Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

Playgirl
Ja hoor, daar gaan we weer. Coot van Doesburgh (Zin&#038;Zonde, VN 31) weet het allemaal precies: ‘Ooit probeerden ze een Playgirl te maken, met blote mannen erin, nou dat verkocht voor geen meter – ja, aan homo’s’.
Ondergetekende, de ‘ze’ volgens Van Doesburgh in het citaat, kan zich niet herinneren deze Coot ooit ontmoet te hebben. Laat staan dat ze (in 1987) bij hem op de Playgirl-burelen is geweest om inzage te krijgen in de verkoopcijfers.
Van Doesburgh schaart zich met haar uitspraak in een lange reeks van luie mensen (journalisten en pershistorici) die het te veel moeite vinden om achter de ware reden van de teloorgang van de Nederlandse Playgirl te komen. Eén telefoontje alles bij elkaar.
Tipje van de sluier: van Playgirl werden zo’n 70.000 exemplaren verkocht. Ter vergelijking: de oplage van Vogue, om maar een titel te noemen, ligt naar eigen zeggen rond de 60.000 stuks.
Zou Vogue trouwens nooit door homo’s worden gelezen?
Eddy Esman, voormalig hoofdredacteur en uitgever Playgirl, Andelst
De Jong
Volkomen misplaatst vind ik de opmerking van Robert Weerheijm over de omslag van VN 30, met de foto van Wilfried de Jong. Bovendien vind ik zijn woordkeuze (tronie) respectloos. Iets persoonlijks tegen de heer De Jong?
Terecht heeft VN zijn foto op de omslag geplaatst en als de heer Weer­heijm dat niet bevalt dan is dat jammer voor hem, maar dat mag geen aanleiding geven tot zo’n reactie.
Cootje Mosterd, Rijswijk
Taalfout
Meestal lees ik met veel plezier ‘De week waarin&#8230;’ maar nu stoor ik me aan een onvoorstelbare taalfout (VN 33). Ik weet niet waarom het zo nodig moest, vind het ook niet geestig, om de dood van Friso erbij te halen, maar goed daar kun je anders over denken, maar dat hij het ‘tijdige voor het eeuwige verruilt’ i.p.v. dat hij ‘het tijdelijke voor het eeuwige verwisselt’ bezorgde me acuut pijn in mijn buik.
Verder ben ik een zeer tevreden abonnee.
Stef de Niet
Aanvulling
Het fotoproject van Raimond ­Wouda op pagina 42 en verder is mede mogelijk gemaakt met ondersteuning van het Mondriaanfonds.

Redactie Vrij Nederland

post@vn.nl

De psychologie van de koffer
Grote kans dat-ie nog onuitgepakt in de slaapkamer staat. Eenmaal thuis zijn bepaalde dingen prangender dan andere: de bloemen op het balkon moeten water, de buren begroet, de was moet gedaan, de fruitschaal met de vergeten kiwi’s dient met de hogedrukspuit te worden schoongespoeld, de wolk fruitvliegjes verjaagd. De koffer? Die komt morgen wel, of overmorgen. En als het post-vakantieleven meteen zo overweldigend de overhand neemt dat de herinneringen aan het Franse platteland of de Thaise stranden als zomerparfum vervliegen in het onmete­lijke alledaagse, dan zou het zomaar kunnen dat die koffer er over drie weken nog staat, half onder het bed geschoven, met de zelf geregen schelpenkettingen en gedroogde rozemarijntakjes als enige bewijsstukken van een kortstondig ander bestaan.
Terwijl – die koffer wás tijdelijk het andere bestaan. Het betere bestaan. Het leven zoals het zou moeten zijn: overzichtelijk, elementair, praktisch.
Een gevulde reiskoffer (of een reistas) bestaat als het goed is uit vier delen. Eén: nuttige dingen (tandenborstel, sokken, warme trui, reisgids). Twee: de dingen die op persoonlijke basis onmisbaar zijn en toch niet te veel ruimte innemen (foto’s, sieraden, gelukspoppetje). Drie: de paar extra dingen die nodig zijn om op een andere plek de best mogelijke indruk te maken (tenue voor een avond uit, nieuwe merkzonnebril, mondain tijdschrift). En vier: lege ruimte, op te vullen met souvenirs (stenen, lavendel, felgekleurde sarong die bij thuiskomst op alle fronten detoneert met de rest van de garderobe). Een gepakte koffer is de ingedikte, gecomprimeerde versie van iemands persoonlijkheid. Opgeruimd, rommelig, gekunsteld, origineel, avontuurlijk, risicoloos – op reis leeft iedereen uit de koffer die hem het beste past.
Holden Caulfield
Dat geldt trouwens voor de binnenkant én voor de buitenkant. Kent u Holden Caulfield nog? De voor altijd zestienjarige protagonist uit J.D. Salingers The Catcher in the Rye (1951) hecht veel waarde aan het uiterlijk van iemands koffer. In hoofdstuk vijftien vertelt hij over de goedkoop uitziende exemplaren van twee nonnen die naast hem komen zitten in de stationsrestauratie. ‘Het is niet belangrijk, dat weet ik,’ zegt Holden, ‘maar ik haat het wanneer iemand goedkope koffers heeft.’ Hij herinnert zich Dick Slagle, een jongen met wie hij ooit een kamer deelde. Dick Slagle had een set zeer goedkope koffers, die hij uit schaamte onder zijn bed bewaarde. Aangezien Holden zijn kamergenoot geen slecht gevoel wilde geven, verstopte hij zíjn koffers, gemaakt van echt koeienleer en door Slagle smalend als ‘bourgeois’ afgedaan, ook onder het bed. Maar de volgende dag had Dick de koffers van Holden weer in het zicht gelegd, opdat iedereen hopelijk zou denken dat ze van hem waren. ‘The thing is,’ zegt Holden dan, ‘it’s really hard to be roommates with people if your suitcases are much better than theirs – if yours are really good ones and theirs aren’t.’
Psychische bagage
De koffer als statussymbool, als object des oordeels, en misschien ook wel als verbeelding van dat wat een mens tijdens zijn leven aan psychische bagage met zich meedraagt – sommige mensen beweren dat J.D. Salinger de eerste was die het ding op deze manier beschreef. Als dat zo is, dan had de schrijver zijn lol op gekund in het Willard Asylum for the Insane in de staat New York. Daar vond een medewerker in 1995 op een zolder vierhonderd oude en vergeten koffers, daterend uit een periode tussen 1910 en 1960.
De eigenaren van die koffers, psychiatrische patiënten die om uiteenlopende redenen ooit naar Willard kwamen om beter te worden en van wie de meesten nooit meer vertrokken, waren inmiddels overleden. Hun verzorgers hadden het niet over hun hart kunnen krijgen om de achtergelaten bezittingen weg te gooien. Inmiddels behoren de koffers tot de collectie van het New York State Museum. Fotograaf Jon Crispin kreeg toestemming om de inhoud ervan vast te leggen. Het resultaat, het Willard Suitcases Project (kijk op vn.nl/koffers), is sensationeel voor wie geïnteresseerd is in tijdcapsules, schatkisten en spoorzoeken. Eigenlijk voor iedereen dus.
Want kijk nou: de koffer van Flora T. (Crispin mag de volledige namen van de patiënten niet openbaar maken wegens bescherming van hun privacy, ook al zijn ze dan al lang geleden overleden). Het is een robuuste doch elegante, met rood leer beklede kist, voorzien van sierlijk goudkleurig beslag. Een dure koffer, gemaakt door Henry Likly &#038; Co. uit Rochester, New York, zoals een ruitvormig label vermeldt, en eentje die de goedkeuring van Holden Caulfield waarschijnlijk wel had kunnen wegdragen wanneer oud-verpleegster Flora T. tegenover hem was gaan zitten in de stationsrestauratie. En dan had Holden de binnenkant nog niet eens gezien.
Want oh, de binnenkant, daar ga je spontaan van zuchten. Daar zit een leven in. De koffer van Flora T. heeft drie verschillende niveaus, waarvan er twee uitneembaar zijn, en in de aparte compartimenten bewaarde de vrouw dat wat ze onmisbaar achtte tijdens haar leven binnen de muren van het psychiatrische ziekenhuis. Dat zijn vooral naaispulletjes: knopen, garens, touwtjes, naalden, spelden, netjes opgeborgen in de bovenste twee lagen. Het onderste compartiment, het gedeelte dat Flora waarschijnlijk beschouwde als het meest intieme van haar koffer, bevat behalve een foto van een chic geklede dame (Flora zelf?), een paar portemonnees en een kunstig parfumflesje ook een doosje met injectienaalden en een blikje met een medicijn tegen epilepsie. Het is nooit duidelijk geworden of Flora T. ook daadwerkelijk leed aan epilepsie, schrijft fotograaf Jon Crispin op zijn blog. Wel weet men dat de vrouw het Willard Asylum nooit meer heeft verlaten en er haar honderdste verjaardag vierde. Haar persoonlijkheid waart nog altijd rond in de geheime lades van haar kostbaarste bezit aldaar: haar levensbagage, die ze op haar laatste reis niet meer nodig had.
Vorst in het land der valiezen
Er zit altijd meer in een koffer dan je denkt. Dat realiseerde zich ook een jonge Franse molenaarszoon die halverwege de negentiende eeuw naar Parijs trok om daar leerling-koffermaker te worden. In 1854 opende hij zijn eigen winkel in wat nu bekend is als de Rue des Capucines en die werd vrijwel meteen een succes. Louis Vuitton – ja díe: de man wiens naam hét synoniem werd voor luxe reisartikelen – revolutioneerde namelijk eigenhandig het koffermakersproces zoals dat tot dan toe bestond. Hij maakte platte deksels in plaats van gekoepelde, zodat de koffers beter gestapeld konden worden, en verving het leer door licht populierenhout dat hij bekleedde met waterdicht grijs katoen. Bovendien smeedde hij een alliantie met de topontwerper van die tijd, Charles Frederick Worth, ook wel de ‘vader van de haute couture’ genoemd: Worth maakte de volumineuze crinoline­jurken voor keizerin Eugénie, de vrouw van Napoleon II, en Vuitton pakte ze in. Hij was daar zo goed in, dat hij werd aangewezen als Eugénies officiële kofferinpakker en koffermaker. En dat was dat: Louis Vuitton was vorst in het land der valiezen, zijn collega’s konden wel inpakken. De rijke middenklasse ging op reis en nam mee: een set koffers met het logo van een in elkaar grijpende L en V. En ook Hollywood had al snel door dat je met Vuitton gezien kon worden. Mary Pickford, Ginger Rogers en Douglas Fairbanks sleepten hun pyjama’s en souvenirs mee in speciaal voor hen vervaardigd reisgoed.
Nog altijd staat Louis Vuitton voor de ultieme luxe (hoewel het Franse Hermès er ook wat van kan). Het monogrampatroon met diamanten, sterren en bloemen – het is genoeg om hordes Japanners gek van verlangen te maken. In haar boek Deluxe. How Luxury Lost Its Lustre (een ontluisterend boek uit 2007 over de teloorgang van de luxe-industrie) schrijft journalist Dana Thomas dat in 2006 veertig procent van de Japanse bevolking een product van Vuitton bezat. Maar ook dat zijn harde koffers tegenwoordig niet eens meer zozeer als reiskoffers worden gebruikt en in plaats daarvan als koffietafels, bars of, wie weet, speelgoedkisten staan te pronken in huis. De reisgenoot van weleer is een thuisblijver geworden, een inhoudsloze doos, bedoeld om de schone schijn op te houden, bruut beroofd van zijn oorspronkelijke functie: het beschermen van de spullen die in den vreemde hun betekenis niet mogen verliezen. Zelfs een kind weet dat zoiets belangrijk is, wanneer het voor het eerst uit logeren gaat en er in de Nijntje-koffer niet alleen een tandenborstel mee moet, maar ook een knuffel en een lapje dat naar mamma ruikt.
Tijdcapsule
Het innerlijk telt ook – dat cliché geldt net zo goed voor koffers. ‘Wanneer we reizen, dan is het inpakken van onze tassen het eerste deel van het avontuur,’ stelt I Am Packed, een hippe website geheel gewijd aan dat wat mensen meenemen op reis, of het nu een stedentrip is of een wandelvakantie. Hier kun je foto’s vinden van wat bijvoorbeeld Dan, een Engelse grafisch ontwerper van vijfentwintig, zoal in zijn moderne haverzak stopt wanneer hij van Manchester naar Parijs toert: twee paar makkelijke schoenen, drie overhemden, wat tijdschriften en een analoge handcamera. Jordan, die van Los Angeles naar Seattle gaat, neemt één paar schoenen en zeven paar sokken mee; de Franse Clotilde propt haar tas vol met ‘alles wat erin past’ voor een vierdaags verblijf in Londen; G. uit New England heeft een heleboel ruimte overgelaten voor cadeautjes voor zijn vriendin. Toegegeven: ook het innerlijk is soms onderhavig aan oppervlakkig schijnvertoon, zie Rachel uit Mannheim die het nodig vindt om van al haar bezittingen het merk te noemen, maar wie eenmaal aan I Am Packed begint, krijgt al snel last van reislust. Wie reist, sleept de essentie mee, het leven in een notendop.
Dus koester die koffer onder het bed. Snuif eraan, duik erin, pak hem op, pak hem in, en denk behalve aan je eigen behoeften tijdens het reizen ook aan die van toekomstige schatgravers. Een goed gevulde koffer is een tijdcapsule. De patiënten van het Willard Asylum hebben zich dat niet gerealiseerd, maar lieten desondanks een wijsheid na, geknipt voor op een wandtegeltje: ‘Pak elke koffer in alsof je voorgoed naar het gekkenhuis vertrekt.’

Het leven in een notendop

Podcast
We vinden het geweldig dat ons programma Plots zo mooi vermeld staat in VN (nr. 32, ‘Podcast: piratenradio online’) en het is zeer vleiend om vergeleken te worden met radioheld Ira Glass, maar ik schrok toen ik las dat ons programma zou zijn opgeheven. In werkelijkheid bestaan we zeker nog tot het einde van het jaar en wordt bij de VPRO gezocht naar mogelijkheden voor een doorstart. Kortom: alles is nog niet verloren. De komende Plots is op 25 augustus, met als thema: redders in nood.
Jair Stein, Plots, VPRO Radio
Robotonomie
Geachte heer Kraaijeveld, tien jaar geleden studeerde ik sociaal-wetenschappelijke informatica (richting maatschappelijke aspecten van de informatica) aan de Universiteit van Amsterdam. Voor het vak informatie, economie en werk kreeg ik een reader als literatuur, met daarin onder andere Brynjolfsson (The productivity paradox), Rifkin (The end of work), Peter van den Besselaar (docent van het vak). Diverse artikelen met, kort door de bocht, enige scepsis over de ‘nieuwe economie’ omdat de productiviteitsgroei achterbleef bij alle voorspellingen.
Heerlijk dus, uw column over ‘The end of work’ (VN 29) maar dan anno 2013. We hebben nog geen antwoorden, maar wel dezelfde vragen, nietwaar?
We kunnen ook nog te rade gaan bij de utopisten (herinner ik mij weer van een ander vak): straks hoeft niemand meer te werken en hoeven we ons (alleen nog maar) zorgen te gaan maken over zingeving in het leven.
Toon Michel
Robotonomie (2)
Graag wil ik reageren op de column van Kees Kraaijeveld (VN 29). Laat ik beginnen met te beweren dat er voor deze crisis geen oplossing met toekomstperspectief is te realiseren. We hebben te maken met een schuldenberg die niet meer weg te poetsen valt. We zullen, om het maar eens populair uit te drukken, out of the box moeten denken. Vanaf de industriële revolutie hebben we ons vast laten roesten in het dogma dat je alleen door middel van arbeid je hoofd boven water kunt houden. Voor diegene die buiten de arbeidsboot valt, is er een schamele uitkering waar een strenge sollicitatieplicht tegenover staat. De crux is echter dat het dogma ‘Inkomen door arbeid’ vanaf diezelfde industriële revolutie door het bedrijfsleven categorisch wordt ondermijnd doordat deze voortdurend zoekt naar de goedkoopste arbeidskrachten. Het winstprincipe staat in alle gevallen voorop. Als dat ten koste gaat van arbeidsplaatsen, dan moet dat maar. En dat snappen en accepteren we ook nog…
Met de komende automatiseringsgolf wordt echter ons dogma ‘Inkomen door arbeid’ definitief ondergraven. We moeten ons realiseren dat de banen die nu verdwijnen nooit maar dan ook nooit meer terug zullen komen.
We hoeven niet tot tien te kunnen tellen om te begrijpen dat we nu echt op het punt staan dat we naar een geheel andere inrichting van mens en maatschappij zullen moeten. We zullen af moeten van het idee dat een mens moet werken voor zijn geld. Dat enkel door arbeid producten kunnen ontstaan. Want dat is al lang niet meer zo. Een onvoorwaardelijk basisloon zou daarbij een goede start zijn. Het zou ons bevrijden van de loonslavernij waar we feitelijk aan onderworpen zijn.
Voor diegene die wel gaat/wil werken is er een extra verdienste waarbij men zijn comfort kan verhogen en meer te besteden heeft.
Armoede is daarbij verleden tijd en ook de druk op de arbeidsmarkt is er niet meer.
De cruciale vraag die daarbij opkomt, is natuurlijk van waaruit we dat gaan bekostigen. Het is echter al door veel instituten doorgerekend en het is absoluut haalbare kaart gebleken. We zouden een enorm apparaat aan uitkeringsinstanties (en daarbij het leger ambtenaren) op kunnen doeken.
Ziekengeld, huursubsidies, werkloosheidsuitkeringen, bijstandsuitkeringen, AOW: ze zullen allemaal overbodig worden. Ook de miljarden die naar het bedrijfsleven stromen om toch vooral de banen te behouden zijn dan overbodig. Als een bedrijf onrendabel is, waarom zou het dan nog in stand moeten blijven? Doordat de druk op de arbeidsmarkt afneemt en mensen veel meer vrije tijd krijgen, zal er een toestroom komen van vrijwilligers naar culturele, charitatieve en zorg­instellingen. Dit zal resulteren in een verdere afname van overheidskosten.
Eindelijk is de mensheid zover dat-ie tijd van leven heeft omdat de technologie hem die kans geeft. En, geloof me, onze stap zal wereldwijd aanstekelijk gaan werken. Uiteindelijk zullen we over enkele decennia met verbazing op de huidige periode terugkijken hoe we het toch zover hebben kunnen laten komen en hoe lang het wel niet duurde voordat de mens zichzelf verloste van de tredmolen die arbeid heet.
Adrie Völkers, Bemmel
Umami
Van het artikel over umami van Joël Broekaert (De Alleseter, VN 32) ben ik erg geschrokken. De vijfde smaak zou te vergelijken zijn met de eerste slok bier na een lange dag hard werken. Deze ervaring zou te verkrijgen zijn door ve-tsin.
Als doorsnee consument ken ik alleen de kunstmatige/chemische versie. Er wordt nergens gewaarschuwd voor het feit dat dit puur vergif is. Hoewel het wetenschappelijk nog niet is bewezen, is het voor mij wel duidelijk. Ik raad iedereen aan om te gaan googlen bij ‘smaakversterkers’, ‘ve-tsin’. Ook het hoofdstuk smaakversterkers in de De Dikke van Dam is een aanrader.
De verschijnselen van dit gif kunnen bij elke persoon anders zijn. Als ik voedsel eet waar ve-tsin (E621) in zit, krijg ik een ondraaglijke migraineaanval van ongeveer twaalf uur. Ve-tsin kan overal in zitten. Buitenshuis eten wordt een risicovolle onderneming. In restaurants vraag ik altijd of er ve-tsin wordt gebruikt in de keuken. Soms is dat het geval en eet ik alleen een bordje droge rijst. Soms krijg ik als antwoord dat alleen slechte koks ve-tsin gebruiken om inferieur voedsel op te peppen.
Hopelijk heeft de voedselindustrie niet het laatste woord en wordt E621 verboden.
Dit zou veel mensen een hoop ellende besparen.
Ineke Rijs, Naarden
Omslag
De omslagen van VN, zijn, hoe verschillend van stijl ook, over het algemeen het aanzien wel waard. Maar hoe heeft u het in uw hoofd kunnen halen om de tronie van Wilfried de Jong zo op de voorpagina te zetten (VN 30)? Wie denkt u daar een plezier mee te doen, behalve de man zelf en misschien zijn familie? Ik vind het in ieder geval zeer onprettig om hier een week tegenaan te hebben moeten kijken. Het zal de verkoop van losse nummers ook zeker niet hebben gestimuleerd.
Robert Weerheijm, Nijmegen
Aanvulling
Tabakslobby
Bij het artikel over de tabakslobby (Vrij Nederland 32) stond een (archief)foto van een tabakswinkel. De winkel en de daarop afgebeelde personen komen niet in het artikel voor.

Fictie / Zelfportret
Op mijn zeventiende werd ik in tweeën gezaagd en opnieuw in elkaar gezet. Ik was achterop gestapt bij een vriend die op zijn opgevoerde Zündapp met 75 km per uur tegen een stapel stenen aan reed. Toen ik in het ziekenhuis aankwam, zeiden de artsen op de Spoedeisende Hulp: ‘Hebben wij weer.’ Ik werd geopereerd en de weken erna lag ik platgespoten met morfine bewegingloos in een ziekenhuisbed, verbonden aan vier slangen. Na een maand moest ik opnieuw leren staan en lopen. Ik had tot dan toe over mezelf nagedacht als vechtsporter en als weinig anders. De buurvrouw die wel eens op bezoek kwam, zei: ‘Dat vechten kun je natuurlijk wel vergeten; ik heb een typemachine, misschien kun je wat schrijven. Doe je toch nog iets.’
‘Schrijven?’
De typemachine van de buurvrouw kon een tip zijn van haar dochter, bedacht ik. Mijn buurmeisje had wel eens iets gelezen van me. Ze vroeg destijds of ik dat echt geschreven had. Ik zei ‘ja’. ‘Zo zie je maar,’ zei ze.
De zusters vonden het een goed idee. Ze rolden me om, haalden het tussenschot bij het hoofdeinde weg, schoven me een stukje naar voren en plaatsten de typemachine op een lager krukje voor het bed. Mijn armen bungelden boven de mintgroene Vendex typemachine. ‘Je zal zien dat het helpt,’ zei de buurvrouw. Ze bewoog haar vingers alsof ze piano speelde.
Waanzin bestrijden
Ik kon me niet voorstellen dat ik nooit meer zou kunnen vechten. De dokter die me had geopereerd, had goede hoop. ‘We hebben je rug met botspanen die we uit je bekken hebben gezaagd gereconstrueerd,’ zei hij. ‘In principe zit het goed vast. Je zult zien dat het lichaam vaak toch een manier vindt om te bewegen. Goed, bewegen is nog altijd niet vechtsporten, dat weet ik ook wel.’ Ondertussen begon ik te tikken op de schrijfmachine. In kon me in het ziekenhuis niet verzetten tegen de pijn, behalve als ik schreef. Als ik tikte, dacht ik nergens aan. Ik hield van het ritme, het geluid. Het was een goede manier om de waanzin tegen te gaan. Later ontdekte ik dat andere schrijvers om dezelfde reden begonnen waren met schrijven. Ze wilden de waanzin bestrijden. Veel van die schrijvers waren oud of dood.
’s Nachts hoorde een zuster me tikken.
‘Nog steeds bezig?’ vroeg ze.
‘Ze zijn me vergeten om te draaien,’ zei ik. ‘Slapen lukt zo niet. Er zat niets anders op.’
‘Moet je een pijnstiller?’
De dagen in het ziekenhuis bestonden uit het bekijken van Bruce Lee-films op een VHS videospeler, de nachten uit tikken op de Vendex en pijnstillers. Soms hielden de zusters ’s nachts een praatje met me. Het waren jonge meiden met vriendjes. Ze hoopten dat ze later moeder zouden worden, of een wereldreis zouden maken. Ik luisterde graag naar hun verhalen, ze klonken vertrouwd en knus.
Na mijn periode in het ziekenhuis kwam ik Brenda tegen in een discotheek.
‘Je kraakt,’ zei ze.
‘Dat ben ik niet, dat is mijn korset.’
Een half jaar na het ziekenhuis trainde ik weer. De top zou ik nooit meer bereiken, maar ik had ervaring. Ik wist iets over het gevecht. Ik zou mensen iets kunnen leren. Ik had inmiddels ook aardig wat geschreven.
‘Je zou er iets mee moeten doen,’ zei Brenda.
‘Hoe bedoel je?’
‘Opsturen.’
‘Waarom zou ik dat doen?’
‘Misschien hebben mensen er iets aan.’
‘De meeste mensen houden van verhalen die ze al kennen,’ zei ik, ‘alleen dan net iets anders verteld. Niemand zit te wachten op een kreupele vechtsporter.’
‘Dat dénk je, maar je weet het niet.’
Zooitje verhalen
Ik hield meer van films dan van boeken. Toch had ik na het ziekenhuis een inhaalslag gemaakt. Ik las voornamelijk Amerikaanse fictie: Hemingway, Fante, Salinger, Bukowski, Irving. Ik was kennelijk niet de eerste en ook niet de enige vechter die schreef. Daar hield ik me aan vast. Mijn moeder had een oude Tulip computer gekregen waar ik op kon werken. Weinig mensen wisten dat ik schreef en dat vond ik prima. Het leek me niet iets waar je over opschepte.
Mijn ooms zaten op zee, ze kwamen elke zes maanden thuis met een verbrande kop, een paar koffers en een zooitje verhalen. Mijn opa zat ook op zee. Als hij thuis was, gingen we varen op de Vlaardingse Vaart. Ik kreeg een ijsje in het havencafé terwijl mijn opa zich volgooide met bier. Op de terugweg lag mijn opa in het bootje te zingen en moest ik zonder zijn aanwijzingen terugvaren. Hij stonk naar alcohol en sprak over zijn avonturen op zee en in de Oost. Toen we aanmeerden, zei hij: ‘Niets tegen je oma zeggen.’
Verhalen waren er altijd. Iedereen had ze. Iedereen wist ze te vertellen. Ik dacht niet dat ik er iets mee kon gaan doen. Ik kon me niet voorstellen dat er iemand op zat te wachten.
Een Haags/Marokkaans meisje liep in die periode de sportschool binnen. Ze trainde hard en was onbevreesd. ‘Wil je iets met de sport?’ vroeg ik. ‘Wereldkampioen worden,’ zei ze. Dat leek me een ambitieus plan. ‘Laten we kijken hoe ver we komen,’ zei ik.
Vreemde kaaskop-trainer
Ik was drieëntwintig toen ik voor het eerst iets met mijn werk wilde doen. Ik leefde met Brenda in een flatje in het Naamloze Gat Vlaar­dingen en studeerde filosofie aan de Erasmus Universiteit. Mijn vrienden hadden allemaal moeilijke, ingewikkelde levens. De vader van Bo, mijn beste vriend, was vermoord door zijn oudere broer. Een paar vrienden zaten in de bak. Een andere vriend was verslaafd geraakt aan de pillen. En ik had ontdekt dat mijn vader niet mijn biologische vader is.
Ik wist niet precies wat ik met mijn studie wilde gaan doen. Het hielp dat ik een geweldige vrouw had. Brenda werkte in een bakkerij. Ze hield ons in leven. Elke ochtend vertrok ze om zes uur op de fiets om het brood te ontvangen en uit te stallen in de winkel. Ik nam elke ochtend de trein naar het Erasmus, bezocht ’s avonds de sportschool en trainde een zooitje jonge Marokkanen, Nederlanders, Surinamers, Antillianen, en één Marokkaans meisje.
’s Nachts werkte ik aan een manuscript. Ik hoopte dat er daar buiten iemand op zat te wachten, zoals Brenda zei. Nu ik de beslissing had gemaakt om er ‘iets’ mee te doen, wilde ik ook dat het gezien werd, dat het opviel. Toen het af was, stuurde ik het toe aan Nijgh &#038; Van Ditmar. Grunberg had in datzelfde jaar zijn debuut gemaakt. Hij was jong, net als ik. De uitgeverij leek me een goede keuze. Veel meer wist ik niet van de uitgeverij, noch van de literaire wereld in het algemeen. Ik dacht toen nog dat dat een nadeel was.
Het manuscript werd aangenomen. Binnen een paar weken zat ik met redacteur Lidewijde Paris aan een tafeltje in een kroeg in Am­ster­dam. Ze deed me denken aan Hetty Heyting in haar rol van Tante Til. Lidewijde droeg een opvallende bril en maakte drukke gebaren. Ze had iets ongecontroleerds en spastisch, en ze praatte in een taal die ik niet goed begreep.
‘Wat een maf wijf,’ dacht ik. Ze had het over mijn arbeidersachtergrond. Dat het alweer een tijdje geleden was sinds een arbeidersjongen een goed manuscript had geschreven. Ik voelde me er gelukkig bij. Brenda zei later dat ik van gekke vrouwen houd. ‘Een goeie match dus,’ zei ze.
Die middag werd ik voorgesteld aan uitgever Vic van de Reijt. ‘Kijk, onze nieuwe grote ontdekking!’ zei hij toen hij mijn hand pakte. Ik lachte onbeholpen. Mijn moeder noemde me in mijn jeugdjaren ‘de mislukking’ en ook wel ‘de bastaard’. Een ontdekking was ik nog nooit genoemd. Ik bedacht dat dit kleine mannetje de uitgever was van Grunberg. Zijn Blauwe maandagen was een succes. Sonja Barend had de jonge Joodse krullenbol in haar talkshow omarmd. Mooi, dacht ik. Beter kan ik het niet treffen. Ik wilde ook omarmd worden door Sonja. De kans werd steeds groter dat er ook lezers zouden zijn die mij zouden omarmen, of in elk geval het werk dat ik had gemaakt.
Ik wist niets van het literaire wereldje en vroeg me af of dat een probleem was. Ik had geen idee wie je moest kennen en wie niet. Welke kranten belangrijk waren. Welke kont je moest kussen. Wie je kon zien als een bedreiging en wie je in je gezicht uitlachte. Ik wist ook niet of zulke zaken belangrijk waren. Lidewijde begon het werk te redigeren en stuurde me de hoofdstukken met aantekeningen terug. We mailden. We belden. Ik werkte hard. Brenda zei: ‘Het gaat je lukken.’
Na een paar weken kreeg ik een officieel bericht dat Lidewijde vertrok bij de uitgeverij. Dat was onverwacht. Toen ik haar eindelijk aan de lijn kreeg, zei ze dat ze naar een andere uitgeverij ging, Querido. Die was niet geschikt voor mijn werk. Er zou een andere, nieuwe redacteur bij Nijgh &#038; Van Ditmar komen. Ik moest mijn werk opnieuw aanbieden. Ze klonk haastig en druk en ze wenste me succes.
Brenda kwam thuis van haar werk. Ik was teleurgesteld en angstig. ‘Wat is er?’ vroeg ze. ‘Het wordt niks,’ zei ik. Ik wiste het manuscript, koppelde de pc los waar ik aan had gewerkt, en vertrok naar de sportschool. Ik stortte me op mijn werk als trainer van aanstormende talenten. Het Marokkaanse meisje won elke keer. We bezochten thaiboksgala’s, wonnen wedstrijden en ik bleef haar trainen. Haar naam werd steeds bekender in het thaibokswereldje. We werden gezien als een uniek duo: die vreemde kaaskop-trainer en dat Ma­rok­kaanse meisje. Een Nederlandse titel hadden we al op zak. De wereldtitel leek ineens daadwerkelijk binnen handbereik.
Deviant gedrag
Sinds het ziekenhuis kon ik moeilijk slapen ’s nachts. De artsen hadden een dwarslaesie voorkomen, maar ik leefde niet zonder pijn. Wat moest ik? Ik was een kickbokser met een gereconstrueerde rug, een schrijver zonder boek, een student die de straat kende. Ik was een man die niet voor zijn vrouw kon zorgen. Nu hoefde er niet meteen voor Brenda gezorgd te worden, maar ik wilde mijn deel leveren, en zelfs dat lukte niet. Ik voelde me een freak die nergens echt thuishoorde. Het schrijven hield aan, maar ik deed er niets meer mee. Ik zag het als deviant gedrag dat voor niemand echt storend was.
Na vijf jaar zei Brenda: ‘Wat doe je toch met al die verhalen? Stuur nu gewoon weer wat op. Wat heb je te verliezen?’ Inmiddels was er ook een nieuwe uitgeverij die redelijk wat werk van jonge schrijvers uitbracht. Podium leek me geschikt. Ik besloot uiteindelijk iets toe te sturen, maar wilde niets met het schrijverswereldje te maken hebben. Ik wilde niemand zien. Ik hoefde al dat gelul niet nog een keer aan te horen. Het deerde me niet wie iets van het werk vond en wie niet. Ik bekommerde me niet om die incestueuze kringetjes. Ik wilde niets weten van al die gifkikkers. Ondanks dat ik Lidewijde achteraf begreep, had de ervaring met haar en Nijgh &#038; Van Ditmar me angstig en wantrouwig gemaakt. Het moest om het werk draaien en alleen om het werk. Ik verzon het vrouwelijk pseudoniem M.L. Lee. Het leek bij het manuscript te passen. Uitgever Joost Nijsen was enthousiast. Hij publiceerde mijn debuut Het boek Estee, zonder dat hij me ooit had gezien of gesproken. ‘Je bewandelt niet de makkelijke weg,’ zei hij toen hij me eenmaal ontmoette. Ik vroeg of hij daartoe bereid was. Hij zei: ‘Ik? Het gaat om jou!’ Joost was blij dat ik geen verbitterde journalist van vijftig was die al een paar keer was afgewezen.
Ik weigerde mee te werken aan interviews, als die verzoeken er al waren. De weg waar Joost over sprak, werd meteen al zichtbaar. Het boek bleef onopgemerkt, op een enkele recensie na. Ik wist niet dat recensies belangrijk waren. Ik las doorgaans geen kranten. Ik wist niet wanneer je een recensie kon verwachten en welke kranten bepalend waren. Ik was naïef en dacht dat een goed boek vanzelf zijn weg vond naar het publiek. Joost leerde me hoe het eraan toeging. Recensies zijn belangrijk. Als de media je boek niet oppikken, dan is het prettig als je kunt rekenen op een paar goeie recensies. Een pseudoniem is aardig en het kan werken, maar het wordt al snel gezien als een kunststukje. Mijn eigen naam is krachtig, vond Joost. Waar­om die niet gebruiken? Ik had er geen moeite mee om mijn pseudoniem achter me te laten. Ik zag het pseudoniem als een alter ego, als een personage dat vooral bij Het boek Estee hoorde. Mijn volgende roman zou verschijnen onder mijn eigen naam.
‘Ben je dan wel bereid om eraan mee te werken?’ vroeg Joost. Ik wist niet precies wat ik daaronder moest verstaan. Interviews? Dansen op de muziek als daar om wordt gevraagd? Het waanzinnige van sneeuw kreeg mooie recensies, maar ook dat boek bleef nagenoeg onopgemerkt door het publiek. Er begon een tendens te ontstaan. Het leek erop dat de media geen raad wisten met een schrijvende kickbokser of beter: de kickboksende schrijver. Die titel las ik voor het eerst op de cover van Vrij Nederland. Ik stoorde me eraan. Ik vergeleek me niet met de Amerikanen, maar was Irving ooit geïntro­duceerd als de schrijvende worstelaar? Heming­way deed aan boksen en schoot op wild. Was daar geen mooie combinatie met zijn schrijverschap mee te maken? Hoe zat dat met andere Nederlandse schrijvers? Speelde Giphart geen voetbal? Werd hij de voetballende schrijver genoemd? En schrijver/columnist Jan Mulder dan? Hoe zat het daarmee?
Een paar romans later schreef de Volkskrant: ‘Alex Boogers heeft te veel ambities en talenten, als thaibokstrainer, journalist, schrijver, om hem in een hokje te kunnen stoppen. Maar schrijven kan-ie.’
Dat was dus belangrijk: je moest in een hokje geplaatst kunnen worden. Rond mijn vierde roman Het sterkste meisje van de wereld publiceerde de Volkskrant een artikel over droogbroodschrijvers. De journalist vroeg of ik op deze manier kon doorgaan. ‘Welke manier is dat?’ vroeg ik.
‘Geen grote verkoop, te weinig geld om van te leven.’
‘O, dat. Nee, dat houdt natuurlijk op.’
‘Dus je stopt?’
‘Het absolute schrijverschap is niet vol te houden,’ zei ik. ‘Dat beangstigt me, want ik heb er eigenlijk nooit iets naast gedaan. Ik weet niet of ik het kan.’
In de krant stond: ‘Alex Boogers stopt met schrijven.’ De nuance was verdwenen, maar ik maakte me er niet druk over. Ik vond het vermakelijk. ‘Who the fuck is Alex Boogers?’ zullen veel mensen gedacht hebben. Het artikel werd niet alleen door veel mensen gelezen, het verdween in een knipselmap, en kwam bij elke gelegenheid boven tafel. Steeds weer moest ik de vraag beantwoorden waarom ik wilde stoppen met schrijven. Sommige schrijvers schreven er zelfs een stukje over of verwerkten het artikel in een stukje dat ze voorlazen tijdens een lezing. Zij wisten kennelijk wel geld te verdienen aan mijn naam, hoe onbekend die voor het publiek ook was. Soms is het commerciële talent in een schrijver groter dan het literaire vernuft. En ook dat is niet erg. Zolang de media ermee kunnen spelen en het publiek het vreet, is er niets aan de hand.
Buitencategorie
De media zijn veranderd. Ik geloof dat er nog steeds goede boeken zijn, maar het draait niet alleen meer om het boek. Nu helpt het als je een verhaal te vertellen hebt dat buiten de hokjes valt. Schrijver Özcan Akyol maakte daar met zijn debuut handig gebruik van. Hij was een crimineel die in de bajes de literatuur ontdekte. Hij las hoogstaande literatuur en schreef zijn debuut tussen de gevangenismuren. De media vraten het. Iedereen kende zijn verhaal, weinigen kenden het boek.
Nu is Akyol in het echt een lieve jongen die journalistiek studeerde en die wel eens iets gepikt heeft, waarvoor hij zeer kort bestraft is. Maar het verhaal bestond, Akyol voerde het, en het werd herhaald, en herhaald, en herhaald. Akyol zelf is de eerste om dit toe te geven. Het gaat nu blijkbaar niet meer om de hokjes. Het gaat om buitencategorieën. Om uitzonderingen. Schrijvende criminelen, porno voor uitgebluste vrouwen, vergeten meesterwerken, spannende boeken met een inwisselbare schrijver achter het pseudoniem.
Een kickboksende schrijver past wellicht goed in het rijtje, maar dan zou hij nu zijn debuut moeten maken en niet tien jaar geleden. Zijn boek zou prima passen bij de talkshows. De presentatoren zouden het even in de lucht steken, er een vraag over stellen, en de schrijver kwalificeren als ‘kenner’. Daarna zou het over Badr Hari gaan, over de misstanden in de kickbokswereld, over de maffia, de moorden, de onopgeloste zaken, het geweld in de ring, de ban op kickboksgala’s in Nederland, en natuurlijk de vraag wat er nu eigenlijk zo leuk aan is, aan dat vechten.
De kickboksende schrijver zou praten, verzinnen, bedenken, speculeren, voeren, vooral voeren. En iedereen zou luisteren, en vooral kopen. Toch benieuwd waar dat boek van hem nu over gaat. Belangrijk is dat het vooral om iets nieuws gaat. Een nieuwe naam. Het beste volgende nieuwe. Zoiets. Daar is iedereen naar op zoek. Helaas ben ik tien jaar en zes romans en een novelle verder sinds de media geen raad wisten met een kickboksende schrijver. Mijn laatste roman Alle dingen zijn schitterend werd door sommigen mijn beste werk genoemd. Anderen dachten aan wastrommels. Zoveel is toegestaan. Ik heb verlies gekend. Ik heb mijn handen in de lucht geheven. Ik heb getraind met kampioenen en ik heb kampioenen gemaakt. Die vreemde, eigenzinnige, ongewone, beangstigende combinatie van vechten en schrijven hoort bij mij. Je houdt ervan of niet. En als er een iemand daarbuiten is die door mijn werk even anders naar de dag kijkt, dan heb ik al veel gewonnen. Genoeg, wat mij betreft.
Bladwijzer / Online bron
Mannelijkheid; Ernest Hemingway
Dat Ernest Hemingway de schrijver ook een andere kant had, is breed bekend. ‘My writing is nothing, my boxing is everything,’ is een beroemd citaat. Zijn zoon zei ooit dat zijn vader het gelukkigst was als hij op een boot in de Caraïbische zee op zwaardvissen kon jagen. In een artikel op het blog The Art of Manliness worden al Hemingways mannelijke hobby’s belicht.
Altijd wat; Kickboksen
Kickboksen hoort net zo goed bij Alex Boo­gers als schrijven, vertelt hij in het NCRV-programma Altijd Wat. Er wordt ook bij hem thuis gefilmd, waar hij laat zien hoe hij probeert toe te kunnen met drie uur slaap. De ampullen guarana van de sportschool waar hij les geeft, helpen hem daarbij.
Ga naar vn.nl/Boogers

‘Who the fuck is Alex Boogers?’

De Goelag
Henk van Renssen schrijft in VN 31 over ‘CE’, die in Engeland zonder proces onder huisarrest zit. Hij vergelijkt zijn lot met de Goelag ten tijde van Solsjenitsin. Wordt CE systematisch uitgehongerd, vallen hem de tanden door slechte voeding uit? Wordt hij met stokken geslagen? Worden zijn botten met hamers gebroken? Trekt men zijn vingernagels uit? Moet hij bij min 30 graden op zijn blote voeten naar buiten om sneeuw te ruimen met zijn blote handen? Wordt hem vijfentwintig jaar lang alle contact met thuis en gezin verboden? Moet hij in aanwezigheid van tientallen andere gevangenen (mannen en vrouwen) zijn behoefte in een emmer doen? Moet hij luidkeels zijn bewondering voor zijn kwellers verkondigen? Door die idiote vergelijking vergoelijkt Vrij Nederland een van de wreedste martelregimes die ooit heeft bestaan.
David Jones, Amsterdam
Empathie (1)
In VN 30 beschrijft Stephan Sanders in zijn artikel ‘Een overdosis empathie’ de oprechte schrik die een zeer heteroseksuele man overvalt zodra de homoseksuele (seks)details hem ter ore komen. In mijn ogen gaat hier een wereld aan schijnheiligheid achter schuil. De man die het meest geschokt doet over allerlei anale details, zal hier waarschijnlijk zelf actief van genieten. Om zijn heteroseksuele identiteit in het openbaar geen geweld aan te doen, zal hij in het openbaar het hardst verbazing et cetera veinzen. Hetzelfde fenomeen gaat uiteraard op bij degenen die zich rabiaat afzetten tegen homo’s. Dit soort personen blijkt na enige tijd doorgaans gesnapt te worden terwijl ze een homosauna uitstappen, of als een ex-minnaar uit de school klapt. Meneer is zelf homo, alleen worstelt meneer al een tijdje met zijn seksuele identiteit.
Afijn, wat de homo-emancipatie op allerlei gebied toevoegt, is o.a. het doorprikken van allerlei ‘hetero-illusies’. Nee, het huwelijk is geen groots en meeslepend hemels plan; het is gewoon een verbintenis met veel handige juridische gevolgen (trouwden die hetero’s sowieso niet pas als er een huis of een kind in het spel kwam?). Ja, menig homoman heeft veel en vaak seks, maar in zijn (schijn?)verbazing hierover sluit de heteroman dan de ogen voor het feit dat de hetero zeker niet onderdoet voor de homo in promiscuïteit. Het grote verschil zit hem er in dat de homo niet zo om de hete schijnheilige brij heen draait. De homo heeft doorgaans veel minder moeite ‘man en paard’ te noemen, en het veel reëlere beeld dat daarbij ontstaat van het bijbehorende seksleven staat in schril contrast tot de geveinsde netheid en monogamiteit van menig fatsoensridder of anderssoortige ‘geschokte hetero’.
En dat is wat mij betreft het enige waar de schoen steeds wringt in dit soort discussies. De geëmancipeerd aanwezige homo maakt duidelijk hoe het echt zit in het leven. De geschokte heteroman dient zich hier vanuit zijn web van sociale en religieuze mores gepast over te verbazen. Stel je voor dat je laat merken dat je het eigenlijk allemaal wel spannend vindt!
Warner van der Veer-Jehee, Amsterdam
Empathie (2)
Aandacht voor acceptatie en mensenrechten stond dit jaar centraal bij de Canal Parade. Homoseksueel zijn in alle vrijheid betekent voor mij dat ik me er op geen enkele manier voor hoef te schamen. Maar kan je trots zijn op iets waar je niets voor gedaan hebt? Bij I’m black and I’m proud van zwart Amerika voel ik de lading sterker. Hoewel ik zelf niet voel dat ik iets volbracht heb met mijn Surinaams zijn. Dus misschien heeft het woord trots in deze context een andere lading. Bevinden schaamte en trots zich eigenlijk op een zelfde schaal? Wat ik belangrijk vind, is dat ik homoseksueel mag zijn zonder dat ik me hoeft te schamen, zonder dat ik word gediscrimineerd en zonder dat ik bang hoef te zijn. Maar afwezigheid van deze drie maakt mij nog niet per se trots.
Welke lading heeft het woord trots in de context van homo zijn? Ik voel me er ongemakkelijk bij. De afwezigheid van schaamte, discriminatie en angst scheppen eerder omstandigheden waarin ik mezelf met mijn prestaties trots kan maken. Met alle facetten die bij mij horen: mijn Surinaamse afkomst en mijn seksuele geaardheid. De lading van het woord trots bij Out and Proud voelt eerder als een protest, vanuit een opstandigheid of boosheid tegen de gevestigde orde. Deze boosheid voel ik zelf niet omdat schaamte, discriminatie en angst de kwaliteit van mijn leven niet bederven. Ik sta voor wie ik ben, dat zou je trots kunnen noemen. En dat voelt ook soms zo. Maar het voelt ook alsof ik mezelf een lintje of button op speld alsof ik die ergens mee heb verdiend.
Natuurlijk heb ik mijn portie tegenslag wel gehad maar het viel mee. En ik heb me er doorheen geslagen. Trots? Zo voelt het niet. Wat ik meer voel, is dat die tegenslag niet zou mogen bestaan. Dat jongens en meisjes zoals ik zich gewoon kunnen ontplooien tot wie ze zijn zonder schaamte of angst.
Aandacht voor de thema’s acceptatie en mensenrechten benadrukken voor mij de noodzaak van een evenement als de Canal Parade. De bordjes met tegelwijsheden in alle talen op de boot van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap maakte dit jaar iets in mij los. Ik voelde dat hier iets goeds gedaan werd, iets belangrijks. Herken ik mezelf in al die mannen en vrouwen op de boten? Zeker niet altijd, maar hier werd een boodschap verkondigd voor de acceptatie van mensen zoals ik. En ik ben er trots op dat zoiets in Nederland kan.
Dwayne Toemere, Amsterdam
Waakhonden (3)
Wat ben ik het van harte met u eens, Arno Booy, met uw stukje ‘Waakhonden (2)’ (Post, VN 31).
‘De vlakke en platte cultuur die zo veel mogelijk kijkers moet inspireren,’ schrijft u. ‘Moet trekken’ was misschien beter geweest. Ja, wat wordt er geschreeuwd op de Nederlandse tv. De tweede is nog niet uitgeschreeuwd of de derde begint al. Door elkaar heen schreeuwen is standaard. En&#8230; wat doen de Vlamingen het beter!
Daar wordt nauwelijks geschreeuwd: men laat de ander in zijn waarde. En wat zijn hun documentaires goed. Bezonken, overdacht, en altijd fraai gebracht. (Zonder hijgerigheid omdat de volgende wacht.)
Nu zullen we maar zwijgen over de muziek van de Nederlandse tv, vooral bij de spots: die gaat in veel gevallen tot de onderste graad van viesheid.
X.E. Lotichius, Helchteren (B)

Het ‘kooibedje’.
Het kooibedje dat door vader en zoon Heerma van Voss (VN 29) als zo bijzonder wordt beschreven, heette bij ons in het voormalig Nederlands-Indië gewoon ­‘klamboebed’ en diende om kinderen de muskieten van het lijf te houden. Ik sliep in een geel geschilderd exemplaar en ik kon er in rechtop staan (leeftijd 5 à 6 jaar). De ‘kooi’ van mijn ouders stond in hun slaapkamer en heette ‘klamboekamer’: een hok met wanden van horrengaas, met loopruimte rondom hun tweepersoonsbed. Toen de oorlog met Japan uitbrak, vroeg ik hun of het schuifje waarmee mijn bedje van buiten werd afgesloten naar de binnenkant kon zodat ik het zelf kon openen als er luchtalarm kwam. Dat vonden ze goed.
Mischa de Vreede,Schoorl
Wilfried de Jong (1)
Komt niet vaak voor dat beeld, verhaal en geïnterviewde zo één geheel vormen (interview Wilfried de Jong, VN 30). Nu wel: prachtig mooi. Met dank aan Marijke Libert, Stephan Vanfleteren en Wilfried de Jong.
Cristina Martins, Den Haag
Wilfried de Jong (2)
Toch jammer dat verkeerscrimineel en ‘aardige klootzak’ Wilfried de Jong (VN 30) niet langdurig ónder water is gefotografeerd.
Marijke Ekelschot, Amsterdam
Knakworst
Ondergetekende heeft erg genoten van de ‘verhalen special’ (VN 29). Klasse!
Echter drie keer ‘Of je knakworst lust’ gelezen om de humor van dit verhaal te ontdekken. Misschien is het verhaaltje geschikt voor het schoolblaadje van opgroeiende pubers (met name jongens). Vrij Nederland onwaardig.
Maria Rondèl, Noordbeemster, bijna 50 jaar abonnee
Waakhonden (1)
Ik reageer eigenlijk nooit op het geschrijf in de wereld. Maar u, Stephan Sanders, bezorgde mij zo’n opgewekte bui met uw column over Bert van der Veer (VN 29) dat ik u dit wil laten weten. Met een variant op Multatuli zou ik zeggen: ‘Van der Veer ik veracht u met groote innigheid.’ En dan die foto erbij. Komt die uit zijn eigen archief? Geweldig. Die foto vat het stuk zo kernachtig samen.
Frits van ’t Riet, Odijk
Waakhonden (2)
Net de column gelezen over Bert van der Veer (VN 29). Ik ben het hartgrondig met Stephan Sanders eens. Hoe komt het dat dit soort ‘waakhonden’ zo’n indrukwekkende invloed kunnen hebben op de programmering van ons stelsel? Hoe komt het toch dat er zo verduiveld weinig ruimte is voor kwalitatieve betere programma’s, maar dat Volendam inderdaad iedere week wel op onze buizen verschijnt? De vlakke en platte cultuur die zoveel mogelijk kijkers moet inspireren.
Maar nog nooit hebben wij een verzoek tot deelname aan een onderzoek in de bus gehad dat na zou gaan waaraan men nu precies behoefte heeft. Wie controleert de programmamaker? Hilversum, Den Haag? Geen idee meer. Maar ruimte voor verdieping is er niet meer in ons brave Hilversum. Lekker plat en snel, oppervlakkig en hijgerig. Zie hiervoor DWDD, een klassiek voorbeeld tegen­­woordig.
Wij kijken zelf steeds meer naar de Vlamingen. Betere films (die nog worden afgetiteld!), betere documentaires, achtergrond-programma’s, et cetera. Dat geldt ook voor de Vlaamse radiozenders Canvas en VRT1, luister er via de kabel maar eens naar. Veel betere muziek die je op de Neder­­landse zenders nooit zult horen, van Americana, folk, pop naar klassiek. Een verademing. En weer niet dat hijgerige, mensen niet laten uitpraten, zoals bij ons.
Wanneer gaat ons stelsel ter ziele? Misschien komen er nog tijden voor verandering en meer diepgang en zakt Volendam al gorgelend het IJsselmeer in. Ik prijs die dag!
Ga door met het kritisch op de huid zitten van de waakhonden en zogenaamde beleids­makers.
Arno Booy, Weesp
Robotonomie
De vraag van Kees Kraaijeveld (VN 29) hoe we de welvaart verdelen als robots de economische productie overnemen, triggerde bij mij oude gedachten die van tijd tot tijd opborrelen maar die ik nooit verder heb uitgewerkt.
Als kind heb ik de invoering van de vrije zaterdag meegemaakt. Eerst bleef mijn vader de zater­dagen thuis en niet veel later werd die gewoonte ingevoerd op alle lagere scholen. De standaard werkweek werd veertig uur. Ik heb toen begrepen dat je ‘werk’ moet zien als een ‘corvee’, net als thuis het aardappels schillen en de afwas (die aardappels konden we tenslotte ook al geschrapt halen bij de groenteboer). Die veertig uur, die toen kennelijk nodig was om het corvee te doen, is op een of andere manier in onze cultuur vast gaan zitten. Een cultuur waarin werk niet gezien wordt als corvee maar als levensvervulling. Ondanks dat de luxe van de geschrapte aardappel (de machine die het corvee doet) zich in allerlei vormen in ons leven heeft verveelvoudigd, blijft de norm: een baan vult veertig uren, elke week. Werk je minder, dan ben je een parttimer.
Ik pretendeer niet dat ik het ultieme antwoord op uw vraag kan geven, maar je moet het zoeken in het verder gaan met het verkorten van de werkweek. Gezien de ‘achterstand’ die we inmiddels hebben opgelopen, denk ik dat we op korte termijn naar de vijfentwintig uur toe moeten. Dat moet natuurlijk zo flexibel mogelijk worden ingevuld zodat we niet de fabrieken en dergelijke onrendabel laten staan (een soort ploegjesdienst, lijkt mij, het is maar corvee).
Hoe je voorkomt dat mensen stiekem toch twee baantjes gaan doen? De fiscus zou bijvoorbeeld de hoofdbaan (vijfentwintig uur) vrijwel onbelast kunnen laten en betaalde bijbanen zwaar belasten (vijftig procent?).
Zomaar een paar gedachten, natuur­­lijk. Alleen om aan te geven dat we (het nodige) werk moeten gaan zien als corvee en niet als ‘levensvervulling’. Zeker niet als de een voor die heilige taak een minimumloontje ontvangt en de ander (trefwoord Ziggo) het honderdzestigvoudige.
Rudolf Wormgoor, Amersfoort

Geen kwakende kikkers meer
In VN 28 staat een troosteloze foto van het bedrijvenpark Baanstee-Noord in Purmerend. Deze opname deed mij terugdenken aan de tijd waarin dit gebied nog een prachtig weidelandschap was tussen Purmerend en Edam. Eens kwaakten er de kikkers, graasden er koeien en stond er wuivend fluitekruid langs de slootkant. Nu ligt dit eens zo mooie gebied onder een dikke laag zand. Voorgoed! Het zal nooit meer worden zoals het was. Ook nu weer zullen er lelijke fabrieksgebouwen, industriehallen en rokende schoorstenen verrijzen. Het verhaal wordt nog triester als je bedenkt dat aan de andere zijde van deze weg (S11) die dit gebied doorsnijdt, gebouwen leeg staan en te huur of te koop worden aangeboden.
Rinus van der Molen, Purmerend
Angelsaksisch?
Op pag. 41 (VN 28, ‘Zinloze steun’) wordt aangegeven dat ALLE innovaties uit de Angelsaksische koker zijn gekomen.
Dit is volstrekt onjuist, onder andere de raket en straalmotoren zijn uitvindingen van wat je nu het Rijnlandmodel zou noemen, namelijk afkomstig uit Duitsland.
Jos Lejeune, Kerkrade
Naschrift Bart de Koning
U hebt natuurlijk helemaal gelijk, helaas was het Duitse militair-industriële complex ook behoorlijk innovatief. In mijn tekst staat (Angelsaksisch) dan ook tussen haakjes.
Aanranding (1)
In het artikel over de aanranding door Ali H. (VN 28) wijdt Vrij Nederland vier pagina’s aan de advocaat en zijn gang langs de instanties ter verdediging van zijn cliënt. De echte slachtoffers: mijns inziens het meisje en haar moeder, komen er bekaaid van af. VN negeert hen. Journalistiek geen interessant materiaal?
Jaap Goes, Rotterdam
Naschrift Harm Ede Botje en Sander Donkers
In het artikel hebben wij gepoogd de machinaties bloot te leggen van een systeem dat naar de mening van betrokkenen grote gebreken heeft. Mede daarom hebben we de feiten zo sec mogelijk opgeschreven. Dat het voor het slachtoffer en haar moeder een persoonlijk drama is, staat ons inziens buiten kijf.
Aanranding (2)
Interessante reportage in VN 28 over ene Ali H. en zijn gang langs diverse opvangcentra. Het antwoord op de hoofdvraag ‘Hoe het kon gebeuren dat in de Vluchtkerk een tienjarig meisje werd aangerand’, verbaasde mij wel. Dat zou allemaal aan Nederlandse instanties liggen. Terwijl er zonder Vluchtkerk ook geen aanranding geweest zou zijn. De uitgeprocedeerde Ali H. weerspiegelde met zijn minderjarigenaanranding weliswaar de wandel van zijn profeet, hij is en was uitgeprocedeerd. Voor een klein clubje asielactivisten, die zoals de extreem linkse tak van de Amsterdamse Diaconie de hulp aan elke kansloze als nieuw soort aflaat lijkt te zien, telt uitgeprocedeerd zijn niet: men staat boven de wet. Voor het bewaken van grenzen deinzen ze terug. Types als Freek Salm, Karel Smouter en Pim Fischer schrijven hun eigen regels wel. ‘Een oplossing is dus niet in zicht,’ besluit de reportage.
Die is er wel: via de piratenmissie van de marine kunnen uitgeprocedeerden als Ali H. met een zak geld makkelijk aan land gezet worden in bijvoorbeeld Somalië of in een buurland, bij hun familie. Dat wij automatisch verantwoordelijk zijn voor elke uitgeprocedeerde klant van mensenhandelaren, voor elke zich misdragende psychoot of voor al het andere leed in de wereld, is in elk geval een misverstand. Zonder grenzen gaat ons sociaal paradijs, of wat daarvan over is, snel kapot en blijven we kostbare ‘problemen importeren’, zoals Frits Bolkestein de ongebreidelde Nederlandse gastvrijheid al eens omschreef.
Kortom: een enkele reis voor Ali H.!
Drs. P. Kooy, Amsterdam
Tv-waakhonden
Stephan Sanders, je bent de beste en noodzakelijkste columnist van Nederland (naar aanleiding van de column over Bert van der Veer, VN 29).
Jan Verhoeven, Woudrichem
Sterke verhalen
Jee, wat een teleurstelling, dat 29ste nummer. Alweer een flinter­­dun themaatje (“Sterke Verhalen”) dat zo breed wordt uitgesmeerd dat het blad al aan het eind van de dag waarop het bezorgd werd, de papiercontainer in kon. Bah.
Als u werkelijk niet kunt zonder dergelijke flauwiteiten, zou u zich dan niet kunnen beperken tot, zeg, één keer per jaar? En dan laat ik het zogenaamd dubbeldikke eindejaarsnummer natuurlijk buiten beschouwing, want rond die tijd loopt heel medialand met molentjes, en dat u daaraan niet meedoet, is vanzelfsprekend te veel gevraagd.
Jannemieke van de Gein, Woerden

Dijsselbloem
Jeroen Dijsselbloem roept ouderen op meer uit te geven (VN 26/27), want zij beschikken over een groot vermogen. Ongetwijfeld zijn er ouderen die de eigen woning hypotheekvrij hebben. Maar de kernvraag is of zij deze ‘stenen’ liquide kunnen maken. En als zij dat al kunnen, dus hun woning verkopen, waar gaan zij dan wonen? Er zijn te weinig seniorenappartementen, de huren daarvan vliegen dankzij het kabinetsbeleid omhoog, hun pensioen wordt (al enkele jaren!) niet of nauwelijks geïndexeerd, de eerste belastingschijf is verhoogd, de ziektekostenverzekering stijgt en ook de BTW is voor ouderen omhoog gegaan. Het is pure napraterij van Rutte en vooral partijgenoot Samsom, die zich qua vergelijkbare uitspraken baseert op een qua inhoud aanvechtbaar rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau. Er zijn natuurlijk vermogende ouderen in Nederland. Die hebben zich over het algemeen tijdig ingedekt tegen wat zich nu als economische crisis manifesteert. De meeste ouderen hebben naast hun AOW-uitkering een beperkt pensioen. De veertigjarige pensioenopbouw bij slechts één werkgever geldt voor een beperkt percentage ouderen. En die opbouw ging vaak over minder dan een modaal inkomen. Pensioenbreuken speelden daarnaast in het verleden een belangrijke rol. Middenstanders in die bevolkingsgroep beschouwden de eigen zaak en de verkoop daarvan als ‘hun pensioen’. Het is ronduit storend dat politici die ertoe doen, zo slecht op de hoogte zijn van de werkelijkheid. Dat merken wij als FNV tijdens onze inloopspreekuren. Voor ouderen zonder eigen huis en met een beperkt pensioen en binnenkort fors hogere zorgkosten, wordt het een moeizaam bestaan. Dat juist de PvdA dat laatste niet of moeizaam onderkent is een veeg teken.
Vic Kerkhoff, Voorzitter regionaal Netwerk Zuid Oost Nederland FNV Bondgenoten en oud-PvdA-wethouder Best
Fotojournalisten
Elma Drayer vreest dat de malaise in de fotojournalistiek niet alleen kan worden toegeschreven aan de moderne technologie waardoor het aanbod van beelden is geëxplodeerd (VN 25). Daar heeft ze gelijk in. Wat journalistieke en documentaire fotografen momenteel overkomt, heeft ook te maken met miskenning van hun waarde en betekenis voor de media en de informatievoorziening. Ze hebben de afgelopen jaren heel wat geprotesteerd en acties ondernomen tegen de zoveelste tariefsverlaging of eenzijdige verslechtering van contracten. Van hun schrijvende en redigerende collega’s kregen ze daarbij nauwelijks enige steun en dat hadden de uitgevers en opdrachtgevers heel goed door. Met die freelance fotografen konden ze doen wat ze wilden, een gemakkelijke prooi bij bezuinigingen.
Fotojournalisten krijgen opdrachten aangeboden waarmee ze, omgerekend naar een uurtarief, minder dan het wettelijk minimumloon verdienen. Beschamend voor de branche, en de journalistiek laat het gebeuren. Dat de fotograferende collega een redelijke vergoeding nodig heeft om haar of zijn vak te kunnen uitoefenen, wordt gemakshalve maar vergeten. Kenmerkend is wat een fotojournalist die veel in Den Haag werkt overkwam. Een producent van een publieke omroep belde hem op omdat ze snel een foto van een minder bekend lid van de Eerste Kamer nodig hadden. De fotograaf heeft zijn zaken goed voor elkaar en zegde toe het portret à la minute te kunnen verzenden. Hij zou de rekening van ongeveer 70 euro wel direct meesturen. Dat vond de omroepmedewerker maar raar. Zo’n foto uit het archief hoefde toch niks te kosten? Hij ging wel even op internet zoeken naar iets gratis.
Journalisten berichten veelvuldig over onderbetaalde schoonmakers en afgeknepen thuiszorgsters. Dat een hele groep collega’s in hoog tempo over de rand wordt geduwd, lijkt ze te ontgaan of niet te interesseren. En kom mij niet aan met het verhaal dat de fotojournalisten als zelfstandige ondernemers moeten innoveren en ‘zichzelf opnieuw moeten uitvinden’. Vernieuwings­drang en ondernemingslust genoeg, maar als de rekeningen niet meer betaald kunnen worden, houdt alles op.
Rimmer Mulder, Voorzitter Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten
Big Brother
In reactie op Ko Colijn, ‘Dertien jaar geleden deed Nederland nog niet zo mistig over Amerikaanse afluisterpraktijken’ (VN 26/27). Als tafeltennistrainer ging ik met Jan Kamlag, sport-radioverslaggever onder Dick van Rijn, naar het WK in Praag. Bij de visumaanvraag moest nadrukkelijk vermeld worden dat het voor sport was, anders mocht je je leven lang niet naar Amerika. Ik leerde in Praag een Oost-Duits meisje kennen dat mij terug in de Heimat vroeg om Nederlandse postzegels voor een buurjongetje in Karl-Marx-Stadt. Die heb ik netjes opgestuurd. Einde contact.
Bijna tien jaar later, in 1973, solliciteerde ik als groepsleider op de Rijks Inrichting voor Jongens, ofwel de tuchtschool. In het sollicitatiegesprek werd gevraagd naar mijn contacten in Oost-Duits­land. Internet werd veel later uitgevonden, maar Big Brother was toen al aanwezig.
Pieter Brooijmans, Breda
Harde cijfers
Hierbij een reactie op het artikel ‘Harde cijfers: tandartsen’ van Martin Kaaij (VN 25).
Mijn drie kinderen laten hun gebit halfjaarlijks controleren (€ 20,52). Zelden mankeert er wat aan. Bij iedere controle wel even gebitsreiniging toepassen (à € 24,20 voor minder dan vijf minuten) en natuurlijk een kleine röntgenfoto (à € 30,24). Kosten totale controle: € 75,–. En dat twee keer per jaar.
Een foto maak je bij een vermoeden van een ontsteking of een probleem.
Een half jaar later, mooi gebit, geen gaatjes maar toch maar weer even een foto maken.
Als je op deze manier drie dagen per week werkt, heb je een prachtig inkomen en kom je toch niet boven het zogenaamde gemiddelde uit.
Frank Siegmund, Etten-Leur
Fellini
Fellini ‘heeft ons via zijn blik beter leren kijken’, onderwijst Rosita Steenbeek, ervaringsdeskundige, want zij en Fellini waren een tijdje zó (wijs- en middelvinger gekruist). Toch raad ik haar aan La Dolce Vita nog een keer te gaan zien, hetzij in Rome in de bioscoop van Silvano Agosti, hetzij in Amsterdam in Eye. Marcello Rubini (een schrijver/journalist, gespeeld door Mastroianni) en Paparazzo (een fotograaf) – dat zijn toch echt en overduidelijk twee verschillende personages.
Daan Appels, Amsterdam
Kinderartsen
Bedankt voor het fijne artikel over kinderartsen (‘De beste in zijn vak’, VN 21). Ik vind ze uitzonderlijk door hun menselijke betrokkenheid bij de patiënten en het blijkbaar niet aanwezig zijn van enig ego. Zo kan het dus ook.
Willem van Gogh, Thailand

<div class="wpg-element lead-bold">
Een kwart van alle cocaïne die Europa binnenkomt, wordt gesmokkeld via Afrika. Vooral Guinee-Bissau is de afgelopen jaren in de greep geraakt van de Colombiaanse maffia, én van Al-Qaida. De Italiaanse fotograaf Marco Vernaschi maakte een reportage in een ontspoord land.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Fotografie en research: Marco Vernaschi.
Dit project is mede mogelijk gemaakt door het <a class="normal" title="https://www.pulitzercenter.org/showproject.cfm?id=114" href="https://www.pulitzercenter.org/showproject.cfm?id=114 ">Pulitzer Center on Crisis Reporting</a>. Hier vindt u meer informatie over dit verhaal.
</div>

Diashow: Cocaïnehandel in Guinee-Bissau

<div class="wpg-element paragraph">
03-09-2008
De Republikeinse conventie in St. Paul is gisteren begonnen. Maar twee jaar voorbereiding kon dit weekend de prullenbak in, toen net als in 2005 New Orleans getroffen leek te worden door een orkaan. Het schema van de conventie is volledig omgegooid. Oorspronkelijk zouden George Bush en Dick Cheney op de eerste dag spreken, maar beiden besloten al voordat de orkaan in de buurt van New Orleans kwam, niet af te zullen reizen naar Minnesota. Ook andere prominente Republikeinen zegden in het weekend af (Schwarzenegger, en wellicht zelfs McCain die alleen per satelliet in St. Paul zichtbaar zou zijn) en uiteindelijk werd het complete speech onderdeel van het maandagprogramma geschrapt.
Er hing een wat vreemde sfeer in de stad op zondag en maandag. Compleet anders dan in Denver, waar op de drukke straten een vrolijke festivalsfeer en veel zonlicht de stad cachet gaven. In St. Paul, waar de straten wat grauwer zijn en minder lichtinval is, waren minder mensen op straat.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Politieagenten liepen met gasmaskers op hun gezicht over straat en blokkeerden talloze toegangen tot het conventiecentrum. Het duurde niet lang voordat zowel agenten, journalisten als demonstranten en gewone passanten gefrustreerd werden van niets, en van elkaar. Toen de conventie eenmaal begon op maandag, duurde het dan ook niet lang voor er kleine rellen uitbraken. Ramen van winkels en een politieauto werden ingegooid, de politie zette traangas en pepperspray in en duizenden vredige demonstranten tegen de oorlog in Irak werden klemgezet in een doodlopende straat en moesten uren wachten voor ze weer weg mochten. Jeffrey Maas, een 
inwoner van St. Paul zei zwaar teleurgesteld te zijn in zijn stad. &#8216;Ik heb nog nooit zoiets negatiefs meegemaakt in mijn stad&#8217;, merkte hij zuchtend op.
Maar de meeste mensen probeerden er toch maar gewoon het beste van te maken, zoals de Republikeinen zelf, die een deel van het programma door lieten gaan in het Xcel Center. Van drie tot vijf werden er enkele formele aangelegenheden afgehandeld in een halfleeg stadion. Alleen de vloer was goed gevuld, met de delegatieleden. Texas had zich massaal in spijkerhemd en hoed gehuld, de meeste andere gedelegeerden liepen strak in het pak rond.
Na korte formele aankondigingen stond de rest van de middag in het teken van hulp aan New Orleans. Laura Bush en Cindy McCain kwamen gezamenlijk het podium op en riepen op om New Orleans te helpen. &#8216;Dat is wat wij Republikeinen doen&#8217;, zo werd er gezegd. Bij CNN werd wat cynisch gereageerd: zij vertoonden de beelden van 2005, toen Bush weigerde naar New Orleans af te reizen. Maar dat leek in het conventiecentrum vergeven en vergeten. Massaal haalde men mobieltjes uit de jas- en broekzakken, waarmee vervolgens geld aan het Rode Kruis gedoneerd werd, voor het geval dát.
Om vijf uur was het programma alweer voorbij. Zowel het conventiecentrum als de stad liepen snel leeg. Er waren bijna geen feestjes en het was te heet om lang buiten rond te blijven lopen.
Op 411 Main Street, in het conventie hoofdkantoor van de Democraten, was het ook stil. Ook daar waren alle activiteiten voorlopig stilgelegd. Het &#8216;Meer Van Hetzelfde Centrum&#8217; had als bedoeling om gedurende de conventieweek te laten zien dat (en hoe) een keuze voor McCain hetzelfde zou zijn als die voor Bush. Maar ook de Democraten hebben er voor gekozen om gedurende de storm de politiek even te laten voor wat het is. Alle presentaties en speeches van aanwezige Democraten werden afgelast. Ik hoefde zelf dan ook niet naar het kantoor te komen, wat wel weer prettig was, want na de hectische vorige week was een beetje rust welkom.
Vandaag lijkt de conventieschade echter te worden ingehaald. George Bush komt alsnog naar St. Paul, waar hij vanavond om half tien zal spreken. Maar de stad is op het moment van schrijven (9 uur &#8216;s morgens) nog wanhopige pogingen aan het doen om wakker te worden. Het is nog stil, maar er wordt al gefluisterd: &#8216;de president komt eraan,&#8217; en langzaam begint zich een zekere opwinding meester te maken van de Republikeinen, die Bush vaak nog hoog in het vaandel hebben staan en van de Democraten, die hun kans op de schijnwerpers vandaag groter zien worden. De protestacties zullen heviger zijn dan gisteren, als Bush&#8217; komst breder bekend wordt.
</div>

‘Dat is wat wij Republikeinen doen’

<div class="wpg-element lead-bold">
Een foto-overzicht van de eerste dagen van de Democratische Conventie.
</div>

Diashow: de Democratische Conventie van binnenuit

<div class="wpg-element lead-bold">
Twee maanden bracht fotografe Annaleen Louwes als artist in residence door in Albanië. Ze installeerde een kleine fotostudio in de enige vrouwengevangenis van Albanië en fotografeerde er de vrouwen.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Louwes reproduceerde ook al de foto’s die ze angstvallig koesteren van overleden ouders, verloren kinderen of van geliefden in bevallige poses. Maar het grootste kunstwerk dat ze er tot stand bracht, was het verlof dat de geportretteerden kregen om de tentoonstelling te bezoeken.
Op de slideshow staan foto&#8217;s van het bezoek op 19 juni en een tiental repoducties.
Een uitgebreid verslag van het verblijf is te vinden op <a class="normal" title="https://www.fondsbkvb.nl" href="https://www.fondsbkvb.nl">www.fondsbkvb.nl</a> Meer werk van Annaleen Louwes is te zien op: <a class="normal" title="https://www.vanzoetendaal.nl" href="https://www.vanzoetendaal.nl">www.vanzoetendaal.nl</a>
</div>

Diashow: Vast in Tirana

<div class="wpg-element paragraph">
16-07-2008
Campagnevoeren gaat ook bij de DNC niet zonder buttons, stickers, slogans en posters. Deze week een impressie in beeld. De spits wordt afgebeten door het wereldberoemde &#8216;file cabinet.&#8217; De democratische partijlegende luidt dat Republikeinen eruit probeerden te stelen in het Watergate hotel, in 1972. Nu staat het bij de Research afdeling van de DNC. Ik heb erin gekeken, maar het is leeg. Ook foto&#8217;s van de LULAC Conference in Washington DC waar zowel Obama als McCain spraken vorige week, inclusief het vertrek van Obama&#8217;s motorcade.
</div>

Beelden van de democratische race

<div class="wpg-element lead-bold">
Zeer langzaam dringt tot de wereld door dat zich in Birma een ramp van formaat voltrekt. Niet alleen hulpverleners, maar ook journalisten komen nauwelijks het rampgebied in.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Birmese fotografen hebben volgens de Democratic Voice of Birma opdracht gekregen alleen voedsel uitdelende generaals vast te leggen. Maar er zijn ook ongecensureerde beelden die nog niet eerder in de Nederlandse media te zien zijn geweest: Birmezen die zonder enige hulp van bovenaf proberen te overleven te midden van verwoeste huizen, ronddrijvende lijken en modderstromen.
Waarschuwing: de fotoserie bevat zeer schokkende beelden.
&nbsp;
<a class="normal" title="https://picasaweb.google.com/cbthang/Nargis?authkey=kJZckA4Vzq0" href="https://picasaweb.google.com/cbthang/Nargis?authkey=kJZckA4Vzq0">Link naar de maker</a>
</div>

Diashow: Birma

<div class="wpg-element lead-bold">
Fotograaf Kadir van Lohuizen komt al sinds 1985 in Tibet. Onlangs was hij er weer, en vertrok enkele uren voordat de rellen uitbraken. Hij zag jonge mensen in een moderne samenleving.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Klik uiterst rechtsonder om de slideshow schermvullend te zien.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Zie ook: <a class="normal" title="https://www.noorimages.com" href="https://www.noorimages.com">www.noorimages.com</a>
</div>

Diashow: Het andere Tibet: jong, hip, modern

<div class="wpg-element lead-bold">
Een impressie van zaterdag 24 november. Foto&#8217;s: Pieter Kers en Ron Bergman en Annuska Steixner
</div>

[email protected]

Het leven in een notendop

[email protected]

‘Who the fuck is Alex Boogers?’

[email protected]

[email protected]

[email protected]

[email protected]

Diashow: Cocaïnehandel in Guinee-Bissau

‘Dat is wat wij Republikeinen doen’

Diashow: de Democratische Conventie van binnenuit

Diashow: Vast in Tirana

Beelden van de democratische race

Diashow: Birma

Diashow: Het andere Tibet: jong, hip, modern

Diashow: Crossing Border 24-11-2007