Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Nieuws!
&#8216;Wij beschouwen het geschreven woord als een belangrijk goed in onze democratische rechtsstaat. Daarbij hebben we afgesproken dat dit voor iedereen geldt. Ongeacht je afkomst, sekse of geloofsovertuiging. Ali Eddaoudi mag niet het slachtoffer worden van politici die de vrijheid van meningsuiting niet op haar echte waarde weten te schatten en selectief toepassen. Iemand mag niet om politieke redenen opgeofferd worden ten koste van het vrije woord.&#8217;
Dat schrijven Fouad Sidali, Ari van Buuren, Fatima Elatik, Ad de Gruijter, Farid Azarkan en Renate van der Zee in de Volkskrant naar aanleiding van de kritiek op de benoeming van Ali Eddaoudi tot legerimam. Zij vinden dat de negatieve uitlatingen van Eddaoudi over Balkenende en over de missie in Uruzgan geen reden kunnen zijn om zijn aanstelling te heroverwegen: dan zou de vrijheid van meningsuiting in het geding komen, stellen zij.
Het lijkt erop dat zij twee dingen door elkaar halen. Vrijheid van meningsuiting betekent dat je mag zeggen wat je vindt. Je mag zeggen dat God niet bestaat, je mag zeggen dat kinderporno legaal moet worden, je mag de klimaatverandering ontkennen, je mag zeggen dat Balkenende nog te slap is om het schoothondje van Bush te zijn, et cetera. Als je zulke dingen zegt, word je in Nederland niet beboet en niet gearresteerd. Er is geen censuur, en als je bedreigd wordt vanwege je opvattingen, krijg je een politiehuisje voor de deur. Dat is vrijheid van meningsuiting.
Maar dat betekent niet dat je mening nooit invloed mag hebben op wat andere mensen van je vinden. Dat het niet verbóden is om iets te zeggen, betekent niet dat iedereen het met je eens moet zijn.
Natuurlijk: als een leraar wiskunde een communist blijkt te zijn, mag dat nooit een reden zijn om hem te ontslaan. Zijn mening over Marx en Lenin staat geheel los van zijn kennis van Pythagoras. Dat het schoolhoofd en de meeste ouders een broertje dood hebben aan het communisme, is dan jammer.
Maar als die leraar een landelijke campagne begint om lijfstraffen weer in te voeren op middelbare scholen en daarnaast in de schoolkrant al zijn collega&#8217;s voor mietjes uitmaakt, kan dat hem best zijn baan kosten. Dat de overheid zijn campagne niet verbiedt, dát is de vrijheid van meningsuiting. Dat het schoolhoofd de schoolkrantredactie met rust laat, dát is de vrijheid van meningsuiting. Maar of die man na zulke uitlatingen nog kan functioneren als wiskundeleraar, dat staat er geheel los van.
Niemand mag een werknemer weigeren op basis van zijn opvattingen, behalve als er duidelijke redenen zijn om aan te nemen dat die opvattingen hem uitermate ongeschikt maken voor die baan. Een nertsenfokker mag niet alle christenen weigeren die solliciteren, maar wel alle ecoterroristen.
Eddaoudi zal vast geen opstand veroorzaken in Kamp Holland, en het zou best kunnen dat veel van onze jongens iets hebben aan zijn geestelijke bijstand. Toch zijn de uitspraken die hij heeft gedaan over de oorlog voor veel mensen een reden om te betwijfelen of het verstandig is om juist hém naar Afghanistan te sturen. Daar kun je het mee eens zijn of niet, maar dat zijn columns over de oorlog een rol spelen in het debat over zijn functie in het leger is volstrekt logisch, en heeft hoegenaamd niets te maken met de vrijheid van meningsuiting: die garandeert niet dat niemand zich iets aantrekt van wat je zegt.

Jonathan van het Reve

Niet vrijblijvend

Nieuws!
De laatste weken is veel te doen over de veiligheid van mensen die in het openbaar vervoer werken. Overal heerst verontwaardiging, omdat deze mensen steeds vaker lijken te worden uitgescholden, bedreigd, geschopt en geslagen. Tijdens een demonstratie in Rotterdam zei vakbondsleider Jongerius: &#8216;Het is te gek voor woorden dat buschauffeurs worden afgetuigd. Wat ons betreft is het écht vijf voor twaalf.&#8217; Minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken sprak op diezelfde bijeenkomst: &#8216;Het is onacceptabel dat twee op de drie werknemers te maken hebben met agressie. Het zijn onze buschauffeurs, politiemensen, brandweermannen en verpleegkundigen en daar blijf je van af.&#8217; (Bron citaten: NRC Handelsblad)
Zij hebben gelijk, het is verschrikkelijk als mensen worden aangevallen. Het mag nooit normaal worden om een conducteur of buschauffeur te slaan. De vraag is alleen: wordt het inderdaad steeds erger?
Volgens Marcel van Dam valt het wel mee. Hij schrijft in de Volkskrant: &#8216;Al jaren is de criminaliteit aan het dalen. In de afgelopen jaren, zo blijkt uit de door het ministerie van Justitie uitgegeven veiligheidsmonitor, is bijvoorbeeld de geweldscriminaliteit met twintig procent gedaald.&#8217; De huidige paniek wijt hij grotendeels aan een suggestief enquêteformulier op de site van ABVAKABO. Van Dam schrijft: &#8216;De eerste vijf regels van de site bevatten de volgende tekst: &#8220;Ik meld agressie. Agressie tegen dienstverleners: schelden, dreigen, slaan, spugen&#8230; niet normaal. Teken het manifest.&#8221; Ik ben van huis uit onderzoeker en ik weet dat je op deze manier iedere uitslag van iedere enquête kunt voorprogrammeren.&#8217;
Zou het zo eenvoudig zijn? En betekent een daling in algemene geweldsdelicten echt dat het ook in treinen en bussen veiliger is geworden? Nee, natuurlijk. Dat de algemene trend daalt, hoeft absoluut niet te betekenen dat het overál beter wordt. Maar zo&#8217;n suggestieve enquête geeft wel te denken &#8211; alleen al het feit dat schelden hier onder agressie valt, is belangrijk om op te merken. Als je echt wilt weten hoe het zit, is deze vragenlijst waarschijnlijk niet de manier.
Nog een invalshoek: volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat een &#8216;Taskforce Veiliger Openbaar Vervoer&#8217; heeft ingesteld, is het &#8216;algemene beeld&#8217; dat het openbaar vervoer niet onveiliger is geworden, maar dat de incidenten wel ernstiger worden. Wat betekent dat? En hoe komen zij aan dat beeld?
Op de site van het CBS is niks terug te vinden over de ernst van incidenten. Er staat ook niks over schelden. Wel is te zien dat het totaal aantal geregistreerde geweldsmisdrijven tussen 1999 en 2007 is gestegen van 675 naar 835 per honderdduizend inwoners. Dat lijkt in strijd met de veiligheidsmonitor die Van Dam citeert, maar dit zijn dus álle geweldsmisdrijven (inclusief illegale abortus en afpersing), en alleen als er aangifte is gedaan. Bovendien gaat de tabel maar tot 2007.
Wat is agressie? Is het bij het bestrijden van het probleem relevant of het nou iets erger is geworden of juist iets minder erg? Valt een gewapende roofoverval op een buschauffeur onder &#8216;agressie in het openbaar vervoer&#8217;? Is een scheldpartij agressie? Wat ervaren mensen als bedreiging? Wanneer doen ze aangifte?
Moeilijke vragen waar voorlopig geen eenduidig antwoord op lijkt te zijn. Gelukkig is de eerste taak van de &#8216;Taskforce&#8217; volgens de site van Binnenlandse Zaken &#8216;Uniforme registratie van agressie en geweld in het openbaar vervoer&#8217;. Dat klinkt als een goed begin.

Vijf voor twaalf?

Nieuws!
Moet Amsterdam doorgaan met de Noord/Zuidlijn? Dat is de vraag waar de commissie-Veerman zich momenteel over buigt. De oorspronkelijke begroting is reeds op spectaculaire wijze overschreden, er zijn huizen verzakt, de einddatum is al met zes jaar verschoven en het eigenlijke boren moet nog beginnen. Een einde lijkt dus niet in zicht, en tot overmaat van ramp rijzen er steeds meer twijfels over het uiteindelijke rendement van de lijn.
Stoppen dus, zeggen veel mensen. We hadden er nooit aan moeten beginnen, maar halverwege stoppen is nog altijd beter dan doormodderen. Niemand weet hoeveel onvoorziene kosten en ongelukken ons nog te wachten staan.
Doorgaan, zeggen anderen. De enige manier om de honderden miljoenen die nu al zijn geïnvesteerd ooit te rechtvaardigen, is om uiteindelijk die metro te voltooien. Als je nu stopt, ben je dat allemaal kwijt, en vernietig je een gigantische hoeveelheid kapitaal. We moeten dus wel.
Het doet denken aan een herkenbaar dilemma: je wilt indruk op iemand maken met twee peperdure kaartjes voor de opera, maar op het allerlaatste moment belt zij af. Wat doe je? Zelf heb je stiekem de schurft aan opera, dus je ziet behoorlijk op tegen de urenlange marteling om alleen te gaan. Maar thuisblijven zou betekenen dat je die kaartjes helemaal voor niks hebt gekocht. Veel mensen zijn in zo&#8217;n geval geneigd om toch te gaan. Behalve al dat geld, investeren zij dus ook nog een hele avond van hun kostbare tijd in iets waar ze geen zin in hebben, enkel en alleen omdat het anders zonde zou zijn.
Toegegeven: het is niet helemaal hetzelfde. In het geval van de Noord/Zuidlijn bestaat er namelijk best een kans dat wij daar uiteindelijk wél van zullen genieten.
Een beter voorbeeld is daarom misschien de aanschaf van een tweedehands auto. Na lang twijfelen besluit je duizend euro te betalen &#8211; meer is hij ook echt niet waard &#8211; maar na twee dagen begeeft de startmotor het. Dat kost ook weer een paar honderd euro, maar als je hem niet repareert, ben je duizend euro kwijt en heb je nog steeds geen auto. Je vervangt de startmotor dus. Een logische beslissing. En dan, een maand later, breekt de versnellingspook af. Wat nu? Had je die auto nou echt nodig?
&#8216;Throwing good money after bad&#8217;, heet dat in het Engels. Het is meestal onverstandig, maar het probleem is dat het alternatief, &#8216;cutting your losses&#8217;, vaak indruist tegen je gevoel. Mutatis mutandis speelt dit verschijnsel natuurlijk ook bij andere grote projecten een rol, van de JSF en de Betuwelijn tot de oorlogen in Irak en Afghanistan.
Om af te haken voordat zo&#8217;n project iets heeft opgeleverd, vergt buitengewoon veel moed en zelfbeheersing. Ten eerste geef je namelijk toe dat je er nooit aan had moeten beginnen, en ten tweede zul je moeten accepteren dat je het mooie doel waar je al die jaren voor hebt gewerkt definitief niet zult bereiken. Maar het allermoeilijkste bij het nemen van zo&#8217;n beslissing is om je eerdere investeringen geheel los te zien van de huidige mogelijkheden. Het gaat er namelijk om wat je nu moet doen. Dat geld is weg, maar wat is nu de beste investering?
De vraag die Veerman zich moet stellen is dus deze: als er vanochtend duizend euro uit je kluis gestolen was, en iemand gaf je toevallig een kapotte auto &#8211; zou je hem dan laten repareren?

Geen weg terug?

Nieuws!
&#8216;Nederland zit in een crisis. De economie krimpt dit jaar met meer dan drie procent, de beurzen zijn gekelderd en tienduizenden mensen zullen hun baan verliezen. Kortom: de broekriem zal stevig moeten worden aangehaald in Nederland. Vandaag zijn wij in winkelcentrum De Gors in Almelo. Ook hier voelt men de gevolgen van de economische crisis. Mevrouw, mag ik u iets vragen? Waar gaat ú op bezuinigen?&#8217;
Vrijwel ieder actualiteitenprogramma heeft de laatste maanden wel zo&#8217;n reportage gemaakt, en ook de meeste kranten hebben al een middenpagina gewijd aan hoe &#8216;gewone mensen&#8217; omgaan met de crisis. De antwoorden variëren meestal van &#8216;minder uitgaan&#8217; tot &#8216;korter douchen&#8217; of zelfs &#8216;stoppen met roken&#8217;. De verkoop van huizen en auto&#8217;s loopt intussen al duidelijk terug.
Maar moet de broekriem echt overal worden aangehaald? Gaat iedereen de crisis wel &#8216;in de portemonnee&#8217; voelen? Je weet het natuurlijk nooit, maar volgens het Centraal Planbureau valt het voorlopig wel mee. In hun voorspelling voor 2009 krimpt de economie weliswaar met drieënhalve procent, maar stijgt de gemiddelde koopkracht met een procent of twee. Ter vergelijking: in 2008 steeg de koopkracht slechts met 0,1 procent, en in 2007 met 1,8. Een belangrijke oorzaak van deze wonderlijke ontwikkeling is de daling van de olieprijs, die op verschillende manieren een grote invloed heeft op de kosten van ons levensonderhoud.
Dit geruststellende bericht heeft natuurlijk ook netjes in alle kranten gestaan, maar het is opvallend hoe snel zoiets ondersneeuwt tussen al het nieuws over de crisis. Steeds vaker lijken journalisten te vergeten (of bewust te negeren) dat er voor de meeste mensen voorlopig weinig verandert.
Het is niet de bedoeling om de crisis hier te bagatelliseren, laat staan om de hele affaire af te doen als een internationale mediahype, maar af en toe mag er toch op worden gewezen dat er ook wel eens een beetje wordt overdreven. Natuurlijk: de recessie zorgt ervoor dat veel Nederlanders hun baan verliezen. Die hebben dus geen werk meer en verdienen daardoor minder geld. Zij moeten bezuinigen. Ook mensen met een eigen bedrijf kunnen het best eens moeilijk krijgen, en wie al zijn geld in aandelen had belegd, is dat nu waarschijnlijk al grotendeels kwijt. Allemaal rampen dus.
Maar voor de rest van Nederland, voor de mensen die gewoon hun baan houden &#8211; en naar verwachting zijn dat verreweg de meesten &#8211; is er nog geen enkele reden om te bezuinigen. Sterker nog: hun koopkracht stijgt dus zelfs volgens het CPB, wat betekent dat zij in 2009 méér te besteden hebben dan in 2008.
Als je bang bent dat je ontslagen wordt, is het heel verstandig om even geen nieuwe auto te kopen &#8211; dat zal niemand ontkennen. Maar het uitgangspunt van die voxpop-reportages, namelijk dat iedereen dit jaar zal moeten bezuinigen, wordt niet gestaafd door de huidige voorspellingen. De interviewer heeft waarschijnlijk het gevoel dat hij slechts vastlegt &#8216;wat er leeft&#8217; onder de mensen, maar praat de kijkers op die manier een overdreven angst aan voor hun financiële toekomst, wat uiteindelijk zelfs slecht is voor de economie.
De huidige crisis herinnert ons eraan dat weinig zeker is, en dat beleggen en geld lenen niet ongevaarlijk zijn. Dat is een harde les. Maar om iedereen meteen maar wijs te maken dat zij het persoonlijk moeilijk zullen krijgen, is gewoon verkeerd &#8211; en niet alleen omdat het zulke saaie televisie oplevert.

Angst aanpraten

<div class="wpg-element paragraph">
04-04-2009 Door Jonathan van het Reve
&#8216;Nederland zit in een crisis. De economie krimpt dit jaar met meer dan drie procent, de beurzen zijn gekelderd en tienduizenden mensen zullen hun baan verliezen. Kortom: de broekriem zal stevig moeten worden aangehaald in Nederland. Vandaag zijn wij in winkelcentrum De Gors in Almelo. Ook hier voelt men de gevolgen van de economische crisis. Mevrouw, mag ik u iets vragen? Waar gaat ú op bezuinigen?&#8217;
Vrijwel ieder actualiteitenprogramma heeft de laatste maanden wel zo&#8217;n reportage gemaakt, en ook de meeste kranten hebben al een middenpagina gewijd aan hoe &#8216;gewone mensen&#8217; omgaan met de crisis. De antwoorden variëren meestal van &#8216;minder uitgaan&#8217; tot &#8216;korter douchen&#8217; of zelfs &#8216;stoppen met roken&#8217;. De verkoop van huizen en auto&#8217;s loopt intussen al duidelijk terug.
Maar moet de broekriem echt overal worden aangehaald? Gaat iedereen de crisis wel &#8216;in de portemonnee&#8217; voelen? Je weet het natuurlijk nooit, maar volgens het Centraal Planbureau valt het voorlopig wel mee. In hun voorspelling voor 2009 krimpt de economie weliswaar met drieënhalve procent, maar stijgt de gemiddelde koopkracht met een procent of twee. Ter vergelijking: in 2008 steeg de koopkracht slechts met 0,1 procent, en in 2007 met 1,8. Een belangrijke oorzaak van deze wonderlijke ontwikkeling is de daling van de olieprijs, die op verschillende manieren een grote invloed heeft op de kosten van ons levensonderhoud.
Dit geruststellende bericht heeft natuurlijk ook netjes in alle kranten gestaan, maar het is opvallend hoe snel zoiets ondersneeuwt tussen al het nieuws over de crisis. Steeds vaker lijken journalisten te vergeten (of bewust te negeren) dat er voor de meeste mensen voorlopig weinig verandert.
Het is niet de bedoeling om de crisis hier te bagatelliseren, laat staan om de hele affaire af te doen als een internationale mediahype, maar af en toe mag er toch op worden gewezen dat er ook wel eens een beetje wordt overdreven. Natuurlijk: de recessie zorgt ervoor dat veel Nederlanders hun baan verliezen. Die hebben dus geen werk meer en verdienen daardoor minder geld. Zij moeten bezuinigen. Ook mensen met een eigen bedrijf kunnen het best eens moeilijk krijgen, en wie al zijn geld in aandelen had belegd, is dat nu waarschijnlijk al grotendeels kwijt. Allemaal rampen dus. Maar voor de rest van Nederland, voor de mensen die gewoon hun baan houden &#8211; en naar verwachting zijn dat verreweg de meesten &#8211; is er nog geen enkele reden om te bezuinigen. 
Sterker nog: hun koopkracht stijgt dus zelfs volgens het CPB, wat betekent dat zij in 2009 méér te besteden hebben dan in 2008.
Als je bang bent dat je ontslagen wordt, is het heel verstandig om even geen nieuwe auto te kopen &#8211; dat zal niemand ontkennen. Maar het uitgangspunt van die voxpop-reportages, namelijk dat iedereen dit jaar zal moeten bezuinigen, wordt niet gestaafd door de huidige voorspellingen. De interviewer heeft waarschijnlijk het gevoel dat hij slechts vastlegt &#8216;wat er leeft&#8217; onder de mensen, maar praat de kijkers op die manier een overdreven angst aan voor hun financiële toekomst, wat uiteindelijk zelfs slecht is voor de economie.
De huidige crisis herinnert ons eraan dat weinig zeker is, en dat beleggen en geld lenen niet ongevaarlijk zijn. Dat is een harde les. Maar om iedereen meteen maar wijs te maken dat zij het persoonlijk moeilijk zullen krijgen, is gewoon verkeerd &#8211; en niet alleen omdat het zulke saaie televisie oplevert.
</div>

Nieuws!
Cohen wil geen sorry zeggen. Zeven mensen werden in zijn opdracht gearresteerd na een bommelding, maar alle zeven bleken ze onschuldig. Sterker nog: er was helemaal geen bom. De burgemeester noemt het incident &#8216;een uitzonderlijke situatie met grote impact op de betrokkenen&#8217;, maar omdat hij op basis van de beschikbare gegevens goed heeft gehandeld, vindt hij het niet logisch om zijn excuses aan te bieden. Volgens hem zou dat namelijk suggereren dat hij een fout heeft gemaakt, en dat heeft hij niet: als er vandaag weer zo&#8217;n telefoontje kwam, zou hij precies hetzelfde doen. Geen sorry dus.
In de politiek moet je geweldig uitkijken wat je zegt: voor je het weet erken je fouten die je nooit hebt gemaakt. Maar klopt zijn redenering wel? Betekent het aanbieden van je excuses echt dat je een fout hebt gemaakt? Zijn &#8216;sorry&#8217; en &#8216;mijn fout&#8217; altijd synoniem? Nee.
Dat iets je spijt betekent in het Nederlands meestal dat het ook jouw schuld is, maar in feite is &#8216;spijten&#8217; hetzelfde als &#8216;betreuren&#8217;. In het Engels is dat duidelijker; daar kun je bijvoorbeeld &#8216;I&#8217;m sorry&#8217; zeggen als er iemand dood is, zonder te bedoelen dat jij er iets aan kon doen. In het Nederlands is de betekenis inmiddels een eind verschoven richting &#8216;oeps, mijn fout&#8217;, maar nog lang niet zo ver als Cohen blijkbaar denkt.
Bovendien kun je best je excuses aanbieden voor iets waar je niets aan kunt doen. Het lijkt een flauw voorbeeld, maar als je per ongeluk een windje laat, is het in de meeste gezelschappen gebruikelijk om &#8216;pardon&#8217; te zeggen. Ik kan mij niet voorstellen dat Job Cohen aan tafel bij de koningin in zo&#8217;n geval zegt: &#8216;Vervelend Majesteit, onaangenaam voor alle betrokkenen, maar zo werkt het menselijk lichaam&#8230;&#8217; &#8211; dat zou erg onbeleefd zijn.
En het gekke is, dat in deze kwestie niet eens sprake was van overmacht: Cohen koos er bewust voor om die mensen op te laten pakken. Als ik met mijn brommer nog net een spelend kind ontwijk en ik rijd op de stoep een hondje plat, bied ik het baasje meteen mijn excuses aan &#8211; ook al heb ik zojuist een mensenleven gered. Cohen zou dat blijkbaar onzin vinden. Zelfs als er, zoals in zijn geval, helemaal geen kind blijkt te zijn geweest, en iemand gewoon voor de grap &#8216;Pas op een kleuter!&#8217; heeft geroepen.
Hoe dan ook, Cohen weet blijkbaar niet precies wat &#8216;sorry&#8217; betekent. Dat kan gebeuren. Maar dan nog: binnen het huidige beleid &#8211; of dat nu deugt of niet &#8211; is het blijkbaar mogelijk om &#8216;terecht&#8217; onschuldigen te arresteren. De overheid neemt dus bewust het risico dat er op die manier, in het belang van de veiligheid, zomaar een kleine groep mensen wordt benadeeld. Goed. Dan heeft Cohen in dit geval het landsbelang gediend. Maar dat zulke fouten het resultaat van een afweging zijn, betekent toch niet dat zij op zichzelf geen fouten zijn? Wat kan het die zeven ex-verdachten schelen wat Cohen allemaal dacht te weten?
Het is toch mogelijk om je excuses aan te bieden en daarnaast uit te leggen dat je niet anders kon? Cohen denkt dus van niet. Te verwarrend voor de mensen. Waarschijnlijk gelooft hij dat de rest van Nederland precies zo simpel denkt als hij.

De boel door elkaar halen

Nieuws!
&#8216;Tim K. was een introverte jongeN met een passie voor gewelddadige computerspelletjes, zoals Counter Strike. Die werden gevonden op zijn computer, die de politie gisteren al in beslag had genomen.&#8217;
Het was weer een beetje uit de mode geraakt om na een high school shooting uitgebreid stil te staan bij de spelletjes die de dader thuis op zijn computer speelde. Maar vorige week, toen de Duitse politie op gewichtige toon bekendmaakte dat het spel Counter Strike was aangetroffen op de computer van de jongen die in Winnenden vijftien mensen en zichzelf doodschoot, kon geen enkele krant het laten om dat te vermelden. &#8216;Aangetroffen&#8217; schreven ze vaak letterlijk, alsof het hier om schokkend bewijsmateriaal ging in plaats van een doodnormaal spelletje. In het hierboven geciteerde artikel op de voorpagina van NRC Handelsblad staat weliswaar &#8216;gevonden&#8217;, maar doordat de wapencollectie van Tims vader en hun gezamenlijke bezoek aan een schietclub pas enige alinea&#8217;s verderop aan bod komen, wordt bij de lezer wel degelijk de indruk gewekt dat de vondst van dit computerspel een interessant gegeven is.
De impliciete redenering is als volgt: telkens als zo&#8217;n ramp gebeurt, blijkt de dader van die spelletjes te hebben gespeeld. Verschijnsel B (het moorden) wordt dus altijd voorafgegaan door verschijnsel A (het spelen). B gebeurt nooit zonder A, dus als A geen directe oorzaak is van B, zou het dan niet op zijn minst iets zijn dat eraan bijdraagt? Een deel van de oorzaak dus?
Het klinkt redelijk.
Onzin, zeggen anderen. Miljoenen kinderen spelen Counter Strike of vergelijkbare spelletjes, en die schieten nooit op hun vriendjes. Met andere woorden: verschijnsel A is zo algemeen en komt zo vaak voor zonder verschijnsel B, dat een causaal verband (A leidt tot B) zeer onwaarschijnlijk is.
Klinkt logisch, maar ook die redenering klopt niet helemaal. Dat A niet altijd tot B leidt, of zelfs bijna nooit, is namelijk geen reden om een causaal verband uit te sluiten. Het betekent alleen dat het onwaarschijnlijk is dat A de enige oorzaak van B is: er moet meer voor nodig zijn, anders ging het vaker mis.
Oké. Maar hoe zit het dan wel? Zorgen spelletjes als Counter Strike er nou wel of niet voor dat kinderen eerder op echte mensen gaan schieten? Dat is een moeilijke vraag. Het zou kunnen, maar het is ook denkbaar dat die spelletjes juist een uitlaatklep voor jeugdige agressie zijn, en dat hun bestaan juist voorkomt dat meer tieners naar de echte wapens grijpen. Om daar achter te komen, is goed onderzoek nodig.
Maar het feit an sich dat vrijwel alle schoolschutters zulke spelletjes spelen, is van geen enkele betekenis in deze discussie. Het doodeenvoudige punt dat alle journalisten steeds maar weer lijkt te ontgaan, is dat als een jongen in deze tijd én jong én eenzaam én verwend is, én hij heeft opgehoopte agressie in zich, dat het dan volstrekt ondenkbaar is dat hij níét bij de miljoenen kinderen hoort die schietspelletjes spelen. Sterker: als íémand daar lol aan kan beleven, is hij het.
De invloed van die spelletjes op kinderen staat dus geheel los van het feit dat al die moordenaars eraan verslaafd waren: A (het spelen) en B (het moorden) worden beiden veroorzaakt door dezelfde omstandigheden O (eenzaam, gefrustreerd, etc.).
Een journalist die dat beseft, vermeldt de hobby van een moordenaar pas weer wanneer die ganzenborden is.

Counter strike

Nieuws!
&#8216;De kans dat u betrokken raakt bij een vliegtuigongeluk is ongeveer één op elf miljoen. De kans dat u om het leven komt bij een auto-ongeluk, is één op vijfduizend. Statistisch gezien loopt u onderweg naar het vliegveld dus meer gevaar dan tijdens het vliegen zelf. Toch voelt het alsof u in de auto meer controle over uw lot hebt dan als passagier in een vliegtuig. De ervaring leert dat dat niet klopt, als u bedenkt dat er ieder jaar meer dan vijftigduizend mensen omkomen in het verkeer.&#8217;
Deze geruststellende woorden staan op de Amerikaanse site www.fearlessflight.com, de eerste die Google aanbiedt als je bijvoorbeeld &#8216;airplane death statistics&#8217; intikt. De site is bedoeld om mensen met vliegangst te helpen, en gebruikt daar onder meer dit klassieke statistische argument voor (zie ook het artikel hiernaast). Je kunt je afvragen of het zin heeft om mensen op deze manier te kalmeren, maar nog afgezien daarvan is de vraag interessant of dit verhaaltje überhaupt klopt.
Het antwoord is nee.
Waar komen die cijfers vandaan? Het lijkt erop dat iemand gewoon het aantal inwoners van de Verenigde Staten heeft gedeeld door het jaarlijkse aantal doden per vervoermiddel. Per jaar sterft ongeveer één op de vijfduizend Amerikanen op de snelweg, en ongeveer één op de elf miljoen bij een vliegtuigongeluk. Oké. Maar er wordt veel meer gereden dan gevlogen. Dat er op het spoor meer doden vallen dan in de ruimte, betekent nog niet dat reizen per trein gevaarlijker is dan reizen per raket.
Hoe moet je vliegen en autorijden dan wel vergelijken? Daar kun je over twisten, maar het is evident dat je rekening moet houden met het feit dat mensen meer rijden dan vliegen. Een voor de hand liggende methode zou dan ook zijn om het aantal doden te berekenen per kilometer die mensen vliegend of rijdend afleggen. Ook dan is vliegen nog veiliger, al wordt het verschil al een stuk kleiner. Maar vliegtuigen gaan veel harder dan auto&#8217;s, en als we het over vliegangst hebben, willen we eigenlijk weten of het terecht is dat men zich tijdens het vliegen meer zorgen maakt dan tijdens een autorit. Als we die angst omschrijven als de vrees dat het binnen afzienbare tijd met je gedaan is, moeten we dus niet naar het aantal doden per afgelegde kilometer kijken, maar naar het aantal doden per uur reistijd.
We blijven even in Amerika. Daar vallen ongeveer twee doden per miljoen manuur vliegen, terwijl er per miljoen manuur autorijden ongeveer een halve dode valt. In een vliegtuig is de kans dat je door een ongeluk sterft per tijdseenheid dus vier keer zo groot als in de auto. Gemiddeld dan, want opstijgen en landen is nog veel gevaarlijker.
Natuurlijk is vliegen minder riskant dan het lijkt, en veel mensen hebben in de auto ten onrechte een gevoel van totale controle en veiligheid. Maar als u in de lucht een beetje banger bent dan op de weg, dan hebt u in principe gelijk: per uur is daar wel degelijk meer angstzweet gerechtvaardigd. En het bekende &#8216;weetje&#8217; dat de autorit naar het vliegveld gevaarlijker is dan de vlucht zelf, dat klopt dus niet. Tenminste: in de meeste gevallen. Want als u acht uur onderweg bent naar het vliegveld en uw vlucht duurt maar een uur of twee, dan zal het er nog om spannen.

Vliegangst

<div class="wpg-element paragraph">
28-02-2009 Door Jonathan van het Reve
Van het Reve ontzenuwt hypes. Deze week: Patronen uit het verleden loslaten op het heden, dat doen crisisvoorspellers. Maar waar baseren zij zich eigenlijk op? 
&#8216;De geschiedenis van de jaren dertig zal ons (in deze crisis) als leidraad kunnen dienen. Het is daarom zinnig om de komende jaren wat minder te vertrouwen op het oordeel van politici en economen en wat meer op dat van historici.&#8217;
Dat zegt Eric Mecking, zelf historicus. De laatste tijd verschijnt hij regelmatig in de media om te vertellen over zijn kijk op de huidige crisis. Economen hebben te weinig historisch besef, vindt hij. Zelf had hij de crisis al voorspeld, doordat hij overeenkomsten zag tussen de jaren negentig en de jaren twintig. Het knappen van de internetzeepbel in 2000 is volgens hem goed vergelijkbaar met de beurskrach van 1929, en de huidige recessie is dus het begin van een diepe depressie.
De meeste historici zijn tegenwoordig huiverig om lijnen uit het verleden door te trekken naar het heden. Vaak lijken zij zelfs allergisch voor alles wat riekt naar een marxistische kijk op de geschiedenis. Zo niet Mecking. Hij beroept zich voortdurend op het werk van de Sovjet-econoom Nikolai Kondratiev uit de jaren twintig. Volgens Kondratiev ontwikkelt elke kapitalistische economie zich in een golfbeweging, vergelijkbaar met de vier seizoenen. Na een periode van groei (lente) ontstaat een plateau (zomer), waarna de economie via de herfst in de winter belandt, een depressie dus. Zo&#8217;n cyclus duurt zo&#8217;n vierenvijftig jaar. Kondratiev &#8216;ontdekte&#8217; het patroon toen hij economische cijfers bestudeerde van westerse landen in de achttiende en de negentiende eeuw. Welke drijvende kracht er achter deze golfbeweging zit, vertelt de theorie helaas niet. 
Ook Mecking niet. Hij richt zich vooral op het aanwijzen van overeenkomsten tussen bepaalde perioden die de golventheorie lijken te bevestigen. Zo was de radio volgens hem het internet van de jaren twintig: een nieuw medium waar iedereen zulke verwachtingen van had, dat economen dachten dat de voorspoed permanent zou zijn. En de beleggingsoplichter Madoff? Nou, die deed aan Ponzifraude, en dat is uitgevonden&#8230; in de jaren twintig!
Wat Mecking niet vertelt, is dat de Kondratievgolven in de achttiende en negentiende eeuw helemaal geen echte golven waren. Bij gebrek aan bruikbare economische cijfers gebruikte hij groothandelsprijzen, en hij wees dus op tamelijk willekeurige gronden &#8216;depressies&#8217; aan; inmiddels denken wij anders over de perioden waarop hij zich baseerde. Ook interessant is het feit dat Mecking nog altijd vasthoudt aan dat gemiddelde van vierenvijftig jaar: tussen 1929 en 2000 zitten er eenenzeventig, en de echte recessie begint pas nu, tachtig jaar later.
Het patroon is kenmerkend voor pseudowetenschap. Iemand neemt iets waar en timmert er een theorie omheen. Die theorie lijkt (uiteraard) goed te kloppen, en is een succes. Mettertijd blijkt de theorie minder goed te kloppen met nieuwe ontwikkelingen, maar door die met een vooringenomen welwillendheid te interpreteren, kunnen ze gemakkelijk in het raamwerk van de theorie worden gepast. 
Nog weer later blijkt dat ook de oorsprónkelijke waarnemingen niet helemaal klopten, de verschijnselen dus waar de theorie ooit omheen is gebouwd. Maar zelfs dat is geen reden om van gedachten te veranderen: niemand denkt er meer aan om die mooie, beproefde theorie als geheel te verwerpen.
Je leest wel eens dat apen het op de beurs beter doen dan menselijke professionals. Dat zegt veel over de aard van de aandelenmarkt en ook over de &#8216;kennis&#8217; van getrainde beleggers. Maar of het iets zegt over het inzicht van apen? Dat weiger ik te geloven.
</div>

Depressiesurfen

Nieuws!
&#8216;De geschiedenis van de jaren dertig zal ons [in deze crisis] als leidraad kunnen dienen. Het is daarom zinnig om de komende jaren wat minder te vertrouwen op het oordeel van politici en economen en wat meer op dat van historici.&#8217;
Dat zegt Eric Mecking, zelf historicus. De laatste tijd verschijnt hij regelmatig in de media om te vertellen over zijn kijk op de huidige crisis. Economen hebben te weinig historisch besef, vindt hij. Zelf had hij de crisis al voorspeld, doordat hij overeenkomsten zag tussen de jaren negentig en de jaren twintig. Het knappen van de internetzeepbel in 2000 is volgens hem goed vergelijkbaar met de beurskrach van 1929, en de huidige recessie is dus het begin van een diepe depressie.
De meeste historici zijn tegenwoordig huiverig om lijnen uit het verleden door te trekken naar het heden. Vaak lijken zij zelfs allergisch voor alles wat riekt naar een marxistische kijk op de geschiedenis. Zo niet Mecking. Hij beroept zich voortdurend op het werk van de Sovjet-econoom Nikolai Kondratiev uit de jaren twintig. Volgens Kondratiev ontwikkelt elke kapitalistische economie zich in een golfbeweging, vergelijkbaar met de vier seizoenen. Na een periode van groei (lente) ontstaat een plateau (zomer), waarna de economie via de herfst in de winter belandt, een depressie dus. Zo&#8217;n cyclus duurt zo&#8217;n vierenvijftig jaar. Kondratiev &#8216;ontdekte&#8217; het patroon toen hij economische cijfers bestudeerde van westerse landen in de achttiende en de negentiende eeuw. Welke drijvende kracht er achter deze golfbeweging zit, vertelt de theorie helaas niet. Ook Mecking niet. Hij richt zich vooral op het aanwijzen van overeenkomsten tussen bepaalde perioden die de golventheorie lijken te bevestigen. Zo was de radio volgens hem het internet van de jaren twintig: een nieuw medium waar iedereen zulke verwachtingen van had, dat economen dachten dat de voorspoed permanent zou zijn. En de beleggingsoplichter Madoff? Nou, die deed aan Ponzifraude, en dat is uitgevonden&#8230; in de jaren twintig!
Wat Mecking niet vertelt, is dat de Kondratievgolven in de achttiende en negentiende eeuw helemaal geen echte golven waren. Bij gebrek aan bruikbare economische cijfers gebruikte hij groothandelsprijzen, en hij wees dus op tamelijk willekeurige gronden &#8216;depressies&#8217; aan; inmiddels denken wij anders over de perioden waarop hij zich baseerde. Ook interessant is het feit dat Mecking nog altijd vasthoudt aan dat gemiddelde van vierenvijftig jaar: tussen 1929 en 2000 zitten er eenenzeventig, en de echte recessie begint pas nu, tachtig jaar later.
Het patroon is kenmerkend voor pseudowetenschap. Iemand neemt iets waar en timmert er een theorie omheen. Die theorie lijkt (uiteraard) goed te kloppen, en is een succes. Mettertijd blijkt de theorie minder goed te kloppen met nieuwe ontwikkelingen, maar door die met een vooringenomen welwillendheid te interpreteren, kunnen ze gemakkelijk in het raamwerk van de theorie worden gepast. Nog weer later blijkt dat ook de oorsprónkelijke waarnemingen niet helemaal klopten, de verschijnselen dus waar de theorie ooit omheen is gebouwd. Maar zelfs dat is geen reden om van gedachten te veranderen: niemand denkt er meer aan om die mooie, beproefde theorie als geheel te verwerpen.
Je leest wel eens dat apen het op de beurs beter doen dan menselijke professionals. Dat zegt veel over de aard van de aandelenmarkt en ook over de &#8216;kennis&#8217; van getrainde beleggers. Maar of het iets zegt over het inzicht van apen? Dat weiger ik te geloven.

<div class="wpg-element paragraph">
14-02-2009 Door Jonathan van het Reve
Van het Reve ontzenuwt hypes. Deze week: een crisis biedt veel kansen. Een fijn verhaal, dat wel. 
&#8216;Het Chinese karakter &#8220;Wei Jie&#8221; heeft twee betekenissen: het staat voor crisis, maar ook voor kans en uitdaging. (&#8230;) Ook al loopt de economie moeilijk op dit moment, dat geeft juist gelegenheid om er straks sterker uit te komen.&#8217;
Deze woorden zijn van staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken. Hij is zeker niet de enige die gelooft dat een crisis juist een goede kans op veel moois biedt, en hij staat ook niet alleen in zijn overtuiging dat het Chinese woord voor crisis daar een zinnige illustratie van is. Sterker nog: beide opvattingen zijn momenteel geweldig in de mode.
Om te beginnen met &#8216;weijie&#8217;. De gedachte dat een vreemd woord voor een bepaald verschijnsel iets zegt over de manier waarop wij er tegenaan moeten kijken, is op zichzelf al dubieus (zo zegt het Engelse woord butterfly niets over het vetgehalte van een vlinder), maar het verhaal over &#8216;weijie&#8217; is gewoon niet waar. Het is een halve eeuw geleden gepopulariseerd door de Amerikaanse president Kennedy en luidt oorspronkelijk dat het Chinese woord voor crisis uit twee karakters bestaat, namelijk dat voor gevaar of onheil, &#8216;wei&#8217;, en dat voor gelegenheid of kans, &#8216;jie&#8217;.
Maar &#8216;jie&#8217; kan, afhankelijk van hoe het wordt gebruikt, verschillende betekenissen hebben. Soms betekent het inderdaad iets als &#8216;kans&#8217; of &#8216;mogelijkheid&#8217;, maar soms bijvoorbeeld ook &#8216;machine&#8217; of &#8216;apparaat&#8217;. En in dit geval, als het aan &#8216;wei&#8217; vastzit dus, betekent het gewoon &#8216;keerpunt&#8217; of &#8216;moment&#8217;. De Chinezen noemen een crisis dus domweg &#8216;moment waarop het misgaat&#8217;. Jammer eigenlijk, want het was een mooi verhaal.
En nu deel twee. Dat het sinologische argument wegvalt, betekent niet automatisch dat de hoofdbewering ook onzin is. Moeten we een crisis niet als een kans beschouwen, als de mogelijkheid om iets moois, iets duurzaams op te bouwen, iets wat er zonder de crisis misschien wel nooit was gekomen?
Natuurlijk wel! Het is goed om de moed erin te houden. Bovendien is vroeger na welhaast iedere crisis ook weer een opleving gekomen, en vaak ging die gepaard met de ontwikkeling van nieuwe technologie. Daarom is het heel verstandig om tijdens een crisis niet bij de pakken neer te zitten, goed je best te doen en veel te investeren in onderzoek.
Het punt is alleen dat dat altijd verstandig is &#8211; crisis of geen crisis. En natuurlijk is er meestal een opleving na een crisis. Zo herken je namelijk het einde van een crisis: aan de opleving. En wat die technologie betreft: je kunt altijd wel iets nieuws aanwijzen na een crisis. Er zijn voortdurend revoluties: de auto, het vliegtuig, de televisie, de computer, kernenergie, het internet, mobiele telefonie, de elektrische auto&#8230; Soms valt zoiets samen met een crisis, maar vaak ook niet. De laatste tijd hoor je veel plechtige geluiden over een nieuw tijdperk van duurzaamheid en groenheid, van een &#8216;energietransitie&#8217; zelfs. Dat zal allemaal best, maar de huidige crisis staat daar geheel los van. Sterker nog: windmolens en elektrische auto&#8217;s zijn erg duur, terwijl de olieprijs momenteel juist daalt. Dus hoe helpt een crisis de groene revolutie?
Als er een hoog flatgebouw instort, heb je opeens ruimte voor een moestuin. Een geluk bij een ongeluk, in zekere zin. Maar wie op die manier over deze economische dip spreekt, geeft blijk van een nogal kinderlijk soort optimisme. Wel jammer. Het was een fijn verhaal.
</div>

Crisisoptimisme

Nieuws!
&#8216;Het Chinese karakter &#8220;Wei Jie&#8221; heeft twee betekenissen: het staat voor crisis, maar ook voor kans en uitdaging. (&#8230;) Ook al loopt de economie moeilijk op dit moment, dat geeft juist gelegenheid om er straks sterker uit te komen.&#8217;
Deze woorden zijn van staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken. Hij is zeker niet de enige die gelooft dat een crisis juist een goede kans op veel moois biedt, en hij staat ook niet alleen in zijn overtuiging dat het Chinese woord voor crisis daar een zinnige illustratie van is. Sterker nog: beide opvattingen zijn momenteel geweldig in de mode.
Om te beginnen met &#8216;weijie&#8217;. De gedachte dat een vreemd woord voor een bepaald verschijnsel iets zegt over de manier waarop wij er tegenaan moeten kijken, is op zichzelf al dubieus (zo zegt het Engelse woord butterfly niets over het vetgehalte van een vlinder), maar het verhaal over &#8216;weijie&#8217; is gewoon niet waar. Het is een halve eeuw geleden gepopulariseerd door de Amerikaanse president Kennedy en luidt oorspronkelijk dat het Chinese woord voor crisis uit twee karakters bestaat, namelijk dat voor gevaar of onheil, &#8216;wei&#8217;, en dat voor gelegenheid of kans, &#8216;jie&#8217;.
Maar &#8216;jie&#8217; kan, afhankelijk van hoe het wordt gebruikt, verschillende betekenissen hebben. Soms betekent het inderdaad iets als &#8216;kans&#8217; of &#8216;mogelijkheid&#8217;, maar soms bijvoorbeeld ook &#8216;machine&#8217; of &#8216;apparaat&#8217;. En in dit geval, als het aan &#8216;wei&#8217; vastzit dus, betekent het gewoon &#8216;keerpunt&#8217; of &#8216;moment&#8217;. De Chinezen noemen een crisis dus domweg &#8216;moment waarop het misgaat&#8217;. Jammer eigenlijk, want het was een mooi verhaal.
En nu deel twee. Dat het sinologische argument wegvalt, betekent niet automatisch dat de hoofdbewering ook onzin is. Moeten we een crisis niet als een kans beschouwen, als de mogelijkheid om iets moois, iets duurzaams op te bouwen, iets wat er zonder de crisis misschien wel nooit was gekomen?
Natuurlijk wel! Het is goed om de moed erin te houden. Bovendien is vroeger na welhaast iedere crisis ook weer een opleving gekomen, en vaak ging die gepaard met de ontwikkeling van nieuwe technologie. Daarom is het heel verstandig om tijdens een crisis niet bij de pakken neer te zitten, goed je best te doen en veel te investeren in onderzoek.
Het punt is alleen dat dat altijd verstandig is &#8211; crisis of geen crisis. En natuurlijk is er meestal een opleving na een crisis. Zo herken je namelijk het einde van een crisis: aan de opleving.
En wat die technologie betreft: je kunt altijd wel iets nieuws aanwijzen na een crisis. Er zijn voortdurend revoluties: de auto, het vliegtuig, de televisie, de computer, kernenergie, het internet, mobiele telefonie, de elektrische auto&#8230; Soms valt zoiets samen met een crisis, maar vaak ook niet. De laatste tijd hoor je veel plechtige geluiden over een nieuw tijdperk van duurzaamheid en groenheid, van een &#8216;energietransitie&#8217; zelfs. Dat zal allemaal best, maar de huidige crisis staat daar geheel los van. Sterker nog: windmolens en elektrische auto&#8217;s zijn erg duur, terwijl de olieprijs momenteel juist daalt. Dus hoe helpt een crisis de groene revolutie?
Als er een hoog flatgebouw instort, heb je opeens ruimte voor een moestuin. Een geluk bij een ongeluk, in zekere zin. Maar wie op die manier over deze economische dip spreekt, geeft blijk van een nogal kinderlijk soort optimisme.
Wel jammer. Het was een fijn verhaal.

Nieuws!
&#8216;Run bij crèches op vingerscan,&#8217; schrijft De Telegraaf. &#8216;De kinderopvang in Nederland is veilig, maar ouders die zich zorgen maken, moeten niet schromen die zorgen kenbaar te maken aan de crèche,&#8217; zegt staatssecretaris Dijksma. Een brutale reporter van het televisieprogramma Editie NL dringt triomfantelijk verscheidene kinderdagverblijven binnen.
Dit alles gebeurde vorige week naar aanleiding van het drama in Vlaanderen, waar een doorgedraaide jongeman om onduidelijke redenen een bloedbad aanrichtte in een crèche.
Iedereen schrikt zich rot van zo&#8217;n gebeurtenis, zeker wie kleine kinderen heeft of zelf in een crèche werkt. Je beseft weer eens wat een gek die echt kwaad wil in een tere omgeving kan aanrichten. Is daar niks aan te doen? Thuis laat je ook geen engerds met messen binnen, dus waarom doen ze dat dan wel in een huis vol met baby&#8217;s? Een goede vraag.
Maar naast alle emotie is het ook belangrijk om te bedenken hoe groot de kans op een vergelijkbaar incident feitelijk is, en dan bijvoorbeeld in Nederland. Hoe bepaal je dat? Hier is nog nooit zoiets gebeurd, in België nu één keer, dus aan statistieken heb je niks. Er moet iets heel uitzonderlijks in iemands hoofd gebeuren voordat hij zoiets doet, dat staat vast. Of zou het in de mode raken, zoals high school shootings in Amerika?
Tegen duidelijkere gevaren, zoals het verkeer of wiegedood, kun je heel aardig maatregelen nemen. Maar een onberekenbare moordenaar houd je niet tegen met een vingerscan, en je kunt moeilijk een kogelvrije muur om ieder schoolplein bouwen. En waarom zou de volgende gek, als die überhaupt binnen afzienbare tijd opstaat, ook weer een crèche kiezen? Daar is geen enkele reden voor, een kleuterschool of ziekenhuis kan net zo goed &#8211; daar loop je ook zo naar binnen. En toch voelt het alsof met name crèches nu gevaar lopen: omdat het een keer is gebeurd, voelt een herhaling waarschijnlijk.
&#8216;Ajax heeft de statistieken tegen zich,&#8217; lees je wel eens. &#8216;De laatste tien keer dat de Amsterdammers op een dinsdag in de sneeuw moesten spelen, wisten zij niet te scoren.&#8217; Dat die wedstrijden misschien wel tegen veel betere clubs waren, doet er even niet toe &#8211; het gevoel van de journalist zegt dat Ajax vanwege het verleden nu minder kans heeft om te winnen. Continuïteit voelt nu eenmaal natuurlijker dan trendbreuk.
Het eigenaardige is, dat je in andere gevallen juist precies andersom denkt. Als je bijvoorbeeld vijf keer achter elkaar munt hebt gegooid, is de kans op munt daarna nog steeds precies de helft. Maar voor je gevoel niet: je gevoel zegt dat er na zo vaak munt wel weer een kop zit aan te komen. Zes keer munt is immers onwaarschijnlijk? In dat scenario voelt een trendbreuk opeens logischer.
Een ander bekend voorbeeld daarvan is het verhaal van een hoogleraar in de statistiek die op het vliegveld werd gepakt met een bom in zijn tas. De douanier was verbaasd, en vroeg of hij het vliegtuig soms had willen opblazen. &#8216;Welnee,&#8217; zei de professor, &#8216;ik ben juist erg bang voor een aanslag. De kans daarop is klein, maar de kans dat er tegelijkertijd twéé bommen aan boord zijn van een vliegtuig, is pas écht klein. Mijn bom is dus voor de veiligheid, snapt u?&#8217;
Daar lijkt geen speld tussen te krijgen. Is het dan misschien verstandiger om de bejaardenhuizen te beveiligen in plaats van de crèches?

Gevoelskans

Nieuws!
&#8220;Vorige week maandag was het Blue Monday, oftewel de meest deprimerende dag van het jaar. Op basis van een wetenschappelijke formule kwam de in depressies gespecialiseerde Engelse psycholoog Cliff Arnall een aantal jaren geleden tot de conclusie dat de meeste mensen zich op de derde maandag in januari neerslachtig voelen.&#8221;
Dit citaat komt toevallig uit Vrij Nederland, maar een soortgelijk bericht stond vorige week in bijna alle kranten. Het verhaal roept natuurlijk de vraag op hoe de somberheid van een dag precies kan worden bepaald, maar de formule van Arnall stond er helaas nooit bij.
Wie hem ziet, begrijpt waarom.
Veel lettertjes, erg indrukwekkend, maar het eerste probleem dient zich onmiddellijk aan: het is helemaal geen formule. Wat betekent dit? Een vergelijking hoort twee kanten te hebben, gescheiden door een is-teken: a + b = c, bijvoorbeeld.
Dan kun je namelijk, als je a en b kent, iets over c zeggen. Een vergelijking geeft een verhouding aan: als a gelijk blijft en b groeit, dan moet c ook groeien. Maar wat drukt deze Blue-Mondayformule uit?
Volgens de website Beat Blue Monday werkt het als volgt: W is het weer; d is je schuld; T is de tijd die sinds Kerstmis is verstreken; Q is de tijd sinds het verbreken van je goede voornemens; M staat voor een laag motivatieniveau; NA is het gevoel dat je actie moet ondernemen. D wordt niet gedefinieerd, maar heeft vast iets met inkomen te maken.
Zo zit het dus. Maar nog steeds weten we niet wat deze berekening oplevert! Komt er een soort depressiecijfer uit, of blijft deze breuk juist constant?
Soms kunnen de &#8216;eenheden&#8217; je helpen: als je volt en ampère met elkaar vermenigvuldigt, levert dat altijd watt op. Wie een afstand in kilometers deelt door een tijd in uren krijgt een snelheid, en omdat kilometers door uren zijn gedeeld, is die snelheid per definitie in kilometers per uur &#8211; niet in lichtjaar per week of in joule per seconde.
Maar hoe meet je &#8216;het weer&#8217;? In graden? In Beaufort? In millimeters regen? Om van &#8216;laag motivatieniveau&#8217; nog maar te zwijgen. En wat gebeurt er eigenlijk als je totaal niet het gevoel hebt dat je actie moet ondernemen? Dan gaat het mis, want je kunt niet door nul delen. Bovendien zal Q, de tijd dat je weer rookt, uiteindelijk alles overheersen: T tot de macht Q gaat al vrij snel érg hard.
Wie is die Arnall, en waarom heeft hij dit monster geschapen?
Het gekke is: dat heeft hij niet. Vijf jaar geleden, toen hij tijdelijk bij de universiteit van Cardiff werkte, werd hij benaderd door het reclamebureau Porter Novelli. Zij waren in opdracht van het reisbureau Sky Travel bezig met een formule voor de beste dag om naar de zon te vliegen, en zochten iemand die zijn wetenschappelijke naam aan het &#8216;product&#8217; wilde verbinden.
Arnall was niet de eerste die ze benaderden, maar wel de eerste die toehapte. Ik denk niet dat iemand toen had kunnen bedenken dat dit zelfgesmeerde broodje aap nog zo lang en zo vaak zou worden verkocht.
Arnall kreeg de smaak trouwens te pakken, en verkocht onder andere een formule voor de vrolijkste dag (ergens in juni) aan ijsjesfabrikant Wall&#8217;s. De universiteit van Cardiff heeft hem inmiddels gevraagd om hun naam niet meer te gebruiken.

Niet vrijblijvend

Vijf voor twaalf?

Geen weg terug?

Angst aanpraten

Angst aanpraten

De boel door elkaar halen

Counter strike

Vliegangst

Depressiesurfen

Depressiesurfen

Crisisoptimisme

Crisisoptimisme

Gevoelskans

Blauwe maandag