Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

Thomas Pynchon
Dank voor de recensie van de boeken van Dave Eggers (The Circle) en Thomas Pynchon (Bleeding Edge) door Tim de Gier (VN 44, &#8216;Schrijven aan de rand van internet&#8217;). Jammer alleen dat aan het nieuwe boek van Eggers, die men kent van Wat is de wat, veel aandacht is besteed, en te weinig aan Pynchon (1937), die zes boeken met korte verhalen en acht romans schreef.
Zijn belangrijkste boek is Regenboog van zwaartekracht, verschenen in 1973. Het gaat over het einde van de Tweede Wereldoorlog. Een weerbarstig, allegorisch boek dat werd bekroond met de National Book Award. Sommige schrijvers vallen in de categorie &#8216;In de mist van het schimmenrijk&#8217; (W.F. Hermans). Ze duiken onder en men kent hun vindplaats soms niet meer, zoals Ambrose Bierce. Thomas Pynchon werd niet vergeten door de liefhebbers en werd in 2011 voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Literatuur.
Harry van den Berg, Valburg
Dienst weigeren
Na vakantie lazen wij het artikel in VN 37 over drie dienstweigeraars tijdens de politionele acties die eerherstel wordt geweigerd. Treurig dat de heer Timmermans, die nu een andere pet draagt, zich niet laat horen. Politici veranderen vaak hun mening met hun nieuwe aanvaarde functie.
Het betoog van de heer Hillen is ons in het verkeerde keelgat geschoten. Alsof het geweten van iemand toen anders zou zijn dan nu! Het dilemma dat toen speelde bij de dienstweigeraars heeft voor hem nooit gespeeld omdat hij voor de dienstplicht niet in aanmerking kwam vanwege hooikoorts.
We nemen represailles tegen mensen die persoonlijke moed betonen door dienst te weigeren, door een bevel niet op te volgen, zoals de drie heren genoemd in uw artikel. Of zoals politiemannen die in de oorlog weigerden hun Joodse medemensen op te halen, na pensionering gekort werden op hun pensioen.
Waar blijven de politici die persoonlijke moed tonen? Die niet denken aan de gevolgen van wat uitspraken doen voor hun loopbaan?
Willen wij vertrouwen behouden en zorgen dat dienstweigeraars en klokkenluiders hun strijd om rechtvaardigheid niet moeten bekopen met gevangenisstraf en daardoor met uitsluiting in die o zo tolerante Nederlandse samenleving, dan zullen politici moeten opstaan die hen steunen en de persoonlijke moed hebben deze dappere burgers te belonen met eerherstel. Het zal een aanmoediging voor velen zijn die kampen met onrechtvaardigheid in hun werksituatie.
We wensen Nicole de Hoog eerherstel van haar vader toe en wij hopen dat VN haar blijft volgen tijdens de rechtszaak.
Bea en Martin Nieuwenhuis
Dubbelnummer 
Het naschrift in VN 45 bij de kritiek van een lezer zou een column Harde Cijfers waard zijn, kop: &#8216;Extra Dik&#8217;, foto: VN&#8217;s extra dikke herfstnummer, en daaroverheen de vergelijking: &#8217;46 > 72&#8242;.
Een terugkerend ritueel in VN: klachten over het speciale van de speciale thema- en dubbelnummers. Dit keer is de kritiek van een lezer dat er in het dubbelnummer als bladvulling langere verhalen zouden staan &#8216;zonder dat er substantieel meer in staat dan in een korter verhaal&#8217;.
Reactie van de hoofdredactie: ho, ho, in dat extra dikke dubbelnummer stonden wel mooi 46 artikelen en verhalen, terwijl er bijvoorbeeld in de reguliere VN van een week later maar 36 stonden.
Bravo, een grootse prestatie, maar wat het met de kritiek van die lezer te maken heeft? Dubbeldik kerstnummer, extra dikke lentespecial, het klinkt lekker, maar het blijft uiteindelijk gewoon de commerciële newspeak waarmee iets minder als iets meer wordt verkocht. Een VN met 46 artikelen en verhalen kun je extra dik noemen als je hem vergelijkt met een VN met 36 artikelen en verhalen. Maar vergeleken met twee nummers, oftewel 2 x 36 = 72 artikelen en verhalen, zou je een dúbbelnummer (VN 42 én 43) met 46 artikelen en verhalen ook extra mager kun noemen. Dat de handige verkoper extra mager als extra dik aanprijst, laten we daar grootmoedig om glimlachen. Vervelend neveneffect is wel: hoe serieus moet je zo&#8217;n handige verkoper in andere zaken nemen? Misschien moet VN ook eens &#8216;het eerlijke verhaal&#8217; proberen.
Daan Appels, Amsterdam
One issue
Nadat ik eerst instemmend had kennisgenomen van de reactie van Maarten Keulemans (VN 40) op het artikel van Elma Drayer over de klimaatalarmisten (ben benieuwd naar haar reactie), las ik later haar artikel over dierensentiment (VN 40).
Daarin maakt zij het zo mogelijk nog bonter. Eerst stelt zij dat alle stemmers op de Partij voor de Dieren dierenrechten het allerbelangrijkste maatschappelijk vraagstuk vinden. En ja hoor, in de volgende zin valt de term one-issuepartij. Hierbij gaat zij geheel voorbij aan het feit dat de keuze van kiezers voor de PvdD veelal geschiedt op veel meer genuanceerde gronden dan zij suggereert.
Zo zal ik vast niet de enige zijn die zich hierbij mede laat leiden door zaken als bijvoorbeeld het verwerpen van de afschuwelijke praktijken van de bio-industrie, de uitputting van grondstoffen, de immer toenemende kans op pandemieën waarbij de mazzel die de mensheid (sic!) tot nog toe heeft gehad wel eens kan komen te verkeren in grootschalige ellende. One issue is prima, maar dat ook nog eens simplificeren is te kort door de bocht.
Menno Harsveld, Amsterdam
Nee

Redactie Vrij Nederland

post@vn.nl

Eigen portemonnee
Met veel plezier en vaak met instemming lees ik de columns van Kees Kraaijeveld. Ook zijn betoog in VN 44 (&#8216;Wees eens eerlijk: kiest u voor uw eigenwaarde of voor uw eigen portemonnee?&#8217;) kan ik niet anders dan onderschrijven.
Toch blijft er iets knagen. Zelf heb ik geen kinderen, maar ik kan me voorstellen dat men graag iets nalaat van het vaak moeizaam bijeengespaarde kapitaal(tje) in plaats van het te zien vervliegen aan geprivatiseerde en dus veel te dure gezondheidszorg.
Bedenk daarbij ook dat de crisis (die onder meer tot deze eigen bijdrage heeft geleid) veroorzaakt is door bankiers en andere grootverdieners en goklustigen zoals hedgefunds, die vervolgens hun bijeengeharkte kapitaal schaterlachend via allerlei (legale!) constructies hebben onttrokken aan de economie, zonder even langs het loket van de fiscus te gaan.
Vorig jaar zijn de rijken weer aanzienlijk rijker geworden. Iemand betaalt dat&#8230;
Moeilijk om dan niet ook voor de eigen portemonnee te kiezen.
Reynier Pronk 
Swastika&#8217;s
Volgens de schrijver van het artikel over de Gouden Dageraad heeft leider Michaloliakos van deze ongure club gelijk als hij beweert dat de swastika als verbeelding van de zon &#8216;op tal van vazen en amfora&#8217;s uit de achtste eeuw voor Christus&#8217; voorkomt (VN 44). Inderdaad komt het hakenkruis op aardewerk uit die tijd voor, echter niet als zonnesymbool, maar simpel als vulling van open ruimtes. De decorateurs van die tijd leden namelijk aan &#8216;huivering voor het vacuüm&#8217; (horror vacui). Leegtes werden daarom gevuld met allerlei geometrische ornamenten zoals zigzaglijnen, meanders, cirkels en inderdaad ook wel eens met swastika&#8217;s. Alleen een vertroebeld geestesoog ziet hier arische tekens.
Anton van Hooff, Nijmegen 
Sasha Grey
Peter Buwalda heeft een, volgens anderen, goed boek geschreven. Als interviewer valt hij door de mand (VN 42/43). Wat moet de lezer met een man die geen &#8216;impertinente vragen&#8217; wil stellen aan een vrouw die haar status nota bene ontleent aan impertinente filmpjes en die zeer waarschijnlijk geen last heeft van schaamte? Mede door het eindeloos gebeuzel weet ik nu nog niet veel over de achtergrond van pornoster Sasha Grey, hoe en waarom zij in het &#8216;vervelend competitief wereldje&#8217; is beland. Toch niet alleen omdat zij het nobele streven had om porno &#8216;opwindender&#8217; en &#8216;minder voorspelbaar&#8217; te maken? Sasha denkt op het hoogtepunt te zijn gestopt en Buwalda noteert dat ze vraagt of hij weet waar het toilet is. Boeiend.
Ton de Lange, Koog aan de Zaan 
Dubbelnummer
Ik ben gepensioneerd en dat betekent dat ik vaak genoeg tijd heb om een nieuwe Vrij Nederland in één dag uit te lezen. Iedere week kijk ik ernaar uit. Het gaat altijd op dezelfde manier: commentaar van Frits van Exter en &#8216;Post&#8217;, &#8216;Peter&#8217; en &#8216;De week waarin&#8230;&#8217;, en dan blader ik verder tot aan het eind zodat ik weet wat erin staat. Verhalen die zeer mijn aandacht trekken lees ik direct, andere moeten wachten tot later maar de meeste komen wel aan de beurt. Zo ook donderdagavond 17 oktober. Ik bladerde dus en las her en der al een verhaal of column. Wat na een tijdje opviel was dat er wel erg lange verhalen in stonden. En dan die rare kabouters. Het zou toch niet&#8230;? Een blik op de voorpagina bracht uitsluitsel: VN 42/43. Verdorie, alweer dus een zogenaamd dubbelnummer waarin vooral bepaalde verhalen nodeloos dubbel zo lang zijn als anders. Ik heb niets tegen een lang verhaal, integendeel, maar wel als het vooral bedoeld lijkt te zijn om gauw gauw de pagina&#8217;s gevuld te krijgen zonder dat er substantieel meer in staat dan in een korter verhaal. Slechte beurt, Vrij Nederland.
Nico Koolsbergen, Budel-Schoot 
Naschrift: VN geeft al geruime tijd per jaar vier extra dikke nummers voor twee weken uit. In het herfstnummer, twee weken geleden, stonden 46 artikelen en rubrieken. Vorige week waren het er 36.De hoofdredactie
Loten (3)
Interessant artikel in VN 41: Liever lotingen dan verkiezingen.
Gemeld wordt dat &#8216;de burger&#8217; betrokken wil worden bij de politiek.
Dat statement is vaker in de media te lezen, maar klopt niet. Als die burger inderdaad bij de politiek betrokken zou willen worden, dan zou minstens half Nederland lid zijn van een politieke partij. En dat is niet het geval; de politieke partijen kampen eerder met een teruglopend ledenaantal.
De burger wil betrokken worden bij het besturen. Voor de politiek is besturen echter geen doel, maar een middel voor het eigen/partijbelang. Max van Weezel heeft enige tijd geleden geschreven dat van de politiek niet verwacht mag worden met maatregelen te komen die politieke zelfmoord betekenen. Daarmee bevestigt hij dat besturen voor de politiek geen hoofdzaak is. Het heeft voor de burger dan ook geen zin om bij de politiek aan te kloppen als het om betrokkenheid bij het besturen gaat.
Het systeem moet dus anders. Bijvoorbeeld loting, zoals in het artikel wordt beschreven. In de loop der jaren zijn al heel wat verschillende bestuursmodellen de revue gepasseerd. Ze stuiten allemaal op hetzelfde probleem. De oplossing voor dat probleem wordt ook in dit artikel helaas niet genoemd.
Het probleem: de politiek heeft nagenoeg het alleenrecht op het aanpassen van de politieke spelregels. D66 is in het leven geroepen om daar verandering in te brengen, maar na bijna vijftig jaar staat de teller hooguit op 0,1 op de schaal van 10. Het overgrote deel van de partijen heeft namelijk niets te winnen bij het aanpassen van de spelregels. Zelfs marginale wijzigingen zijn al een brug te ver (zie de &#8216;Nacht van Wiegel&#8217;). Veranderingen van het systeem zijn dus niet van de politiek te verwachten.
Wat nu? We zullen eerst een manier moeten bedenken om de politieke spelregels aan te kunnen passen voordat we zelfs ook maar kunnen denken aan het wijzigen van die spelregels. Dat kan buiten de politiek om.
Bijvoorbeeld in de vorm van een staatsgreep. Dat klinkt dramatischer dan het is. Het enige wat daarvoor nodig is, is het leger en politie die zich op het Binnenhof melden met het verzoek aan Kamers en regering op te stappen.
De kans daarop lijkt me echter heel klein. Kortom, we zitten met het huidige systeem opgescheept tot het einde der tijden. Tenzij iemand een vernuftige oplossing weet?
Siem Weel, Heerhugowaard
Dieren
Het artikel van Elma Drayer is mij uit het hart gegrepen (VN 40: &#8216;Weg met het dierensentiment!&#8217;).
Zo&#8217;n twintig jaar geleden al gaf ik les aan een klas in de onderbouw.
Ik had nog wat tijd over en had in de kast nog een soort quiz liggen.
Een van de vragen luidde: &#8216;Wat is erger: dierenmishandeling of mensenmishandeling?&#8217;
Zonder enige bedenktijd nodig te hebben riep de halve klas: &#8216;Dierenmishandeling.&#8217;
&#8216;Waarom dan,&#8217; vroeg ik natuurlijk. &#8216;Dieren kunnen er niets aan doen,&#8217; was het antwoord.
Ik sputterde nog wat tegen: marteling, verkrachting, potenrammers, maar ik had niet de indruk dat ik ze kon overtuigen. &#8216;Dat was heel wat anders,&#8217; riepen (helaas) vooral de meisjes.
Tegen zo veel domheid valt niets te beginnen, dacht ik.
Het lijkt wel alsof men totaal van de wereld is losgezongen.
Maar het is vooral het fanatisme waarmee dit &#8216;geloof&#8217; wordt beleden, dat zorgen baart.
Iets vergelijkbaars vindt men overigens ook bij de antirooklobby en bij de dieetmaffia.
Ook daar is nauwelijks discussie mogelijk, laat staan een compromis.
Denkt men werkelijk zo de wereld te kunnen veranderen?
Dit hedendaagse fanatisme lijkt mij in ieder geval een beter doel waardig.
Frank van Tijn, Amstelveen 
F-16
De technische levensduur van de F-16 leidt er toe dat dit toestel over enkele jaren moet worden vervangen. Het kabinet heeft de keuze op de JSF (F-35) laten vallen. Een geavanceerd, duur en lawaaierig toestel dat zijn waarde nog niet heeft bewezen (VN 41: &#8216;Het verzwegen argument voor de JSF: onze kernbommen&#8217;).
De vervanging van het jachttoestel is door het kabinet tot op heden nationaal aangepakt en de traditionele en volgzame lijn ten aanzien van de VS is opnieuw gevolgd.
Internationale aanpak via bondgenoten in Noordwest-Europa had tot een andere uitslag kunnen leiden, en kan nog steeds. In Europa zijn &#8216;op de plank&#8217; beschikbaar: de Franse Rafale, de Zweedse Saab Viggen en de Frans-Duitse Eurofighter. Het ideaal is nog steeds om samen met nabuurlanden een nieuwe Europese jager te kunnen aanschaffen, samen piloten opleiden en samen vliegbases kiezen in relatief onbevolkte gebieden binnen het NAVO-gebied. Ook een indirecte kans om van kernwapens op Nederlands grondgebied af te komen. Een win-winsituatie.
Tom Aalfs, Vlissingen 
Nee

post@vn.nl Post

Lezende kinderen
Na lezing van het artikel &#8216;Waarom Belgische kinderen wél lezen&#8217; van Joukje Akveld (VN 40), moet ons het volgende van het hart. Nog niet zo heel lang geleden werden er in absolute aantallen meer boeken van Geronimo Stilton verkocht in Vlaanderen dan in Nederland, terwijl er toch grofweg drie keer meer Nederlanders dan Vlamingen zijn. Dit heeft, getuige ook uw artikel, geen enkele nadelige invloed gehad op het leesvermogen van Belgische kinderen.
De boeken uit deze reeks beogen een brug te slaan tussen het einde van het AVI-lezen en het &#8216;serieuze werk&#8217;. Sommige kinderen lezen Stilton dan ook maar een betrekkelijk korte periode. Dit zijn de kinderen die, zoals An Stessens van de Vlaamse Kinder- en Jeugdjury zegt, &#8216;van lezen houden&#8217;. Voor het leesvermogen van deze zogenaamde leesbeestjes hoeft niemand te vrezen. Nederlandse kinderen die in een geletterd gezin opgroeien en veel voorgelezen krijgen, hebben ten opzichte van hun Vlaamse leeftijdsgenootjes geen achterstand.
Maar veel kinderen hebben zo&#8217;n achtergrond niet en daarbovenop (of misschien ook daardoor) vinden veel kinderen lezen saai. In de groep van 7-9 jaar maar liefst achttien procent. Voor zevenendertig procent van die groep is lezen geen frequente activiteit en dat percentage stijgt zelfs naar vijfenvijftig procent in de leeftijdsgroep van 10-12 (bron: GfK Rapportage Boekenbranche, november 2012). Kinderen met leesproblemen laat ik hier dan nog buiten beschouwing.
Als de kinderen uit de vorige alinea Stilton-boeken of delen uit andere populaire series wél lezen, dan is dat winst. Op die manier kunnen ze ontdekken dat lezen níet saai is en groeit de kans dat ze ook bij het meer literaire genre uitkomen. Dit is geen wishful thinking van de uitgever, dit horen wij al jaren terug van de kinderen zelf, hun ouders en hun leerkrachten. De meer geïnformeerde leerkrachten, haast ik mij te zeggen, want dat kinderboeken al jaren een gapend gat in de pabo-opleidingen zijn, ben ik hartgrondig met Akveld (en Bastiaan Bommeljé) eens.
Stilton-boeken zijn dus een opstapje. Dat er na Stilton nog duizenden prachtige boeken te gaan zijn, zullen wij nooit betwisten. Het probleem zit niet bij de vermeende afstompende werking van Stilton en andere reeksen, het probleem zit bij een onwetende of ongeïnteresseerde omgeving die zich niet kan of wil inspannen kinderen de volgende stap aan te reiken. Deze nuance hebben we in uw artikel enigszins gemist.
Iris Mollinger, uitgever De wakkere muis, Amsterdam
Godswonder
Is het Rudie Kagie of is het Janneke Vlot die een verkeerde Bijbeltekst noemt in &#8216;Het Verhaal Van&#8230; het Godswonder&#8217; (VN 42/43)? Gezien de cruciale rol die deze Bijbelwoorden spelen in de geschiedenis van de genezing van Janneke Vlot lijkt het mij zaak die van de goede vindplaats te voorzien. Het is niet Johannes 5 vers 5 waar geschreven staat dat de oudsten moeten worden geroepen om te bidden en te zalven, maar Jacobus 5 vers 14. Johannes 5 vers 5 gaat ook over een langdurig zieke, de man die 38 jaar op genezing wachtte en die genezing van Jezus kreeg.
Marianne van der Lugt, Den Hoorn
Loten
Volgens David Van Reybrouck moeten we gaan loten om de burgers meer bij de politiek te betrekken. &#8216;Loten is beter dan verkiezingen,&#8217; aldus de schrijver (VN 41). Wat mij betreft een zwaktebod waarmee we waarschijnlijk de waan van de dag nog meer laten regeren dan nu al het geval is. Andere en betere oplossingen zijn voorhanden, bijvoorbeeld de oplossing van de gemeente Molenwaard in de Alblasserwaard. Deze nieuwe gemeente gaat verder zonder gemeentehuis. Dit idee is omarmd door Progressief Altena, een samenwerkingsverband tussen D66, GroenLinks en de PvdA in het land van Heusden en Altena. Ambtenaren gaan naar de burgers toe en werken in verzorgingstehuizen en scholen. Raadsvergaderingen vinden plaats in dorpshuizen en bibliotheken. Bestaande gebouwen worden veel beter benut en functies worden gecombineerd. De digitalisering van de maatschappij maakt bovenstaande aanpak realistisch. Een bouwaanvraag kan aan de keukentafel worden besproken met alle actuele informatie binnen handbereik. Samenwerking én het idee dat ambtenaren naar de burgers toe komen heeft er voor gezorgd dat mensen zich enthousiast melden als lid bij Progressief Altena. De betrokkenheid van burgers kunnen we dus stimuleren met innovatieve ideeën. Daarnaast moet de politiek compromissen veel beter uitleggen aan haar kiezers. Bestuurders, ambtenaren en politici moeten uit hun bunkers komen en veel meer in gesprek gaan met burgers in bijvoorbeeld het café en het dorpshuis. De representatieve democratie vernieuwen via bovenstaande aanpak lijkt mij een veel betere oplossing.
Herman van Krieken, Babyloniënbroek
Loten (2)
Het pleidooi van David Van Reybrouck, gesteund door Felix Rottenberg, om ons kiesstelsel te vervangen door een participatiesysteem van burgers (VN 41) heb ik met genoegen gelezen. Zijn voorstel herinnert me aan een initiatief uit 2004 van de Provinciale regering van het Canadese Brits-Columbia, dat hier in Europa minder bekendheid geniet. Ik woonde toen in Vancouver. De regering wilde het oude op Engelse leest geschoeide kiesdistrictensysteem aanpassen. Ze heeft toen een Citizen&#8217;s Assembly geformeerd, die een voorstel voor een nieuw systeem moest opstellen dat ten uitvoer zou worden gebracht nadat het in een referendum door zestig procent of meer van de kiesgerechtigden zou worden gesteund.
Deze burgerraad bestond uit 160 leden, 80 mannen en 80 vrouwen. Deze leden hadden zich tevoren als geïnteresseerden aangemeld, bijna zestienduizend personen in totaal. Hieruit werd per district willekeurig één naam per sekse getrokken. De geselecteerde groep werd van januari tot augustus 2005 door onafhankelijke deskundigen in openbare hoorzittingen voorgelicht over alle ins en outs van diverse kiesstelsels. Na stemming presenteerde de raad in december zijn voorstel.
Het voorstel haalde het net niet in het referendum, vooral omdat de complexiteit ervan voor de doorsnee kiezer niet was uit te leggen. De 160 burgers, die met grote zorgvuldigheid en met deskundige begeleiding hun werk hadden gedaan, werden niet begrepen door de bevolking.
Misschien leert dit experiment dat er ook vervreemdingsrisico&#8217;s kleven aan de voorstellen van Van Reybrouck. Zeker als er, zoals hij voorstaat, ook minder geïnteresseerde burgers zullen worden opgeroepen, die over allerhande onderwerpen een mening moeten formuleren.
Joop Corijn, Wassenaar
Nee

Phubben
Het stoort me behoorlijk dat in artikelen over sociale media, zoals onlangs in &#8216;Hou op met phubben&#8217; (VN 41) regelmatig één merk van smartphones beginnend met een i genoemd wordt als ware het een zelfstandig naamwoord. Deze vorm van &#8216;brand placement&#8217; breng ik graag onder de aandacht, ervan uitgaande dat VN niet ten prooi gevallen is aan betaalde propaganda ingegeven door commerciële partijen, waarmee de journalistieke vrijheid en soevereiniteit in waarheidsvinding ernstig ondermijnd wordt.
Gijs Hertogs
Dieren (1)
Elma Drayer protesteert in haar uitvoerige artikel &#8216;Tegen het dierensentiment&#8217; (VN 40) tegen de overdreven aandacht in de media voor dierennieuws. Mensen zijn (te) sentimenteel over dieren en daar heeft ze gelijk in. Dezer dagen lees ik ook over de vermenselijking van het (huis)dier, waarbij het dier geen dier meer mag zijn. Verwerpelijk, vooral omdat men er aan de andere kant geen been in ziet het onzichtbare dierenleed in de intensieve veehouderij te negeren. Heel inconsequent. Drayer vraagt zich af wanneer het taboe op dierennieuws verdween. Ik denk dat het keerpunt kwam toen mensen ontdekten &#8211; gestaafd door wetenschappelijk onderzoek en de opkomst van de ethologie &#8211; dat dieren een bewustzijn hebben, kunnen voelen en pijn lijden. Dat heeft de houding van de mens ten opzichte van het dier veranderd en die verandering zet zich steeds meer door. Natuurlijk veroorzaakt dit weer overdreven reacties en radicale standpunten vóór en tegen het gebruik van dieren ten behoeve van de mens, en ik ben het met Drayer eens: radicalen of zo je wilt fundamentalisten, vloeien nooit over van gevoel voor humor en ondernemen ook verwerpelijke acties. Maar de Partij voor de Dieren is niet uit het niets ontstaan en ook al slaan ze af en toe door, blijkbaar vonden en vinden veel mensen, onder wie ook ik, dat het dierenwelzijn &#8211; in het licht van de nieuwe inzichten in het wezen van het dier &#8211; in de politiek ernstig tekort kwam en nog komt. Dan sta je inderdaad voor de keuze van een one-issuepartij en verantwoord je je tegenover jezelf met het argument dat er dan ten minste één groep is die dierenwelzijn serieus neemt en ervoor gaat, terwijl andere belangrijke onderwerpen genoeg aan bod komen in andere partijen, naar ieders keuze. Wanneer de politiek duidelijk laat zien dat dierenwelzijn haar aan het hart gaat, is een Partij voor de Dieren niet meer nodig en wordt er vanzelf niet meer op ze gestemd.
Netty van Lookeren Campagne, Amsterdam
Dieren (2)
Blij dat er nog iemand is die nadenkt, en die zich niet overgeeft aan de momenteel vurig beleden Wetten van de Onlogica. Chapeau Elma Drayer, ook voor je stuk &#8216;Tegen het dierensentiment&#8217; (VN 40)!
Ton de Lange, Koog aan de Zaan
Dieren (3)
In haar stuk &#8216;Tegen het dierensentiment&#8217; (VN 40) betoogt Elma Drayer dat liefde voor dieren kan verkeren in extremisme. Tsja; van groentesoep kun je tomatensoep maken, maar de meeste mensen doen dat niet.
Het venijn zit &#8216;m in de staart; daar haalt zij een wetenschappelijk onderzoek aan dat volgens haar aantoont &#8216;waartoe het hedendaags dierensentiment kan leiden&#8217;: proefpersonen voelden meer empathie met mishandelde dieren dan met mishandelde mensen.
Het onderzoek (ik heb het even nagekeken) betrof een groep van 240 proefpersonen tussen de 18 en de 25 jaar oud, maar nergens staat vermeld dat het speciaal om dierenliefhebbers ging.
Wel benadrukken de onderzoekers nog dat de leeftijd van het slachtoffer een veel grotere rol speelde dan de soort (mens of hond). Dit onderzoek zegt dus helemaal niets over de consequenties van dierensentiment, maar iets over hoe empathie van mensen in elkaar zit.
Dat Elma Drayer zo ondersteboven was van de uitkomsten van dit onderzoek lag aan haar eigen subjectieve interpretatie ervan.
Maar misschien kan ze het stuk herschrijven met ditmaal leeftijdsdiscriminatie als onderwerp?
Aline Jansma, Breda
Scheren
Heerlijk om over zoiets triviaals als het baardscheren van gedachten te wisselen. Tegenover de uitgebreide rituelen beschreven in &#8216;Een zen-moment bij de barbier&#8217; (VN 40) wil ik mijn methode zetten: ik scheer me al jaren met babyolie! Ooit zeepte ik bij wijze van grap een kleinzoon van mij in met scheerzeep. Ik schrok van zijn rood uitgeslagen huid, het effect van de ontvetting. Later ontdekte ik bij een drogist scheerolie. Die werkt goed, maar de kleine flacons zijn schrikbarend duur. Dus probeerde ik maar eens de spotgoedkope babyolie. De werking daarvan doet niet onder voor die van de kostbare scheeroliën die onder fantasienamen worden verkocht. Na het scheren houden de resten van de olie de huid soepel. Ik verbeeld mij dat in elk geval mijn kin en wangen de eeuwige jeugd hebben.
Anton van Hooff, Nijmegen
Badr Hari
Terug van vakantie wil ik nog even reageren op de recensie door Jeroen Vullings van de biografie van Badr Hari in de VN36. Aan het slot concludeert Vullings dat &#8216;gemeenteambtenaren met psuedo-identificatie met de onderklasse met subsidies strooien om onschuldige kinderen aan hersenletsel te helpen&#8217;.
Hersenletsel kan ontstaan als je knock-out gaat. Vullings gaat er blijkbaar van uit dat al die kinderen elkaar regelmatig knock-out schoppen en slaan, terwijl dat alleen op het absolute topniveau gebeurt, tijdens wedstrijden. Vullings noemt hippe schrijvers als Leon Verdonschot en Henk van Straten die aan kickboksen doen, maar vraagt zich niet af of hun hersens beschadigd zijn, wat wel het geval zou zijn als zijn conclusie zou kloppen. Een paar maanden geleden vertelde een gerenommeerde advocaat die onschuldig veroordeelden bijstaat nog in de VN dat hij aan kickboksen doet; zou hij ook hersenbeschadiging hebben opgelopen?
Vullings schrijft in zijn stuk ook over wereldberoemd kickbokser Ernesto Hoost, die juist een gentleman is in het dagelijks leven. Toch gaat Vullings ervan uit dat Hari een beter voorbeeld is van de gemiddelde kickboxer die graag knock-out slaat of wordt geslagen. Onduidelijk is waarom.
Laat Vullings of een collega eens wat beter rondkijken in de vechtsportwereld en ook eens gaan praten met die gemeenteambtenaren.
Jasper Jacobs, zwarte band taekwondo, Amsterdam
Shariarecht
Er is niets nieuws onder de zon &#8216;Sharia: Scheiden na een heilig huwelijk&#8217;, VN 38). In de jaren vijftig huwden katholieke Nederlanders eerst voor de wet, hoewel een dergelijk huwelijk niet door de kerk erkend werd, maar wel resulteerde in de toewijzing van een woning. Als eenmaal een woning was toegewezen, vond het &#8216;echte&#8217; kerkelijke huwelijk plaats.
J.J. Beintema, Groningen
Zigeunertaboe
Als trouwe lezer van Vrij Nederland ben ik geschrokken van het in mijn ogen eenzijdig opgestelde, stigmatiserende en tendentieuze artikel &#8216;Het zigeunertaboe&#8217; (VN 38), dat een journalistiek genuanceerd blad als VN mijns inziens niet waardig is. Het artikel is eenzijdig, omdat het slechts één visie op Roma&#8217;s belicht: een rechts-radicaal, elitair gedachtengoed uit de Oost-Europese (Moldavische) samenleving. Wat wil deze criminologe, Dina Siegel, zelf met dit interview duidelijk maken en waar blijven de kritische vragen van de journalist Lensink over het Roma-beleid in Oost-Europa? Waar opvanghuizen worden gerund met geld van Nederlandse goede doelen omdat de Oost-Europese overheden zelf geen verantwoordelijkheid willen nemen voor hun eigen (Roma-)kinderen die in de steden vaak een zwervend bestaan moeten lijden, zonder recht op onderwijs, fatsoenlijke huisvesting, gezondheidszorg en gelijke behandeling. Onze dochter van 16 heeft in 2012 met haar school vrijwilligerswerk gedaan in Roemenië en trof daar een Roma-familie met kinderen woonachtig in een geitenhok, om maar een voorbeeld te noemen.
Hoezo zijn wij naïef? Moeten wij dan naar een politiestaat gevuld met rechts radicaal politioneel beleid? Mevrouw Siegel: beter naïef met democratische (grond)-rechten en plichten en controle daarop dan een politiestaat waar groepen mensen op grond van hun afkomst worden uitgesloten.
De geschiedenis van WO II heeft aangetoond waar negatieve selffulfilling informatie uiteindelijk toe leidt. Ten slotte: als Moldavië toe wil treden tot de EU, dan zal het voor gelijke rechten voor iedereen moeten pleiten.
C. van Gerven, Valkenswaard
Nee

Sasha Grey valt op Aziatische meisjes

Peter van Straaten
Als VN op mijn deurmat valt, kijk ik altijd als eerste wat Peter van Straaten in zijn gedachten had. Hij kan zo prachtig raak typeren… gewéldig.
In VN 39 staat koning Willem-Alexander peinzend voor het raam en zegt: &#39;Maxima, moeten wij niet ook moeder maar in huis nemen?&#39;
Géniaal gewoon… de discussies rondom de mantelzorg, de vergrijzing, de ik-maatschappij… alles valt samen in dit ene zinnetje.
Ik werk met ouderen en heb deze prent op mijn werkmap bevestigd. Daar komen veel reacties op. En de discussies komen vanzelf.
Dank je wel Peter… ga nog lang zo door…
Marianne van Terheijden, Tilburg
Oikofobie
Kwakzalvers houden ervan zich in de witte jas van medisch Grieks te hullen: homeopathie, iatrosoof. In zijn bespreking van Oikofobie. De angst voor het eigene (VN 39) maakt Carel Peeters overduidelijk dat Thierry Baudet een intellectuele charlatan is. De titel deed zulks al vermoeden: oikofobie is een pseudowetenschappelijk monstrum. Het betekent letterlijk &#39;huisvrees&#39;. Het zou in de psychologie het tegendeel kunnen zijn van agorafobie. Maar daarvoor hebben we al het woord claustrofobie. Angst voor het eigene zou idiofobie moeten zijn. Maar nog beter is onze moerstaal te gebruiken en te spreken van de weg-met-ons-mentaliteit.
Anton van Hooff, classicus, Nijmegen
Elma Drayer
Wat lijkt het me heerlijk om neoliberaal te zijn en het nieuwe Politiek Correcte Denken aan te hangen! Je hebt dan over elk onderwerp een totaal uitgeharde mening die zich laat benaderen als een invuloefening. Zo ook Elma Drayer, die over allerlei zaken een volstrekt voorspelbare opinie heeft. Islam, antisemitisme, klimaatverandering: je weet precies langs welke lijnen haar columns of artikelen verlopen. De afgelopen twee weken was het weer raak: Drayer schreef over het nieuwe klimaatrapport van het IPCC (VN 39) en over dierensentiment (VN 40). Daarbij framet ze er even uitgekauwd als lustig op los: &#39;groene gelovigen&#39;, aanhangers van het &#39;enige ware geloof&#39; en &#39;de verzamelde dierenvrienden kropen weliswaar onmiddellijk achter hun toetsenbord, maar alleen om aan het schuimbekken te gaan&#39;. Bovendien spreekt Drayer over &#39;messcherpe overzichten&#39; als krantenartikelen haar mening delen, maar noemt ze stukken die haar tegen de politiek correcte haren instrijken &#39;mistige dossiers&#39;. Uiteraard moet vooral de Volkskrant het ontgelden, want dat heeft ze in haar columnistenklasje zo geleerd. Het is haar vast ontgaan dat juist Volkskrant-medewerkers als Martin Sommer, Chris Rutenfrans en Derk Jan Eppink hetzelfde schooltje als Drayer hebben gevolgd en in die krant op identieke manier stukjes schrijven als Drayer in VN. Sterker nog: zowel Drayer als Eppink hadden in dezelfde week het klimaat als onderwerp met als gevolg twee columns die elkaar in toon en benadering weinig ontliepen. Is in een column een particuliere mening wellicht nog net te harden, als die uitgesmeerd wordt over vijf (!) pagina&#39;s zoals in het artikel &#39;Tegen het dierensentiment&#39;, dan nadert het informatieve uitlekgewicht helaas zeer dicht het nulpunt. Alstublieft VN, meer diepgang en inhoud graag, geen gratuite meningen van mevrouw Drayer.
Nick Meijdam, Utrecht
Elma Drayer (2)
Ik lees weinig columns omdat de meeste door de schrijvers niet serieus genoeg worden genomen om boven entertainment uit te stijgen, en dan stellen porno en goed eten veel sneller tevreden. Elma Drayer lees ik wel regelmatig omdat ze het amusement mengt met scherpe opmerkingen. Helaas heeft ze nu een essay geschreven, vergetend dat je dan met meer moet komen dan de &#39;het moet niet gekker worden&#39;-toon die in De Telegraaf zou thuishoren als hij iets minder snugger klonk.
&#8211; De muis als &#39;heilig wezen&#39;? Een muis in de Tweede Kamer zoekt gewoon naar voedsel. Waar zit hem precies het gedrag dat hem zo &#39;hinderlijk&#39; maakt dat je hem gewoon dood moet maken?
&#8211; &#39;Terugkerende boodschap: het gaat onherroepelijk bergafwaarts. En wee degene die deze mantra niet serieus genoeg neemt.&#39; Werkelijk mevrouw Drayer? Is de Volkskrant naar tegen u geweest?
&#8211; &#39;Het kulargument dat de korenwolf staat voor een landschap waarvan &#8220;de mensen&#8221; niet willen dat het verdwijnt.&#39; Zeker een slap argument. Het erge is dat ze blijkbaar niet op iets beters komen dan &#39;vervelend voor de mens&#39;. Hoezo heeft een korenwolf niet gewoon voor zichzelf recht op overleven? En als het vooral onze activiteiten zijn die dat overleven in de weg staat, is het teveel gevraagd daar gewoon rekening mee te houden?
&#8211; Bas Harings &#39;Uitsterven hoeft niet altijd rampzalig te zijn&#39;: &#39;Op zijn minst een serieus debat waard.&#39; Nou, maak een beginnetje zou ik zeggen, en ga wat verder dan de poging diegenen die er wel op ingingen belachtelijk te maken. Misschien iets in de richting van: als het meest geloofwaardige verhaal van het moment over het bestaan van organismen is dat ze dienen om de genen voort te laten bestaan, is het doen uitsterven van een organisme dan een misdaad? Ingewikkeld voor een column, mijn excuses.
Misschien kan Drayer een nieuwe, serieuze poging doen. Materiaal genoeg: de meest vergaande wetten ter bescherming van andere diersoorten werden ingevoerd door het nazi-regime. Of deze: hoe wil je een geloofwaardige, haalbare wetgeving doorvoeren ter bescherming van muizen?
Waarom zou je het zo serieus nemen? Omdat het vijf pagina&#39;s van de VN in beslag neemt? Omdat het feit dat honderden miljoenen uitsluitend als producten in onze fabrieken leven en sterven de belangrijkste ethische kwestie van onze maatschappij is? Waarom klinkt dit zo melodramatisch voor de context? Omdat het uiteindelijk toch maar gewoon een column was?
Hans de Vries, beeldend kunstenaar
Week Waarin (2)
In tegenstelling tot de briefschrijver in VN 39 mag &#39;De Week Waarin&#8230;&#39; wat mij betreft naar twee pagina&#39;s uitgebreid worden, altijd leuk om te lezen ! Om deze rubriek te beschuldigen van een negatief beeld naar de PvdA toe is een beetje naïef, daar doet deze partij zelf op dit moment haar uiterste best voor en zij slaagt daar uitstekend in, typisch een voorbeeld van de boodschapper die het gedaan heeft.
Jaap Cornelissen, Ermelo
Week Waarin (3)
Brievenschrijver Hans Firing is niet helemaal wijs! (VN 39, Post) Voor mij is &#39;De Week Waarin&#8230;&#39; juist een belangrijke reden om abonnee te blijven! Donkers en Van de Griend zijn zowel inhoudelijk als taalkundig briljant en wie dat niet inziet, of zich &#39;gebasht&#39; voelt, kan beter troost zoeken bij de Happinez.
Marlies Dingenouts
1945
Op bladzijde 61 van het stuk &#39;1945: Het jaar nul&#39; (VN 40) staat: &#39;de weigering om te onderhandelen met Soekarno, met de bloedige bersiap-periode als gevolg&#39;. Dit is oorzaak en gevolg omdraaien. Ik woonde eind 1945 in Soerabaja. Na 15 augustus moesten Javaanse jongeren, na drie jaar indoctrinatie, de Japanse slogan: &#39;Azië voor de Aziaten, dood alle blanken en christenen&#39; in de praktijk brengen. En dat deden ze, direct en fanatiek.
Jan Willem Hoegen
Witteveen
Beste Vrij Nederland. Wat heb ik genoten van het interview met Johannes Witteveen (VN 38). Ik ben geen econoom en ik ben geen VVD-aanhanger. Maar wat jammer dat Mark Rutte de grondbeginselen van het liberalisme nog steeds niet begrijpt.
Ramona Colpaert, Soest
Waterstofbom
In VN 39 wordt vermeld bij de rubriek Het Lijstje: &#39;In 1966 werd een kernbom per ongeluk afgeworpen voor de kust van Spanje. Hij werd zes weken later teruggevonden.&#39; De Volkskrant (dd. 18-10-2012) meldt: &#39;In 1966 verongelukte een B-52, met aan boord vier waterstofbommen, bij Spanje tijdens een poging in de lucht bij te tanken. Drie werden op land bij het dorp Palomares gevonden, de vierde verdween in zee. Bijna drie maanden later werd deze bom naar boven gehaald.&#39;
Oeps, de werkelijkheid is nog erger dan in Het Lijstje!
Stephan Cramer, Hondòn de las Nieves, Spanje
Nee

Huub Oosterhuis
Op vrijdag 11 februari 2011 opende dichter en theoloog Huub Oosterhuis voor de vierde keer een politiek-cultureel centrum in Amsterdam; na De Populier, De Balie en De Rode Hoed: De Nieuwe Liefde. ‘Opdat het woord beschaving opnieuw inhoud krijgt, boven de chaos uit,’ zei hij zelf. Grote woorden heeft Oosterhuis nooit geschuwd. In zijn huizen voor ‘bezield verband’ wil hij religie, politiek en poëzie samenbrengen. En politiek betekent bij hem: socialisme. Rechtse politiek staat voor ‘de gevestigde chaos’, links staat voor ‘dromen van een nieuwe wereld’.
Tijdens de opening zaten koningin Beatrix en prins Friso op de eerste rij. Tot verrassing van de aanwezigen droeg de koningin die avond twee dichtregels voor van Henriette Roland Holst. Aan het eind van een poëzievoordracht van Oosterhuis klonk vanuit de zaal ineens de stem van de majesteit: ‘De zachte krachten zullen zeker winnen / naar volmaakte liefde stijgt alles mee.’ De eerste en de laatste regel uit een gedicht van een socialistische dichteres, voorgedragen door het staatshoofd. Door haar voordracht was koningin Beatrix die avond meer dan toeschouwer; ze werd deelnemer aan de inhoudelijke agenda, al was het maar voor even en al bleef het in dichterlijke taal.
Tegen het celibaat
De koninklijke aanwezigheid en de lyrische voordracht waren geen toevalligheden, maar een bevestiging van een jarenlange vriendschap, geestverwantschap en onderlinge waardering tussen Oosterhuis en de koninklijke familie; prinses Beatrix, prins Claus, prins Friso en prinses Mabel in het bijzonder. Een warme band die opmerkelijk mag heten, gezien het uitgesproken linkse profiel van Oosterhuis.
De kerkdiensten die Oosterhuis wekelijks in Amsterdam houdt in zijn ‘Studentenekklesia’ zijn politiek allesbehalve neutraal. De Bijbel wordt er gelezen als een oproep tot gerechtigheid – ‘dat de groten dezer aarde zich bekeren tot de armen’, klinkt het in een van Oosterhuis’ liedteksten. Marxisme is in Oosterhuis’ ogen nauw verwant aan het bijbelse visioen.
De ekklesia, ontstaan als studentenkerk van de jezuïeten, kwam buiten de officiële kerkorde te staan door een opstand die werd aangevoerd door Oosterhuis. In 1969 nam hij openlijk stelling tegen het verplichte celibaat, en in het jaar daarna ging hij als getrouwde priester voor in een eucharistieviering. De beelden gingen de wereld over, de pastores werden uit de jezuïetenorde gezet en ontslagen.
Het conflict ging over meer dan alleen het celibaat, ook de politieke neutraliteit van het Vaticaan wekte in Amsterdam verontwaardiging. Oosterhuis en de zijnen vonden dat bisschoppen die zich niet actief verzetten tegen militaire junta’s verraad pleegden aan het evangelie.
Oosterhuis heeft zich nooit tot de preekstoel beperkt. Juist omdat hij het geloof zo sterk politiseerde, ging hij banden aan met politici en journalisten. De opening van zijn eerste ‘trefcentrum’ De Populier in oktober 1972 bestond uit een ‘vormingsavond’ waarop PvdA-lijsttrekker Joop den Uyl en andere aspirant-ministers aan het publiek uitlegden waarom Nederland toe was aan een linkse regering.
Nadat PvdA-leider Wim Kok uitgerekend in Oosterhuis’ Rode Hoed zijn ideologische veren had afgeschud, bekende Oosterhuis zich tot de SP van Jan Marijnissen. Tijdens de Tweede Kamer-verkiezingen in 2006 was hij lijstduwer van die partij en wekte hij verontwaardiging door de IND te vergelijken met de collaborerende politie tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Diezelfde Oosterhuis onderhield al die jaren nauwe banden met de koninklijke familie. Die vriendschap droeg er, al dan niet direct, aan bij dat het koningshuis een politieke kleur kreeg: meer rood in het oranje.
Op kosten van Defensie
Toen Oosterhuis de Bijbel eind jaren zestig begon te lezen als een politiek boek, ontmoette hij prins Claus en – toen nog – prinses Beatrix voor het eerst. Hun vriendschap stond van meet af aan in het teken van internationale solidariteit en maatschappelijke betrokkenheid. Ze leerden elkaar kennen nadat de Leidse hoogleraar Gomperts op verzoek van het kroonprinselijk paar in 1968 een groep had samengesteld van jonge kunstenaars en schrijvers die regelmatig zou worden uitgenodigd op huis Drakensteyn voor leessessies en discussies over kunst, politiek en maatschappij.
Oosterhuis was een van de uitverkorenen en al snel een van de lievelingen. Hij werd ook gevraagd om na enkele jaren een doorstart voor het project te bedenken.
Af en toe leidde de vriendschap ook tot financiële steun. Zo raadde prins Claus Oosterhuis aan om subsidie aan te vragen bij de commissie waar hij leiding aan gaf. De ‘commissie-Claus’, die ten doel had om bekendheid te geven aan ontwikkelingssamenwerking, leverde in de Tweede Kamer zo veel kritische vragen op van rechtse partijen dat de prins zijn voorzitterschap voortijdig moest opgeven. Maar net voordat Claus vertrokken was, kregen Oosterhuis en de zijnen 15.000 gulden toegekend voor de organisatie van politieke kerkdiensten.
Met het geld werden onder meer de productiekosten gefinancierd van een single met Oosterhuis’ vrije bewerking van psalm 14, een expliciet politiek geladen tekst (‘Wie hier dit uur / zijn hand ophoudt, / brood neemt en eet, / die zegt daarmee: / dat hij een nieuwe wereld wil, / waar brood en vrijheid is, / voor alle mensen.’). Op 30 april 1972 werden hiermee in Nederland ten minste 1200 ‘politieke kerkdiensten’ gehouden. Het singletje werd op kosten van het ministerie van Defensie verspreid.
Op de dag dat generaal Pinochet in Chili een coup pleegde tegen de socialistische president Allende (11 september 1973), was Oosterhuis met de groep kunstenaars op Drakensteyn. Oosterhuis: ‘De avond verliep zoals gebruikelijk, maar Claus kon er met zijn gedachten niet bij blijven. Hij liep voortdurend de kamer uit om in een andere kamer even naar de radio te luisteren. Op een gegeven moment kwam hij terug. “Het is nog veel erger dan we dachten,” zei hij. “Allende is dood.”’
Niet lang daarna werd Oosterhuis voorzitter van de Chili Beweging Nederland, die probeerde het Chileense verzet te steunen en vluchtelingen in Nederland op te vangen. Hij bracht het kroonprinselijk paar in contact met getuigen en vluchtelingen uit Chili.
In de jaren negentig verleende prins Claus financiële steun aan Oosterhuis’ langlopende project ‘De hele Bijbel gelezen en uitgelegd’. Claus was een bewonderaar van Oosterhuis’ werk; naast koormuziek van Bach werd ook Oosterhuis’ ‘Lied aan het licht’ (gecomponeerd door Antoine Oomen) gezongen op zijn uitvaart. Toen Gerrit Komrij Oosterhuis als dichter tot op het bot had afgekraakt in Vrij Nederland (1975), kritiek die Oosterhuis’ literaire reputatie verwoestte, zegde Claus zijn abonnement op.
Weinig voorzichtigheid
Pas vanaf de jaren negentig werden de banden tussen Oosterhuis en de koninklijke familie zichtbaar voor het grote publiek. In 1995 waren koningin Beatrix en prins Claus aanwezig bij het vijfjarig jubileum van De Rode Hoed. En in 2005 was de vorstin eregast bij de première van een psalmensymfonie van Oosterhuis en componist Antoine Oomen.
Voor reguliere vieringen kwam de koningin nooit naar Oosterhuis’ kerk, ook niet toen prins Claus nog leefde, omdat dit politiek te gevoelig zou hebben gelegen. Ook als Oosterhuis zelf mocht aantreden bij een koninklijke bijeenkomst, liet hij zijn politieke opvattingen doorschemeren. Terwijl koningin Beatrix probeerde om haar politieke neutraliteit zo veel mogelijk te bewaren, viel Oosterhuis in dit opzicht op weinig voorzichtigheid te betrappen. Hij verkondigde te allen tijde zijn boodschap, en als het erop aankwam aarzelde hij daarbij niet om de door hem waargenomen instemming van de Oranjes publiekelijk te delen.
Het meest expliciet gebeurde dit tijdens de uitvaart van prins Claus, op 15 oktober 2002 in de Nieuwe Kerk in Delft. Tot zijn eigen verrassing was de priester-rebel gevraagd om tijdens deze dienst, waarin ‘hofpredikant’ Carel ter Linden de voorganger was, de overdenking te houden. Voor 4,2 miljoen tv-kijkers en een publiek dat in de kerk bestond uit leden van bevriende vorstenhuizen, bestuurders, Kamerleden en het voltallige kabinet hield Oosterhuis aan de hand van Claus’ leven een rede die in politiek opzicht weinig aan de fantasie overliet. Een oproep tot een humaner asielbeleid, op grond van bijbelse profetische stemmen: ‘Heb lief de vreemdeling die gelijkwaardig is aan jou, een mens zoals jij. De vreemdeling is de naaste bij uitstek; jaag hem niet op, jaag haar niet weg, zij hebben dezelfde rechten als jij. Zo staat geschreven.’Oosterhuis wees er in zijn rede op dat prins Claus zich altijd ondubbelzinnig had uitgelaten over de verdeling van de rijkdom in de wereld: ‘Hij zei: “Er kan geen sprake zijn van een menselijke toekomst die het waard is geleefd te worden als die niet berust op werkelijke internationale solidariteit.” Solidariteit, zei hij, weer, toen het erop leek dat dat woord uit de Nederlandse taal was geschrapt, alsof niemand zich daar nog iets bij kon voorstellen. Hij wel.’
Door de PVV
Na de dood van prins Claus bleef Oosterhuis contact houden met koningin Beatrix. Tijdens de opening van De Nieuwe Liefde ontstond door zijn uitspraken over haar een kleine politieke rel. Na afloop van het openingsprogramma stonden journalisten en cameraploegen Oosterhuis op te wachten. Het gesprek kwam op de persoonlijke opvattingen van de koningin. Oosterhuis liet in zijn antwoorden doorschemeren dat koningin Beatrix door het kabinet-Rutte I belemmerd werd in het uitdragen van haar ‘bezorgdheid over de beschaving, over solidariteit, over wederzijds respect’. ‘Daar gaan haar toespraken over. Ik wéét dat ze het daar moeilijk mee heeft,’ zei Oosterhuis. ‘Ik bedoel, dat wordt met argusogen gevolgd, door dit kabinet. En door de PVV met name.’
Een verslaggever van het royaltyprogramma Blauw Bloed schrok wakker en vroeg: ‘Ik denk dat u haar kersttoespraken bedoelt, die zij zelf schrijft. Wat vindt u daarvan?’
‘Die vind ik heel goed,’ antwoordde Oosterhuis. ‘Maar ik heb dit jaar gemerkt, toen ik haar hoorde, dat ze zwaar gecensureerd was. En dat is ook zo. Ze heeft allerlei dingen niet kunnen zeggen die ze wilde zeggen. Omdat de PVV het er niet mee eens zou zijn.’
Er werd niet doorgevraagd, en het duurde gek genoeg ruim een week voordat het interview werd uitgezonden. Een half uur later zat het in de opening van het achtuurjournaal: ‘Koningin wordt beknot in toespraken, zegt vertrouweling.’
Oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SP eisten opheldering. SP-leider Emile Roemer gaf de volgende dag in het tv-programma Buitenhof aan dat hij uitleg wilde van premier Rutte. PVV-leider Geert Wilders, destijds gedoogpartner van het kabinet, ontkende dat hij bemoeienis had gehad met de kersttoespraak. ‘De minister-president is verantwoordelijk voor hetgeen de koningin zegt. Ik ga daar gelukkig niet over en daar ben ik blij om!’
Oosterhuis verspreidde een dag later een persverklaring. Daarin benadrukte hij dat de koningin niet zelf had gezegd dat premier Rutte haar kersttoespraak had gecensureerd. ‘Het is mijn persoonlijke interpretatie en beleving,’ schreef Oosterhuis. ‘Ik denk dat ik daarin niet alleen sta. (…) De oproep tot verdraagzaamheid en solidariteit uit de kersttoespraak van 2007 was voor Geert Wilders aanleiding de koningin “als een haas uit de regering” te willen zetten. Dat dezelfde Geert Wilders zich al jaren ongecensureerd het recht toe-eigent een miljoen Nederlandse moslims te beledigen en te provoceren, vind ik beschamend en onverdraaglijk.’
En daarmee probeerde Oosterhuis het brandje dat hij zelf veroorzaakt had binnen 24 uur weer te blussen. Dat lukte amper, want de kersttoespraken van de koningin waren de laatste jaren geëvolueerd van goedbedoelde speeches waar niemand aanstoot aan nam tot katalysators voor felle discussies die met name Geert Wilders met zijn reacties wist los te maken. Het terugkerende rumoer over de toespraken droeg bij aan de groei van het aantal Kamerleden dat vond dat het staatshoofd geen enkele politieke rol meer zou moeten hebben.
Premier Rutte liet de Tweede Kamer uiteindelijk schriftelijk weten dat hij over het contact tussen hem en het staatshoofd geen mededelingen kon doen. Aan tafel bij Pauw &#038; Witteman kwalificeerde hij Oosterhuis’ suggestie als ‘uiterst ongepast’, omdat premier en staatshoofd dit soort uitspraken kunnen bevestigen noch ontkennen.
Dat laatste wist Oosterhuis natuurlijk ook wel. Blijft de vraag: waarom deed hij die uitspraken dan toch, en waarom trok hij ze een dag later haastig weer terug en zei hij in een radio-interview dat hij ‘een beetje dom’ was geweest? Volgens Oosterhuis zat er geen plan achter; hij werd overvallen door de vraag en was in zijn antwoord niet zorgvuldig genoeg geweest. ‘Terwijl ik het bracht als: dat is mijn indruk, zei ik erachteraan dat ik het zeker wist. En die toevoeging doet vermoeden dat ik het van de koningin had. Terwijl ik dat niet gezegd heb.’
Deze betutteling
Maar dat wás wel zo, zegt hij twee jaar later. ‘Ik was bij de koningin, begin januari 2011, om de opening van De Nieuwe Liefde te bespreken. En toen vertelde ze me dat. Zo omstandig dat het wel bij me binnenkwam. Ze was er woedend over. Ze heeft haar tekst drie keer naar Rutte moeten sturen en moeten bijstellen, zoals dat heet. Dat was natuurlijk gewoon Wilders die meelas. Of Rutte was bang voor een nummer van Wilders. Maar het ging dus over die materie. Het was eigenlijk een anti-Wilders-speech. De koningin was over deze betutteling zo kwaad geweest dat ze de opname onderbroken heeft en een uur in de tuin is gaan lopen met de hond.’
Waarom kwam Oosterhuis dan toch zo snel met een persverklaring waarin hij zijn eigen woorden weer afzwakte? Had de koningin, die met de familie op wintersport was, of de RVD hem daar misschien toe aangespoord? ‘Welnee. Friso belde me op uit Londen en moest er erg om lachen. De familie was er niet van onder de indruk.’
Oosterhuis’ eigen medewerkers waren wél onder de indruk. Oosterhuis: ‘De Nieuwe Liefde werd de hele dag gebeld door journalisten die visten naar mijn relatie met de koningin. Toen hebben we een overlegje gehad. Ze wilden dat het stopte. Ik zei: “Ik zal een verklaring schrijven, dan houdt het wel op.”’
Aan de koningin schreef Oosterhuis een brief. ‘Ik heb haar geschreven dat ik dat niet had moeten zeggen. Dat ik haar niet in verlegenheid had willen brengen. Ik kreeg een heel aardige brief van haar terug. Iets in de trant van: met mij spreken is in dit land één ding, over mij spreken is iets anders, en kan moeilijkheden opleveren.’
Met Mabel Wisse Smit
Oosterhuis’ uitspraken in 2011 wekten verbazing en kwamen hem op de nodige hoon en verwijten te staan; dit keer had hij volgens velen zijn hand overspeeld. Toch wijst niets erop dat zijn woorden hem in koninklijke kring kwalijk zijn genomen. In haar laatste kerstboodschap (2012) citeerde de koningin Oosterhuis bijna letterlijk, via een van zijn psalmbewerkingen (‘De aarde, zo zegt een psalm, heeft God aan de mensen gegeven, en de mensen gaf Hij aan elkaar’). Een laatste saluut dat ze nooit zou hebben gemaakt als ze ontstemd was geweest over zijn uitlatingen.
Nu Oosterhuis zijn observatie herhaalt en aanvult, lijkt hij precies te weten wat hij doet. Als hij zijn nieuwe uitlatingen al niet persoonlijk met prinses Beatrix heeft afgestemd, dan heeft hij tenminste de inschatting gemaakt dat zij geen aanstoot zal nemen aan zijn uitspraken.
Zijn verbondenheid met enkele Oranjes is hem te dierbaar om zomaar op het spel te zetten. Dat die nog altijd sterk is, blijkt ook uit zijn contact met prins Friso en prinses Mabel, pas ontstaan na de dood van prins Claus. In 2004 vroeg Friso aan Oosterhuis of hij een lied wilde schrijven voor de inzegening van zijn huwelijk met Mabel Wisse Smit. Het werd een lied over ‘deze geschonden aarde’, appellerend aan het engagement van het paar.
Oosterhuis mocht daarna ook hun dochters Luana en Zaria dopen. Beide doopdiensten vonden buiten het zicht van de camera’s plaats in de Oranjezaal van Huis ten Bosch. Beide keren ging er een diepgravend nachtelijk gesprek tussen Oosterhuis en Friso aan vooraf, in het Londense appartement van de prins en prinses, over de vraag wat het betekent om een kind te dopen ‘in het grote bijbelse verhaal’. Friso leek volgens Oosterhuis bij die ontmoetingen op zijn vader, zoals hij hem scherpzinnig het hemd van het lijf vroeg.
Oosterhuis bleef Friso en Mabel bezoeken, ook toen Friso in Londen in coma lag. In 1968 schreef hij op verzoek van Beatrix en Claus een dooplied voor Friso, twee maanden geleden gaf hij aan het slot van de besloten uitvaartdienst de laatste zegen aan diens lichaam. Het valt te verwachten dat Oosterhuis binnenkort opnieuw een rol zal spelen tijdens de ‘publieke’ herdenkingsdienst voor de prins.
Bij de troonsafstand van koningin Beatrix op 30 april 2013 was het alsof Oosterhuis ook een beetje afzwaaide. Hij was op die zonnige dag nog even te gast om commentaar te geven in de glazen studio van de NOS, voor het paleis op de Dam. Het ging vooral over Beatrix, want met koning Willem-Alexander en koningin Máxima heeft de hij geen bijzondere band. Zijn periode van invloed aan het hof lijkt ten einde te zijn. 
Nee
Dit is een bewerkte voorpublicatie uit ‘De paus van Amsterdam. Biografie van Huub Oosterhuis’, Marc van Dijk, uitgeverij Atlas Contact, vanaf deze week verkrijgbaar

De linkse vriend van Beatrix klapt weer uit de school

<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Heimwee naar overzichtelijkheid</h3>
Van kaft tot kaft draagt het nieuwe blad Flow uit dat wij heus met minder toe kunnen, en dat zulks juist kwaliteit brengt in ons bestaan. In vrouwenbladland geldt Flow als een klein mirakel: tegen alle trends in weet het gestaag méér betalende lezers te trekken.
</div>

appslider3

<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Dromen van Douwe Draaisma</h3>
Carel Peeters over het nieuwe boek van de psycholoog en scepticus Douwe Draaisma over de schimmige wereld van heldere dromen, ook die van blinden. Wanneer in romans dromen voorkomen is het alsof mijn belangstelling voor het verhaal op slag een diepe val maakt.
</div>

appslider2

<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Sex in het midden Oosten</h3>
Shereen El Feki onderzocht het seksleven in de Arabische slaapkamer. Er heerst garnalengekte en impotentie is te wijten aan een westers-Israelisch complot. Ooit stond het Westen te boek als preuts en was het Oosten open-minded
</div>

appslider1

Klimaatalarmisten
In haar column ‘De opwarming van de aarde stagneert, hoe zou de Volkskrant het opnemen?’ (VN 39) stereotypeert Elma Drayer onze krant, en onze wetenschapsredactie in het bijzonder, als klimaatalarmisten. We zouden ons geen raad weten nu het met die opwarming wel lijkt mee te vallen.
Als ze de moeite had genomen om een blik in het Volkskrant-archief te werpen, dan was het haar misschien opgevallen dat we al vele jaren berichten over de afvlakkende opwarming. Zo openden we het wetenschapskatern drie jaar geleden al met de vraag ‘Waar blijft dat warme klimaat?’ in chocoladeletters, schreven we in 2008 in alweer een hoofdartikel over de apocalyptische grondtoon die het klimaatdebat inkleurt, en berichtten we de afgelopen jaren en maanden keer op keer over verwachtingen die naar beneden zijn bijgesteld – én over prognoses die juist ernstiger uitkomen.
Ons recente hoofdartikel over onzekerheden en foutmarges in de klimaatprognoses, door onze lezers nagenoeg eenstemmig met gejuich ontvangen, vindt Drayer maar ‘mistig’. Dat is tekenend voor haar gebrek aan kennis van zaken. Drayer denkt dat het in het klimaatonderzoek maar om één ding draait – ijsbeertjes zielig, of ijsbeertjes niet zielig. Maar klimaatonderzoek is soms net wetenschap, vol nuances, open vragen en nieuwe inzichten.
Ik weet niet wat ernstiger is: dat een prachtblad als VN een columniste in dienst heeft die zich liever baseert op klimaatsceptische meningen dan op kranten, of dat Drayer tachtig jaar wetenschap aan haar laars lapt en zich zo impliciet schaart achter de rechts-reactionaire beweging die glashard ontkent dat de mensheid het broeikaseffect wat aanduwt.
Maarten Keulemans, chef wetenschap de Volkskrant
Nee

Nederlands-Indië
In uw artikel &#8216;Geen moordenaars, wel een strafblad&#8217; (VN 37) staat vermeld dat u drie nooit openbaar gemaakte vonnissen vond tegen mariniers. De zaak van Johannes de Hoog is uiteindelijk afgehandeld door het Hoog Militair Gerechtshof van Nederlands-Indië bij sententie van 2 april 1948. De uitspraak is gepubliceerd in de Nederlandse Jurisprudentie 1949, 147 en geannoteerd door prof. mr. B.V.A. Röling. Verder is de uitspraak gepubliceerd in het Militair Rechtelijk Tijdschrift 1948, 430 met een annotatie van Vermeer. De Hoog werd veroordeeld tot onder andere twee jaar gevangenisstraf. Het hof ging er vanuit dat er sprake was van militaire noodzaak en niet van represailles. De uitspraak heb ik opgenomen in mijn uittrekselbundel Straf- en strafprocesrecht (Boom, 2009) om het contrast te laten zien met uitspraken tegen Duitse militairen die zich vergeefs beriepen op het &#8216;Befehl ist Befehl&#8217;.De militaire rechter stelde zich tegenover hen op het standpunt dat het slaafse &#8216;Befehl ist Befehl&#8217; in lijnrechte strijd was met de individuele verantwoordelijkheid die het Duitse militaire strafrecht kent.
Frans Panholzer, Amsterdam
Roma
Het is duidelijk dat veel van de problemen met Oost-Europese criminaliteit gelinkt zijn aan het Roma-vraagstuk (VN 38, &#8216;Het zigeunertaboe&#8217;). Begin jaren negentig, toen de jonge Oost-Europese democratieën werkten aan EU-toetreding, werd vanuit Brussel en de Europese hoofdsteden aangespoord tot verbetering van de situatie van Roma in landen als Roemenië en Bulgarije. Toen de grenzen eenmaal opengingen en Roma- criminaliteit een gemeenschappelijk Europees probleem werd, werd dit door de justitiële autoriteiten verhuld door alleen van &#8216;Roemenen&#8217; of &#8216;Bulgaren&#8217; te spreken.
Strafrechtadvocaat Nieuwburg mag menen dat een Roma-achtergrond bij zijn cliënten geen rol speelt, maar levert op deze wijze zeker geen bijdrage aan het inzichtelijk maken van wat er aan de hand is. Ngo&#8217;s (&#8216;Roma&#8217; is trouwens een typisch voorbeeld van ngo-jargon, leden van de Oost-Europese minderheid zelf betitelen zich over het algemeen als &#8216;zigeuner&#8217;) hebben in hun benadering van de problematiek steeds volgehouden dat de kernproblemen bestonden uit uitsluiting en armoede. Talloze &#8216;Roma inclusion&#8217; projecten richtten zich op integratie van Roma in de niet-Roma-maatschappij, zonder al te veel stil te staan bij de vraag of die integratiebehoefte bij de Roma zelf wel bestaat. Daarbij werd ook vaak te snel geoordeeld dat het hier om een armoede- en niet om een cultureel probleem gaat: onderwijsbevordering is mooi, maar gaat voorbij aan de minachting voor onderwijs die bij Roma-groepen heerst en die de oorzaak is van grootschalig schoolverzuim.
Een andere veelgemaakte inschattingsfout is het onder één noemer scharen van Roma als zijnde één gemeenschap: de onderlinge rivaliteit en het wantrouwen zijn vaak groot en de dynamiek binnen Roma-gemeenschappen zelf heeft ook vaak nadelige gevolgen voor een algemene verbetering van hun sociale positie.
Zo is geld lenen van rijkere aan arme Roma tegen woekerrentes een wijdverbreid verschijnsel. Of het nu om criminaliteitsbestrijding of positieverbetering van Roma gaat: van het verhullen van de sociale achtergronden die aan de situatie ten grondslag liggen wordt niemand beter, ook de Roma niet.
Jeroen van Drunen, Irota, Hongarije
Bonen
In VN 35 stelt &#8216;Het Geweten&#8217; dat lokaal voedsel niet altijd beter voor het milieu is.
Een van de redenaties: &#8216;Bovendien worden de meeste voedselkilometers per sperzieboon door u, de consument, afgelegd als u met de auto boodschappen doet. U rijdt immers een pondje naar huis (uiteraard ook met andere boodschappen) terwijl er in het vliegtuig duizenden kilo&#8217;s bonen zitten. De milieudruk per boon per kilometer is in het vliegtuig veel lager dan bij u in de auto.&#8217; De enige logica die ik hiervan snap, is dat er inderdaad meer bonen in een vliegtuig passen dan in de auto van een consument. Maar waarom dat Keniaanse sperziebonen beter voor het milieu maakt dan lokale…? Ook voor de Keniaanse bonen rijdt de consument in zijn auto naar de lokale supermarkt en terug.
Daan Appels, Amsterdam
De Week Waarin
Wordt het niet eens tijd dat iemand een streep zet door de rubriek &#8216;De Week Waarin&#8230;&#8217;? De zogenaamd ironische dan wel grappig bedoelde bijdragen van uw redacteuren zijn zo flauw en lijken hoofdzakelijk bedoeld om de Partij van de Arbeid af te branden. Nu is PvdA-bashing een geliefkoosd onderwerp voor kranten als De Telegraaf, maar in Vrij Nederland hoort het niet thuis. &#8216;De Week Waarin&#8230;&#8217; heeft vaak het karakter van een slecht roddelblad.
Met vriendelijke groet,Hans Firing
Nee
.nl/kroniek .nl/facebook .nl/boeken .nl/streken

Basisinkomen
Blij verrast was ik door Kees Kraaijevelds column met een hernieuwd pleidooi voor een basisinkomen.
Sinds kort heb ik (weer) een proefabonnement op VN. Het is niet omdat ik geen vast abonnement zou willen op VN, maar bungelend onderaan de economische ladder kan ik mij deze luxe niet permitteren. Dus dan maar af en toe een proefabonnement.
Wat zou er allemaal mogelijk worden als ik niet gedwongen werd om beneden mijn potentieel als hulp in de huishouding te werken? Met een contract voor 18 uur (tegen € 9,35 bruto per uur) heb ik nog steeds een aanvullende uitkering nodig, met alle administratieve rompslomp van dien.
Het hoeft daarom geen betoog dat ik lid ben van de Vereniging Basisinkomen, die al jarenlang streeft naar een basisinkomen voor iedereen (www.basisinkomen.nl). Zeker nu er meer en meer mensen gedwongen worden uit de staatsruif te eten, wordt een basisinkomen langzamerhand een noodzaak. Zoals ik een spreker op Radio 1 hoorde zeggen (n.a.v. de toespraak van premier Rutte) : de crisis waarin we verkeren is geen economische crisis, maar een systeemcrisis.
Een blad als VN kan een grote bijdrage leveren aan het rijp maken van de geesten voor een basisinkomen, zo mogelijk op Europese schaal.
Marielle Jansen, Lienden
Basisinkomen (2)
Geachte Kees Kraaijeveld. De kwestie van overproductie, waardoor eigenlijk iedereen daarvan zou moeten kunnen profiteren, minder zou moeten werken en &#8216;met behoud van loon&#8217;, is inderdaad al oud en al 150 jaar geleden als manco van het kapitalisme gesteld door Marx. De oplossing is het bezit van de productiemiddelen; socialisme. De som van alle aandelen in handen van de overheid, de staat, de bevolking. Productiemiddelen niet meer in handen van private personen. (Behalve echte middenstanders, freelancers, klein mkb&#8217;ers, kleine ondernemers met eigen kapitaal, boeren, kleine tuinders of zzp&#8217;ers.) Geen aandelen meer in handen van mensen die niet werken; alles in handen van de werkende mensen die dan nog maar voor een goed loon 15, 20 of 30 uur per week hoeven te werken. En hun hand niet hoeven op te houden voor een aalmoes: een basisinkomen.
Dr. ir. Rik Min, Enschede
Reactie Kees Kraaijeveld
U bepleit het afschaffen van privébezit van productiemiddelen (waardoor ook de meerwaarde gezamenlijk bezit wordt).
Mijns inziens blijft dan de vraag: hoe verdelen we deze meerwaarde als mensen niet meer hoeven te werken voor hun loon?
En is het dan per se de overheid die voor deze herverdeling moet zorgdragen.
Of kan het ook anders?
Foto-special (1)
Als liefhebber van fotografie en frequent bezoeker van de vier fotomusea, heb ik met veel interesse en waardering de foto-special (VN 35) gelezen. Daarin miste ik echter aandacht voor het feit dat het Amsterdamse Joods Historisch Museum de afgelopen decennia veel en prachtige fototentoonstellingen heeft georganiseerd. Dat is (wat mij betreft) begonnen met de tentoonstelling in 1983 van de foto&#8217;s van Roman Vishniac, toen nog in het Waaggebouw. Daarna volgden onder meer tentoonstellingen van het werk van Eva Besnoyö (1991 en 2007), Sem Presser (2000), Marianne Breslauer (2011), Saul Leiter (2011), Emmy Andriesse (2012) en de thans lopende expositie van Philip Mechanicus. En de volgende bijzondere tentoonstelling wordt op 15 september geopend: Sjtetl in de stad. Antwerpen door de lens van Dan Zollmann.
Hans Koenen, Amsterdam
Foto-special (2)
Met de laatste VN waren we snel klaar. Fotografie vinden we heus wel aardig, maar er wordt naar onze mening wel erg veel aandacht aan geschonken. En de laatste VN is daar een goed voorbeeld van.
We krijgen het gevoel dat we een abonnement op een fotoblad hebben in plaats van een opinieblad.
Joop en Loes van Dijk, Wissenkerke
Koos van Dam
Gelukkig weer eens een deskundig en kritisch verhaal over Israël (&#8216;Oud-ambassadeur Koos van Dam: &#8220;De VVD zit in de greep van de pro-Israël lobby&#8221;&#8216;, VN 34). Ik heb twee jaar in Israël en Palestina gewerkt en zeven maanden in Oost-Jeruzalem gewoond. Ik heb aan den lijve ervaren wat de Israëliërs zich menen te mogen permitteren.
Ook ik, als Nederlander, werd met regelmaat geïntimideerd.
Zonder meer druk op Israël blijft de bezetting als het ware gelegitimeerd door onder andere de Nederlands regering.
Anjo Clement, voormalig coördinator van de Municipal Alliance for Peace in the Middle East, Leiden
Euthanasie
Beste Beatrijs Ritsema,
Eerlijkheid is een waardevol goed. Uw moeder zal je dat zeker bijgebracht hebben. Waarschijnlijk op eenzelfde wijze als zij in het leven stond, de maakbaarheid heeft ervaren maar ook de beperkingen daarvan zag. Waaruit zeer waarschijnlijk haar betrokkenheid bij euthanasie voortkwam.
Die euthanasieverklaring heeft u van uw moeder in ontvangst genomen. Dat is op basis van wederzijds vertrouwen gebeurd. Dat vertrouwen heeft u beschaamd. Dat wist u toen al, wanneer ik de tekst &#8216;zei ik ja en amen, maar dacht: hallo, we bepalen zelf wel hoe we afscheid van je nemen&#8217;, juist interpreteer. Waar haalt u het recht vandaan? Lafheid?
Het ziet er als tekst aardig uit om te schrijven dat de moeder haar zelfstandigheid terugkreeg door de aanwezigheid van veertig mensen. Moeder had eerder duidelijk gemaakt dat zij die behoefte niet had. Je kwaliteit bewijs je tijdens het leven, niet bij overlijden, wist uw moeder. Zij had niet de behoefte om dertien jaar te wachten op die erkentelijkheid.
Waarschijnlijk was de belangstelling bij toegepaste euthanasie op haar achtenzeventigste groter geweest. De kring van familie en kennissen was toen groter, neem ik aan. De aanleiding of de wijze van het overlijden was duidelijk toegelicht geworden. Niet op het crematorium, dat was haar wens ook niet. Maar wel in de berichtgeving naar die kring van bekenden van haar. De reacties waren ook duidelijk anders geweest dan nu.
Wat was de overweging zo te handelen? Oneerlijkheid? Gebrek aan respect? Teveel moeite? Het past niet in mijn lifestyle?
Sterkte met het verwerken van deze beslissing. Blij dat mijn kinderen open durven te praten en handelen in dergelijke zaken.
Ik hoop dat het verhaal berust op fictie.
Frits v.d. Haspel
Taal (1)
Jammer dat er juist op de puzzelpagina zo slordig met taal wordt omgegaan. Op pagina 81 (VN 34) stond: &#8216;Vorige week miste het diagram bij de codekraker.&#8217; Dat moet natuurlijk zijn: &#8216;Vorige week ontbrak het diagram bij de codekraker.&#8217; De oplettende puzzelaar zal het diagram zeker gemist hebben.
Leonard de Vos, Rotterdam
Taal (2)
In een blad als Vrij Nederland mogen toch geen taalfouten staan zoals in VN 34 op pagina 22: &#8216;Hele verhalen verteld hij ze&#8217;, en op pagina 76: &#8216;Zou ik u diploma&#8217;s mogen zien?&#8217;
Met vriendelijke groet,
A. Vink maarten kools
Hard geluid
Dag Stephan Sanders,
&#8216;Geluid, hard geluid dat door de stad scheurt, is een machtig wapen,&#8217; las ik in VN 32.
Hoe troostrijk, na een weekend survivalen omdat het publieke domein weer eens geconfisqueerd werd (met goedkeuring van lokale overheden) door wat &#8216;men&#8217; feestgangers noemt.
Zelden heb ik zo treffend gelezen, zoals nu vanuit uw pen onder woorden gebracht, wat die godvergeten dreun aanricht in de argeloze niet-&#8216;feest&#8217;-ganger.
Ik ben niet op dat feest, ik wil er nog niet zijn al kreeg ik een vermogen erbij cadeau.
Dat al die duizenden hun gehoor op vrijwillige basis naar de ondergang helpen, is sowieso een ramp, maar dat tot vele kilometers in de omtrek de lucht bezwangerd raakt van ontploffingen in oplopend ritme en aldus menig burger uren/dagenlang in een wurggreep houdt is martelend.
In dat soort situaties richt ik mijn gedachten op Freddy Heineken die, vastgeketend aan een vloer een draagbaar radiootje afgesteld op een of andere muziekzender (die bepaald niet des Freddy&#8217;s was) moest zien te overleven.
Ik probeer, maar de machteloze woede, die zich in eerste instantie toespitst op bestuurders, helpt me niet in slaap. Het geluid &#8211; inderdaad &#8211; nestelt zich in je.
Waarom hebben wij (als stichting BAM, Bestrijding Akoestische Milieuvervuiling &#8211; stopdemuziekte.nu) in alle jaren van het bestaan geen advocaat kunnen vinden die slachtoffers van dit soort marteling bijstaat en daders op volume van wat ons wordt aangedaan, dus keihard, veroordeelt?
Dat lieden verslaafd zijn aan aantallen decibels is zorgwekkend, maar als we deze gasten willen voorzien van deze drug, laat overheden dan alstublieft megabunkers (of iets in die geest) bouwen waar het geluidsgeweld binnen de muren blijft.
&#8216;Men&#8217; wil zo min mogelijk vuil (fijnstof en ander gezondheidsaantastend afval) in het publieke domein, maar geluidsgeweldafval…
Kortom: ik voel me enorm getroost en gesteund en dat VN mag overstromen van bijval.
Lia Verhaar
Nee
De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten of niet te plaatsen. Geplaatste brieven worden ook digitaal opgeslagen. E-mail: post@vn.nl. Postadres: VN, postbus 1254, 1000 BC Amsterdam. Onder vermelding van uw huisadres.

Oproep voor professionele fotografen
Het weekblad Vrij Nederland en de FotografenFederatie, beroepsorganisatie van professionele fotografen, willen de hedendaagse documentaire fotografie in Nederland stimuleren door gevorderde en beginnende fotografen de kans te geven op een betaalde opdracht voor een documentair beeldverhaal. Fotografen kunnen een voorstel indienen in maximaal 700 woorden.
Een jury maakt een selectie van de beste voorstellen, die onder begeleiding worden uitgevoerd. De resultaten worden in 2014 gepubliceerd in Vrij Nederland. De fotograaf van de beste productie komt bovendien in aanmerking voor een vervolgopdracht.
Wie kan meedoen?
Er zijn drie opdrachten beschikbaar voor gevorderde fotografen die tussen de twee en vijf jaar ervaring hebben.
Daarnaast is er een opdracht beschikbaar voor een beginnend fotograaf die nu nog een vakopleiding fotografie volgt.
Wat zijn de criteria?
&#8211; Het moet gaan om een journalistiek verhaal dat zich in Nederland afspeelt.
&#8211; Het moet in een periode van maximaal zes maanden gemaakt kunnen worden.
&#8211; De af te beelden personen of instellingen werken mee (de fotograaf is verantwoordelijk voor het regelen van de rechten).
&#8211; Het verhaal zal uit minimaal twintig verschillende foto’s bestaan (waaruit een selectie wordt gepubliceerd).
&#8211; Het mag in kleur en/of zwart-wit.
Een vakjury zal de voorstellen beoordelen op oorspronkelijkheid, maatschappelijke relevantie, fotografische aanpak en praktische haalbaarheid.
Hoe kan ik meedoen?
Schrijf in maximaal 700 woorden je voorstel. Voeg daarbij je cv en voorbeelden van je werk (of verwijzing naar je website). Dien het in vóór 15 oktober via www.vn.nl/fotoverhaal.
En dan?
De jury selecteert maximaal drie voorstellen van gevorderde fotografen en één van een talent. De winnaars krijgen de opdracht tegen gebruikelijk honorarium. De planning geschiedt in overleg, rekening houdend met publicatie vanaf februari 2014. De fotografen worden begeleid bij de productie door Jenny Smets (redacteur fotografie van Vrij Nederland) en Lars Boering (Fotografen­Federatie) en worden daarnaast uitgenodigd voor een masterclass door een gerenommeerde fotograaf of fotoredacteur. Voor de begeleidende tekst zal de redactie van VN in overleg zorgdragen.
Na publicatie zullen de vakjury en de lezers van VN de winnaar van ‘Het Beste Fotoverhaal van het Jaar’ aanwijzen. De uitverkoren fotograaf krijgt een vervolgopdracht.
Meer weten?
Op maandag 23 september zal deze oproep nader worden toegelicht tijdens de talkshow over fotografie De Donkere Kamer in Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam, 20u.
Zie verder www.vn.nl/fotoverhaal

Maak het Vrij Nederland Fotoverhaal!; SPECIAL FOTOGRAFIE

Buitenland
‘Twee Franse journalisten zijn ontvoerd in Noord-Syrië. Net buiten het plaatsje Marea, op klaarlichte dag. Hun chauffeur is ontkomen.’ Het nieuws viel begin juni in mijn mailbox. De journalisten, Didier François en Edouard Elias, kende ik niet, maar hun chauffeur moest wel een bekende zijn. Marea ligt op de route tussen de Turkse grens en Aleppo. Het is een kleine poule van chauffeurs die journalisten vanaf de grenspost meeneemt naar de grootste stad van Syrië. Ik belde direct Abdu, mijn vaste chauffeur, maar hij verwees me door naar zijn broer Alaa.
Alaa was mijn eerste chauffeur, vorig jaar zomer, toen de grenspost niet ver van Aleppo door de rebellen was veroverd. Ineens hoefde je niet meer illegaal de grens over. Een snel groeiend aantal journalisten arriveerde om verslag te doen van de strijd in het noorden. De gevaren waren vooral militair: vliegtuigbommen en granaten. Ontvoeringen kwamen wel voor in Syrië, maar nog niet in dit gebied.
‘Ik reed gewoon met die Franse journalisten, midden op de dag door Marea, op weg naar Aleppo,’ vertelde Alaa over een slechte mobiele verbinding. ‘Ergens aan de rand van Marea werden we klemgereden door mannen met wapens in de hand en hun gezichten verborgen. Ze trokken die journalisten uit mijn auto en dwongen mij te keren. Ze zeiden dat als ik hen zou volgen, het verkeerd zou aflopen, vooral met mij.’
Alaa klonk geschrokken. ‘Een ontvoering op deze manier, op klaarlichte dag hielden we niet echt voor mogelijk.’ Al wilde zijn broer Abdu de laatste tijd deze weg al niet meer in het donker nemen.
Al gauw een spion
Sinds de zomer van 2012 is het ontvoeringsrisico in rebellengebied gestaag toegenomen. Een van de eerste journalisten die werden ontvoerd was een Nederlander: de fotograaf Jeroen Oerlemans. Na een week in handen van buitenlandse strijders werd hij bevrijd door ‘gewone’ rebellen. Inmiddels zijn ongeveer vijftien buitenlandse journalisten ontvoerd. Sommigen zijn vrijgekocht of ontsnapten zelf, maar van een aantal is niets meer vernomen.
De Amerikaanse journalist Austin Tice is het langst ontvoerd. Hij verdween in augustus 2012 en is nog steeds zoek. Het laatste levensteken was een video waarin hij geblinddoekt liep, omringd door bebaarde mannen. Analisten zagen in de video een toneelstukje: de bebaarde mannen moesten fundamentalisten voorstellen, maar waren waarschijnlijk milities van Assad. Er zitten waarschijnlijk nog twee Amerikaanse journalisten in overheidsgevangenissen.
Toch hebben buitenlandse journalisten in Noord-Syrië het meest te vrezen van losse rebellengroepen, criminelen en radicale moslimstrijders, veelal uit het buitenland. Volgens Abdu manifesteert vooral die laatste groep zich steeds nadrukkelijker op het platteland. ‘In Aleppoo zouden we nog best kunnen werken, maar de weg er naartoe is nu erg gevaarlijk geworden.’
Overigens worden niet alleen buitenlandse journalisten ontvoerd. Heel vaak zijn ook lokale journalisten de klos. Sowieso heeft het ontvoeren van gewone Syrische burgers een enorme vlucht genomen. Dergelijke ontvoeringen zijn meestal bedoeld voor ‘snel geld’.
In de gevaarlijk dichte mist van de oorlog in Syrië, zijn de redenen voor het ontvoeren van journalisten niet altijd duidelijk. Uiteraard gaat het vaak simpelweg om geld. Maar de journalisten van wie niets meer is gehoord, worden mogelijk als troef achter de hand gehouden: een soort spaarloonregeling, waarvan de ontvoerders later wel kijken of die troef uitkomst biedt, in de vorm van geld, een gevangenenruil, of politieke druk.
Dat de ontvoeringen de journalistiek ernstig belemmeren kan de individuele groepen weinig schelen.
De radicale strijders hebben in het algemeen weinig behoefte aan journalistieke pottenkijkers. Sommige groepen hebben ook westerse strijders in hun midden die in de belangstelling staan van inlichtingendiensten. Een westerse journalist is in hun ogen al gauw een spion. Ook heerst er onder vrijwel alle rebellen teleurstelling over de houding van het Westen tegenover de oorlog. Vorig jaar zomer werd het journaille hartelijk verwelkomd in de hoop dat de berichtgeving tot hulp in welke vorm dan ook zou leiden: echt ingrijpen, of substantiële wapenleveranties.
Dat gebeurde allemaal niet, terwijl de rebellen wel steeds meer kritische verslagen over zichzelf terugzagen. ‘Jullie maken je drukker over hoe wij onze gevangenen behandelen, dan over welk leed ons wordt aangedaan,’ zei een gevangenismedewerker vorig jaar. Hij had net op televisie gezien wat de BBC had bericht over zijn gevangenis.
Voor een aantal groeperingen geldt dat ze liever niet hebben dat je de mening van de lokale bevolking opneemt. Zeker in Aleppo, een stad die de revolutie min of meer kreeg opgedrongen, zijn niet alle inwoners onverdeeld blij met de rebellen in hun stad. Ook heerst onder hen de angst dat buitenlandse strijders een ander, veel radicaler Syrië willen opbouwen.
Een klein gat
Het is onduidelijk hoeveel journalisten exact zijn ontvoerd. Veel ontvoeringen worden op verzoek van de familie stilgehouden, in eerste instantie althans. Vaak wil men na maanden wanhopen alsnog de stilte verbreken. Ook ik ken meer gevallen van ontvoering die nog niet naar buiten zijn gebracht. Ook ik zwijg, omdat de familie redenen heeft om te denken dat de onderhandelingen anders alleen maar ingewikkelder worden.
Afgelopen week dook zo’n verzwegen ontvoerde op. Matthew Schrier, een Amerikaanse freelancer, wist na ruim zeven maanden te ontsnappen aan zijn ontvoerders. Hij vertelde aan The New York Times hoe hij werd opgepakt door Jabhat al- Nusra, een radicale rebellengroep die door de VS op de lijst van terroristische organisaties is gezet. Hij werd gemarteld en zat gevangen zonder dat er daadwerkelijk over zijn lot werd onderhandeld. Wel dwongen zijn bewaarders hem om zijn bankgegevens af te staan, waarna zijn rekening werd geplunderd. Na meerdere keren te zijn verplaatst, belandde Matthew in een cel waar een andere (door hem anoniem gehouden) Amerikaan zat. Eind juli lukte het Matthew te ontsnappen door een klein gat, waar de andere gevangene niet door paste.
Matthew had veel geluk. Maar de meesten zitten nog steeds vast, onzeker over een goede afloop. Zoals ook de Franse journalisten. Hun president, Hollande, zei daarover in juli: ‘We doen er alles aan om uit te vinden waar ze zijn en wat hun ontvoerders willen.’
Door de Turken opgepakt
De huidige ontvoeringsdreiging is inmiddels zo ernstig dat er nog maar weinig buitenlandse journalisten diep in Syrië actief zijn. Aleppo, waar ik in sommige buitenwijken al met extra bescherming van dorpsoudsten reed, is vrijwel onbereikbaar geworden.
Er blijven weinig plekken over waar je wel nog normaal kunt werken. Er zijn enkele gebieden niet ver van de grens met Turkije waar ‘gewone’ rebellen zitten, waar je je nog een beetje kunt bewegen.
Een andere plaats waar het journaille zich nu op richt, is Koerdisch Syrië, dat tegen Turkije aangeplakt ligt. Het Koerdische verhaal, dat eerst een soort bijvangst was voor journalisten die Noord-Syrië bezochten, dreigt nu onevenredig veel aandacht te krijgen. Simpelweg omdat je er relatief veilig kunt komen, al is de weg terug, Turkije in, soms wel een risico. Je kunt door de Turken worden opgepakt vanwege het illegaal overschrijden van de grens. Dit overkwam de Nederlandse camerajournalist Bud Wichers onlangs.
Een andere mogelijkheid om relatief veilig dieper het land in te gaan, is met eigen gewapende beveiligers. Een optie die verre van ideaal is en intimiderend kan zijn. Gewone burgers zullen een journalist die omringd wordt door gewapende mannen niet op eenzelfde onbevangen manier te woord staan als iemand die zonder escorte komt. Ook kun je juist in geweld terechtkomen, zoals is gebeurd met Amerikaanse journalisten die in Irak een gewapende escorte bij zich hadden. Maar de winst van een escorte kan zijn dat je in ieder geval nog ter plekke indrukken opdoet.
Dat de journalistiek nauwelijks nog on the ground de hoofdzaken van de oorlog kan belichten, bleek ook na de recente, vermoedelijke, gifgasaanval in Damascus. Tot nu toe zijn er geen berichten van buitenlandse journalisten verschenen die zelf in de getroffen wijken konden kijken. Dat heeft niet alleen met de ontvoeringsdreiging te maken als wel met de Syrische overheid die zeer sporadisch visa verstrekt.
Overigens is de vraag hoeveel journalistieke vrijheid je krijgt als je wel een visum hebt. De overheid koppelt een zogeheten minder, een verklikker van de regering, aan elke geaccrediteerde journalist.
Een paar dagen geleden belde ik met Abdu, die erg teleurgesteld klonk. ‘Ik heb geen werk meer. Ik wil ook niet meer op stap, want allerlei groepen bedreigen ons als we het wel doen. Ken je Abu Youssef nog? Hij heeft vijftien dagen vastgezeten bij een radicale groep omdat hij als tolk voor een Amerikaanse freelancer op pad is geweest. Ze zeiden tegen hem: ‘Oké, we laten je gaan, maar als je het weer doet, schieten we je dood.’

Een levende spaarloonregeling voor rebellen

Discriminatie
Twee opmerkingen bij de column van Stephan Sanders in VN 34 (‘In Amerika gebeurt veel slechts, maar deze benepen vorm van racisme is authentiek Europees’).
1. Oprah houdt er wel van zich in de kijker te werken. Een jaar of wat geleden haalde ze hetzelfde uit in Parijs. Die keer was Chanel de schuldige. Oprah wilde na sluitingstijd naar binnen, werd niet herkend (zat daar de pijn?), mocht niet naar binnen en schopte een rel. U en ik worden na sluitingstijd ook niet binnengelaten. Máxima wel. In Zwitserland is overigens de lezing van de verkoopster een geheel andere.
2. Wat uw vriend overkwam, gebeurt, maar kan iedereen overkomen. Een vriendin van mij, opgegroeid in een oud Limburgs geslacht met een Franse gouvernante en een Duitse dansmeester, en met de bijbehorende lak aan uiterlijkheden, liep jaren geleden een Maastrichtse zaak binnen om een uitgestald tapijt te bekijken. Toen haar bleek dat ze het voldoende interessant vond, informeerde ze naar de prijs. De verkoper, keurig in pak, keek haar even aan en zei minzaam dat het voor haar beslist te duur zou zijn.
We moeten het allemaal niet overdrijven, vooral kooplieden menen de draagkracht aan de buitenkant van een persoon te kunnen aflezen. Hoe racistisch of discriminerend is dat? Of beter, hoe dom?
Benita Nieskens, Eindhoven
Discriminatie (2)
In VN 34 van vorige week besprak Stephan Sanders aan de hand van twee voorbeelden een benepen vorm van Europees racisme.
Voorbeeld 1: Oprah Winfrey werd in Zwitserland in een exclusieve tassenwinkel niet door de verkoopster herkend. De verkoopster weigert Oprah een dure tas van 38.000 euro te laten zien en zegt dat de tas te duur voor haar is, afgaande op haar huidskleur.
Voorbeeld 2: Een oude kennis van Sanders die, bruin, Aziatisch en zeer aantrekkelijk, inmiddels een succesvol en steenrijke zakenman is geworden. Toen deze Aziatische kennis zijn pand wilde laten verbouwen in een net deel van Amsterdam, vroeg de aannemer: is dit allemaal van jou, hoe kan dat nou? Sanders vroeg aan zijn kennis of dit racisme was. Zijn kennis bevestigde dit.
Naar aanleiding van bovengenoemde voorbeelden realiseert Sanders zich dat hier sprake moet zijn van een benepen vorm van Europees racisme. Ten slotte sluit Sanders zijn artikel af met: ‘Waarom duurt het bij mij zo lang voordat ik de ernst van een situatie inzie?’
Bij het lezen van deze slotzin moest ik terugdenken aan de openingszin van een andere column van Sanders in januari, over ‘blanke kleurenblindheid’ (VN 04). In dat stuk begint Sanders met: ‘Er leeft een tragisch misverstand onder veel gekleurde en zwarte mensen die deel uitmaken van wat we “het Westen” noemen: de gedachte dat de blanke man of vrouw iedere ochtend handenwrijvend voor de spiegel staat om vervolgens tevreden vast te stellen: “Kijk mij toch eens blank zijn.”’ Dat is volgens Sanders niet het geval, de meeste blanke mensen ervaren hun huidskleur niet, of hooguit als iets neutraals.
Sanders sloot dat stuk toen af met: ‘Maar onrecht uit het verleden geeft nog geen vrijbrief voor wartaal en waandenkbeelden in het nu.’
Sanders heeft gelijk, het duurt vrij lang voordat hij de ernst van een situatie inziet.
W. Deekman, Doorn
Umami (2)
Nog nooit in de geschiedenis is ons eten zo veilig geweest als nu. Immers, de laatste decennia is de kans om om te komen tijdens een beestenjacht dan wel geveld te worden door toxinen of de cholera, toch wel tot een minimum gereduceerd. Opvallend is daarom de alarmistische aandacht voor diverse aantoonbaar onschuldige stoffen, zoals aspartaam, mononatriumglutamaat (MSG) en eigenlijk alles met een ‘E’ ervoor.
In VN 33 is het weer eens raak; mevrouw Rijs meldt in de rubriek ‘Post’, naar aanleiding van het interessante stuk van Joël Broekaert een week eerder over umami, dat zij hevige migraine krijgt van ve-tsin, ofwel mononatriumglutamaat. Deze migraine is natuurlijk buitengewoon naar voor mevrouw, maar de kans dat ze te wijten is aan voornoemde stof is gering. Diverse dubbelblinde, placebogecontroleerde studies hebben nooit bewijs kunnen vinden voor dit zogenaamde ‘Chineesrestaurantsyndroom’. Interessant hierbij is dat de uiteenlopende anekdotische klachten (hoofdpijn, duizeligheid, hartkloppingen) enkel gemeld worden in West-Europa en de VS. Dit in tegenstelling tot Azië, waar het gebruik veel hoger ligt dan hier. Ook het genoemde verschil tussen ‘natuurlijk’ en ‘chemisch’ mononatriumglutamaat is non-existent. Het is exact dezelfde stof, die overigens vaak in veel hogere doses voorkomt in ‘natuurlijke’ bronnen (zoals oude kaas) dan toegevoegd wordt aan voedingsmiddelen door de levensmiddelenindustrie. Gelukkig maar: het menselijk lichaam heeft glutamaat nódig. Het is een belangrijke neurotransmitter en speelt een sleutelrol in ons celmetabolisme.
Ergo: de grootste bedreiging voor onze gezondheid vormt niet de toevoeging van E-nummers aan voedingsmiddelen. Het is onze eigen leefstijl die ons de das omdoet. Door overgewicht, welvaartsziekten en roken gaat meer gezondheid verloren dan ooit terug te winnen valt met het mijden van voedingsadditieven. Goed dat VN de afgelopen weken aandacht heeft gegeven aan de tabaksindustrie.
Luc van der Heijden, student voeding &#038; diëtetiek, Nijmegen
Van der Oest
Naar aanleiding van het artikel over Paula van der Oest (VN 34): Laag-Soeren is gelegen tussen Dieren en Eerbeek, aan het Apeldoorns kanaal, en ligt op de Veluwe en niet in de Achterhoek.
Bert Nekkers, Zwolle

[email protected]

[email protected] Post

[email protected]

[email protected] Post

Sasha Grey valt op Aziatische meisjes

[email protected] Post

De linkse vriend van Beatrix klapt weer uit de school

appslider3

appslider2

appslider1

[email protected]

[email protected]

[email protected]

Maak het Vrij Nederland Fotoverhaal!; SPECIAL FOTOGRAFIE

Een levende spaarloonregeling voor rebellen

[email protected]