Alsof het nog niet absurd genoeg was dat de rijkste 1 procent al decennia meer vermogen bezit dan de armste helft van de aardbewoners, zet Elon Musk nu een turbo op de scheefgroei. Hulporganisatie Oxfam Novib becijferde deze week dat Musk na de beursgang van SpaceX op vrijdag naar alle waarschijnlijkheid de eerste biljonair (ter verduidelijking: dat is een 1 met twaalf nullen) ooit is.
Musk bezit dan in zijn eentje evenveel vermogen als de armste 46 procent van de wereldbevolking.
Door zijn astronomische vermogen beschikt Musk over meer macht dan veel democratisch gekozen regeringsleiders. Met zijn bedrijf Starlink bepaalt Musk welk leger in de oorlog in Oekraïne over snelle mobiele communicatie beschikt. Met zijn bedrijf SpaceX beheerst hij steeds grotere delen van de ruimtevaart. Met zijn bedrijf X (voorheen Twitter) beschikt hij over een megafoon waarmee hij burgers in vrije democratieën opzet tegen de rechtsstaat.
Musk schroomt niet om zijn invloed te gebruiken. Zoveel werd deze week weer eens duidelijk, toen hij olie op het vuur gooide rond de pogroms in Belfast. Een dag eerder had de biljonair-in-wording op X zijn instemming gegeven voor een radicaal plan van de extreemrechtse Britse partij Restore. De partij pleit voor tribunalen om ambtenaren en bestuurders te vervolgen die verantwoordelijk zouden zijn voor de migratie van niet-witte mensen naar het Verenigd Koninkrijk.
‘This is the way’, aldus Musk.
Deze uitspraken staan niet op zichzelf. Eerder vergoelijkte Musk het Duitse oorlogsverleden, sprak hij zijn steun uit voor het extreemrechtse Alternative für Deutschland en bracht hij op de conservatieve conferentie CPAC openlijk de Hitlergroet.
De vraag is niet of Musk extreemrechtse opvattingen heeft. Evenmin is de vraag of Musk de democratische orde omver wil werpen. De vraag is hoe lang wij democraten nog bereid zijn om de ondermijning van onze samenleving door Elon Musk te tolereren.
Democratie gaat over het delen van macht. In een volwaardige democratie telt iedere stem even zwaar. Om dit ideaal te verwezenlijken, hebben we in de achttiende en negentiende eeuw de macht van de adel teruggeschroefd. Niet uit afgunst of jaloezie, maar om een samenleving te creëren waarin iedere stem evenveel gewicht in de schaal legt.
De miljardairsklasse trekt deze schaal uit het lood. Met de controle over technologie, AI, data, kapitaal en grond, ontwikkelen ze zich tot een nieuwe adel die zich niets gelegen laat liggen aan de wil van de samenleving als geheel. Als we onze democratie willen behouden, moeten we durven afrekenen met miljardairs die parasiteren op onze samenleving. Niet met hooivorken, maar met het opknippen van hun (tech)bedrijven. En met het instellen van een maximumvermogen. Om te beginnen bij Elon Musk.
En we moeten ons door niemand laten vertellen dat het onmogelijk is. In de strijd tegen de politieke invloed van de superrijken mogen we een ding nooit vergeten: wij zijn met meer.
