Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Afscheid van de Postbank
&#8216;Weet jij nog hoe Twix vroeger heette?&#8217; Directievoorzitter Nick Jue van ING Nederland wacht maar kort op een antwoord. &#8216;En Vodafone? En M&#038;M&#8217;s?&#8217; Hij had zijn kinderen dezelfde vraag ook al voorgelegd. &#8216;Geen idee,&#8217; hadden ze geantwoord.
Dingen veranderen gewoon, is de boodschap, en dat hoeft helemaal niet slecht te zijn. De chocoladereep is een metafoor: Jue heeft het over het verdwijnen van de naam Postbank. ING maakte een jaar geleden bekend dat Postbank en ING in het eerste kwartaal van 2009 samen verder zullen gaan onder de naam ING. Marketingdeskundigen fronsten de wenkbrauwen. Zij achten het merk Postbank net zo hoog als, pak &#8216;m beet, de Hema of Unox. Met dien verstande dat het nog een graadje moeilijker is om zoiets kils als een financiële instelling geliefd te maken.
Nostalgici roeren zich ook. Rekeninghouder Wim Luijk opende de website postbankmoetblijven.nl, waar zo&#8217;n tienduizend mensen hun ongenoegen uitten over het voornemen de Postbank op te heffen. Een typische reactie in het gastenboek op de site begint met &#8216;Ben al meer dan 60 jaar bij de Postbank.&#8217; Kennelijk heeft een deel van de 7,5 miljoen rekeninghouders Giroblauw bloed door de aderen stromen. Waar zijn ze bang voor? Dat de laatste bank voor de gewone man plaats moet maken voor een dertien in een dozijn financiële instelling en dat die &#8216;chique&#8217; ING alleen maar de kosten van het bankieren opdrijft.
Warme gevoelens
Die liefde voor de Postbank is een wonderlijk gegeven: er is geen andere bank in Nederland die zulke warme gevoelens oproept. Dat heeft twee oorzaken: de geschiedenis van de bank en de uitgekiende marketing.
Over het eerste: er schijnen nog steeds rekeninghouders te zijn die denken dat de overheid een oogje op hun Girorekening houdt, hoewel de negentiende-eeuwse Rijkspostspaarbank al in 1991 als geprivatiseerde Postbank opging in ING. Over de reclames: Giroblauw past kennelijk bij miljoenen. Ook is de Postbank altijd consistent geweest: bekende gezichten moesten het doen. De Postgiro maakte al in de jaren zeventig gebruik van bekende gezichten als André van Duin om te laten zien dat de bank van ons allemaal is. John Cleese die een nog jonge Serge-Henri Valcke uit een telefooncel trekt en hem dwingt te zeggen dat Giroblauw geweldig is en Van Kooten en De Bie die &#8216;als moderne organisatie&#8217; een rekening openen (&#8216;Ikke likke Bie? Even op de bus doen?&#8217;). Deze reclames hebben het Postbankgevoel stevig verankerd. Als de bank straks oranje kleurt en ING heet, wordt die folklore aan de kant geschoven.
Toch is er iets geks aan de hand met dat sentiment. Want voordat actievoerder Luijk zijn site opende, voerden vier thema&#8217;s de boventoon in de discussies van Postbankklanten: hoe vreselijk de spots met Jan Mulder zijn, dat ze liever contant geld krijgen dan rentepunten, dat de rente op sommige spaarrekeningen wel heel erg laag is en dat mijnpostbank.nl niet altijd werkt. Drie van die grieven worden naar verwachting terloops opgelost met de fusie. Topman Jue wil een groot deel van de tweeënzeventig spaarproducten van de bank afschaffen. Er is extra geld uitgetrokken om het internetbankieren soepeler te laten verlopen. En menig marketingdeskundige verwacht dat Jan Mulder de &#8216;rebranding&#8217; niet overleeft. Bovendien wordt binnen de bank heel anders naar de fusie gekeken. Vrijwel alle systemen en de hele structuur van de postbank blijven intact. In de directie van de nieuwe bank zitten mannen die hun sporen bij diezelfde Postbank hebben verdiend, onder wie topman Jue, marketingman Hans Hagenaars en oud-directielid Ron van Kemenade.
Weerstand
Vanwaar dan toch die weerstand tegen de naamsverandering? Bestuursvoorzitter Nick Jue: &#8216;Ik heb de actiegroepjes natuurlijk ook gezien, maar wij meten wekelijks wat onze klanten willen. Ik durf wel te zeggen dat honderd op de honderd klanten het niet erg vinden dat het merk Postbank verdwijnt. Ze zeggen: het hóeft niet, maar als voor de rest alles hetzelfde blijft… Daar gaat het om. Twix is nog steeds de Raider van toen.&#8217;
Maar als het van de klanten niet hoeft, waarom wil hij de banken dan toch samenvoegen? Jue: &#8216;Ik merk dat onze ING-klanten ook gemak en laagdrempeligheid willen. Tegelijkertijd zie ik dat de Postbank heel groot is in betalen en sparen, maar als mensen wat meer gaan verdienen en gaan beleggen, of een huis kopen, vertrekken ze naar een andere bank. Allebei de merken missen dus iets, terwijl ik het wel allemaal in huis heb. Dan kan ik er jaren voor uittrekken om twee banken te verbeteren, maar ik kan ook sneller en voor minder geld één complete bank maken.&#8217;
Betrokkenen bij de fusie beamen dat het een goed gecalculeerde operatie is: zelfs het vertrek van een paar ontevreden klanten weegt niet op tegen de geraamde kostenbesparing. Ongeveer vier miljoen rekeninghouders die alleen een betaal- en spaarrekening hebben, dat levert de bank vrijwel niks op. Als zij hun hypotheken en beleggingsportefeuilles inderdaad binnen ING onderbrengen, zoals de bank verwacht, levert dat flinke winst op.
Bovendien is Jue met de fusie zijn aandeelhouders een stap voor. Al vanaf de overname van de Postbank in 1990 is het de bedoeling dat de twee merken verschillende etiketten zijn, die beide op een verder compleet geïntegreerde organisatie worden geplakt. Die integratie is nooit goed van de grond gekomen. Vroeg of laat willen aandeelhouders dat de bank ophoudt geld te vergooien aan twee separate banken. Want in de praktijk blijken ING en Postbank, ook nu nog, gescheiden werelden. Volgens betrokkenen is een ogenschijnlijk simpele ingreep als het geschikt maken van alle systemen voor zowel de kortere girorekeningnummers van de Postbank als de bankrekeningnummers van de ING al een enorme klus. &#8216;Ik durf er mijn hand niet voor in het vuur te steken dat op 1 januari uit alle pinautomaten geld komt,&#8217; zegt een betrokkene. &#8216;ING wil nu in anderhalf jaar doen wat in vijftien jaar niet gelukt is.&#8217;
Toch blijft het de vraag waarom juist de sterke merknaam Postbank verdwijnt, zeker als het juist het Postbanksysteem is dat overleeft, niet het systeem van ING. Nick Jue: &#8216;Ik denk dat het makkelijker is om de waarden van de Postbank aan de naam ING te koppelen dan andersom. Vergelijk het met auto&#8217;s: BMW verkoopt makkelijker een goedkope 1-serie, dan Volkswagen een dure Phaeton. Bovendien: het internationale imago van ING wijkt niet zo erg af van dat van de Postbank. Als je in Duitsland vraagt welke bank goedkoop, laagdrempelig en betrouwbaar is, is het antwoord waarschijnlijk ING.&#8217;
&#8216;Kijk,&#8217; zegt Jue, &#8216;ik begrijp het sterke Postbankgevoel van sommige klanten best. Maar het gaat om de service, niet om de naam. Mensen zijn bang dat die service ook verandert. Ik zeg van niet, maar je gelooft me of je gelooft me niet. Eerst zien, dan geloven is een heel Nederlandse houding. Daar is niets mis mee. Tegelijkertijd zijn er nog nooit zo weinig klanten vertrokken en zoveel klanten bijgekomen als het afgelopen jaar. Dat is opvallend, maar ook niet heel apart. In België was ik betrokken bij het samenvoegen van een aantal verzekeringsmaatschappijen, waaronder BBL, onder de naam ING. Dat deed in het begin ook pijn. Maar voor de fusie hadden de maatschappijen een premie-inkomen van vijfhonderd miljoen euro. Daarna was het meer dan twee miljard. Nu weet men niet meer beter. Ik heb mensen in het bestuur die de naam van de Postbank hebben opgebouwd. Als ze dat is gelukt, waarom zouden ze het dan niet opnieuw voor elkaar kunnen krijgen met de ING?&#8217;

Hidde van den Brink

Giro-oranje past bij…; SPECIAL BANKEN

Portret / Sportvissers / De elite gaat sportvissen
Peter Paul Blommers
Reclameman
&#8216;Net als de meeste vissers wil ik gewoon een hele grote vangen,&#8217; zegt Peter Paul Blommers. De baas van de Nederlandse tak van reclamebureau Ogilvy ving zijn eerste karper als klein jongetje. Het was in Duitsland, aan de Biggensee. De hele camping liep uit. Karpervissen leerde hij in 1977, in Hilversum, waar hij woonde. Vissterfte trof de Berlagevijver, alleen de karpers bleven over.
Toen was karpervissen nog niet het massavermaak dat het nu is. Er waren misschien een paar honderd gespecialiseerde karpervissers. Goed karperwater kiezen kost enorm veel tijd en energie, zegt hij. Je moet je helemaal verbinden aan het water om een mooie karper te kunnen vangen. Het zijn intelligente vissen, volgens Blommers.
In 1978 verhuisde het gezin naar Limburg. Volgens de overlevering zwom er in de gracht van kasteel Hoensbroek een monsterkarper, een legendarische vis. &#8216;Ik heb dagen en nachten aan die kasteelgracht doorgebracht,&#8217; zegt Blommers. &#8216;Ik was een jaar of zeventien en dat kasteel was gewoon van mij.&#8217;
Het werd voorjaar, maar van de vis geen spoor. De kasteelheer bezwoer hem dat het beest er rondzwom. Op een dag hing Blommers een nestkast op in de kasteeltoren. Hij keek terloops naar beneden en zag de vis die hij zo vaak tevergeefs had gezocht: &#8216;Hij was echt twee keer zo groot als alle andere karpers in de gracht, een sinaasappel tussen de mandarijnen. Een vis van 25 of 30 kilo.&#8217; Twee keer kreeg Blommers het dier aan de haak, nooit haalde hij hem binnen. Totaal onbelangrijk, oordeelt hij nu. Hij is de vis toch te slim afgeweest. &#8216;Ik was een puber en die tijd aan het water gebruikte ik om over van alles na te denken. Het was het opperste geluk. Ik zat midden in de natuur en dacht: wat is dit fabuleus. Die vis was vooral een vehikel voor dat gevoel.&#8217;
In de jaren tachtig werd het karpervissen Blommers te massaal. &#8216;Er kwamen mensen bij met wie ik echt niks heb.&#8217; Stekpezers noemt hij ze: mannen die bovenop zijn stek gingen vissen als ze zagen dat hij goed ving. &#8216;Als je nu naar de Sloterplas gaat, zijn er altijd karpervissers. Altijd. Ik weet zeker dat ik de karpers tussen hun benen zou kunnen opvissen.&#8217; Voor hem hoeft het niet meer. Het is niet te combineren met zijn werk: &#8216;Iedereen hier is afhankelijk van mijn persoonlijke energie. Die kan ik niet meer in het vissen steken.&#8217; Bovendien ontbreekt in Nederland het grote avontuur. &#8216;Het moet niet te gemakkelijk zijn, en niet te massaal. Ik wil gewoon in een afgesloten omgeving mijn geheime dingen doen. Dat is vissen voor mij.&#8217;
Wat hij nog wel mooi vindt: met zijn twee zoons, van acht en twaalf, naar de sluis bij Bennebroek en dan gewoon met de vaste lat vissen. &#8216;Je hebt geen bewuste gedachten, denkt niet aan je werk. En voor kinderen is het net als een tekening maken: zo&#8217;n bezigheid bestaat al een paar honderd jaar. De simpelste dingen hebben vaak de meeste betekenis. En na anderhalf, twee uur is het mooi geweest.&#8217;
Jankees Vendrik
Tandarts
&#8216;Het gaat om de aanbeet,&#8217; zegt snoekbaarsvisser Jankees Vendrik. &#8216;Dat geeft zo&#8217;n enorme klap, zo&#8217;n beuk. Dat is een hole in one, daar krijg je een adrenalinestoot van. Daar kan zelfs een bijzonder mooi glas wijn niet tegenop.&#8217; De toewijding aan die beuk gaat ver: &#8216;Toen mijn zoontje vijf was, zat hij op 5 december huilend bij mij in de boot. Hij werd pas stil toen hij een snoek van tachtig centimeter ving.&#8217;
In 2002 beleefde tandarts Vendrik zijn &#8216;finest hour&#8217;. Hij werd toen derde op het wereldkampioenschap snoekbaarsvissen. In die wedstrijd verspeelde hij wel tien vissen. Bij het klassieke aas dat hij gebruikte, zit de lijn vast aan een oogje op de kop van het kunstvisje. Hij ontdekte dat snoekbaarzen die van voren aanvielen met hun bek tegen de lijn stootten en niet gehaakt werden. Vier jaar werkte hij aan een revolutionair nieuw kunstaas: een nepvisje met een oogje dat langs een railtje over de rug beweegt, zodat de roofvis het ook bij de kop kan pakken. Het leverde hem een zeker aanzien op onder de Nederlandse snoekbaarsvissers.
Vendriks villa in Westbroek is klassiek ingericht. De meubels zijn van donker hout, de open haard is groot, aan de muur prijken opgezette dieren. In de woonkamer, die uitkijkt over het Utrechtse polderland, contrasteert de grote televisie met het interieur. De tandarts speelt een dvd van zijn laatste vistocht. Hij heeft altijd een camera bij zich als hij &#8211; een of twee keer in de week &#8211; op snoekbaars gaat vissen.
Op het beeldscherm zit Vendrik met een vismaat in een bootje op het Haringvliet in een dik, gewatteerd camouflagepak en met een baseballkap op zijn hoofd. Als Vendrik-op-film een monstrueuze snoekbaars van een meter uit het water haalt, springen de twee mannen in het bootje opgewonden schreeuwend op. De echte Vendrik kijkt vanaf de bank glunderend toe, sigaar in de mond, hondje op schoot.
&#8216;Ik kan ook heel gelukkig worden als ik een erg mooie vulling maak,&#8217; zegt de tandarts. Maar als hij niet kan vissen, of eens een dag niks vangt, gaat zijn humeur wel heel snel achteruit. Echt fel wordt Vendrik daarom als ter sprake komt wat zijn geliefde snoekbaars bedreigt: beroepsvissers hebben het op het beest gemunt en er wordt gestroopt bij het leven. Sportvissers nemen miljoenen kilo&#8217;s vis mee voor de pot. En Vendrik? Hij niet, hij lust geen vis. Hij wil alleen maar meer vangen. &#8216;Want tien keer de beuk is leuker dan een keer.&#8217; Hij kan het niet helpen. &#8216;C&#8217;est une maladie.&#8217;
Hyppo Wanders
Directeur van een communicatiebureau
Alle natuur in Nederland is gecultiveerd, behalve die onder water, zegt Hyppo Wanders, creatief directeur van een Utrechts communicatiebureau. &#8216;Het is de laatste wildernis. Er spelen zich onder water zulke drama&#8217;s af. Er wordt elk moment van de dag gevochten op leven en dood. Mensen zouden ervan schrikken als dat boven water zou gebeuren.&#8217; Als je daar eenmaal aan verslingerd raakt, zegt Wanders, wil je deel gaan uitmaken van dat leven. En dat kan maar op één manier, vindt hij.
Wanders was nog maar een jongen. Met zijn moeder ging hij per trein naar Griekenland. Ergens in het noorden van &#8211; toen nog &#8211; Joegoslavië kwam de trein tot stilstand, midden op een brug. &#8216;Het raam van de trein was een uitsnede, als een foto. Ik zag aan weerszijden bergen en middenin een prachtige stroom, waarin twee mannen aan het vliegvissen waren. Het was zo&#8230; esthetisch verantwoord.&#8217;
Nu heeft hij over de hele wereld gevist. Noord-Amerika is misschien wel het mooist. Het buitenleven is er veel belangrijker dan hier. Als je de mensen daar echt wilt leren kennen, moet je gaan vissen, zegt hij. &#8216;Mijn hengel is in de loop der jaren steeds meer een excuus geworden. Het is mijn wandelstok.&#8217;
In Nederland bestaat die cultuur tot Wanders&#8217; spijt niet. &#8216;Wij hebben geen prachtige, culturele vishistorie, zoals Frankrijk, Engeland of de VS. Nederland heeft nou eenmaal geen schrijvers als Hemingway.&#8217; In Nederland was vissen voor mensen die geen geld hadden om naar de slager te gaan, zegt hij. En vliegvissen, zoals hij doet, heet elitair te zijn. Zelfs vliegvissers zijn soms verbaasd als hij vertelt dat je met de vliegenhengel ook in de Hollandse polder prima uit de voeten kunt.
Een vis verleiden om toe te happen, dat maakt het zo spannend, vindt Wanders. Je moet vooral heel goed kijken. Forellen bijvoorbeeld staan gewoon stil in het water, achter een steen, uit de stroom. Die plekken leerde Wanders feilloos herkennen. &#8216;Forel wacht op voorbijdrijvende insecten, maar je moet wel weten op welke insecten. Je zoekt een vlieg uit die het meest op dat insect lijkt. Een paar schijnworpen, dan raakt de vlieg het water, iets stroomopwaarts van de vis. Hij drijft over de plek waar de vis staat. Niks. Je werpt nog een keer. Weer niks. Je werpt een derde keer. De vlieg lijkt de forel voorbij te drijven. Dan zie je een klein kolkje in het water en de vlieg is weg. Je hebt hem verleid. Je kunt hem niet dwingen, maar je hebt het toeval zo veel mogelijk beperkt. Dat moment, dat voelt als klaarkomen.&#8217;
Hans van Manen
Jurist
Toen jurist Hans van Manen vijf jaar oud was, hing hij wel eens een touwtje met een wurm eraan in het water, om salamanders te vangen. Als je het voorzichtig optilde, bleven de beestjes &#8211; ook zonder haakje &#8211; gewoon hangen.
Heel dicht bij de natuur zijn, daar draait het voor Van Manen om. &#8216;There is more to fishing than catching fish, zeggen de Engelsen. Vissen vergemakkelijkt de dagelijkse beslommeringen. Het feit dat die natuur nog bestaat, geeft me rust.&#8217; In Nederland is het niet altijd een onverdeeld genoegen. De etiquette onder vissers laat nog wel eens te wensen over. Als je vist, heb je de ruimte nodig. Hier lopen andere vissers pal voor je langs als je een mooie visstek hebt gevonden. &#8216;Neem nou het Oostvoornse meer: je denkt toch niet dat Van Manen daar gaat vissen?&#8217; vraagt hij.
Mooie visplekken zijn er natuurlijk genoeg. Van Manen gebaart naar het raam. Zijn achtertuin grenst aan een prachtig meertje aan de rafelrand van Breda. De ondergaande zon zet de rietkragen in vlam. &#8216;Als ik om die rietkraag heen roei, kan ik de mooiste vissen vangen. Snoek, grote ruisvoorns.&#8217; Maar liever gaat hij naar het buitenland. Zalmvissen is het summum. &#8216;Zalm is een enigma. Het is een heel sterke vis, maar tegelijkertijd heel kwetsbaar; een symbool voor de natuur.&#8217; Zalm is ook een simpele vis, volgens Van Manen. En zo hoort het: simpel. &#8216;Wíj maken er iets ingewikkelds van,&#8217; zegt hij over de sportvissers.
Hij haalt er een dik boek bij, over de geschiedenis van de zalmvisserij rond de Biesbosch. Allemaal verleden tijd. De Rijn was ooit de mooiste zalmrivier in de wereld. Nu is Van Manen betrokken bij de herintroductie van de zalm in Nederland. Dat is een moeizaam proces: bij de trek stroomopwaarts over onze rivieren komen ze zoveel hindernissen tegen. Er zijn waterkrachtcentrales, waarvan de turbines grote hoeveelheden trekvis vermalen. Er zijn beroepsvissers, die volgens Van Manen te veel vissen verschalken die ze helemaal niet mogen vangen. Hij vindt het niet erg dat zijn grote hobby hem ook zijn grootste ergernissen oplevert. Het gaat om de natuur. Maar de vis moet natuurlijk wel uit het water gehaald worden. &#8216;Verspelen deed je als klein kind,&#8217; zegt Van Manen. Eerst pakt de zalm je aas: &#8216;Bop!&#8217; zegt hij. En dan land je hem.
Watersense, gevoel voor het water, dat heb je nodig als visser. Dat is meer dan ervaring: &#8216;Ik kan ook een rivier lezen die ik nog nooit eerder heb gezien.&#8217; Een heleboel mensen zouden baat hebben bij een beetje meer watersense, denkt Van Manen. &#8216;Er worden pakketten gemaakt voor basisscholen, om de kinderen iets over het onderwaterleven te leren, maar die worden nauwelijks gebruikt.&#8217; Van Manens vrouw staat voor de klas. Zo&#8217;n pakket kwam ook op haar basisschool binnen, maar geen van haar collega&#8217;s wilde er iets mee doen. &#8216;Leer die kinderen nou gewoon vissen. Dan hoeven ze later ook niet op straat rond te hangen.&#8217;
Albert van den Brink Hartchirurg
Hartchirurg Albert van den Brink wil na zijn werk in het AMC nog wel eens een hengel uitwerpen, maar niet om de dag te overpeinzen. &#8216;Ik denk nooit aan mijn werk tijdens het vissen,&#8217; zegt de chirurg. &#8216;Het is net niet helemaal mediteren, maar het komt wel in de buurt.&#8217; Golfen heeft hij ook geprobeerd, maar het lag hem niet. Als hij naar het buitenland moet voor een congres zoeken zijn collega&#8217;s vaak een golfbaan op. Hij heeft van tevoren uitgezocht of er mooi viswater in de buurt is. Een hengel heeft hij altijd in zijn koffer. Vangdrang noemt hij het wel. Het is jagen, oerinstinct, denkt Van den Brink. &#8216;Ik ben vanmorgen naar de groenteboer en naar de slager geweest. Dat is eigenlijk ook jagen.&#8217;
&#8216;Als je wilt, kunnen we wel een snoek gaan vangen,&#8217; zegt Van den Brink in zijn Amstelveense woonkamer. Even later start hij de auto. De enorme hond van het gezin gaat in de achterbak. Ze moet uitkijken voor de haakjes met kunstaas die op de wielkasten in de bekleding zijn gestoken. Boven de achteruitkijkspiegel zit nog meer kunstaas in de stof geprikt. Vliegen en nimfen zijn het, kunstig gebonden nabootsingen van echte insecten en hun kroost. De hartchirurg draagt een stevige groene broek, een zware groene jas en laarzen. Het is een korte rit naar het Amsterdamse bos.
In een bocht van een brede sloot, vlak naast een brug, werpt hij in. Met een paar flinke zwiepen brengt hij de lichte lijn in de lucht. Vliegvissers gebruiken geen zwaar aas om in te werpen; de lijn moet als een zweep in de lucht worden gehouden door hem naar voor en naar achteren te laten vlieden. Stukje bij beetje geeft Van den Brink meer lijn, tot hij met zijn aas bijna de overkant van de brede sloot haalt. Dan laat hij de vlieg het water raken. Vlieg is trouwens een misleidende naam. Hoewel het kunstaas vederlicht is, moet het een klein visje voorstellen. In het water dansen de gele pluimen als vinnen. Met de hand haalt Van den Brink de lijn met korte rukjes binnen. Als de namaakvis weer bijna aan land is, schuift Van den Brink een paar meter op en werpt opnieuw. Met grote precisie plaatst hij de vlieg onder de overhangende boomtakken aan de andere oever.
Al bij de vijfde worp is het raak. Halverwege de sloot grijpt een snoek van zo&#8217;n halve meter de vlieg. Hij worstelt op de grens van water en lucht. Het klotst en kolkt, de glimmende flank van de roofvis schittert in het daglicht. Dan bevrijdt hij zich van de haak en wordt het water weer stil. Van den Brinks dag is goed. Zijn vangdrang is gestild.

Vangdrang

Wereldfoto
Het lijkt wel of de jongste zoon net terug is van wintersport: hij heeft zijn kekke snowboardoutfit nog aan. Pa wacht naast de auto, grote broer laadt de tassen in. Maar de Britse prins Harry (23) komt niet van de piste, hij komt terug uit Afghanistan. Tien weken duurde de tour of duty van de tweede luitenant. De jongste zoon van kroonprins Charles at geitenvlees met de Gurkha&#8217;s, de taaie Nepalese strijders in Britse dienst, en schoot op echte talibanstrijders.
Omdat Harry geen koninklijke schietschijf mocht worden, maakte het Britse koningshuis de afspraak met de pers dat die niets zou laten uitlekken over Harry&#8217;s verblijf in den vreemde. In ruil daarvoor kregen de media uitgebreide interviews met de prins, af te drukken na zijn terugkeer in Engeland. Een Amerikaanse website gooide roet in het eten. Drudge Report onthulde Harry&#8217;s missie, en de prins werd halsoverkop naar huis gevlogen.
De mediastilte leidde hier en daar tot debat. Wat bewoog die gewoonlijk zo roddelzieke Britse pers ertoe dit nieuws stil te houden? En sinds wanneer is het een Britse gewoonte om royals anoniem naar het slagveld te sturen? The Guardian deed vorige week aan introspectie: &#8216;Niemand had het een goed idee gevonden om Henry V of Richard III te verstoppen als ze hun vijanden bestreden.&#8217;
Toch zal zijn uitzending noch de voormalige feestprins, noch de Britse pers imagoschade opleveren. Het overheersende sentiment is dat de prins een held is en dat de media zich keurig hebben gedragen. Sensatiekrant The Sun kopte in chocoladeletters: &#8216;Our army of readers salutes you, Harry&#8217;.
De vorige keer dat Harry in legeruniform op de voorpagina van die krant stond, was de toon minder vleiend. In 2005 werd de prins op een verkleedpartijtje gefotografeerd met een Duits uniform aan en een hakenkruis op zijn mouw. &#8216;Harry the Nazi&#8217;, luidde de kop toen. Als pr-stunt zijn de tien Afghaanse weken van de playboyprins dubbel en dwars geslaagd.

Thuiskomst van het prinsenkind

Voor stuudjes en streetkids

<div class="wpg-element paragraph">
26-01-2008 Door Hidde van den Brink
Pensioenfonds PGGM haalt zijn geld weg uit het Chinese staatsoliebedrijf PetroChina omdat het de Soedanese regering steunt. Volgens Vluchtelingenwerk Nederland ‘in financiële termen onbelangrijk’, maar toch een succes.
Vermogensbeheerder PGGM heeft zijn investeringen in het Chinese staatsoliebedrijf PetroChina teruggetrokken, omdat die onderneming de Soedanese regering, en daarmee het geweld in Darfur, steunt. Het gaat om een investering van zevenendertig miljoen euro. PGGM belegt voor het pensioenfonds zorg en welzijn in totaal ruim achtentachtig miljard euro. Dat is het pensioengeld van meer dan twee miljoen Nederlanders. 
PGGM had de oliereus al eerder, zonder succes, aangesproken op zijn gedrag. Het zou niet alleen gaan om financiële steun aan de regering in Khartoem, maar ook om geweld en mensenrechtenschendingen door veiligheidspersoneel van het oliebedrijf in Darfur.
De actie van PGGM leek volgens de woordvoerder weinig indruk te maken op de Chinezen: ‘We zijn een grote belegger, maar PetroChina is een erg groot bedrijf, met heel veel aandeelhouders.’ Met een geschatte waarde van ongeveer vijfhonderd miljard euro is PetroChina de duurste onderneming ter wereld.
Vrij Nederland berichtte eerder dat PGGM voor zo’n vijfentachtig miljoen euro aandelen had in twaalf bedrijven die op de zwarte lijst van de Sudan Divestment Task Force staan (zie www.vn.nl). Die Amerikaanse groep is ontstaan uit het studentenprotest tegen het geweld in Darfur. Pensioenfonds ABP, dat ruim driehonderdveertig miljoen euro in de controversiële bedrijven heeft zitten, heeft nog geen aandelenverkoop aangekondigd.
Het is voor het eerst dat PGGM een bedrijf vanwege mensenrechtenschendingen uitsluit. Eerder verkocht de vermogensbeheerder wel zijn aandelen in makers van omstreden wapentuig. Tegelijkertijd met het afstoten van de aandelen PetroChina, verkocht PGGM zijn belang in nog eens vier wapenfabrieken.
Volgens PGGM is het goed mogelijk dat meer bedrijven om mensenrechten­schendingen worden uitgesloten. De vermogensbeheerder is in gesprek met nog eens eenenzestig verdachte bedrijven. De woordvoerder bevestigt dat meer bedrijven vanwege Darfur op de zwarte lijst van eenenzestig staan. Andere bedrijven op de lijst zijn onder meer betrokken bij mensenrechtenschendingen in Birma. Als de ondernemingen zich doof houden voor de kritiek van PGGM, worden ze eveneens uit de aandelenportefeuille gehaald.
Stichting Vluchteling heeft Darfur samen met de Sudan Divestment Task Force onder de aandacht van de Ne­der­landse pensioenfondsen gebracht. De organisatie was in november nauw betrokken bij de actieweek ‘Tot Zover Darfur’. Yousef Rahman van Stichting Vluchteling noemt de stap van PGGM ‘in financiële termen onbelangrijk’, maar ziet hem toch als een succes: ‘Er had allang een VN-vredesmacht in Darfur moeten zitten, maar die wordt steeds vertraagd. Door dit soort acties blijft Darfur op de agenda van de Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking. Zij kunnen weer druk uitoefenen op het hoogste politieke niveau.’ 
</div>

PGGM uit Chinese olie om Darfur

Darfur / Twijfelachtige investeringen
Nederlandse pensioenfondsen hebben honderden miljoenen euro’s belegd in bedrijven die de Soedanese regering en daarmee indirect het geweld in Darfur steunen. Het gaat om ondernemingen die op de zwarte lijst van de Amerikaanse Sudan Divestment Task Force staan. Die Task Force komt voort uit het Amerikaanse studentenprotest tegen het geweld in Darfur (zie ook VN 44 en het dossier Dar­fur op www.vn.nl). Op basis van de lijst hebben twintig Amerikaanse staten wetten aangenomen die investeerders moeten ontmoedigen geld in de genoemde ondernemingen te steken. De Amerikaanse federale overheid heeft een soortgelijke wet in de maak. In Nederland bestaat dergelijke wetgeving niet.
De twee grootste Nederlandse pensioenfondsen PGGM en ABP hebben aandelen in respectievelijk twaalf en veertien ondernemingen die de Task Force aanmerkt als grootste boosdoeners, waaronder het Chinese staatsoliebedrijf PetroChina. Bij PGGM gaat het om een bedrag van bijna 85 miljoen euro. ABP heeft een belang van ruim 340 miljoen in de controversiële ondernemingen (zie kader). Bovendien hebben de twee een veelvoud van die bedragen gestoken in bedrijven waarbij volgens de Task Force in het verleden vraagtekens werden geplaatst en waarvan het niet zeker is of ze hun leven hebben gebeterd.
Eerder dit jaar kwamen de pensioenfondsen ook in opspraak, toen het televisieprogramma Zembla onthulde dat ze pensioengeld belegden in fabrikanten van omstreden wapentuig zoals clusterbommen en landmijnen. Daarop scherpten de fondsen hun uitsluitingscriteria aan. Sinds dit jaar publiceren PGGM en ABP een volledige lijst van ondernemingen waarin zij investeren op internet.
In juni heeft PGGM op aandringen van PvdA-Kamerleden Van Dam en Waalkens het Indiase Oil and Natural Gas Company (ONGC) en het Chinese PetroChina aangesproken op hun banden met de Soedanese regering. De parlementariërs stelden in diezelfde periode Kamervragen over onder meer het belang van de pensioenfondsen in de twee omstreden bedrijven. Minister Koenders van Ontwikke­lingssamenwerking antwoordde toen dat de pensioenfondsen hun investeringen afdoende verantwoordden. Overheidsbemoeienis vond hij niet op zijn plaats.
PGGM zet periodiek op zijn website welke bedrijven vanwege slecht gedrag uit de portefeuille zijn gegooid, en welke hun leven hebben gebeterd op aandringen van het pensioenfonds. Op geen van die lijsten komt ONGC of PetroChina voor; de bedrijven waaruit PGGM zich dit jaar heeft teruggetrokken, zijn alle actief in de wapenindustrie.
Deze zomer is PGGM begonnen met het doorlichten van alle ruim vierduizend bedrijven waarin wordt belegd, waarbij specifiek wordt gekeken naar mensenrechtenschendingen. Bij het uitbreken van de crisis in Darfur in 2003 was het volgens de woordvoerder ‘onder het beleid dat toen gold’ niet mogelijk snel actie te ondernemen tegen bedrijven die Khartoem trouw bleven. ‘Het klinkt cru, maar als zich een nieuwe situatie à la Darfur zou voordoen, kunnen we veel sneller in actie komen,’ volgens de woordvoerder. Of er op dit moment dan wel tegen de ondernemingen op de Amerikaanse lijst wordt opgetreden, kan hij niet zeggen.
ABP wil net als PGGM niet kwijt of het de duimschroeven van de bij Darfur betrokken bedrijven inmiddels heeft aangedraaid, omdat informatie over (plannen voor) aan- of verkopen van aandelen door een grote partij als ABP ‘marktverstorend kan werken’. Een woordvoerder laat per e-mail weten dat het fonds een aantal bedrijven heeft ‘benaderd om opheldering te geven’ over hun activiteiten in Soedan, maar of dat iets heeft opgeleverd en zo ja, wat, wil hij niet zeggen.
Onderneming PGGMABP
PetroChina/CNPC 26,2132,2
Petronas 5,98,7
Oil and Natural Gas Corporation 0,910,7
Sinopec Group 2,583,1
Lundin Petroleum 14,8
Petrofac 9,6
Weatherford 8,219,5
Wärtsilä Oyj 10,819,4
Bharat Heavy Electricals Ltd 0,49,9
Harbin Power Equipment 0,12,1
Company Ltd Alstom 19,038,7
Mitsui Engineering and Shipbuilding Co Ltd 1,02,8
Scomi Group Berhad 0,2
Weir Group Plc 0,7
Electricity Generating Public Company Ltd 0,30,4
Totaal, in miljoenen euro’s 84,9343,2

Pensioengeld spekt regering Soedan

<div class="wpg-element paragraph">
10-11-2007 Door Hidde van den Brink
Nederlandse pensioenfondsen blijken miljoenen te steken in ondernemingen die investeren in Soedan. ABP heeft een aantal bedrijven ‘benaderd om opheldering te geven’.
Nederlandse pensioenfondsen hebben honderden miljoenen euro’s belegd in bedrijven die de Soedanese regering en daarmee indirect het geweld in Darfur steunen. Het gaat om ondernemingen die op de zwarte lijst van de Amerikaanse Sudan Divestment Task Force staan. Die Task Force komt voort uit het Amerikaanse studentenprotest tegen het geweld in Darfur (zie ook VN 44 en het dossier Dar­fur). Op basis van de lijst hebben twintig Amerikaanse staten wetten aangenomen die investeerders moeten ontmoedigen geld in de genoemde ondernemingen te steken. De Amerikaanse federale overheid heeft een soortgelijke wet in de maak. In Nederland bestaat dergelijke wetgeving niet. 
De twee grootste Nederlandse pensioenfondsen PGGM en ABP hebben aandelen in respectievelijk twaalf en veertien ondernemingen die de Task Force aanmerkt als grootste boosdoeners, waaronder het Chinese staatsoliebedrijf PetroChina. Bij PGGM gaat het om een bedrag van bijna 85 miljoen euro. ABP heeft een belang van ruim 340 miljoen in de controversiële ondernemingen (zie kader). Bovendien hebben de twee een veelvoud van die bedragen gestoken in bedrijven waarbij volgens de Task Force in het verleden vraagtekens werden geplaatst en waarvan het niet zeker is of ze hun leven hebben gebeterd.
Eerder dit jaar kwamen de pensioenfondsen ook in opspraak, toen het televisieprogramma Zembla onthulde dat ze pensioengeld belegden in fabrikanten van omstreden wapentuig zoals clusterbommen en landmijnen. Daarop scherpten de fondsen hun uitsluitingscriteria aan. Sinds dit jaar publiceren PGGM en ABP een volledige lijst van ondernemingen waarin zij investeren op internet. 
In juni heeft PGGM op aandringen van PvdA-Kamerleden Van Dam en Waalkens het Indiase Oil and Natural Gas Company (ONGC) en het Chinese PetroChina aangesproken op hun banden met de Soedanese regering. De parlementariërs stelden in diezelfde periode Kamervragen over onder meer het belang van de pensioenfondsen in de twee omstreden bedrijven. Minister Koenders van Ontwikke­lingssamenwerking antwoordde toen dat de pensioenfondsen hun investeringen afdoende verantwoordden. Overheidsbemoeienis vond hij niet op zijn plaats.
PGGM zet periodiek op zijn website welke bedrijven vanwege slecht gedrag uit de portefeuille zijn gegooid, en welke hun leven hebben gebeterd op aandringen van het pensioenfonds. Op geen van die lijsten komt ONGC of PetroChina voor; de bedrijven waaruit PGGM zich dit jaar heeft teruggetrokken, zijn alle actief in de wapenindustrie. 
Deze zomer is PGGM begonnen met het doorlichten van alle ruim vierduizend bedrijven waarin wordt belegd, waarbij specifiek wordt gekeken naar mensenrechtenschendingen. Bij het uitbreken van de crisis in Darfur in 2003 was het volgens de woordvoerder ‘onder het beleid dat toen gold’ niet mogelijk snel actie te ondernemen tegen bedrijven die Khartoem trouw bleven. ‘Het klinkt cru, maar als zich een nieuwe situatie à la Darfur zou voordoen, kunnen we veel sneller in actie komen,’ volgens de woordvoerder. Of er op dit moment dan wel tegen de ondernemingen op de Amerikaanse lijst wordt opgetreden, kan hij niet zeggen.
ABP wil net als PGGM niet kwijt of het de duimschroeven van de bij Darfur betrokken bedrijven inmiddels heeft aangedraaid, omdat informatie over (plannen voor) aan- of verkopen van aandelen door een grote partij als ABP ‘marktverstorend kan werken’. Een woordvoerder laat per e-mail weten dat het fonds een aantal bedrijven heeft ‘benaderd om opheldering te geven’ over hun activiteiten in Soedan, maar of dat iets heeft opgeleverd en zo ja, wat, wil hij niet zeggen.
</div>
<table summary="" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" width="100%" style="float: left; ">
<colgroup>
<col width="250" />
<col width="50" />
<col width="50" /> </colgroup>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Onderneming </td>
<td class="normal" valign="top">PGGM</td>
<td class="normal" valign="top">ABP</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">PetroChina/CNPC </td>
<td class="normal" valign="top">26,2</td>
<td class="normal" valign="top">132,2</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Petronas </td>
<td class="normal" valign="top">5,9</td>
<td class="normal" valign="top">8,7</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Oil and Natural Gas Corporation </td>
<td class="normal" valign="top">0,9</td>
<td class="normal" valign="top">10,7</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Sinopec Group </td>
<td class="normal" valign="top">2,5</td>
<td class="normal" valign="top">83,1</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Lundin Petroleum </td>
<td class="normal" valign="top">14,8</td>
<td class="normal" valign="top"> </td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Petrofac </td>
<td class="normal" valign="top">9,6</td>
<td class="normal" valign="top"> </td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Weatherford</td>
<td class="normal" valign="top">8,2</td>
<td class="normal" valign="top">19,5</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Wärtsilä Oyj </td>
<td class="normal" valign="top">10,8 </td>
<td class="normal" valign="top">19,4 </td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Bharat Heavy Electricals Ltd </td>
<td class="normal" valign="top">0,4</td>
<td class="normal" valign="top">9,9 </td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Harbin Power Equipment Company Ltd </td>
<td class="normal" valign="top">0,1</td>
<td class="normal" valign="top">2,1</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Alstom </td>
<td class="normal" valign="top">19,0</td>
<td class="normal" valign="top">38,7</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Mitsui Engineering and Shipbuilding Co Ltd </td>
<td class="normal" valign="top">1,0</td>
<td class="normal" valign="top">2,8</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Scomi Group Berhad </td>
<td class="normal" valign="top"> </td>
<td class="normal" valign="top">0,2</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Weir Group Plc </td>
<td class="normal" valign="top"> </td>
<td class="normal" valign="top">0,7</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Electricity Generating Public Company Ltd </td>
<td class="normal" valign="top">0,3</td>
<td class="normal" valign="top">0,4</td>
</tr>
<tr>
<td class="normal" valign="top">Totaal, in miljoenen euro’s </td>
<td class="normal" valign="top">84,9</td>
<td class="normal" valign="top">343,2 </td>
</tr>
</table>

Oprichter van Akvo.org
Akvo is een revolutionair internetproject. Het doel is zoveel mogelijk kennis binnen de watersector gemakkelijk beschikbaar te maken, en de geldstromen voor ontwikkelingsprojecten in goede banen te leiden. Het idee is gebaseerd op websites als Wikipedia en Ebay. In Nederland vond ik mijn eerste sponsors. Nu, een jaar later, is de website Akvo.org gelanceerd. In India begint het al echt een hit te worden, en deze week gaat prins Willem-Alexander het project tijdens het staatsbezoek aan dat land onder de aandacht brengen. Als alles goed gaat, worden daar in 2008 de eerste pilotprojecten opgestart. FMO, de Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden, heeft net financiële steun toegezegd.
Ik vind het leuk om bedrijven te beginnen, om zaken aan te zwengelen. Ik kom uit de IT-wereld; ik werk al bijna twintig jaar met internet. De laatste twaalf jaar ben ik eigen baas. Een paar jaar geleden besloot ik dat ik meer wilde doen. Uiteindelijk draaide wat ik deed enkel om geld, en ik wilde mijn tijd zinvoller besteden.
Milieuvraagstukken fascineren me. Een paar jaar geleden nam ik een sabbatical, verhuisde van Londen terug naar Zweden, en begon een studie aan de universiteit van Stockholm. Mijn opleiding elektrotechniek heb ik nooit afgemaakt, maar straks ben ik wel afgestudeerd milieuwetenschapper. Een entrepreneur was ik al, en hoe je een web­site bouwt, begrijp ik ook, maar ik wilde vak­inhoudelijke kennis opdoen.
Een van de eerste projecten waarmee ik me bezighield, was Seawater Greenhouse, een Engels bedrijf. Dat had een geweldig idee voor een kas die van zout water zoet water kan maken. Zo kun je in droge gebieden langs de kust voedsel verbouwen waar dat eerder onmogelijk was. Dat project wakkerde mijn belangstelling voor waterproblematiek aan. Bijna een kwart van de wereldbevolking heeft geen schoon drinkwater!
Ik wilde weten welke problemen er speelden in de watersector en werd een vaste bezoeker van de wereldwaterweek in Stockholm. Het tweede jaar dat ik daar was, merkte ik al dat heel veel mensen gefrustreerd zijn. De winnaar van de Stockholm Waterprijs van vorig jaar, professor Biswas, liet dat duidelijk merken. De strekking van zijn verhaal was: de sector is traag en in zichzelf gekeerd, we bereiken jonge mensen niet, we maken geen gebruik van de nieuwste technologieën om kennis uit te wisselen. Veel van de problemen die hij schetste, herkende ik, omdat ze ook in de softwarewereld gespeeld hebben.
De open source gemeenschap op internet heeft voor heel veel van die problemen een oplossing geformuleerd. De essentie is dat mensen hun werk, hun kostbaarste bezit, gratis ter beschikking stellen aan zoveel mogelijk andere mensen. Dat soort ideeën zou je ook kunnen toepassen op de watersector. Dat zei ik tijdens de wereldwaterweek ook tegen professor Biswas. Na de sessie kwam Jeroen van der Sommen van het Netherlands Water Partnership naar me toe. Zijn organisatie verzamelt allerlei Nederlandse bedrijven en instellingen die zich met water bezighouden onder één paraplu. Hij zei: ‘Ik ben hier, ik luister, wat is je visie?’ Ik zei: ‘We moeten de kennisuitwisseling helemaal anders aanpakken. We moeten zoiets hebben als Wikipedia, zodat iedereen kan bijdragen en de informatie voor iedereen beschikbaar is.’ Daar praatten we een tijdje over tot Jeroen zei: dit gaan we doen. Het NWP werd partner in het project, en nam een enorm netwerk en heel veel kennis mee. Mijn team van IT-mensen heeft connecties in de internetwereld en de knowhow om slimme websites te bouwen.
Heel veel van wat de watersector doet, is eigenlijk al open source. Hoe je de beste waterpomp bouwt, is geen geheim: NWP drukte boekjes die als een soort minigids fungeren. Die waren bedoeld voor bijvoorbeeld ambtenaren die zich met het onderwerp bezighielden, maar die geen expert waren. Die boekjes waren razend populair, ze vlogen de deur uit. Daarna begonnen mensen te bellen: kunnen we die boekjes niet in het Frans vertalen, in het Spaans, in het Chinees? Dat is gebeurd, maar je kunt er maar een beperkt aantal drukken. Bovendien zijn ze statisch als ze eenmaal gedrukt zijn. De inhoud van die boekjes is het eerste wat we op onze versie van Wikipedia, de Akvopedia, hebben gezet.
Dat is pas het begin: alle informatie die er is, moet veel gemakkelijker toegankelijk worden. Iemand uit de Filippijnen vertelde me dat hij een half jaar nodig had gehad om een oplossing voor zijn watervraagstuk bij elkaar te sprokkelen. Die tijd is er niet voor elk project. Als we de Millennium Development Goals willen halen, moeten de komende acht jaar vijfennegentigduizend huishoudens de beschikking krijgen over basale sanitaire voorzieningen, per dág. Dat zijn heel veel waterputten en wc’s.
Behalve kennis zijn geldtransacties een groot probleem. Het gekke is dat er genoeg geld voorhanden is: overheden, banken en particulieren hebben heel veel over voor ontwikkelingswerk in de watersector. Vooral financiële instellingen willen laten zien dat ze projecten in hun portfolio hebben die geen bakken met geld binnenbrengen, maar die wel een groter goed dienen. De moeilijkheid is om het geld daar te krijgen waar het nodig is. Via instellingen voor microfinanciering kun je projecten van rond de duizend euro aanpakken. Maar ik sprak met de SNS-bank en daar zeiden ze: we moeten minimaal honderdduizend euro uitlenen, anders worden de transactiekosten te hoog en kunnen we er niks meer aan verdienen. Tussen die twee uitersten gaapt een gigantisch gat, terwijl daar nu juist de meeste lokale initiatieven te vinden zijn. Een typisch ontwikkelingsproject kost ergens tussen de vijf- en tienduizend euro.
De tweede functie van Akvo is het beschikbare geld direct op de juiste plek te krijgen, door voort te borduren op concepten zoals Ebay. Een ngo in, zeg, India, kan een instelling voor microfinanciering vertellen welke school schoon drinkwater en sanitaire voorzieningen nodig heeft. Samen kunnen ze berekenen hoeveel het project gaat kosten en het hele pakket, met foto’s en al, op ?Akvo.org zetten. Particulieren kunnen besluiten hun geld online aan een specifiek project te lenen, maar banken kunnen hun geld in vijftig of honderd kleine projecten steken, zonder hoge overheadkosten. En het risico van de investering wordt ook nog eens gespreid. Ik hoop dat Akvo uiteindelijk de status bereikt dat overheden een deel van hun ontwikkelingsbudget via de website besteden.
Ik ben ervan overtuigd dat het gaat werken. In Amerika heb je Kiva.org. Via die website kun je geld lenen aan mensen die een microkrediet nodig hebben, om bijvoorbeeld een winkel te openen. Die jongens die daarachter zitten, komen bij Oprah. Ze krijgen meer geld binnen dan ze over de projecten kunnen verspreiden. En iedereen weet tegenwoordig wat Wikipedia is. Ik hoef dus niemand ervan te overtuigen dat dát werkt.
We zijn geen onderneming die geld moet verdienen, het is geen competitive business. Laten we het daarom slim aanpakken: één systeem voor alle projecten, zoveel mogelijk bronnen aanboren, en vooral geen dubbel werk doen. Uiteindelijk gaat het erom dat we mensenlevens willen redden.
Thomas Bjelkeman-Pettersson
1964 Geboren in Stockholm, Zweden
1984-1985 Studie elektrotechniek, Royal Institute of Technology, Stockholm
1988-1994 Project manager, Interleaf Inc. Elektronisch documentmanagement­systemen
1995-2003 Oprichter van verschillende softwarebedrijven in Engeland en de VS: Trellis UK, ISSEL, Zezame Inc.
Sinds 2003 Business development voor Seawater Greenhouse Ltd.
Sinds 2004 Studie milieuwetenschappen, Universiteit van Stockholm, ?vermoedelijk afgestudeerd in 2008
Sinds 2006 Oprichter van Akvo

Thomas Bjelkeman-Pettersson

<div class="wpg-element lead-bold">
Wat is duurzaam? De financiële wereld spreekt liever in groentinten, van donker tot licht, van ronduit duurzaam tot ‘iets minder slecht dan niet-duurzaam’. Maar hoe meet de gewone belegger de ‘schoonheid’ van een bedrijf?
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
De AEX kent geen ‘duurzaamheidsindex’. Plannen die de Vereniging van Be­leg­gers voor Duurzame Ont­wikkeling in 2005 opperde, stierven een stille dood. Uit een onderzoek in opdracht van toenmalig staatssecretaris Karien van Gennip van Economische Zaken bleek dat er nauwelijks behoefte bestond aan een nationale index.
Dat betekent niet dat beleggers met een duurzaam geweten zomaar afgaan op hun onderbuikgevoel. Op de internationale beurzen is duurzaamheid een ingeburgerd begrip. De toonaangevende indices zijn de Dow Jones Sustainability Index en de Britse FTSE4good. Dow Jones werkt samen met Sustainable Asset Management (SAM) om te bepalen of een bedrijf in de duurzame index thuishoort. Dat gaat volgens het best in class-systeem: per sector komt de best presterende tien procent van internationaal opererende, beursgenoteerde bedrijven op de lijst. Volgens de meest recente beoordeling horen vijftien Nederlandse bedrijven in de opsomming van Dow Jones thuis. Vier daarvan zijn supersector leaders oftewel de nummers één in hun branche (zie kader). Dat is geen slechte score.
Vergrootglas Maar hoe meet je het, duurzaamheid? Onderzoeksbureaus als SAM hebben daarvoor zo hun methoden. In Nederland is Dutch Sustainability Research (DSR) uit Bunnik een belangrijke partij. DSR is medeoprichter van een internationaal netwerk van soortgelijke instituten, dat ervoor moet zorgen dat bedrijven wereldwijd volgens dezelfde criteria worden beoordeeld. Onderzoekers van DSR spitten jaarverslagen en alle andere beschikbare bedrijfsinformatie van ondernemingen door. Ze kijken naar sociale en ethische aspecten, naar milieu en corporate governance. Wat trekt een bedrijf zich aan van zijn werknemers, van zijn klanten en van de omringende wereld? Het rapport dat daarvan wordt opgesteld, gaat eerst nog naar het bestuur van de onderneming. Met goede argumenten kan het de einduitkomst beïnvloeden.
Van tevoren heeft DSR de belangrijkste duurzame thema’s bepaald. De meeste criteria gelden voor alle bedrijven, een aantal is toegespitst op een specifieke branche. De verschillende themaonderdelen leveren een eindscore op; op die manier legt DSR jaarlijks de hele AEX onder het vergrootglas (zie kader).
Dit soort lijstjes biedt de belegger een handvat, niet meer dan dat. Topper ABN Amro uit het DSR-lijstje haalt de pers meestal niet als voorvechter van duurzaam ondernemen. Dat het toch zulke hoge ogen gooit, is te danken aan een relatief transparante bedrijfsvoering, een criterium dat door de meeste onderzoekers hoog wordt aangeslagen. Een bedrijf mag best eens zondigen, als het daar maar eerlijk over is en beterschap belooft.
Afvallers Nederlandse banken bieden ook duurzame beleggingsfondsen. Die laten zich leiden door een eigen researchafdeling of door onderzoeksbureaus als DSR. De bank bepaalt welke criteria zij belangrijk vindt, DSR levert uitgebreide sector- of bedrijfsprofielen. Maar ook daarmee is duurzaamheid lastig vast te stellen. Meestal wordt eerst een schifting gemaakt: bepaalde sectoren vallen per definitie af, bijvoorbeeld de tabaksindustrie of de wapenindustrie. Uit de toegestane sectoren worden vervolgens koplopers geselecteerd. Zo gaat het bijvoorbeeld bij Triodos, een van de twee ‘groene’ banken van Nederland. Triodos koopt onderzoeksdata in bij DSR en laat dan de eigen researchafdeling er nog een keer op los om de goede balans te vinden.
Wat het voor de belegger nog ingewikkelder maakt: juist Triodos, dat samen met ASN het complete bestand van duurzame Nederlandse banken vormt, heeft als leidraad dat zo min mogelijk sectoren mogen worden uitgesloten. Liever kijkt de bank naar de activiteiten die een bedrijf ontplooit. Bemoeienis met kernenergie leidt weliswaar tot uitsluiting, maar dat betekent volgens Triodos niet dat je in geen enkel energiebedrijf kunt beleggen. En Philips maakt onderdeeltjes die óók in de defensie-industrie kunnen worden gebruikt, maar dat laat onverlet dat ze duurzame koploper zijn. 
Die nuancering siert de bank, maar het kan het voor de belegger juist verwarrend maken. Die weet niet waar hij aan toe is als hij de uitgebreide verantwoording bij de beleggingsfondsen niet bestudeert. Klanten van Triodos kunnen hun geld bij wijze van duurzaam beleggen zelfs in de auto-industrie steken, volgens het principe: auto’s worden toch gemaakt, laat het dan zo duurzaam mogelijk gebeuren. Aandeelhouders kunnen de koers van een bedrijf immers beïnvloeden door gebruik te maken van hun stemrecht.
Tumult In de meest extreme vorm van duurzaam beleggen wordt die lijn nog verder doorgetrokken. Sommige beleggers kopen het liefst zogenoemde sin stocks of vice funds. Dat betekent dat hun geld naar de slechtst presterende bedrijven gaat, die vervolgens een hoop tumult op hun aandeelhoudersvergadering mogen verwachten. Het motto: bij de slechtst presterende bedrijven valt de meeste duurzaamheidswinst te halen. Deze praktijk komt vooral voor in de Verenigde Staten.
Behalve geld kost het veel tijd om notoire wanpresteerders te ‘bekeren’. Een bank als Triodos gaat wel graag in discussie. Rosl Veltmeijer, hoofd van de onderzoeksafdeling van de bank, kent minstens één geval waarin die aanpak succesvol was. Bij een screening bleek dat Deutsche Telekom het in Congo gewonnen coltan in zijn mobieltjes verwerkte. Met de opbrengst van de verkoop van dat erts wordt een rebellenoorlog gefinancierd. Nadat Triodos het bedrijf hiervan op de hoogte had gebracht, besloot het zijn coltan elders in te kopen.
Het voorbeeld illustreert ook hoe gedetailleerd de kennis moet zijn van duurzaamheidonderzoekers. Bovendien, grote, beursgenoteerde bedrijven zijn vaak op zoveel plaatsen en in zoveel bedrijfstakken actief, dat er – als je lang genoeg zoekt – altijd wel iets te vinden is. Het belangrijkste vraagstuk voor geïnteresseerden in duurzaam beleggen is dan ook niet ‘wil je duurzaam beleggen?’ maar ‘hoe duurzaam wil je het hebben?’
Wie aan de veilige kant wil zitten, kan terecht bij een beleggingsfonds als het pioniersfonds van Triodos. Dat bestaat niet zonder meer uit bedrijven die goed presteren op het gebied van duurzaamheid, maar uit bedrijven die duurzame activiteiten ontplooien in de biologische landbouw of de productie van zonnecellen, bijvoorbeeld. Of doe als Triodos zelf. De bank belegt voor eigen rekening uit principe niet in beursgenoteerde bedrijven, omdat het bestuur vindt dat échte duurzaamheid zich lastig verhoudt met een beursnotering.
</div>

De duurzaamheidsindex. Zoet beleggen

De duurzaamheidsindex
De AEX kent geen ‘duurzaamheidsindex’. Plannen die de Vereniging van Be­leg­gers voor Duurzame Ont­wikkeling in 2005 opperde, stierven een stille dood. Uit een onderzoek in opdracht van toenmalig staatssecretaris Karien van Gennip van Economische Zaken bleek dat er nauwelijks behoefte bestond aan een nationale index.
Dat betekent niet dat beleggers met een duurzaam geweten zomaar afgaan op hun onderbuikgevoel. Op de internationale beurzen is duurzaamheid een ingeburgerd begrip. De toonaangevende indices zijn de Dow Jones Sustainability Index en de Britse FTSE4good. Dow Jones werkt samen met Sustainable Asset Management (SAM) om te bepalen of een bedrijf in de duurzame index thuishoort. Dat gaat volgens het best in class-systeem: per sector komt de best presterende tien procent van internationaal opererende, beursgenoteerde bedrijven op de lijst. Volgens de meest recente beoordeling horen vijftien Nederlandse bedrijven in de opsomming van Dow Jones thuis. Vier daarvan zijn supersector leaders oftewel de nummers één in hun branche (zie kader). Dat is geen slechte score.
Vergrootglas
Maar hoe meet je het, duurzaamheid? Onderzoeksbureaus als SAM hebben daarvoor zo hun methoden. In Nederland is Dutch Sustainability Research (DSR) uit Bunnik een belangrijke partij. DSR is medeoprichter van een internationaal netwerk van soortgelijke instituten, dat ervoor moet zorgen dat bedrijven wereldwijd volgens dezelfde criteria worden beoordeeld. Onderzoekers van DSR spitten jaarverslagen en alle andere beschikbare bedrijfsinformatie van ondernemingen door. Ze kijken naar sociale en ethische aspecten, naar milieu en corporate governance. Wat trekt een bedrijf zich aan van zijn werknemers, van zijn klanten en van de omringende wereld? Het rapport dat daarvan wordt opgesteld, gaat eerst nog naar het bestuur van de onderneming. Met goede argumenten kan het de einduitkomst beïnvloeden.
Van tevoren heeft DSR de belangrijkste duurzame thema’s bepaald. De meeste criteria gelden voor alle bedrijven, een aantal is toegespitst op een specifieke branche. De verschillende themaonderdelen leveren een eindscore op; op die manier legt DSR jaarlijks de hele AEX onder het vergrootglas (zie ?kader).
Dit soort lijstjes biedt de belegger een handvat, niet meer dan dat. Topper ABN Amro uit het DSR-lijstje haalt de pers meestal niet als voorvechter van duurzaam ondernemen. Dat het toch zulke hoge ogen gooit, is te danken aan een relatief transparante bedrijfsvoering, een criterium dat door de meeste onderzoekers hoog wordt aangeslagen. Een bedrijf mag best eens zondigen, als het daar maar eerlijk over is en beterschap belooft.
Afvallers
Nederlandse banken bieden ook duurzame beleggingsfondsen. Die laten zich leiden door een eigen researchafdeling of door onderzoeksbureaus als DSR. De bank bepaalt welke criteria zij belangrijk vindt, DSR levert uitgebreide sector- of bedrijfsprofielen. Maar ook daarmee is duurzaamheid lastig vast te stellen. Meestal wordt eerst een schifting gemaakt: bepaalde sectoren vallen per definitie af, bijvoorbeeld de tabaksindustrie of de wapenindustrie. Uit de toegestane sectoren worden vervolgens koplopers geselecteerd. Zo gaat het bijvoorbeeld bij Triodos, een van de twee ‘groene’ banken van Nederland. Triodos koopt onderzoeksdata in bij DSR en laat dan de eigen researchafdeling er nog een keer op los om de goede balans te vinden.
Wat het voor de belegger nog ingewikkelder maakt: juist Triodos, dat samen met ASN het complete bestand van duurzame Nederlandse banken vormt, heeft als leidraad dat zo min mogelijk sectoren mogen worden uitgesloten. Liever kijkt de bank naar de activiteiten die een bedrijf ontplooit. Bemoeienis met kernenergie leidt weliswaar tot uitsluiting, maar dat betekent volgens Triodos niet dat je in geen enkel energiebedrijf kunt beleggen. En Philips maakt onderdeeltjes die óók in de defensie-industrie kunnen worden gebruikt, maar dat laat onverlet dat ze duurzame koploper zijn.
Die nuancering siert de bank, maar het kan het voor de belegger juist verwarrend maken. Die weet niet waar hij aan toe is als hij de uitgebreide verantwoording bij de beleggingsfondsen niet bestudeert. Klanten van Triodos kunnen hun geld bij wijze van duurzaam beleggen zelfs in de auto-industrie steken, volgens het principe: auto’s worden toch gemaakt, laat het dan zo duurzaam mogelijk gebeuren. Aandeelhouders kunnen de koers van een bedrijf immers beïnvloeden door gebruik te maken van hun stemrecht.
Tumult
In de meest extreme vorm van duurzaam beleggen wordt die lijn nog verder doorgetrokken. Sommige beleggers kopen het liefst zogenoemde sin stocks of vice funds. Dat betekent dat hun geld naar de slechtst presterende bedrijven gaat, die vervolgens een hoop tumult op hun aandeelhoudersvergadering mogen verwachten. Het motto: bij de slechtst presterende bedrijven valt de meeste duurzaamheidswinst te halen. Deze praktijk komt vooral voor in de Verenigde Staten.
Behalve geld kost het veel tijd om notoire wanpresteerders te ‘bekeren’. Een bank als Triodos gaat wel graag in discussie. Rosl Veltmeijer, hoofd van de onderzoeksafdeling van de bank, kent minstens één geval waarin die aanpak succesvol was. Bij een screening bleek dat Deutsche Telekom het in Congo gewonnen coltan in zijn mobieltjes verwerkte. Met de opbrengst van de verkoop van dat erts wordt een rebellenoorlog gefinancierd. Nadat Triodos het bedrijf hiervan op de hoogte had gebracht, besloot het zijn coltan elders in te kopen.
Het voorbeeld illustreert ook hoe gedetailleerd de kennis moet zijn van duurzaamheidonderzoekers. Bovendien, grote, beursgenoteerde bedrijven zijn vaak op zoveel plaatsen en in zoveel bedrijfstakken actief, dat er – als je lang genoeg zoekt – altijd wel iets te vinden is. Het belangrijkste vraagstuk voor geïnteresseerden in duurzaam beleggen is dan ook niet ‘wil je duurzaam beleggen?’ maar ‘hoe duurzaam wil je het hebben?’
Wie aan de veilige kant wil zitten, kan terecht bij een beleggingsfonds als het pioniersfonds van Triodos. Dat bestaat niet zonder meer uit bedrijven die goed presteren op het gebied van duurzaamheid, maar uit bedrijven die duurzame activiteiten ontplooien in de biologische landbouw of de productie van zonnecellen, bijvoorbeeld. Of doe als Triodos zelf. De bank belegt voor eigen rekening uit principe niet in beursgenoteerde bedrijven, omdat het bestuur vindt dat échte duurzaamheid zich lastig verhoudt met een beursnotering.
Wie scoort het groenst?
De Dow Jones Sustainability Index (DJSI) toont van elke bedrijfstak de tien procent die het best presteert op het gebied van duurzaamheid. Wie de ranglijst in een sector aanvoert, heet ‘supersector leader’. Die eer valt vier Nederlandse bedrijven ten deel, elk met een eigen claim to fame. Zo scoort Unilever met het ‘ik kies bewust’-logo om een gezond eetpatroon te stimuleren. TNT gooit hoge ogen met het ‘driving clean’-beleid dat de CO2-uitstoot van het bedrijf moet terugdringen. Philips ontwikkelt alternatieven voor de energie-inefficiënte gloeilamp en Akzo richt zich op een geheel duurzame bedrijfsvoering in de weinig duurzame wereld van de chemie. Wereldwijd wordt ruim 5,5 miljard dollar belegd op basis van de DJSI.
Het Nederlandse DSR op zijn beurt licht de grootste bedrijven in de AEX door en maakt een ranglijst die laat zien hoe de duurzaamheidsprestaties van een onderneming afwijken van de gemiddelde score van bedrijven in dezelfde sector wereldwijd. Op beide lijstjes staan verrassende namen. Bedrijven die actief zijn in sectoren waar duurzaamheid minder aandacht krijgt, komen met weinig inspanningen bovenaan de lijst. Dat geldt bijvoorbeeld voor ABN Amro: de financiële sector stelt relatief weinig belang in duurzaamheidsvraagstukken.
Dat de lijstjes elkaar niet helemaal overlappen, komt doordat de criteria van DSR iets afwijken van die van SAM, het bureau dat het onderzoek voor de DJSI verricht. SAM hanteert bijvoorbeeld geen uitsluitingscriteria. In internationaal gezelschap kunnen bedrijven die op Nederlands niveau goed presteren daarom toch uit de hoogste tien procent vallen.
Nederlandse bedrijven in de Dow Jones Sustainability Index (‘Super Sector Leaders’ in groen (*))
ABN Amro
Aegon
Akzo Nobel *
ASML
Fortis
Heineken
ING
DSM
Philips *
Randstad
Reed Elsevier
TNT *
Unilever *
Wereldhave
Shell
De tien duurzaamste AEX-genoteerde bedrijven volgens Dutch Sustainability Research
ABN AMRO
ING Group
Philips
DSM
Reed Elsevier
Shell
TNT
Fortis
Akzo Nobel
Hagemeyer

Zoet beleggen; SPECIAL GROEN GELD

Fotodocument
Donderdag, 9.26 uur
De kraakperswagen, zoals de aloude vuilniswagen van de gemeentereiniging Amster­dam eigenlijk heet, houdt halt op de hoek van de Kloveniersburgwal en de Raamgracht. Voor negenen hebben de schoonmakers de blauwe zeventigliterzakken met het afval van de Vrij Nederland-redactie aan de weg gezet. Iedere avond legen zij de prullenbakken in het redactielokaal en slaan de zakken op in een container in de kelder van het gebouw.
De Kloveniersburgwal ligt aan het begin van de route die de vuilnismannen vandaag afleggen. Ze gooien de afvalzakken soepel in de vuilniswagen. Een van de twee beladers stelt de kraakpers in werking. Het mes drukt al het vuil naar voren, om ruimte te maken voor de volgende lading. De wagen kreunt en schommelt als het vuilnis wordt geplet.
13.58 uur
De vuilnistruck is vol. Veel vuilniswagens lossen hun afval eerst op een tussenstation, waar vandaan het met grotere trucks, treinen of schepen naar de afvalcentrale wordt vervoerd. Maar de wagens van de Amsterdamse reiniging leggen de korte route naar het afvalbedrijf zelf af. Via de Wes­ter­doks­dijk en de Basis­weg rijdt de vuilniswagen naar Am­ster­dam West­poort. Het landschap wordt steeds vlakker, het uitzicht wordt gedomineerd door bedrijfsloodsen en windmolens.
14.31 uur
De schoorstenen van het Afval Energie Bedrijf doemen op. De vuilniswagen maakt een laatste bocht naar links, en de chauffeur stopt voor een slagboom, bij een gebouwtje in de vorm van een vliegende schotel. Uit het dak steekt een hoge, knalrode pilaar, met daarop de drie kruizen van de stad Amsterdam.In het wegdek onder zijn wielen zit een weegbrug. Bij vertrek wordt de wagen opnieuw gewogen. Het verschil, ruim 6500 kilo, wordt in rekening gebracht. Het is een bescheiden vracht: dit type vuilniswagen is smaller en korter dan de trucks die van afvaltussenstations komen, omdat ze in het stadsverkeer uit de voeten moeten kunnen. Bovendien wordt een groot deel van de laadruimte ingenomen door de kraakpers. Per dag staan er zo’n 450 vrachtwagens op de weegbrug, samen goed voor dik 900.000 ton afval per jaar.
Als de slagboom opent, neemt de vuilniswagen de flauwe helling naar de storthal. In de grote, galmende, betonnen hal ziet de chauffeur in de muur links de stortopeningen die naar de afvalbunker leiden. Twee andere wagens kantelen met ronkende motor hopen huisvuil door de openingen. Het licht boven opening drie brandt groen. Hij remt af en rijdt zijn truck achteruit naar het gapende gat.
En daar loopt ons spoor dood.
Stortopening drie komt uit op de afvalbunker van de oude centrale van het AEB. In 1993, toen de centrale werd gebouwd, was die een technisch hoogstandje. Veertien jaar later hoeft het bedrijf zich nog steeds niet te schamen voor het werk van de ingenieurs die de afvalverbrander bedachten. Met een elektrisch rendement van ruim 22 procent hoort ook deze centrale bij de beste ter wereld. Maar achter stortopening drie wordt geen schroot in goud veranderd. Het vuilnis van de Vrij Nederland-redactie ondergaat het lot dat tonnen anoniem afval dagelijks beschoren is.
Voor het vervolg van dit verhaal is het beter om een andere vuilnistruck te volgen, die de onze daarnet passeerde. Die truck, van het particuliere ophaalbedrijf Van Gansewinkel, reed stortopening 1 tot 8 voorbij, naar het achterste gedeelte van de storthal. Het beton is daar minder grauw, en de lampen schijnen feller. Achter stortopening 9 tot 16 gaat de afvalbunker van de nieuwe HR Centrale schuil.
14.37 uur
De vuilniswagen van Van Gansewinkel is op het beeldscherm van Don Sloot verschenen. Don bemant de kraancabine in de afvalbunker van de nieuwe centrale. Officieel wordt de centrale pas volgend voorjaar geopend, maar omdat zo’n ingebruikname ingewikkelder is dan gewoon de fik erin steken, kan een aantal vuilophalers er dan al een jaar zijn afval in kwijt. Technici van het AEB draaien aan de knoppen om het verbrandingsproces te optimaliseren. Resultaat: een elektrisch rendement van dertig procent. Bijna eenderde van de energie die in het afval zit opgesloten, komt er dus als elektriciteit uit. Die stroom wordt doorverkocht aan het energiebedrijf.
Dons cabine hangt als een glazen uitstulping aan de muur tegenover de stortopeningen, vijfentwintig meter boven het vuilnis. Het is eigenlijk een cockpit met twee stoelen, waar vandaan Don en zijn collega twee enorme grijpers bedienen. Achter de cockpit zit een klein keukentje, want Don kan zijn post niet langer dan een paar minuten verlaten. Hij moet er voor zorgen dat het vuil dat de af- en aanrijdende vrachtwagens in de bunker storten, in de verbrandingsovens terechtkomt. Op monitoren kunnen hij en zijn collega de storthal in de gaten houden.
Als de vuilniswagen zijn lading lost, lijkt het vanuit de kraancabine een miezerig stroompje rommel dat de bunker binnenvalt.
14.42 uur
Don zet zijn grijper in beweging. Met de joystick op zijn stoelleuning stuurt hij het gele gevaarte nauwkeurig naar het afvalbergje in de diepte. Dik zesduizend kilo huisvuil zweeft vervolgens in de grijper door de lucht en wordt twintig meter hoger op de dampende berg vuilnis tegen de achterwand van de bunker gestort, pal onder de kraancabine. Stofpluimen dwarrelen op, een zak rolt langs de afvalhelling naar beneden. Al het afval dat binnenkomt, wordt zo opgestapeld en gemengd, waardoor het vuil gelijkmatiger van samenstelling is en beter brandt.
Don manoeuvreert de grijper weg van de achterwand. Hij laat hem stilhangen, en gebruikt de blusinstallatie van de bunker voor de gelegenheid als hogedrukspuit. Een dikke, horizontale waterstraal schiet van onder de cockpit naar de grijper, en spoelt het op de armen achtergebleven vuil eraf.
16.25 uur
De voorraad afval in de grote vultrechter naast de kraancabine, die naar de verbrandingsoven leidt, begint te slinken. Don richt zijn grijper opnieuw op onze lading vuilnis, stuurt de klauwen keurig boven de afvaltrechter, en laat de hoop erin ploffen. Het afval vormt een kop op de trechteropening.
16.43 uur
Het vuil is door de trechter gezakt en ligt nu ter hoogte van ketel 35, een van de twee verbrandingsovens van de HR Centrale. Een hydraulisch systeem duwt met een schuiver de onderste laag het razende vuur in. Uit de trechter komt het afval op het verbrandingsrooster terecht. Dat rooster bestaat uit metalen staven, die als dakpannen over elkaar liggen. Doordat ze steeds traag over elkaar heen en weer schuiven, ontstaat een lichte golfbeweging in het hevig brandende vuilnis. Het afval beweegt daardoor gestaag over het rooster naar de overkant van de tien meter lange oven. Aan het begin is de laag vuil op het rooster een meter dik, aan het eind van de oven nog zo’n dertig centimeter. Daar beweegt het rooster langzamer, om de boel zo goed mogelijk te laten uitbranden.
16.44 uur
De smerigste stoffen uit ons afval komen vrij als de plastic vuilniszakken in rook opgaan. De rook van het vuur in de verbrandingsoven bevat alle zware metalen en bijtende, zure stoffen die uit het huisvuil vrijkomen. De schoorsteen van de oven wordt leidt dus naar een rij filters. Het eerste elektrofilter haalt de grootste stofdeeltjes uit de rook; het is statisch geladen en trekt de deeltjes aan zoals een grammofoonplaat stof aantrekt. De afgevangen deeltjes worden later verwerkt in asfaltwegen. Het tweede filter is een gigantische, blinkende aluminiumkleurige ton. Een schijf aan het plafond, ter grootte van een etensbord, vernevelt kalkmelk in de met rook gevulde ruimte. De fijne druppeltjes binden de vervuilende rookdeeltjes aan zich en slaan op de bodem van het vat neer als stof. Dit stof is het enige deel van ons afval dat wordt weggegooid. De rest van de rook gaat door nog drie stoffilters en drie wassers.
30 seconden na 16.44 uur
De eerste wolk van ons afval komt als schone waterdamp uit de schoorsteen van de HR Centrale.
Het vuilnis ligt in een dikke laag op het verbrandingsrooster. Kunststoffen en droog papier hebben als eerste vlamgevat. Ze branden altijd van boven naar beneden; de feloranje vlammen banen zich een weg naar de onderste lagen van het afval. Uit de storthal wordt door de stortopeningen, via de afvalbunker, lucht naar ketel 35 gezogen. Daardoor wordt niet alleen de stank in de storthal beperkt, maar ook het vuur in de oven lekker aangewakkerd. De lucht wordt opgewarmd tot 150 graden en van onder het rooster door de vlammenzee geblazen. Aardappel- en sinaasappelschillen en slablaadjes, die vochtig zijn en de verspreiding van het vuur kunnen vertragen, drogen door de constante luchtstroom snel, en ontbranden ook.
Het loeiende vuur drijft de temperatuur boven in de oven op tot een helse twaalfhonderd graden. Om de ketel te beschermen, zijn de wanden dooraderd met koelleidingen. Het water in de buizen verandert vrijwel meteen in stoom die bloedheet en onder hoge druk door het leidingsysteem raast. Via leidingen komt die stoom in de turbinehal van de vuilverbranding terecht. Met een oorverdovend lawaai brengt hij daar turbine 30 in beweging. Halverwege de turbine wordt de stoom opnieuw verwarmd. Daardoor is een hogere druk mogelijk en wordt het rendement opgevoerd van zo’n twintig naar dertig procent. De turbine drijft een generator aan, een monster met een vermogen van 76 megawatt en het formaat van een huiskamer, die in twaalf procent van de Am­ster­dam­se stroombehoefte voorziet. Onder meer het openbaar vervoer en de straatverlichting krijgen hun energie van de Australiëhavenweg.
Een deel van de stoom wordt afgetapt: die verwarmt via een warmtewisselaar water dat wordt gebruikt om de kantoren bij station Slo­ter­dijk te verwarmen. Dan is er nog genoeg over om 15.000 huishoudens in Am­ster­dam-Nieuw-West van stadsverwarming te voorzien. ’s Nachts wordt het water opgeslagen in drie zilverkleurige watertorens, die verderop op het terrein blinken in de zon. ‘Afval is warmte’ staat er met grote rode letters op.
17.50 uur
Wat over is van de inhoud van de vuilniszak, valt aan de achterkant van het rooster in een grote bak water, om af te koelen. Het ziet eruit als zwartgeblakerd grind. Metaaldeeltjes, steentjes en flinters van colablikjes zijn intact. Met een schuif wordt die bodem-as uit de waterbak geduwd en naar de slakkenbunker getransporteerd.
Vrijdag, 9.18 uur
Een slakkenkraan laadt de bodem-as uit de slak­ken­bun­ker in een vrachtwagen. Die brengt zijn lading naar de slak-opwerkingsinstallatie. Daar wordt het met zeven gescheiden in deeltjes van verschillende grootte. Een magneet vist het ijzer eruit. De delen groter dan vier centimeter worden met een hamermolen fijngemalen. Met de TU Delft heeft het AEB een soort draaiende supermagneet ontwikkeld, die daarna ook de resten van bijvoorbeeld aluminium colablikjes, die niet aan een gewone magneet blijven plakken, uit het afval haalt. De kleinste metaaldeeltjes worden daarna in een grote bak water teruggewonnen: de snelheid waarmee de verschillende metalen zinken, bepaalt op welke diepte ze uit het water kunnen worden gehaald. De andere kleine deeltjes uit de bodem-as worden als schoon zand en granulaat gebruikt in de productie van bijvoorbeeld beton.
9.32 uur
Het ijzer gaat naar de schroothandel. De andere metalen worden verkocht aan re­cy­cling­be­drij­ven. De rest van de bodem-as wordt in grote bergen ongeveer een half jaar op het terrein opgeslagen. Als er genoeg is verzameld, wordt het naar de West­rand­weg gebracht. Daar vinden de resten van ons afval een laatste rustplaats als fundering voor de verlengde A5 naar de toekomstige tweede Coentunnel. V
Groen en concurrerend
In januari 2004 is tot de bouw van de HR Centrale in Amsterdam besloten onder toenmalig wethouder Maij. De centrale heeft zo’n 450 miljoen euro gekost, opgebracht door de gemeente Amsterdam, eigenaar van het Afval Energie Bedrijf. Van dat bedrag werd 78 miljoen door het ministerie van VROM als groene investering aangemerkt. Het is daarmee de grootste groene investering in Nederland tot nu toe. De centrale werd overigens 90 miljoen euro duurder dan aanvankelijk begroot, en de bouw werd zes maanden vertraagd. Vorig jaar oktober ontsloeg de huidige wethouder Gehrels daarom al twee projectdirecteuren. De centrale moet de stad Amsterdam zo’n 12 miljoen euro per jaar gaan opleveren.
Luuk Hans stak in 2005 als directeur van de Rabo Groenbank 50 miljoen in het project. Hiervoor gaf de bank een speciale emissie van groen obligaties uit. Hans: ‘Een belangrijke overweging was dat dit project aantoonde dat je een industrieel proces als afvalverwerking ook goed kunt verduurzamen.’ Voor de Rabobank was het groene karakter van de investering niet het allerbelangrijkste. Hans: ‘We hebben een tijdlang gedacht dat als een investering goed was voor het milieu, de mensen er vanzelf op afkwamen. Daarvoor hebben we leergeld betaald. Het moet eerst en vooral een goed concurrerend product zijn. Het is wel beter te verkopen als het dan ook nog eens groen is.’ Het liep overigens niet storm: de interesse in de groen obligaties was ‘gewoon goed’. Wat volgens de Rabo-man vooral aantrekkelijk was aan de finan­ciering, is dat de koppeling tussen investering en project duidelijk was. Hans: ‘Mensen willen weten wat er met hun geld gebeurt.’

Tussen kraakpers en hamermolen; SPECIAL GROEN GELD

Waar blijven de bioboeren?

Carolina Lo Galbo

Tomas Vanheste

Sander Pleij

De Strandacademie

CEO Triodos Bank
Toen wij het bord “niet te koop” hier in de tuin van het hoofdkantoor zetten, om de uitgifte van onze aandelencertificaten onder de aandacht te brengen, was de kwestie ABN Amro nog helemaal niet aan de orde. De eerste tekst die we hadden was gewoon “te koop”, om klanten te informeren. Toen zaten we bij elkaar en dachten: dat is nou juist wat we niet willen overbrengen: je kunt wel participeren in het eigen vermogen van een bank met een bepaalde doelstelling, maar onze waarden zijn niet te koop. Zo kwamen we op “niet te koop”. Nu blijkt dat opeens heel actueel. Door de verkoop van ABN Amro is de principiële onderlaag meteen duidelijk. Dat is een gelukkig toeval.
De vraag die nu wordt opgeworpen, is: is een onderneming een verhandelbaar goed, of heeft die een eigen identiteit die niet overdraagbaar is. Ik denk het laatste. Juridisch gezien is het volkomen duidelijk: ABN Amro is een beursgenoteerd bedrijf en kan dus verkocht worden. Dat is het systeem dat we met zijn allen hebben gecreëerd. Maar je ziet dat klanten en werknemers, die in dit spel weinig in de melk te brokkelen hebben, daar nu vraagtekens bij plaatsen.
Wij geven daarom ook geen aandelen uit, maar certificaten van aandelen. Dat betekent dat het deel van het aandeel waarmee je eigenaarsrechten kunt uitoefenen, het stemrecht, is ondergebracht in een stichting. Het bestuur van die stichting is onafhankelijk en benoemd door de certificaathouders. Het is er volgens de statuten aan gehouden niet alleen te kijken naar de belangen van de certificaathouders, maar ook die van de onderneming, en naar de missie van de onderneming. Dat betekent in ons geval dat de sociale en milieubelangen niet ondergeschikt zijn aan het maken van winst, maar nevengeschikt. Dat is een volstrekt andere uitgangspositie dan het maximaliseren van de winst van de aandeelhouders. Je moet het systeem dus echt heel anders inrichten, wil je niet het soort vreemde toestanden krijgen als nu bij ABN Amro. Je ziet dat die omslag in denken in de financiële wereld ook steeds vaker wordt gemaakt.
Bij ABN Amro is het duidelijk: die bank is er voor de aandeelhouders, onder de randvoorwaarde dat de situatie voor medewerkers en andere belanghebbenden acceptabel is. Alle andere belangen zijn ondergeschikt aan de winst. Dat is een keuze, die hoort bij beursgenoteerde banken die in een internationale omgeving opereren. Op de beurs weten de ondernemers helemaal niet wie hun aandeelhouders zijn. Een aandeelhouder kan instappen, op een aandeelhoudersvergadering iets roepen, en weer uitstappen. Dat is zo vluchtig, zo weinig samenhangend, dat het gemakkelijk tot problemen leidt. Hedgefunds zijn het ultieme voorbeeld. Zo’n fonds dat nu in ABN Amro is gestapt, zou ook kunnen zeggen: wij vinden dat geen goede bank, wij stappen er niet in. Maar ze stappen er wel in en eisen dan dat de bank dit of dat doet. Je kunt niet zeggen dat een hedgefund daarmee iets illegaals doet. Het is juist zo dat een beursgenoteerde beweging zich kwetsbaar opstelt. Ze zetten de achterdeur open en weten niet wie er binnenkomt. Dan kan er ineens iemand achter je staan die zegt: ik ben hier eigenaar. Het sys­teem heeft een behoorlijke dosis naïviteit in zich.
De eerste vorm van bescherming daartegen is: niet naar de beurs gaan. De vraag is of een echt duurzame onderneming wel kan functioneren in een beurssetting met anonieme aandeelhouders die van alles kunnen bedenken. Maar er is voor een groot bedrijf eigenlijk geen alternatief, dus ik wil daar ook niet te hard over oordelen. In het ideale geval moet je kunnen zeggen: de strategie is de verantwoordelijkheid van de onderneming. Als u het daarmee niet eens bent, dan kunt u gaan als aandeelhouder. Dan kom je uit bij duurzaam aandeelhouderschap, waarbij je je richt op een periode van tien, twintig jaar en een idee hebt van waar je met de economie, met de samenleving naar toe wilt. Je hebt aandeelhouders nodig die daarin stappen, die weten dat ze hun doelen niet een, twee, drie realiseren. Mijn indruk is dat ondernemers die stap vaak wel willen zetten, maar dat de aandeelhouders achterblijven.
We zitten in een tijd dat banken zich niet meer om een defensieve reden een duurzaam imago aanmeten. De fase van: ze doen maar alsof, die zijn we voorbij. Men ziet er daadwerkelijk een markt in. Dat wil nog niet zeggen dat het ook in de genen van die banken zit. Het is serieuze business, maar het is nog niet zo dat er bij elk besluit voor duurzaamheid wordt gekozen. Wij zijn opgericht vanuit een duurzame benadering en van daaruit gegroeid. Toch zitten we op de zelfde markt en ik vind het prima dat alle andere banken meer aan duurzaamheid willen doen, omdat ze langzamerhand bereid zullen zijn dat tot integraal concept te maken. Het kan tien, twintig jaar duren, maar ik ben ervan overtuigd dat het gebeurt.
Een heel mooi signaal is dat duurzame fondsen niet per definitie minder rendement opleveren dan andere fondsen. Dat is opmerkelijk, want het aantal bedrijven waarin je duurzaam kunt beleggen, is beperkt. Het gaat om dertig procent van het totaal. En dat is nog grofmazig, je kunt niet op alle slakken zout leggen. Dat is een nadeel van die internationale ondernemingen: Shell doet het volgens onze criteria goed met het onderzoek naar alternatieve energiebronnen, maar Nigeria is wel een zwart plekje op het geheel. Er is altijd wel wat. Philips werkt ook voor de wapenindustrie. Toch ontwikkelen die bedrijven zich langzaam in de goede richting. Er wordt meer gepretendeerd dan er wordt waargemaakt, maar er komt verbetering.
Dat zo’n beperkte selectie toch een heel goed rendement oplevert, heeft een aantal oorzaken. Het zijn vaak serieuze ondernemingen die betere werknemers aantrekken, omdat mensen met een brede ontwikkeling en kennis liever voor een duurzame onderneming werken. De klanten zijn loyaler en bovendien zijn er minder law suits. Kortom: ze gedragen zich beter. Dat compenseert de geringe keus.
Duurzaam ondernemen staat nu bovenaan de sociale agenda. Dat komt door de film van Al Gore, maar ook door het feit dat het klimaat een beetje van slag is, rapporten die worden gepubliceerd. Vroeger was het nog allemaal toekomstmuziek, maar nu merken mensen het zelf, dus hebben ze het idee dat ze actie moeten ondernemen. Wij merken dat ook: mensen willen naar een bank die het duurzaam ondernemen niet pas vorige week heeft bedacht. Dat is trouwens geen hype, het is een duidelijke trend. Er zijn economisch moeilijke jaren geweest, maar wij zijn sinds 1980 alleen maar gegroeid. Je ziet dat niet alleen hier, maar ook in de biologische sector, de alternatieve energie, allerlei duurzame sectoren groeien gestaag.
Dat we groeien, komt doordat de vraag toeneemt, niet doordat wij concessies doen. Binnen het bankwezen wordt serieus en met waardering naar ons gekeken, en in toenemende mate. Men ziet alleen niet altijd hoe je dat in de eigen bank zou kunnen doen. Ik hoop dat dat inzicht gaat toenemen. Het lijkt me echt te gek als alle banken ons straks overvleugelen. Alleen maar banken zoals Triodos. Ik vind het geen enkel probleem om onszelf dan op te heffen. Dan is onze taak als organisatie vervuld.
Peter Blom
1956 Geboren in Leiden
1975-1979 Studie economie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam
1980-1982 Vrijwilliger/vervangende dienstplicht bij Stichting Triodos
1982-1989 Accountmanager Zakelijke Kredietverlening Triodos Bank
1989-1999 Directeur Triodos Bank
Sinds 1999 Directievoorzitter Triodos Bank (CEO)

Peter Blom

<div class="wpg-element paragraph">
19 mei 2007 door Hidde van den Brink
Peter Blom leidt de Triodos Bank, die zich ‘de enige onafhankelijke duurzame bank in Nederland’ noemt. Triodos heeft zich, anders dan ABN Amro, beschermd tegen te veel invloed van de aandeelhouders. ‘Onze waarden zijn niet te koop.’
Toen wij het bord “niet te koop” hier in de tuin van het hoofdkantoor zetten, om de uitgifte van onze aandelencertificaten onder de aandacht te brengen, was de kwestie ABN Amro nog helemaal niet aan de orde. De eerste tekst die we hadden was gewoon “te koop”, om klanten te informeren. Toen zaten we bij elkaar en dachten: dat is nou juist wat we niet willen overbrengen: je kunt wel participeren in het eigen vermogen van een bank met een bepaalde doelstelling, maar onze waarden zijn niet te koop. Zo kwamen we op “niet te koop”. Nu blijkt dat opeens heel actueel. Door de verkoop van ABN Amro is de principiële onderlaag meteen duidelijk. Dat is een gelukkig toeval.
De vraag die nu wordt opgeworpen, is: is een onderneming een verhandelbaar goed, of heeft die een eigen identiteit die niet overdraagbaar is. Ik denk het laatste. Juridisch gezien is het volkomen duidelijk: ABN Amro is een beursgenoteerd bedrijf en kan dus verkocht worden. Dat is het systeem dat we met zijn allen hebben gecreëerd. Maar je ziet dat klanten en werknemers, die in dit spel weinig in de melk te brokkelen hebben, daar nu vraagtekens bij plaatsen.
Wij geven daarom ook geen aandelen uit, maar certificaten van aandelen. Dat betekent dat het deel van het aandeel waarmee je eigenaarsrechten kunt uitoefenen, het stemrecht, is ondergebracht in een stichting. Het bestuur van die stichting is onafhankelijk en benoemd door de certificaathouders. Het is er volgens de statuten aan gehouden niet alleen te kijken naar de belangen van de certificaathouders, maar ook die van de onderneming, en naar de missie van de onderneming. Dat betekent in ons geval dat de sociale en milieubelangen niet ondergeschikt zijn aan het maken van winst, maar nevengeschikt. Dat is een volstrekt andere uitgangspositie dan het maximaliseren van de winst van de aandeelhouders. Je moet het systeem dus echt heel anders inrichten, wil je niet het soort vreemde toestanden krijgen als nu bij ABN Amro. Je ziet dat die omslag in denken in de financiële wereld ook steeds vaker wordt gemaakt.
Bij ABN Amro is het duidelijk: die bank is er voor de aandeelhouders, onder de randvoorwaarde dat de situatie voor medewerkers en andere belanghebbenden acceptabel is. Alle andere belangen zijn ondergeschikt aan de winst. Dat is een keuze, die hoort bij beursgenoteerde banken die in een internationale omgeving opereren. Op de beurs weten de ondernemers helemaal niet wie hun aandeelhouders zijn. Een aandeelhouder kan instappen, op een aandeelhoudersvergadering iets roepen, en weer uitstappen. Dat is zo vluchtig, zo weinig samenhangend, dat het gemakkelijk tot problemen leidt. Hedgefunds zijn het ultieme voorbeeld. Zo’n fonds dat nu in ABN Amro is gestapt, zou ook kunnen zeggen: wij vinden dat geen goede bank, wij stappen er niet in. Maar ze stappen er wel in en eisen dan dat de bank dit of dat doet. Je kunt niet zeggen dat een hedgefund daarmee iets illegaals doet. Het is juist zo dat een beursgenoteerde beweging zich kwetsbaar opstelt. Ze zetten de achterdeur open en weten niet wie er binnenkomt. Dan kan er ineens iemand achter je staan die zegt: ik ben hier eigenaar. Het sys-teem heeft een behoorlijke dosis naïviteit in zich.
De eerste vorm van bescherming daartegen is: niet naar de beurs gaan. De vraag is of een echt duurzame onderneming wel kan functioneren in een beurssetting met anonieme aandeelhouders die van alles kunnen bedenken. Maar er is voor een groot bedrijf eigenlijk geen alternatief, dus ik wil daar ook niet te hard over oordelen. In het ideale geval moet je kunnen zeggen: de strategie is de verantwoordelijkheid van de onderneming. Als u het daarmee niet eens bent, dan kunt u gaan als aandeelhouder. Dan kom je uit bij duurzaam aandeelhouderschap, waarbij je je richt op een periode van tien, twintig jaar en een idee hebt van waar je met de economie, met de samenleving naar toe wilt. Je hebt aandeelhouders nodig die daarin stappen, die weten dat ze hun doelen niet een, twee, drie realiseren. Mijn indruk is dat ondernemers die stap vaak wel willen zetten, maar dat de aandeelhouders achterblijven. 
We zitten in een tijd dat banken zich niet meer om een defensieve reden een duurzaam imago aanmeten. De fase van: ze doen maar alsof, die zijn we voorbij. Men ziet er daadwerkelijk een markt in. Dat wil nog niet zeggen dat het ook in de genen van die banken zit. Het is serieuze business, maar het is nog niet zo dat er bij elk besluit voor duurzaamheid wordt gekozen. Wij zijn opgericht vanuit een duurzame benadering en van daaruit gegroeid. Toch zitten we op de zelfde markt en ik vind het prima dat alle andere banken meer aan duurzaamheid willen doen, omdat ze langzamerhand bereid zullen zijn dat tot integraal concept te maken. Het kan tien, twintig jaar duren, maar ik ben ervan overtuigd dat het gebeurt.
Een heel mooi signaal is dat duurzame fondsen niet per definitie minder rendement opleveren dan andere fondsen. Dat is opmerkelijk, want het aantal bedrijven waarin je duurzaam kunt beleggen, is beperkt. Het gaat om dertig procent van het totaal. En dat is nog grofmazig, je kunt niet op alle slakken zout leggen. Dat is een nadeel van die internationale ondernemingen: Shell doet het volgens onze criteria goed met het onderzoek naar alternatieve energiebronnen, maar Nigeria is wel een zwart plekje op het geheel. Er is altijd wel wat. Philips werkt ook voor de wapenindustrie. Toch ontwikkelen die bedrijven zich langzaam in de goede richting. Er wordt meer gepretendeerd dan er wordt waargemaakt, maar er komt verbetering. Dat zo’n beperkte selectie toch een heel goed rendement oplevert, heeft een aantal oorzaken. Het zijn vaak serieuze ondernemingen die betere werknemers aantrekken, omdat mensen met een brede ontwikkeling en kennis liever voor een duurzame onderneming werken. De klanten zijn loyaler en bovendien zijn er minder law suits. Kortom: ze gedragen zich beter. Dat compenseert de geringe keus.
Duurzaam ondernemen staat nu bovenaan de sociale agenda. Dat komt door de film van Al Gore, maar ook door het feit dat het klimaat een beetje van slag is, rapporten die worden gepubliceerd. Vroeger was het nog allemaal toekomstmuziek, maar nu merken mensen het zelf, dus hebben ze het idee dat ze actie moeten ondernemen. Wij merken dat ook: mensen willen naar een bank die het duurzaam ondernemen niet pas vorige week heeft bedacht. Dat is trouwens geen hype, het is een duidelijke trend. Er zijn economisch moeilijke jaren geweest, maar wij zijn sinds 1980 alleen maar gegroeid. Je ziet dat niet alleen hier, maar ook in de biologische sector, de alternatieve energie, allerlei duurzame sectoren groeien gestaag.
Dat we groeien, komt doordat de vraag toeneemt, niet doordat wij concessies doen. Binnen het bankwezen wordt serieus en met waardering naar ons gekeken, en in toenemende mate. Men ziet alleen niet altijd hoe je dat in de eigen bank zou kunnen doen. Ik hoop dat dat inzicht gaat toenemen. Het lijkt me echt te gek als alle banken ons straks overvleugelen. Alleen maar banken zoals Triodos. Ik vind het geen enkel probleem om onszelf dan op te heffen. Dan is onze taak als organisatie vervuld.
</div>

Giro-oranje past bij…; SPECIAL BANKEN

Vangdrang

Thuiskomst van het prinsenkind

Voor stuudjes en streetkids

PGGM uit Chinese olie om Darfur

Pensioengeld spekt regering Soedan

Pensioengeld spekt regering Soedan

Thomas Bjelkeman-Pettersson

De duurzaamheidsindex. Zoet beleggen

Zoet beleggen; SPECIAL GROEN GELD

Tussen kraakpers en hamermolen; SPECIAL GROEN GELD

Waar blijven de bioboeren?

Waar blijven de bioboeren?

De Strandacademie

Peter Blom

Volgens Peter Blom, CEO Triodos Bank