Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Nieuws!
Soms is een broodje aap-verhaal echt waar: &#8216;Bijna alle dollarbiljetten in de Verenigde Staten dragen sporen van cocaïne. […] Onderzoekers van de Universiteit van Massachusetts vonden op 90 procent van de onderzochte bankbiljetten minuscule cokesporen. Dat is 20 procent meer dan bij een onderzoek dat twee jaar geleden werd gehouden.&#8217; (AD)
Het is dus echt zo: op de meeste dollarbiljetten zit cocaïne. Onzichtbaar kleine hoeveelheden weliswaar, maar toch. Leuk om te weten. Maar als het twintig procent meer is dan twee jaar geleden, dan was het dus al bekend! Waarom zou je dit nog eens onderzoeken? Ze zullen toch niet denken dat die toename van twintig procent iets zegt over het drugsgebruik in Amerika?
Yuegang Zuo, de leider van het onderzoek: &#8216;Het hogere percentage besmette biljetten kan wijzen op toegenomen drugsgebruik als gevolg van meer stress vanwege de wereldwijde economische neergang.&#8217; (BBC)
Wel dus. Laten we hier even stap voor stap doorheen gaan. Volgens de onderzoekers komt er cocaïne op de biljetten doordat gebruikers het opsnuiven door een opgerold briefje. Maar bijvoorbeeld ook tijdens drugsdeals, of als boeven het geld opslaan in een kamer vol drugs. Hoe meer dat gebeurt, hoe meer besmette dollars, zou je inderdaad zeggen. Maar, zo vermeldt het onderzoek, het poeder kan ook worden doorgegeven van biljet op biljet. In een portemonnee bijvoorbeeld, maar vooral in telmachines en geldautomaten.
Dat zou je op zijn minst een complicatie kunnen noemen.
Volgende punt: het aantal geteste biljetten. In de nieuwste metingen werden ruim tweehonderd biljetten bekeken. Dat zijn er al niet bepaald veel, maar twee jaar geleden, bij de eerste steekproef, hebben ze er maar eenendertig onderzocht! Toen kwamen ze uit op 67 procent (een gegarandeerde afrondfout), en nu kwamen ze uit op 90. Statistisch gezien is het volstrekt onverantwoord om aan zulke kleine steekproeven conclusies te verbinden.
Daar komt nog bij dat die eenendertig biljetten destijds allemaal uit het relatief beschaafde Massachusetts kwamen, terwijl de huidige biljetten vooral afkomstig waren uit de grote steden.
Het is niet moeilijk om meer potentiële bezwaren te bedenken: zou het gebruik van contant geld in winkels bijvoorbeeld gedaald kunnen zijn? Daardoor zou briefgeld a) relatief vaker in illegale transacties worden gebruikt en b) langer meegaan, zodat de kans groeit op contact met cocaïne.
Hoe dan ook. Het meest absurd van het hele verhaal is natuurlijk het staartje. Want stel je voor dat de rest allemaal klopt, en dat dit onderzoek inderdaad aantoont dat er in de VS meer coke wordt gesnoven dan twee jaar geleden. Hoe, in vredesnaam, kun je dan zeggen dat dat door de economische crisis komt? Meer stress, zegt de geleerde. Maar weet hij wel wat cocaïne kost? En bovendien: waar bemoeit hij zich mee, als scheikundige?
Al een jaar of vijf is het onmogelijk om een artikel over kikkers, bomen, fietstochten of wat dan ook te vinden waarin geen melding wordt gemaakt van een &#8216;mogelijk verband&#8217; met de klimaatverandering. Elk onbenullig onderzoekje wordt op die manier van een toefje schijnrelevantie voorzien. En nu, het was te verwachten, dient zich het nieuwe toverwoord aan: de crisis. Goede kans dat het nog jaren meegaat.

Jonathan van het Reve

Toverwoord: crisis

Nieuws!
‘Er is evenveel geweld op het platteland als in de stad. De minst bevolkte plattelandsgebieden zijn relatief zelfs gewelddadiger dan de dichtstbevolkte gebieden.’ Dat meldde NRC Handelsblad vorige week naar aanleiding van een onderzoek naar geweld onder jongeren, uitgevoerd door Don Weenink van Wageningen Universiteit. Ook Het Parool maakte er melding van: ‘De dunstbevolkte gebieden (…) tellen zelfs meer vechtersbazen dan dichtbevolkte steden (…). Achttien procent van de jongeren in de lege gebieden heeft wel eens gevochten, tegen dertien procent van hun leeftijdsgenoten in de grote stad. Volgens Weenink is dit opvallend, omdat veel Nederlanders nog altijd denken dat de stad het gevaarlijkst is.’
Dat is eigenaardig: na zoveel jaren maatschappelijke discussie over geweld, zinloos geweld, veiligheid en ‘gevoel van veiligheid’ bestaat er kennelijk nog steeds grote verwarring over het begrip ‘veiligheid’. Want waar denken ‘veel Nederlanders’ aan als ze beweren dat het in de stad gevaarlijker is dan op het platteland?
Volgens Weenink, socioloog, denken ze dus simpelweg dat in de stad meer wordt gevochten. Voor zijn onderzoek bekeek hij een enquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek onder negenduizend jongeren onder de negenentwintig (want die vechten het vaakst) en koppelde de antwoorden over vechten aan het woongebied van de respondenten. Daaruit bleek, heel opvallend volgens Weenink, dat men juist op het platteland vaker vecht. Hij stelt dat dit te maken heeft met het feit dat op het platteland, met name in het weekend, veel meer wordt gedronken. Ook ontdekte hij dat men op het platteland ‘soms met een klap duidelijk maakt wat iemands positie in de sociale rangorde is’.
Het lijkt erop dat hij het over kroeggevechten heeft.
Maar wat heeft dat met het veiligheidsidee van de meeste Nederlanders te maken? Niets natuurlijk. Wie zegt dat Amsterdam onveiliger is dan Abcoude of Nijverdal, bedoelt meestal niet dat er in de grote stad meer knokpartijen zijn onder zuipende jongeren. Met ‘onveiliger’ wordt bedoeld dat de kans er groter is om te worden beroofd, vermoord, of aangerand. Door boeven dus. Niet door kennissen.
Als je wilt aantonen dat een stad minder gevaarlijk is dan een dorp moet je dus niet kijken naar de frequentie waarmee de lokale jeugd met elkaar op de vuist gaat, maar naar de kans om op straat of in je eigen huis door een vreemde te worden aangevallen. Ook liquidaties onder zware criminelen, die in de stad wat vaker voorkomen, zijn daarbij niet relevant – net zo min als huiselijk geweld.
Waar mensen bang voor zijn als ze naar de grote stad gaan, is dat hun portemonnee wordt gestolen, of dat ze een pistool tegen hun hoofd gezet krijgen. Dat veel niet-stedelingen die kans onredelijk hoog inschatten – net als veel stedelingen trouwens – is heel waarschijnlijk. Je kunt dat prima aantonen met cijfers van justitie en een goede enquête.
Maar aantonen dat het platteland gevaarlijker is dan de stad, dat zal je nog niet meevallen. En wijzen op het algemeen bekende verschijnsel van het kroeggevecht, waarvan iedereen al wist dat het in de stad minder vaak voorkomt dan op het platteland, zal weinig mensen ertoe brengen om voor de veiligheid naar de stad te verhuizen.

Landelijk geweld

Nieuws!
&#8216;Zou je nog naar mij kijken als ik hiv-positief zou zijn?&#8217; Een mevrouw kijkt ons verleidelijk en uitdagend aan, maar tegelijkertijd op een manier alsof zij iets heel ondeugends heeft gevraagd, iets waarmee ze ons in grote verlegenheid brengt. Die mevrouw is Sophie Hilbrand, een populaire televisiepresentatrice. Zij staat erom bekend dat ze heel verstandig is, maar ook nooit te beroerd om extreem onverstandige dingen uit te proberen.
De poster met haar gezicht en die vraag erop hoort bij een landelijke campagne om het volk te vertellen dat het niet bang moet zijn voor mensen met hiv.
Maar hoe ziet men dat voor zich?
Het correcte antwoord op de vraag van Hilbrand &#8211; we hebben hier met een retorische vraag te maken &#8211; is vermoedelijk: &#8216;Ja, natuurlijk! Dat maakt mij niks uit!&#8217;
Maar bij wie denkt men dat antwoord op te roepen? Wat is de doelgroep van deze campagne? Want verschillende bevolkingsgroepen zullen er verschillend op reageren.
Ten eerste heb je de mensen die het toch al geen probleem vonden om te kijken naar seropositieve presentatoren. Dat zijn er waarschijnlijk vrij veel. Zij zullen de vraag die Hilbrand stelt een beetje vreemd vinden, en hoogstens denken: wat raar, zou het soms verkeerd of gevaarlijk zijn om naar zo iemand te kijken? Wat een idiote suggestie&#8230; Hoe dan ook, voor zulke verlichte zielen is de campagne natuurlijk niet bedoeld.
Vervolgens heb je, aan de andere kant van het spectrum, de hiv-haters. Zij associëren hiv met losbandigheid, homoseksualiteit en algemene zondigheid, en vinden mensen die het hebben dus eng en vies. Zij zullen Sophie Hilbrand in veel gevallen niet eens kennen, zeker als ze wat ouder zijn, en trouwe kijkers van haar programma&#8217;s zul je in deze groep sowieso niet aantreffen. Veel fans van Jeroen Pauw, Ryan Babel en Henk Schiffmacher, die de andere poster sieren, evenmin. Op deze groep, wellicht de grootste groep met een afkeer van seropositieven, richt de campagne zich dus ook niet. Hun antwoord op de vraag luidt namelijk domweg: &#8216;Nee.&#8217;
Wat houden we over? Een middengroep van mensen die &#8216;gematigd negatief&#8217; tegenover hiv-patiënten staan. Het klinkt niet zo gek om je op deze groep te richten, maar hoe worden zij precies geacht op de vraag van Hilbrand te reageren?
Een deel zal &#8216;nee&#8217; zeggen. Okay, jammer, die zijn we kwijt. Een deel zal gewoon &#8216;ja&#8217; zeggen, omdat ze ook weer niet zo fobisch zijn voor aids dat ze niet eens willen kijken naar iemand met hiv. Dat schiet dus ook niet op. En de mensen die toch al niet naar Hilbrand (of Pauw) keken, vallen ook af, dus binnen deze gematigde middengroep moeten we wederom een heel specifieke doelgroep zoeken. En dat groepje, de mensen dus die liever niet kijken naar iemand met hiv, maar die wel grote fans zijn van Sophie Hilbrand, die moeten dan antwoorden: &#8216;Ja! Natuurlijk blijf ik naar je kijken Sophie! &#8211; Maar wacht eens&#8230; zou ik dan niet ook veel positiever moeten staan tegenover échte hiv-patiënten? Want Sophie heeft natuurlijk geen hiv, maar hoe kan iets wat zij zou kúnnen hebben nou eng of vies zijn? Verdomd, ik zie het licht!&#8217;
Laten we het hopen.

Sophie’s vraag

Nieuws!
Geruststellend nieuws van het KNMI: zijn klimaatscenario&#8217;s uit 2006 voor het jaar 2050 hoeven niet te worden bijgesteld.
De Volkskrant: &#8216;Het klimaat verandert op sommige fronten sneller dan verwacht, maar dat heeft geen gevolgen voor de vergezichten van het KNMI over het klimaat in Nederland. (…) Uit recent onderzoek blijkt dat de grote ijskappen op West-Antarctica en Groenland snel afkalven, Nederland en West-Europa snel opwarmen en dat de hevigheid van extreme buien toeneemt. Deze verandering in klimaat gaat deels in rapper tempo dan verwacht. Toch hoeft het instituut zijn projecties niet aan te passen, omdat bij het opstellen is geanticipeerd op een aantal recente ontwikkelingen en rekening gehouden met de onzekerheid, zeggen de KNMI-onderzoekers.&#8217;
Waarom zou het KNMI zo&#8217;n persbericht rondsturen? Op het eerste gezicht lijkt het opschepperij &#8211; op de site van het KNMI staat trots: &#8216;Klimaatscenario&#8217;s van het KNMI blijken robuust&#8217;.
Maar het kan ook bedoeld zijn als een soort geruststelling, want tussen alle doemberichten (&#8216;het is nog erger dan iedereen al dacht&#8217;, &#8216;de aarde warmt nóg sneller op dan voorspeld&#8217;, et cetera), klinkt het persbericht van het KNMI bijna sussend.
Maar wat beweren ze nu eigenlijk?
Eerst die scenario&#8217;s. Dat zijn geen voorspellingen, benadrukt het KNMI, maar &#8216;consistente en plausibele beelden van een mogelijk toekomstig klimaat&#8217;.
Het KNMI vertelt ons dus niet welke ontwikkelingen volgens hen het meest waarschijnlijk zijn, nee, zij schetsen vier verschillende &#8216;beelden&#8217; van hoe het (naar hun beste inzichten) heel goed zou kúnnen gaan.
Er zijn twee scenario&#8217;s waarin Nederland in 2050 één graad is opgewarmd, G en G+, en twee scenario&#8217;s met twee graden opwarming, W en W+. Die plusjes staan dan weer voor een verandering in luchtstromen en dus in neerslag: nattere winters en drogere zomers met hevigere buien.
Ze hebben die vier scenario&#8217;s dus in 2006 bedacht, en nu, drie jaar later, zijn ze daar nog steeds tevreden over. Aan de ene kant zou je denken: mooi, ze weten blijkbaar wat ze doen in De Bilt. Aan de andere kant zou het een beetje zorgelijk zijn als die scenario&#8217;s al na drie jaar niet meer bleken te kloppen: drie jaar is op klimaatniveau een erg korte periode.
Maar als je die scenario&#8217;s samenvoegt en ook nog rekening houdt met de foutmarges, heeft het KNMI eigenlijk weinig anders gezegd dan: het is goed mogelijk dat het in 2050 in Nederland óf een beetje warmer is, óf een stuk warmer. En wat de verdeling van de neerslag betreft, zal er óf wel óf geen verandering plaatsvinden.
Dat klinkt inderdaad plausibel.
Het KNMI verdient uiteraard lof voor het feit dat het eerlijk toegeeft dat het de toekomst van het klimaat niet precies kan voorspellen. En het is ook prettig dat ze zich niet, zoals Al Gore of de Deltacommissie, uitsluitend concentreren op de somberste of de meest spectaculaire scenario&#8217;s.
Maar als je zulke vage beelden van de toekomst schetst en dan na drie jaar nog niet in staat bent om een betere voorspelling te doen, wat op zichzelf helemaal geen schande is, klinkt het op zijn minst een beetje vreemd als je daaruit concludeert dat je theorieën &#8216;robuust&#8217; zijn.

Vaag en robuust

Nieuws!
Hoewel de Tour de France dit jaar als geheel enigszins tegenviel, bevatte hij voor de liefhebber toch een paar mooie momenten. Met name de wonderbaarlijke afdaalkunsten van de forse Zwitser Fabian Cancellara en de potige Noor Thor Hushovd waren een lust voor het oog. Voor het oor was er helaas wat minder te genieten: terwijl de renners met duizelingwekkende snelheid naar beneden raasden, konden de Nederlandse commentatoren slechts blijven hameren op het feit dat de Zwitser &#8216;een beer&#8217; was en dat de Noor ervaring had met &#8216;downhill skiën&#8217;. Bovendien, zo benadrukten Dijkstra en Ducrot steeds maar weer, hadden de mannen in de afdaling veel voordeel van hun relatief hoge gewicht.
Totdat ze &#8216;een bericht&#8217; ontvingen. De heren werden, zoals ze het zelf omschreven, &#8216;op de vingers getikt&#8217; door iemand die er kennelijk verstand van had: hun beweringen over het fysieke voordeel van Hushovd en Cancellara waren onzin, want grote dingen vallen net zo snel als kleine dingen. &#8216;In het luchtledige valt een veertje immers net zo snel als een steen,&#8217; aldus het bericht.
Ach natuurlijk, riepen ze in koor, dat was ook zo. En vanaf dat moment pasten ze hun riedeltje aan, en hadden de grote dalers juist géén voordeel meer van hun gewicht. Fijn dat ze zulke slimme kijkers hadden. Geen seconde kwam het bij hen (of bij hun slimme kijker) op dat de Tour de France dit jaar toch echt niet in een vacuüm werd verreden.
Het gebeurt wel vaker: mensen horen het verrassende verhaal van het steentje en de veer, en hoewel het volstrekt contra-intuïtief is, accepteren ze het (terecht) als waar. Maar vervolgens vergeten ze de toevoeging &#8216;in het luchtledige&#8217;, en controleren ze nooit meer wat er gebeurt als je tegelijkertijd een kiezel en een kei van een flatgebouw gooit.
Het verhaal van de steen en het veertje in het luchtledige gaat over traagheid. Als een object twee keer zo zwaar is als een ander object, trekt de aarde er ook twee keer zo hard aan. Maar de traagheid van dat object verdubbelt ook: het komt zogezegd twee keer zo moeizaam op gang. Resultaat: de twee objecten versnellen precies even hard. Nogmaals: in een vacuüm dus.
In de echte wereld, bijvoorbeeld in de Pyreneeën, heb je ook met luchtweerstand te maken. De kracht die moet opboksen tegen de traagheid van de steen of de renner is de zwaartekracht minus de luchtweerstand. Als een kubusvormige renner twee keer zo lang, breed en dik is als een andere kubusvormige renner, is hij (2 x 2 x 2 =)?acht keer zo groot, en dus acht keer zo zwaar. Maar zijn luchtweerstand wordt alleen bepaald door het oppervlakte van zijn &#8216;voorkant&#8217;. En een vlak van de grote kubus is maar (2 x 2 =) vier keer zo groot als een vlak van de kleine. Een grotere renner heeft dus relatief minder luchtweerstand, en zal dus ook sneller dalen: net zoals een kei sneller valt dan een kiezelsteen.
De slimme beller vergiste zich dus. Als hij volgend jaar nog een poging wil doen, kan hij er misschien op wijzen dat een zware renner het relatief lastiger heeft in de bochten. Dat klopt tenminste, maar leg dat maar eens uit aan Dijkstra en Ducrot.

Vacuüm vergeten

Nieuws!
&#8216;In tijden van recessie hebben neutrale kleuren zoals wit, grijs en zwart de voorkeur voor het interieur,&#8217; bericht het ANP. &#8216;Gaat het economisch goed dan kiezen mensen eerder voor frissere kleuren. Dat blijkt volgens AkzoNobel uit een analyse van de trends (&#8230;). Die trends hebben de laatste tientallen jaren dezelfde golfbewegingen gevolgd als die van de economie. (&#8230;) &#8220;In de jaren zeventig overheersten in Nederlands bijvoorbeeld oranje en geel, wat fellere kleuren,&#8221; zegt Stephanie Kraneveld, die voor AkzoNobel onder meer (historisch) onderzoek doet naar kleuren. Maar aan het einde van de jaren zeventig, toen het economisch minder ging, waren bruin en beige veel te zien. Op dit moment zien we dat in West-Europa crèmewit en gebroken wit het populairst zijn, aldus Kraneveld. In de Verenigde Staten domineren beige en grijs.&#8217;
Hoera, lichtvoetig nieuws over de crisis! Daar is nog altijd veel behoefte aan, en heel wat kranten plaatsten vorige week dan ook hun versie van dit ANP-berichtje. Wat we ermee moeten, is een raadsel, maar het roept wel de vraag op hoe deze interessante ontdekking precies is gedaan. Want het zou best kunnen dat een dergelijk effect bestaat, maar zo&#8217;n correlatie is nog niet zo gemakkelijk aan te tonen.
Hebben ze bij AkzoNobel het wereldwijde consumentenvertrouwen afgezet tegen een soort driedimensionale kleurenwaaier met frisheid, verzadiging en populariteit? Hebben ze een vrolijkheidsrangorde van de kleuren gemaakt? Is roze vrolijker dan oranje? Is grijs somberder dan bruin? En hoe sluit je eigenlijk uit dat andere, minder meetbare factoren een grotere rol in de kleurenmode spelen dan de economie?
Op de Engelstalige website van AkzoNobel staat bij het oorspronkelijke persbericht een grafiek waarin een wit lijntje de hoogte van de groei van &#8216;bruto nationaal product&#8217; van 1970 tot 2008 aangeeft. Er staat niet bij van welk land, maar &#8216;Rijksbegroting 2009&#8217; is de enige bron, dus waarschijnlijk is het Nederland. Een beetje raar als je beweringen over de hele wereld doet, maar vooruit.
En dan de kleuren. Rond het witte lijntje van de bbp-groei zijn zonder enige toelichting allerlei gekleurde balletjes geplakt: soms erboven, soms erop, soms eronder. Wat die balletjes betekenen en hoe hun positie ten opzichte van het grafiekje geïnterpreteerd moet worden, is volstrekt onduidelijk. Een vrolijke toren van vier balletjes (bruin, geel, oranje, roze) accentueert een piek vlak voor de oliecrisis aan het begin van de jaren zeventig. Rond de paarse jaren negentig, toen iedereen blij en vol vertrouwen was, zweven drie pastelkleurige balletjes (gelig, blauw, groen). De eeuwwisseling krijgt een zwart balletje boven een grijs balletje, met direct daarnaast weer een kleurig torentje van vier.
Wat gebeurt hier in vredesnaam? Het grafiekje heeft ongetwijfeld de functie aanschouwelijk te maken wat in het persbericht wordt beweerd, maar het is zelf volstrekt waardeloos. En als we dan ook nog lezen dat we de komende maanden via roomwit naar vrolijke interieurkleurtjes zullen terugkeren om onszelf op te vrolijken na alle crisisellende, dringt zich plots een wel zeer brutale vraag op: dit zal toch niet zo&#8217;n commercieel flutonderzoek zijn van het bedrijf dat ook in verven en lakken doet, met als enige doel om via het ANP wat gratis publiciteit te genereren? Nee toch? Het gaat ver, dat is waar, maar we moeten in deze tijden niks uitsluiten.

Crisiskleuren

Nieuws!
Vorige week stond in Vrij Nederland een interview met minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken. Ze zei veel dingen waarover je van mening zou kunnen verschillen, maar er was één onderwerp waarop ze nogal evident de mist in ging: de vrijheid van meningsuiting.
Ter Horst: &#8216;Je mag in Nederland bijna alles zeggen. Dat is een groot goed. Maar waarom zou je mensen met opzet kwetsen? Ik ben het eens met de ouders van Theo van Gogh, die hun zoon altijd voorhielden: je mag alles zeggen, maar het hóéft niet. Wat mij betreft blijven het verbod op discriminatie van bevolkingsgroepen en het verbod op haat zaaien in het Wetboek van Strafrecht.&#8217;
Het is een standaardriedeltje dat ook uit de mond van honderden andere Nederlandse politici had kunnen komen. Maar juist daarom, juist omdat hij zoveel populariteit geniet, is het belangrijk om in te zien dat deze afgezaagde gedachtegang van strijdige vaagheden aan elkaar hangt. Een korte analyse.
Je mag in Nederland bijna alles zeggen. Klopt. Zolang je geen bevolkingsgroepen kwetst of aanzet tot haat en geweld, heb je van de wet weinig te vrezen.
Dat is een groot goed. Dat klopt ook. Ieder beschaafd mens en alle honderdvijftig leden van de Tweede Kamer vinden dat, maar de minister gelukkig dus ook. Het feit dat deze open deur zo en passant wordt ingetrapt, is voor de geoefende lezer trouwens al een waarschuwing dat het vrije woord er in het tweede deel van het betoog wat minder goed vanaf zal komen.
Maar waarom zou je mensen met opzet kwetsen? Daar heb je het al. Op zichzelf stelt ze hier een interessante ethische vraag. Volgens veel mensen kunnen er allerlei uitstekende redenen zijn om iemand te kwetsen, volgens anderen niet. Maar waarschijnlijk bedoelt Ter Horst deze vraag retorisch, en is het geïmpliceerde antwoord: &#8216;Inderdaad, kwetsen is nooit goed.&#8217;
Je mag alles zeggen&#8230; Dit is vreemd. Je mag juist níét alles zeggen in Nederland &#8211; daar hebben we het net over. En dit is geen detail, want het verschil tussen &#8216;alles&#8217; en &#8216;bijna alles&#8217; is juist waar deze hele discussie over gaat. Wat zou Ter Horst dan bedoelen? &#8216;Je mag alles zeggen&#8217; kan dus niet op de wet slaan, maar is kennelijk iets wat zij persoonlijk vindt, zoals het ook de persoonlijke mening is van de ouders van Theo van Gogh. Dat is interessant, want hier is lang niet iedereen het mee eens, ook niet in de Kamer.
&#8230;maar het hóéft niet. Nee, dat zou een mooie boel worden, als je alles wat je mág zeggen ook echt zou móéten zeggen. De ouders van Van Gogh bedoelden hiermee dat je als burger zelf de verantwoordelijkheid hebt om je soms een beetje in te houden en om goed na te denken voordat je iets roept. Anders gezegd: het is beter om anderen niet nodeloos te kwetsen, ook al mag het van de wet. Prima gedachte.
Wat mij betreft blijven het verbod op discriminatie van bevolkingsgroepen en het verbod op haat zaaien in het Wetboek van Strafrecht. Hoe kan dat nou? Is dit de conclusie van het voorafgaande? 1) Je mag alles zeggen; 2) maar het hóéft niet; 3) bepaalde uitspraken moeten daarom verboden worden.
Aha: het hoeft niet, dus het mag niet.

Het vage woord

Nieuws!
Op 15 mei 2004 gebruikten twee schilders een grote hoeveelheid thinner op een vloer in het Catshuis. Er ontstond brand. Eén van de schilders overleed.
Een rapport van TNO over dit ongeluk is nooit naar buiten gekomen. Daaruit bleek dat de wandbekleding in het Catshuis misschien heeft bijgedragen aan de brand. Het rapport is ook niet gebruikt door de Rijksrecherche, die de brand in 2008 onderzocht. Volgens Balkenende bevatte het rapport van TNO fouten en was het niet af. Pas vorige week werd duidelijk dat er niks aan mankeerde.
Na veel discussie in de Kamer heeft Balkenende zijn excuses aangeboden. Een Kamermeerderheid aanvaardt zijn verontschuldigingen. Wat deed Balkenende precies verkeerd, en waarom is het nu weer goed?
Het eerste element in deze kwestie is de ministeriële verantwoordelijkheid: de minister is altijd verantwoordelijk voor wat zijn ambtenaren doen. Zou één kwaadwillende ambtenaar de minister ten val kunnen brengen door stiekem iets heel slechts te doen? In theorie wel, want de manier waarop het ministerie gerund wordt, mag geen ruimte bieden aan zijn boze plannen &#8211; en de minister bepaalt in principe hoe het op het ministerie toegaat.
Maar met dit ongeluk wordt de lijn van verantwoording wel heel erg lang: zo&#8217;n brand is pech, maar kon ontstaan vanwege een risico dat de schilder nam. Daar is zijn baas weer verantwoordelijk voor, en die heeft daarvoor een boete gekregen. Maar als er ook nog brandbare muren waren, kan dat het erger hebben gemaakt. En een rapport daarover werd door ambtenaren niet goed behandeld.
Aan geen van deze stommiteiten kon Balkenende dus echt iets doen. Maar goed, kun je zeggen, zo gaat het nu eenmaal. Als je dit principe niet accepteert, moet je geen minister worden. Conclusie: Balkenende was schuldig.
Waarom hoeft Balkenende niet af te treden? Omdat hij heeft bekend. Net op tijd, vlak voordat zijn tegenstanders hem definitief in de hoek zouden drijven, heeft hij toegegeven dat er fouten zijn gemaakt. Voor met name de PvdA was de kous daarmee af.
In sommige landen kun je aan de doodstraf ontsnappen door schuld te bekennen, en op het schoolplein vindt de juf het vaak voldoende als het stoute jongetje sorry zegt. Maar als een minister een fout maakt, waarom zou het dan weer goed zijn als hij dat zelf toegeeft?
Iets verkeerd doen is heel erg, zeker als je minister bent. En als je dan ook nog blijft ontkennen dat je een fout hebt gemaakt, maak je het meestal alleen maar erger. Fout maken: tien strafpunten. Ontkennen dat je die strafpunten verdient: nog eens vijf strafpunten. Totaal: vijftien strafpunten.
Maar als je dan, zoals Balkenende nu, op een gegeven moment ophoudt met ontkennen, en je geeft dus toe dat je die eerste tien strafpunten wél hebt verdiend, dan beken je daarmee feitelijk ook dat je tot die tijd onterecht hebt ontkend. Je zegt eigenlijk: ik was twee keer fout. Vijftien strafpunten dus. En dat je het nu betreurt, is dan nogal wiedes.
Wat het nog erger kan maken, is als je precies ophoudt met het ontkennen van je fout op het moment dat er te veel bewijzen voor boven tafel komen. Een tactische bekentenis. Totaal: drie zonden. Fout, verdoezeling, opportunisme. Twintig punten!
Die punten zijn natuurlijk arbitrair; iedereen heeft zijn eigen maatstaven. Maar hoe een Kamermeerderheid op nul uit kan komen, dat blijft toch echt een raadsel.

Fout + fout = 0?

Nieuws!
Wie houdt Geert Wilders tegen? De PVV blijft maar stijgen in de peilingen, terwijl met name de PvdA steeds verder wegzakt. Iemand moet een vuist maken &#8211; maar hoe? Wie durft? Wie kan? Wie stuit de opmars van de PVV?
Voorlopig niemand, maar minister Van der Laan is de laatste weken een dapper offensief begonnen.
&#8216;Wilders kraamt onzin uit,&#8217; zegt hij, en wijst erop dat je onmogelijk, zoals Wilders voorstelt, tientallen miljoenen criminele moslims uit Europa kunt verbannen: zoveel moslims zíjn er niet eens.
Volgens Van der Laan ontloopt Wilders hem in het debat, en hij vraagt zich stoer af &#8216;waar hij nou blijft&#8217;.
Van der Laan heeft gelijk: als iemand zulke onaardige dingen zegt, moet je daar tegenin gaan. Wilders lijkt zich inderdaad te hebben vergist in het aantal Europese moslims, en het is altijd goed om je politieke tegenstanders af en toe stevig en duidelijk onder vuur te nemen.
Maar helpen doet het niet: dat is een illusie.
Want wat is de kracht van Wilders? Wat onderscheidt hem van andere partijen, zoals bijvoorbeeld de PvdA? Wat is de sleutel tot zijn succes? Is het zijn feitenkennis? Is het zijn superioriteit in het debat? Nee, natuurlijk. De kracht van Wilders ligt besloten in zijn idealen.
Als het succes van je tegenstander berust op een bepaald plan dat hij wil uitvoeren, kun je hem een slag toebrengen door te bewijzen dat dat plan nooit kan werken. Als hij gebruikmaakt van retorische trucjes, kun je hem onschadelijk maken door de juiste tegentrucjes te verzinnen en die slim toe te passen in de volgende discussie. Als hij het van zijn uiterlijk moet hebben, kun je uitzoeken naar welke kapper hij gaat, of een radiodebat organiseren.
Maar tegen idealen doe je niets.
Je kunt het natuurlijk oneens zijn met die idealen, tot op zekere hoogte kun je misschien zelfs uitleggen waarom, maar als een groot deel van de kiezers die idealen ook heeft, sta je feitelijk machteloos.
Het grote probleem is namelijk dat idealen voortkomen uit een gevoel, en niet uit een logische redenering.
Tegen mensen met een diepe overtuiging, zeker wanneer die deels voortkomt uit oergevoelens als religie, conservatisme of xenofobie, sta je in een debat dus betrekkelijk machteloos.
Een feitelijke onjuistheid aanwijzen in een betoog moet je natuurlijk nooit nalaten, maar je schiet er verbazend weinig mee op.
Zelfs het aantonen van een gigantische tegenstrijdigheid helpt niets: Wilders wil een boek verbieden, namelijk de Koran. Waarom? Om de vrijheid van meningsuiting te beschermen.
Het is te absurd voor woorden, iedereen weet dat, maar het vervelende is dat het voor zijn volgelingen niets uitmaakt: het gaat niet om de logica.
Wat dat betreft zijn idealen vergelijkbaar met smaak: je kunt een liefhebber van housemuziek niet op andere gedachten brengen door hem erop te wijzen hoe saai en primitief die muziek is &#8211; hij vindt het gewoon mooi, dat praat je niet uit zijn hoofd.
Nee, de enige manier om zijn smaak een beetje te beïnvloeden, is om hem regelmatig iets anders te laten horen. Iets mooiers. Iets beters. Mozart, bijvoorbeeld.

Logica en idealen

Nieuws!
&#8216;De gemeentelijke ombudsman in Amster- dam gaat niet in op ondernemers die klagen dat ze door de gemeente als criminelen worden afgeschilderd. (&#8230;) Wim Boef, ondernemer op de Wallen en lid van Platform 1012, had geklaagd dat hij als crimineel wordt weggezet.&#8217;
Heeft u &#8216;m? Wim Boef, weggezet als crimineel&#8230; Dit bericht stond vorige week in Het Parool, twee dagen nadat veel andere media hadden bericht over een promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit over de invloed van namen op de levens van hun dragers.
NOS Teletekst: &#8216;Nomen est omen (&#8230;) zeiden de Romeinen al. En dat is nu ook wetenschappelijk vastgesteld. Volgens sociaal-psycholoog Raymond Smeets hebben mensen die een positief gevoel over zichzelf hebben onbewust ook een voorkeur voor alles wat met hen te maken heeft, zoals de betekenis of de letters van hun naam of de cijfers van hun geboortedatum. Het is dus volgens Smeets geen toeval dat de Amerikaanse Dennis dentist (tandarts) is geworden, dat mevrouw Rouw in de uitvaartsector werkt, meneer Linde boswachter is en Michiel muzikant is in Munstergeleen.&#8217;
Geen toeval&#8230; Zou dat waar zijn? Is dat echt wat Smeets heeft ontdekt, of hebben de media het weer eens verkeerd begrepen? Het officiële persbericht staat op de site van de universiteit: &#8216;De letters in onze naam hebben een grotere invloed op ons gedrag dan we in eerste instantie misschien denken. Zo blijkt dat mensen vaker verhuizen naar een stad, kiezen voor een partner, een beroep en een straat waarvan de namen overeenkomsten vertonen met de eigen naam. (&#8230;) Het is waarschijnlijker dat Michiel in Munstergeleen woont, muzikant wordt en woont aan de Meishagerstraat dan je mag verwachten op basis van kans.&#8217;
Die laatste zin is nogal ongelukkig geformuleerd, maar bedoeld wordt dat er in een stad met een A bovengemiddeld veel mensen wonen wier naam ook met een A begint. Dit effect, het zogenoemde naamlettereffect, is al tientallen jaren geleden voor het eerst beschreven. Het is niet onomstreden, maar Smeets beschouwt het in zijn proefschrift als een algemeen erkend verschijnsel.
Zijn onderzoek is dan ook niet gericht op het aantonen van het naamlettereffect, maar op het verscherpen van de bestaande theorie: het effect treedt volgens Smeets alleen op bij mensen met een &#8216;positief zelfbeeld&#8217;. Dat de berichtgeving zich voornamelijk richt op het deel van de theorie dat al jaren bestaat, is niet zo gek: dat is al ongelofelijk genoeg.
Smeets turfde voor zijn onderzoek veel naamletters. Wat hem opviel is dat schrijvers van wetenschappelijke artikelen vooral voor letters uit hun achternaam een (onbewuste) voorkeur manifesteren, terwijl in minder formele verhaaltjes uitsluitend voornaamletters oververtegenwoordigd zijn. Smeets denkt dat dit komt doordat een geleerde zich bij het schrijven van een wetenschappelijk artikel onbewust meer &#8216;Professor Puk&#8217; voelt dan &#8216;Pietje&#8217;. Erg plausibel klinkt dat niet, en daar komt nog bij dat Smeets alleen naar de naam van de éérste auteur heeft gekeken.
Ook met het voorbeeld van Michiel, die volgens Smeets &#8216;niet toevallig&#8217; muzikant is geworden, gaat hij wel erg kort door de bocht. Zijn Viola en Bas de meest voorkomende strijkersnamen?
Het is interessante materie, maar het onderzoek van Smeets bevestigt vooral dat &#8216;geen toeval&#8217; een rekbaar begrip is.

Bas wil geen fluit

Nieuws!
&#8216;In Nederland is downloaden voor eigen gebruik nog niet verboden. Maar in Frankrijk is een paar weken geleden een wet aangenomen, waardoor internetgebruikers die drie keer illegaal een liedje downloaden afgesloten kunnen worden van hun provider. (&#8230;) Dat is van de zotte. Ik wil dat Europa de lobby van de grote mediaconcerns weerstaat en de vrijheid op het internet garandeert.&#8217;
Dat zegt Niels van den Berge, die als vierde op de lijst stond voor GroenLinks tijdens de Europese Parlementsverkiezingen van vorige week. Zijn partij gelooft dat het onmogelijk is een downloadverbod te handhaven. &#8216;De helft van de internetgebruikers zou dan crimineel zijn.&#8217;
Hoe moet het dan wel? Van den Berge: &#8216;Het is van groot belang dat muzikanten voldoende inkomsten hebben, maar dat bereiken we niet door krampachtig vast te houden aan oude ideeën. Artistieke uitingen moeten sneller in het publieke domein worden gebracht.&#8217;
Hoewel het om een relatief nieuw medium gaat, begint de discussie over auteursrechten op internet al enigszins te vervelen. Muzikanten en filmmakers spreken van diefstal, consumenten en providers doen alsof hun neus bloedt. Onderzoekers stellen af en toe vast dat mensen die veel downloaden ook de grootste muziekkopers zijn, de Stichting BREIN vergelijkt in waarschuwingsfilmpjes het kopiëren van een dvd met het stelen van een fiets (&#8216;Dat doe je toch ook niet?&#8217;).
Wie heeft er gelijk? Eén ding is duidelijk: het is verkeerd een cd of een film te downloaden waar auteursrechten op zitten. Dat het lastig is om hier iets tegen te doen, is ook evident. Maar de redeneerfout die op dit gebied steeds maar wordt gemaakt, nu ook weer door Van den Berge, is dat het feit dat veel mensen het doen een argument zou kunnen zijn om het niet te verbieden.
Pas die gedachtegang maar eens toe op andere misdragingen, zoals te hard rijden of het kopen van gestolen fietsen. En moet het aanbrengen van graffiti dan ook legaal worden? Het gebeurt immers toch wel, en het is verdomd moeilijk om mensen te betrappen.
De waarheid is dat alleen wie een bepaalde wet toch al onzinnig vindt, in de frequentie waarmee hij wordt overtreden een reden ziet hem af te schaffen. Ga maar na: als je ergens echt tegen bent, wordt je behoefte om het te verbieden juist groter naarmate het vaker gebeurt.
Dat Van den Berge, net als de meeste mensen trouwens, het hele idee van auteursrechten sowieso een beetje overdreven vindt, blijkt ook uit de rest van zijn betoog: hij heeft het over een lobby van grote (lees: &#8216;kapitalistische&#8217;) mediaconcerns, en spreekt van het &#8216;krampachtig vasthouden aan oude ideeën&#8217;. En hoe snel zouden artistieke uitingen volgens hem eigenlijk &#8216;in het publieke domein moeten worden gebracht&#8217;? Na een jaar? Na een maand? Een week voordat ze de bioscoop of de winkel bereiken?
Nieuwe media vragen om nieuwe wetten op het gebied van auteursrecht. Voor internet is nog geen bevredigende oplossing bedacht, en misschien wordt die wel nooit gevonden. Maar als we enige hoop willen houden op rechtvaardige wetgeving, moeten we oppassen voor vlotte, pragmatische oplossingen van mensen die van zichzelf al weinig ophebben met de rechten van kunstenaars en producenten &#8211; zeker als ze dat niet hardop durven te zeggen.

Iedereen doet het

Nieuws!
Een krappe meerderheid in de Tweede Kamer wil het fokken van nertsen verbieden. Volgens een wetsvoorstel van de PvdA en de SP krijgen de 170 nertsenfokkers van Nederland nog tot 2018 de tijd om hun bedrijf om te bouwen tot iets anders, want dan moet het verbod echt ingaan.
Alleen de VVD en het CDA zijn tegen het verbod. Zij vinden het te ver gaan om zo&#8217;n grote industrie helemaal te verbieden. Alle andere partijen, ook de ChristenUnie en de PVV, zijn gezwicht voor de twee hoofdargumenten van de tegenstanders van de nertsenfokkerij.
Het eerste betreft de aard van de beestjes: nertsen, zo heeft onderzoek uitgewezen, zijn van nature solitaire zwervers. In tegenstelling tot varkens of kippen zijn zij dus niet te domesticeren, wat het ethisch onverantwoord maakt om ze op te sluiten. Het tweede argument gaat over het nut van de nertsenfokkerij: bont is een overbodig luxeproduct, anders dan bijvoorbeeld voedsel, en dus is het niet nodig om daar dieren voor op te sluiten en te doden.
Van beide argumenten is de achterliggende logica nogal ver te zoeken, en het blijft vooral onduidelijk waarom ze alleen voor de nertsenfokkerij zouden gelden.
Het eerste argument, dat nertsen niet gemaakt zijn om in kleine kooitjes te leven, klopt op zichzelf. Het is alleen absurd om te doen alsof andere dieren dat wel zijn. Het kan best dat varkens het niet erg vinden om met zijn allen in een knusse stal te slapen en gezellig vlak bij de boerderij door de modder te kruipen, maar dat is absoluut niet wat er in de bio-industrie gebeurt: daar worden ze in krappe metalen kooien gepropt, waar ze zich niet eens om kunnen draaien.
Het mag zo zijn dat het verschil tussen hun ideale manier van leven en de situatie in een fokkerij voor varkens kleiner is dan voor nertsen, maar de theorie dat nertsen het daarom in een fokkerij significant slechter hebben dan varkens, is moeilijk te bewijzen. Sterker nog: aangezien varkens veel intelligenter zijn dan nertsen, is het niet erg aannemelijk. Hoe groot zou het hok van een nerts moeten zijn als hij precies evenveel mocht lijden als een mestvarken? Zoiets kun je niet uitrekenen.
En dan het luxeargument. De veronderstelling is kennelijk dat het eten van vlees een eerste levensbehoefte is, die het houden van kippen en varkens in kleine hokjes rechtvaardigt. Maar wie bepaalt dat? Wie zegt dat iedere Nederlander het recht heeft om kipfilet of karbonades te kopen voor vier euro per kilo? Is goedkoop vlees dan geen geweldige luxe, een luxe die slechts door de bio-industrie mogelijk wordt gemaakt?
En nog afgezien van de lage prijs: één portie vlees per maand, dát zou je een primaire levensbehoefte kunnen noemen &#8211; en zelfs daar schijn je zonder te kunnen. Nee, wij eten vlees omdat we dat lekker vinden, net zoals we een leren jas lekker vinden zitten. En omdat het ook nog goedkoop moet, fokken we het slachtvee in zo klein mogelijke hokjes.
Het is heel begrijpelijk dat de meeste Kamerleden zich een leven zonder nertsenbont beter kunnen voorstellen dan een leven zonder vlees, maar dat is hun persoonlijke smaak. Om te doen alsof bont een veel slechtere reden is om dieren te doden dan vlees is verder op niets gebaseerd.
Het beste wat de nertsenfokkers nu waarschijnlijk kunnen doen, is proberen om ook de biefstuk van de nerts aan de man te brengen: dat is ten slotte een eerste levensbehoefte.

Nertsbiefstuk

Nieuws!
Kleine gebeurtenissen kunnen grote gevolgen hebben. Dat weet iedereen. Lang geleden geloofde men nog dat je, als je maar genoeg wist, het verloop van de geschiedenis kon verklaren en zelfs de toekomst zou kunnen voorspellen. Tegenwoordig weten we beter.
In de jaren zestig onderzocht de Amerikaan Edward Lorenz met behulp van een computer het weer. Hij merkte dat dezelfde berekening met hetzelfde model en dezelfde beginwaarden niet steeds dezelfde resultaten opleverde. Hij begreep het niet, totdat hij zag dat hij slordig was geweest bij het invoeren van de gegevens: de ene keer had hij ergens 0,506127 ingevuld, de andere keer had hij dat getal afgerond tot 0,506. Een piepklein verschil dus, maar het leverde een totaal ander weerscenario op. Later werd dit bekend als het vlindereffect, naar het voorbeeld van een vlinder die boven Brazilië met zijn vleugelslag uiteindelijk een tornado veroorzaakt in Texas.
Het vlindereffect spreekt veel mensen aan. Het is mooi, het voelt behapbaar, en bovendien lijkt het de noodzaak weg te nemen om op zoek te gaan naar grote, zware hoofdoorzaken: de doorslag in een groot proces kan immers net zo goed door een vlinderslagje of iets anders onbenulligs zijn gegeven?
Je zou daarom ook verwachten dat dit besef de menselijke neiging om voor alles een verklaring te zoeken enigszins zou temperen. Want als alles invloed heeft op alles, wat heeft het dan nog voor zin om te wijzen op een paar individuele verbanden?
Maar zo blijkt het niet te werken. Sterker: het idee dat A invloed heeft op B, B op C, C op D en D weer op E, en dat A dus indirect een oorzaak van E kan zijn, is juist een populair genre geworden in wetenschap en journalistiek. Veel mensen vinden het blijkbaar razend interessant hoe iets kleins kan bijdragen aan iets enorms. Maar hoe groot het aandeel van een bepaald vlindertje nou is, dat wordt gek genoeg veel minder interessant gevonden.
Een bericht dat het de laatste weken bijvoorbeeld goed deed, ging over een onderzoek dat aantoonde dat spamberichten, ongevraagde e-mails dus, invloed hebben op het klimaat. Hoe? Heel eenvoudig: spam vormt vijfentachtig procent van het e-mailverkeer, voor e-mailverkeer heb je computers en servers nodig, die verbruiken energie, die energie wordt opgewekt in elektriciteitscentrales, daar worden fossiele brandstoffen verstookt, daarbij ontstaat CO2, CO2 houdt warmte vast en zo verandert het klimaat.
Geen speld tussen te krijgen. Maar is het interessant? Nee, natuurlijk. Het eerste stukje wel: vijfentachtig procent is veel meer dan ik dacht. Maar het doorredeneren tot je bij iets wereldschokkends bent, is van geen enkele waarde. Op deze manier is namelijk ook internetporno verantwoordelijk voor de klimaatverandering. Of beter nog: seksuele drift in het algemeen. Of theedrinken, wat dacht u daarvan? Hoeveel waterkokers zijn er op dit moment wel niet bezig de poolkappen te smelten? Stelt u zich toch eens voor dat uw kopje thee precies de druppel is die een ijsschots op de Zuidpool doet afbreken!
Soms mag er best een vlindertje in de krant. Daar gaat het niet om. Het punt is alleen dat het vlindertje pas relevant is als je kunt aantonen dat die tornado zonder dat vlindertje niet had plaatsgevonden. En dat kan bijna nooit; het effect op de ijskappen van een wereldwijde spamstop is dan ook volstrekt onmeetbaar.
Hoeveel zou dit stukje helpen tegen de wereldwijde onzinproductie?

Vlinder en klimaat

Nieuws!
Momenteel staat het zelfbenoemde medium Jomanda terecht voor haar rol bij het overlijden van Sylvia Millecam in 2001. Jomanda gaf Millecam adviezen die zij doorkreeg uit &#8216;de andere wereld&#8217;, en de vraag is nu of zij Millecam daarmee heeft weggehouden bij de reguliere geneeskunde. Want de kanker waaraan Millecam is overleden, was hoogstwaarschijnlijk gewoon behandelbaar.
Er loopt een tweedeling door Nederland: je hebt de mensen die geloven dat Jomanda inderdaad een bovennatuurlijke gave heeft en je hebt de mensen die denken van niet. Er zijn natuurlijk ook nog twijfelaars, maar grofweg kun je dit onderscheid wel maken.
Wie beter kijkt, ziet dat de groep der niet-gelovers op zijn beurt ook in twee groepen uiteenvalt: je hebt de keiharde sceptici, die geloven dat Jomanda niets meer is dan een sluwe oplichtster, en de gematigde sceptici, die geloven dat Jomanda weliswaar geen hogere krachten heeft, maar niettemin te goeder trouw opereert. &#8216;Ze heeft misschien waanbeelden,&#8217; zou iemand uit die laatste groep kunnen zeggen, &#8216;maar ze gelooft zelf vast dat ze met geesten praat.&#8217;
De keiharde sceptici zouden Jomanda graag veroordeeld zien, maar de gematigden vinden dat overdreven: als Jomanda echt gelooft dat ze bepaalde dingen &#8216;doorkrijgt&#8217; en Sylvia Millecam kiest er zelf voor om dat ook te geloven, dan kun je Jomanda moeilijk verwijten dat haar adviezen het leven van Millecam niet hebben kunnen redden.
Een groot raadsel in deze kwestie is nu: waarop baseren die milde ongelovigen hun theorie dat Jomanda zelf gelooft in wat ze zegt? Zij geloven er zelf dus niet in, maar als Jomanda beweert dat ze met &#8216;de andere wereld&#8217; communiceert (&#8216;Sylvia staat nu achter je!&#8217;), dan denken ze niet dat zij liegt. Waarom niet? Geloven ze dat Jomanda zo dom of gek is dat ze niet kan liegen?
Kortgeleden verklaarde een oud-medewerker van Jomanda in Nova dat Jomanda bij de visagist van Millecam informatie inwon om later aan Millecam te presenteren als iets wat ze &#8216;doorkreeg&#8217;. Voor de milde sceptici een belangrijk moment: als dat waar is, is Jomanda toch gewoon een oplichtster.
Maar in feite maakt het niks uit.
Kijk: je hebt &#8216;hot reading&#8217; en &#8216;cold reading&#8217;. Bij hot reading doe je alsof je informatie over iemand &#8216;doorkrijgt&#8217; die je eigenlijk al hebt. Dat is dus waar die oud-medewerker Jomanda nu van beschuldigt. Cold reading is veel complexer: daarbij moet je als medium de informatie tijdens het gesprek uit je slachtoffers trekken, en wel op zo&#8217;n manier dat zij het gevoel hebben dat jij (of een geest) ermee komt.
Dat goed doen, is niet eenvoudig. Je moet letten op kleine, onbewuste signalen van het slachtoffer en daar adequaat op reageren. Je moet eigenschappen of namen kennen die voor iedereen wel iets betekenen; je moet missers wegmoffelen en uitgebreid stilstaan bij iedere treffer, enzovoorts.
Wie dergelijke technieken met succes toepast en er zijn geld mee verdient, kan best tegelijkertijd in geesten of andere werelden geloven. Dat is van Jomanda ook niet uitgesloten. Maar heus: cold reading doe je niet onbewust. Daar is het echt veel te moeilijk voor.
Iedereen moet zelf bepalen of hij gelooft in Jomanda&#8217;s paranormale gaven. Natuurlijk. Maar als ze die niet heeft, als er geen &#8216;andere wereld&#8217; bestaat, dan is er echt maar één conclusie mogelijk: dat het een oplichtster is. De milde middenweg is een illusie.

Dom, gek of waar

Nieuws!
&#8216;Oudere, vervuilende auto&#8217;s blijven welkom in Amsterdam. De milieuzone voor personenauto&#8217;s is definitief van de baan, omdat de lucht er nauwelijks schoner van wordt. Wethouder van Verkeer Hans Gerson (PvdA) bevestigde dit vanmorgen. Volgens TNO-onderzoek zijn de milieu-effecten van een milieuzone beperkt. Gerson zegt dat het afblazen van het plan ook te maken heeft met alle bureaucratie die nodig is voor de invoering.&#8217;
Dat stond vorige week in Het Parool. Even verderop in het bericht: &#8216;Het schrappen van de milieuzone voor personenauto&#8217;s is een zware nederlaag voor GroenLinks, coalitiepartner van de PvdA in het stadsbestuur. De partij hechtte sterk aan de maatregel, die uniek zou zijn voor Nederland. Om de pijn te verzachten komen er nieuwe initiatieven voor elektrisch vervoer.&#8217;
Hier gaat iets mis. GroenLinks wil de luchtkwaliteit in de stad verbeteren. Een van hun voorstellen om de lucht schoner te krijgen, is om relatief oude auto&#8217;s uit de stad te verbannen. Andere partijen hebben hier hun bedenkingen bij, en uiteindelijk wordt besloten tot een onafhankelijk onderzoek naar het nut van die maatregel. Klinkt logisch.
Maar nu. Het onderzoek wijst uit dat het geen goed plan is. Het verbieden van oudere auto&#8217;s is geen efficiënte manier om de lucht in de stad schoner te maken, berekent TNO. Je zou denken dat GroenLinks nu zegt: &#8216;Oeps. Sorry, het leek ons een goed idee, maar we hebben ons vergist. Terug naar de tekentafel!&#8217;
Niets daarvan. Geen &#8216;oeps&#8217;, geen excuses, integendeel: hún pijn moet verzacht. Er moeten &#8216;nieuwe initiatieven&#8217; komen omdat GroenLinks zo gehecht was aan dit &#8216;unieke&#8217; plan. Het is alsof iemand die heel graag alle varkens in Nederland wil ruimen ter bestrijding van de Mexicaanse griep, gecompenseerd zou moeten worden als een viroloog hem erop wijst dat zijn plan niet deugt.
&#8216;Een zware nederlaag&#8217; staat er. Maar in welke strijd? In de strijd tegen de luchtvervuiling? Dan kan er toch gewoon een nieuw plan worden bedacht? Waarom zou je compensatie verdienen als iets wat je zelf hebt bedacht niet handig blijkt te zijn? Alsof de wetenschap onverdiende klappen uit kan delen.
Een alternatief waarin de wethouder zelf meer zegt te zien, is trouwens ook nogal wonderlijk: &#8216;gedifferentieerde parkeertarieven&#8217;. Nieuwere, schonere auto&#8217;s kunnen volgens dat systeem goedkoper in de stad parkeren dan oudere, viezere. Hoe verschilt dat van het oorspronkelijke plan? Nog steeds dupeer je mensen die geen nieuwe auto kunnen betalen en steun je mensen die dat wel kunnen. En wat effectiviteit betreft, kan dit plan alleen maar slechter zijn dan het eerste: als het al geen zin heeft om het bezit van oude auto&#8217;s helemaal te verbieden, hoe kan het dan wel zin hebben om het gebruik ervan enigszins te ontmoedigen?
Soms lijkt het alsof maatregelen ten behoeve van het milieu vooral worden genomen vanuit een behoefte aan maatregelen ten behoeve van het milieu. Of een maatregel veel zin heeft, lijkt dan van ondergeschikt belang; het gaat erom dat er iets gedaan wordt.
Ook in dit geval, met de wonderlijke redeneertrant rondom deze Amsterdamse plannen, lijkt iets dergelijks te spelen. De grote vraag is dan ook of de wethouder het zal aandurven het nut van die gedifferentieerde parkeertarieven ook door TNO te laten onderzoeken.

Zware nederlaag

Nieuws!
Volgens minister Rouvoet is Nederland klaar voor de Mexicaanse griep. &#8216;We houden de vinger nauwgezet aan de pols,&#8217; zegt hij. &#8216;Er is geen reden voor paniek.&#8217; Ook veel andere gezaghebbenden in binnen- en buitenland hebben de afgelopen weken een dergelijke verklaring afgelegd. We zijn ermee bezig, we doen wat nodig is, u moet vooral niet in paniek raken.
Je begrijpt waarom ze het zeggen: het zou vervelend zijn als er opeens geen tacochips meer werden gegeten, of als iemand uit angst voor de griep zijn vakantie naar Midden-Amerika zou afzeggen. En dat er irrationeel gereageerd wordt op de epidemie, is in het buitenland al gebleken: in het zuiden van de Verenigde Staten worden ziekenhuizen overspoeld met mensen die denken dat ze swine flu hebben, en in Egypte is men vorige week zomaar overgegaan tot het ruimen van alle varkens. Paniekreacties dus.
En toch vergist Rouvoet zich met zijn advies. Want zeker wanneer er nog helemaal geen echte paniek heerst, is het volstrekt onzinnig om van bovenaf te verkondigen dat er geen reden voor is.
Waarom?
Ten eerste omdat het niet helpt. Er is nog nooit iemand gerustgesteld door een officieel bericht dat er &#8216;geen reden voor paniek&#8217; is. Het enige wat je bereikt door zoiets te zeggen, is dat mensen zullen concluderen dat de overheid blijkbaar gelooft dat er belangrijke redenen zijn voor het volk om te denken dat paniek gerechtvaardigd is. Onbedoeld suggereert Rouvoet dat paniek op de loer ligt; hij brengt mensen zogezegd op het idee om in paniek te raken. (Dat wordt mooi geïllustreerd in een sketch van Monty Python, waarin een piloot voor de grap omroept dat er &#8216;absoluut geen reden voor paniek is&#8217;, omdat &#8216;de vleugels niet in brand staan&#8217;. Aan het eind van de sketch zijn alle passagiers in paniek uit het vliegtuig gesprongen.)
Een tweede misvatting is het idee dat er ooit wél reden voor paniek is. Als ergens brand uitbreekt, of iemand trekt een pistool, is het heel begrijpelijk dat iedereen gillend wegrent. Maar zoiets zou je toch eerder een oorzaak noemen dan een reden. Mensen gillen niet omdat het ze verstandig lijkt, maar simpelweg omdat ze niet anders kunnen. Het is instinct, geen ratio.
Het lijkt misschien overdreven om onderscheid te maken tussen oorzaken (mijn kop wordt nat doordat het regent) en redenen (ik steek een paraplu op omdat ik geen natte kop wil) &#8211; maar waar het om gaat, is dat er nog nooit iemand heeft gezegd: &#8216;goed dat er toen paniek uitbrak, er waren immers verscheidene geldige redenen voor&#8217;. Anders gezegd: paniek is nooit het gevolg van een rationele afweging. En daarom heeft het ook nooit zin om mensen erover te adviseren.
Daar komt nog bij dat iedereen al weet dat paniek altijd slecht is. Geen minister zal ooit bij zijn volle verstand zeggen: &#8216;dames en heren, als ik u was, zou ik nu maar in paniek raken.&#8217; En omdat iedereen aanvoelt dat hij dat nooit zou zeggen, zelfs niet als de rapen wél echt gaar zouden zijn, heeft de mededeling &#8216;geen paniek&#8217; uit zijn mond per definitie geen enkele waarde.
In paniek raken is iets heel persoonlijks, net als flauwvallen bijvoorbeeld. Geen minister kan iemand daarvan weerhouden door te zeggen dat er geen reden voor is. Natuurlijk: Rouvoet heeft vast gelijk, dat is het punt niet &#8211; hij moet het alleen niet hardop zeggen.