Interview Thé Tjong-Khing
Er zullen niet zo heel veel Nederlanders zijn die het werk van Thé Tjong-Khing (1933) niet kennen. Wie niet is opgegroeid met zijn kinderboekentekeningen &#8211; Vos en Haas, Kleine Sofie en Lange Wapper, boeken van Miep Diekmann en Guus Kuijer, meer dan driehonderd kinderboeken in totaal &#8211; is ze tegengekomen bij het voorlezen aan kinderen of kleinkinderen. Verschillende keren bekroond met een Gouden Penseel, één keer met de Woutertje Pieterse Prijs, altijd de hemel in geprezen door de critici. Vorig jaar kreeg hij de Max Velthuijs-prijs, een oeuvreprijs voor kinderboekenillustratoren. Dit jaar komt er in het Haagse Kinderboekenmuseum een overzichtstentoonstelling van zijn werk. &#8216;De Moeder aller Tentoonstellingen,&#8217; belooft hij met zelfspot.
Naturalisme
Lang, lang geleden was Thé (Thé is zijn familienaam, Tjong-Khing zijn voornaam) ook een van de belangrijkste striptekenaars van het land. Begonnen in de studio&#8217;s van Marten Toonder werd hij vooral bekend van Arman &#038; Ilva, de hyperrealistisch getekende (&#8216;naturalistisch&#8217; noemt hij het zelf) sciencefictionstrip die in de jaren zeventig jarenlang dagelijks in de kranten van de GPD stond. In 1975 was hij medeoprichter van De Vrije Balloen, een satirisch stripblad voor volwassenen dat acht jaar heeft bestaan. Daarnaast tekende hij ook nog strips voor het meisjesblad Tina, naast Donald Duck het enige succesvolle stripblad in het land.
Thé tekent al dertig jaar geen strips meer, met uitzondering van een bijdrage voor het boek Strips in Stereo (2006) van Fokke &#038; Sukke-tekenaar Jean-Marc van Tol en Gerrit de Jager (De Familie Doorzon). Hij verstripte er een liedtekst van Johnny Hoes voor. &#8216;Dat is me niet meegevallen,&#8217; zegt hij nu. &#8216;Ik ben het naturalistische tekenen een beetje kwijt, en merkte dat ik ontzettend veel moeite had met het perspectief in de plaatjes.&#8217;
Sardonische satire
Uitgeverij Sherpa is nu bezig met het heruitgeven van zijn strips in prachtig verzorgde boeken in oblongformaat. Lekker groot, zodat zijn tekeningen tot in detail te bestuderen en te bewonderen zijn. Negen delen zijn er inmiddels, zeven met Arman &#038; Ilva-verhalen en twee met zijn Storende verhalen uit De Vrije Balloen. Juweeltjes van sardonische satire zijn dat. In elk deel staat een voorwoord van een collega (o.a. Dick Matena, Peter Pontiac, Jan Kruis), die meestal superlatieven tekort komt om zijn bewondering te uiten. &#8216;Weet je dat ik pas nu weet, nu ze dat in hun voorwoord schrijven, dat ze me zo goed vinden?&#8217; zegt Thé. &#8216;Toen ik ermee bezig was, hoorde ik nooit wat. Dat deed je ook niet, in die tijd.&#8217;
Van de lezers van Arman &#038; Ilva ontving hij ook nooit één reactie. &#8216;Ik had geen idee of die strips wat deden. Pas later werd er van alles over geschreven. Als ik ergens zit te signeren, staan er regelmatig mensen voor me met albums waarin ze de strips hebben geplakt die ze elke dag trouw uit de krant knipten. Terwijl ik altijd dacht dat niemand er wat aan vond!&#8217;
Wat hem ook heeft verrast toen hij de heruitgaven inkeek, is dat de verhalen, van de inmiddels overleden Lo Hartog van Banda (die ook Ti-Ta-Tovenaar en De Bereboot schreef), nog niets aan kracht hebben ingeboet. &#8216;Ze staan nog recht overeind. Over sommige scènes ben ik nog steeds heel tevreden.&#8217;
Hitchcockiaans
Hij is al achtenzeventig jaar, maar dat is hem niet aan te zien. Hij is grijs, verder ziet hij er hetzelfde uit als toen hij in de jaren zeventig een bekende Nederlander werd door maanden achtereen de winnaar te zijn van de televisiefilmquiz Voor een briefkaart op de eerste rang. Hij wist zo belachelijk veel dat Gerard Cox en Frans Halsema hem het onderwerp maakten van een hilarische sketch.
Thé praat niet graag over zichzelf. Alle loftuitingen ten spijt is hij nog steeds onzeker. &#8216;Bij elke nieuwe opdracht denk ik dat het de laatste is, dat ze me daarna niet meer willen.&#8217; Tijdens ons gesprek brengt hij het onderwerp steeds weer op film. &#8216;Ga jij vaak naar de bioscoop? Welke film heb jij het laatst gezien?&#8217; Erg te spreken over de hedendaagse filmkunst is hij niet. &#8216;Ik zag laatst Black Swan, wat een vreselijke film. Zo bombastisch. Alles is er erg aan, beeld, geluid, verhaal. Ik vind een film nooit meer honderd procent leuk. Ik zit er altijd over te zeuren tegen mijn vrouw. Titanic, heb je díe gezien? Pfff.&#8217;
Het medium strip was een middel om zelf regisseur te zijn. &#8216;Ik waande me een filmer, vond het geweldig om te doen.&#8217; Dat zie je aan zijn werk af. In Arman &#038; Ilva spelen gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal een grote rol. Thé laat zijn &#8216;camera&#8217; hitchcockiaans in- en uitzoomen.
Griekse vazen
&#8216;Nu zou ik dat niet meer zo doen,&#8217; bekent Thé. In zijn kindertekeningen draait het dan ook erg om de suggestie. &#8216;Ik begon daarmee toen ik de afbeeldingen op oude Griekse vazen zag,&#8217; vertelt hij. &#8216;Ik zag dat een tekening krachtiger wordt als je de kijker zelf laat invullen wat de tekenaar weglaat.&#8217;
Hoewel hij geen stripliefhebber is, en ook nooit is geweest, is hij erg gecharmeerd van de Franse striptekenaar Jacques de Loustal. &#8216;Zijn werk was echt een ontdekking voor mij. Loustal laat het naturalisme helemaal los en experimenteert met sfeer en kleur. Zijn geabstraheerde figuren kloppen helemaal niet, en toch werkt het. Ik wist niet dat dat kon in strips.&#8217;
Hij is met striptekenen gestopt omdat hij steeds hetzelfde moest tekenen en altijd tegen deadlines moest vechten. &#8216;En bij strips wordt elk plaatje dat je tekent, vermoord door het volgende plaatje. Aan de andere kant kun je op die manier heel mooi beweging suggereren. Ik ben er heel dubbel over.&#8217; Bij zijn kinderboekenillustraties, vertelt hij, &#8216;kun je net zo lang pielen tot je precies krijgt wat je wilt&#8217;.
&#8216;Strip is een raar medium,&#8217; vindt Thé. &#8216;Eigenlijk is het iets voor meisjes, omdat die goed zijn in multitasking.&#8217; Behalve dan dat het vooral jongens zijn die strips lezen. Hij grijnst een beetje vals, want hij vindt het leuk om te sarren, en zegt dan: &#8216;Omdat die geen fantasie hebben.&#8217;
De strips van Thé Tjong-Khing worden uitgegeven door Sherpa, € 24,95 per album. Op 29 september opent in het Haagse Kinderboekenmuseum de expositie ‘Thé Tjong-Khing – van strip tot sprookje’. Thé heeft een website: www.thetjongkhing.nl

Peter Breedveld

‘Strip is een raar medium’; LITERAIRE STRIPSPECIAL

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips