordt gestuurd. Hij wordt bijgestaan door een menselijke bulldozer, bijgenaamd Djibouti (een verwijzing naar de slag waarin hij heeft geëxcelleerd). Mislukken de missies, dan moet kolonel Mirreau hangen. Als ze slagen, strijken Mirreaus superieuren met de eer.
De Wachters zijn geen onfeilbare Franse superhelden, integendeel. Féraud is supersterk, maar kan nog steeds worden gedood, bovendien is hij recalcitrant en niet besmet met het virus van de blinde vaderlandsliefde. Hij heeft een vrouw en een zoontje, die denken dat hij is gesneuveld en die hij in die waan moet laten. Djibouti is verslaafd aan heroïne en een soort superpepmiddel, Dexynal. Ook houdt hij het met een vrouw die (zonder dat hij het weet, natuurlijk) voor de Duitsers spioneert. De rest van de Wachters laat zich het best omschrijven als kanonnenvoer.
Van goede Fransen tegen slechte Duitsers is geen sprake. Wanneer Djibouti bijvoorbeeld als een engel der wrake een stel Duitse soldaten om zeep helpt, blijken die juist het leven van een Franse vrouw te hebben gered. Ook is het voordeel van uitzonderlijke moed en superkrachten maar beperkt in een oorlog waarin voor het eerst sprake is van gemechaniseerde en grootschalige vernietiging. &#8216;Wat heb je aan stalen biceps en Dexynal, als je niet ziet wat er op je afkomt?&#8217; mijmert Féraud als hij het bombardement van een dorp heeft overleefd.
De Franse scenarist Xavier Dorison mengt precies de juiste doses actie, spanning, humor en cynisme en de Argentijnse tekenaar Enrique Breccia (zoon van de striplegende Alberto Breccia) brengt dat alles met veel gusto in beeld. Zijn tekenstijl is ontegenzeggelijk Spaans (een mix van karikatuur en hyperrealisme), maar doet ook denken aan de onovertroffen westernstrip Blueberry. De hoofdpersoon, Gabriel Féraud, lijkt trouwens heel erg veel op Mike Blueberry.
Af en toe onderbreekt Breccia de actie met een foto of een prent uit de Eerste Wereldoorlog, die voor een meditatief moment zorgt: dit was echt. De wreedheid, de gekte, het is niet door Dorison verzonnen.

Fictie

Non-fictie

‘Strip is een raar medium’; LITERAIRE STRIPSPECIAL

fictie

fictie

Fictie

fictie

fictie

Fictie

Fictie

Fictie

Armoede is gratis, liefde kost geld

Detectives & thrillers: de update

Moord en geouwehoer in het bos

De Bijbel, Homerus en Dylan Dog

Iron Man in de loopgraven