18-08-2007
Door Padu Boerstra

Nieuw fenomeen: Nederlanders die in vreemdelingendetentie worden gehouden omdat ze hun identiteit niet willen prijsgeven.

Na een blokkadeactie op 3 augustus bij Kamp Zeist door de Werkgroep Stop Deportaties, heeft de politie Utrecht twee demonstranten uitgeleverd aan de vreemdelingenpolitie omdat ze hun identiteit niet wilden prijsgeven. Een van hen hield het niet lang vol en gaf onder druk haar naam. De ander is voor onbepaalde tijd vastgezet in uitzetcentrum Schiphol-Oost en maandag voor de rechter geleid. Die moet beslissen of er inderdaad een ‘redelijk vermoeden van illegaal verblijf’ bestaat en of het op grond daarvan geoorloofd is de demonstrant nog langer in vreemdelingenbewaring te houden.

‘Een proefproces’ volgens de advocaat van de demonstranten Jos Hemelaar. ‘Het is in strijd met behoorlijk bestuur dat de vreemdelingenwet wordt ingezet tegen Ne­der­lan­ders. De politie hoort dit niet te doen.’ Heme­laar heeft direct na de arrestatie tegen de politie verklaard dat de twee Ne­der­lands zijn. ‘Als advocaat mag ik niet liegen. Toch heeft de politie niet geluisterd. En ze zijn zo overduidelijk Neder­lands, hebben dat keer op keer zelf tegen de agenten gezegd.’

Dat beaamt ook ‘Janneke’, de inmiddels vrijgelaten demonstrante die liever niet met haar echte naam in de publiciteit wil. ‘Ik heb vijf dagen vastgezeten, waarvan de laatste twee in vreemdelingenbewaring. Het waren echt pesterijen van de politie. Ze dreigden dat als ik mijn naam niet gaf, ze me een jaar konden vastzetten. “Je bent een vreemdeling die niet meewerkt aan uitzetting,” zeiden ze tegen me. Wanneer ik antwoordde dat ik Nederlands was, keken ze me zwijgend aan. Toen ik tot tweemaal toe mijn advocaat niet mocht bellen, ben ik gezwicht en heb ik mijn naam gegeven.’

Is het inderdaad een nieuwe vorm van demonstrantje pesten? Door ze als vreemdeling te bestempelen, hebben de arrestanten minder rechten dan Nederlanders en vallen ze onder een andere wetgeving.

‘In principe houden we ons netjes aan de regels,’ haast politiewoordvoerder Marco Bar­ten van de regio Utrecht zich te zeggen. ‘Het doel is de identiteit van de verdachten te achterhalen.’ Normaal gesproken mag de politie iemand die zijn naam niet geeft hooguit drie dagen voor onderzoek vasthouden en staat er een boete van 35 euro op het niet bij je hebben van een identiteitsbewijs. Barten: ‘De vreemdelingenwetgeving is heel anders.’ Dat vreemdelingen minder rechten hebben, is een mooie bijkomstigheid. ‘Maar ze worden als vreemdeling heus niet anders behandeld dan Nederlanders,’ zegt Barten. ‘Ik zou het storend vinden als dat wordt gesuggereerd.’

‘Ridicuul,’ noemt hoogleraar vreemde­lin­genrecht Anton van Kalmthout de gang van zaken. ‘Hiervoor is de vreemdelingenwet niet bedoeld.’ Hij ziet een tendens bij de politie dat er naar mogelijkheden wordt gezocht om demonstranten langer vast te kunnen houden. ‘De politie kan niet veel doen als iemand zijn naam niet zegt. Ze nemen vingerafdrukken, leggen een kleine geldboete op en dat is het dan. Als dat een paar keer gebeurt, roept dat irritatie op. Heel begrijpelijk, maar deze stap gaat te ver.’

Hoe kan het dat de politie dit sinds kort doet? Van Kalmthout: ‘De vreemdelingenwet mag alleen worden toegepast als er op objectieve gronden kan worden vermoed dat iemand vreemdeling is. De arrestanten spreken Nederlands, dus zou je kunnen concluderen dat het ook Nederlanders zijn. Maar in april is er een uitspraak geweest door de Raad van State dat het feit dat iemand Nederlands spreekt, nog niet betekent dat iemand Nederlander is.’ Barten van de politie Utrecht geeft toe dat deze uitspraak ten grondslag ligt aan de vasthoudingen in vreemdelingendetentie. ‘Op basis van de huidige wetgeving mogen we dit doen.’

Inmiddels is het ook tot de politiek doorgedrongen. SP-Kamerleden Jan de Wit en Krista van Velzen hebben Kamervragen gesteld aan Minister Hirsch Ballin van Justitie.