VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

<div class="wpg-element paragraph">
Deze <a href="http://www.youtube.com/watch?v=k5cpY0MuMDU" class="normal" title="http://www.youtube.com/watch?v=k5cpY0MuMDU">uitzending van PBS Newshour</a> geeft een impressie van de burgertop. We zien hoe Californiërs in zomerse kleding verhitte discussies met elkaar voeren: ‘I want them to pay the same damn tax that I’m paying! That’s it, BAM!’
</div>

Sophie Derkzen

Floor Rusman

California dreaming

<div class="wpg-element paragraph">
In VN legde hij dit jaar <a href="https://www.vn.nl/boeken/schrijver/dialoog-over-het-populisme-we-hoeven-niet-van-elkaar-te-houden/" class="normal" title="https://www.vn.nl/boeken/schrijver/dialoog-over-het-populisme-we-hoeven-niet-van-elkaar-te-houden/">in een dubbelinterview </a>met Bas Heijne uit hoe voorzichtig je alleen al met de term moet omspringen – populisme wordt vooral als een diskwalificatie gebruikt: ‘Je velt gelijk een negatief oordeel, want populisten, dat zijn diegenen waar wij niet op stemmen. Het is een handig verwijt maar een onhandig begrip.’ Politici moeten wel degelijk een antwoord formuleren op wat uit de onderbuik van hun kiezers opborrelt, vindt Van Reybrouck. ‘Ik denk dat je een andere taal moet ontwikkelen, een taal die naar de geest van die humanistische waarden terugkeert.’ Zou het lukken, op 11-11-11? 
</div>

Pleidooi voor populisme

<div class="wpg-element paragraph">
‘Nu in het Westen ook de middenklasse, en vooral de hoger opgeleide jongeren, de gevolgen van de financiële crisis aan den lijve begint voelen, is er een voedingsbodem voor snel groeiende politieke onvrede.’ Het stuk eindigt met een Obama-achtig pleidooi voor verandering, uitgestoken handen en overbrugging van kloven. De G1000 moet een begin zijn: ‘Het burgerinitiatief G1000 wil dat we politieke participatie niet beperken tot deelname aan verkiezingen, maar dat we ook daarbuiten weer leren met elkaar te overleggen, luisteren en redeneren in het algemeen belang.’
</div>

Protest overstijgt links en rechts

<div class="wpg-element paragraph">
Maar waar dat meedenken precies toe leidt, blijft nog even de vraag. Uit de ideeën die tijdens de burgertop gegenereerd worden, zal een club van honderd een compromis destilleren dat in april 2012 wordt aangeboden aan Belgische politici. Volgens Van Reybrouck kijken die er reikhalzend naar uit. ‘We gaan geen foert-gebaar afleveren.’ (Vlaams voor de middelvinger.)
</div>

Geen aanval op de politiek

<div class="wpg-element paragraph">
De Belgen wachten inmiddels al meer dan een jaar op een nieuwe regering. Maar volgens Van Reybrouck c.s. zijn die Belgische toestanden een symptoom van een veel grotere crisis. Ook elders loopt de representatieve democratie op haar laatste benen. Partijtrouw bestaat niet meer, steeds bangere politici moeten zich verantwoorden tegenover steeds meer media en steeds kritischer burgers. ‘Nooit eerder was de burger zo mondig – en tegelijk zo machteloos. Nooit eerder was de politicus zo zichtbaar – en tegelijk zo radeloos.’ Voor nog meer krachttaal: het volledige manifest (inmiddels door bijna 8800 mensen ondertekend) staat op de <a href="http://www.g1000.org/nl/manifest/" class="normal" title="http://www.g1000.org/nl/manifest/">G1000-website</a>. 
</div>

David van Reybrouck

<div class="wpg-element paragraph">
Nederland moet voor het volgen van de mbo-opleiding ‘het meest aangewezen land’ zijn; de opleiding mag niet in Angola bestaan; en de kans is groot dat Mauro, áls hij hier mag studeren, na afronding alsnog wordt teruggestuurd naar Angola. De studie moet namelijk een ‘positieve bijdrage’ aan het land van herkomst leveren, en dat kan alleen als Mauro de opgedane kennis in zijn thuisland in de praktijk brengt. 
</div>

Een studievisum

<div class="wpg-element paragraph">
Baudet ging afgelopen zomer in het programma Het Filosofisch Kwintet <a href="http://www.filosofischkwintet.tv/index.php/afleveringen/aflevering-3 " class="normal" title="http://www.filosofischkwintet.tv/index.php/afleveringen/aflevering-3">in discussie</a> met juristen Wilhelmina Thomassen en Ernst Hirsch Ballin. 
</div>

Het Europees Hof

<div class="wpg-element paragraph">
Voor koppels onder de 21 bestaat er een sluiproute om toch samen in Nederland te kunnen wonen: de België-route, ook wel de EU-route genoemd. Wie trouwt en vervolgens in een ander EU-land (vaak België, vanwege de taal en de nabijheid) gaat wonen, wordt daar beschouwd als een EU-burger, voor wie veel soepeler regels gelden. Het koppel kan dan na zes maanden terugkeren en de voormalige buitenlander krijgt nu een verblijfsvergunning. De België-route heeft van de PVV en de VVD veel kritiek gekregen, maar is zowel onder Verdonk (Balkenende II) als onder Albayrak (Balkenende IV) intact gebleven. <a href="http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/6660/'Belgi%EB-route'+voor+buitenlandse+liefdes# " class="normal" title="http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/6660/'Belgi%EB-route'+voor+buitenlandse+liefdes#">Nova filmde</a> in 2009 een paar stellen die de België-route hebben bewandeld. 
</div>

Trouwen

<div class="wpg-element paragraph">
VN-redacteur Robert van de Griend maakte in 2007 <a href="https://www.vn.nl/Dossiers/Meer-dossiers/Immigratie/Artikel-Immigratie/De-illegalencarrousel.htm " class="normal" title="https://www.vn.nl/Dossiers/Meer-dossiers/Immigratie/Artikel-Immigratie/De-illegalencarrousel.htm">een reportage</a> over illegalen in Nederland. Naast een heel arsenaal aan asieldeskundigen komt hierin een viertal illegalen aan het woord, onder wie een bolletjesverkoper en een fanatieke lezer van Heidegger. 
</div>

De illegaliteit

<div class="wpg-element paragraph">
Documentairemaker Roy Dames<a href="http://www.nps.nl/nps/html/terug.html " class="normal" title="http://www.nps.nl/nps/html/terug.html"> volgde in 2007 een Angolese man </a>(Paulo, 22, zes jaar in Nederland) voor, tijdens en na zijn terugkeer naar Angola. 
</div>

Terug naar Angola

<div class="lead">&#8216;Wij zijn de Smurfen, maar dan in het echt&#8217;</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Is het Amsterdamse Beursplein verworden tot een ‘anarchistische minicamping’ of is het Nederlandse Occupy een ongeëvenaard Democratisch experiment? VN kampeerde mee. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Levend kunstwerk Fabiola beklimt in bloemenjurk het podium. Zijn pleidooi voor een betere wereld gaat ten onder in het kabaal van drie Spaanse krakers die op een blikken ton staan te roffelen, maar wat zou het: &#8216;Iedereen wordt hier gehoord,&#8217; roept de vrouwelijke moderator hoopvol. Intussen loopt het zaterdagse winkelpubliek de demonstranten straal voorbij. Pas als zanger Bob Fosko op het toneel verschijnt, houdt een enkeling de pas in. &#8216;Zakkenvullers,&#8217; dondert de voorman van de Raggende Manne over het Beursplein. Fosko komt Occupy Amsterdam graag zijn steun betuigen. &#8216;PowNews en GeenStijl doen alsof hier een stelletje losers staat, maar dat is gewoon gelul. Het mogen kwetsbare mensen zijn, ze hebben wel gelijk.&#8217;
Een indianentooi hier, een halveliterblik daar: wie de demonstranten wil afschrijven als een verzameling gevallen paradijsvogels, hoeft nauwelijks langer dan een minuut op het Amsterdamse pleintje te blijven. Bovendien heeft Occupy Amsterdam geen boegbeeld, geen eenduidige boodschap en geen gemeenschappelijk doel. Dat schiet natuurlijk niet op, smalen critici. Afgelopen zaterdag trokken de actievoerders opnieuw door de stad. Sloten zich vorige week nog honderden sympathisanten aan, dit keer was de stoet veel kleiner.
Toch houden de &#8216;bezetters&#8217; van het Beursplein inmiddels, geïnspireerd door de Spaanse Indignados-beweging en het New Yorkse kampement bij Wall Street, al ruim twee weken stand. Wereldwijd zijn in honderden steden tentenkampen opgeslagen, in Nederland reiken de Occupy-protesten inmiddels tot aan Winschoten. De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan verbood een tweede kamp op het Museumplein, verder zit de gemeente er volgens de burgervader &#8216;relaxed in&#8217;. Maar voor hoe lang nog? Is het Amsterdamse Beursplein verworden tot een &#8216;anarchistische minicamping&#8217; (in de woorden van VVD-raadslid Robert Flos, die de demonstranten liefst zo snel mogelijk ziet vertrekken) of is het, zoals de actievoerders zelf geloven, een ongeëvenaard democratisch experiment? En waar leidt dat experiment dan toe?
Zélf nadenken &#8216;De VVD heeft niet goed gekeken, want ik sta hier ook,&#8217; zegt student geneeskunde en politicologie Jelle (25). Het is donderdagmiddag, hij komt net uit de bibliotheek en kauwt in de herfstzon op een krentenbol. Om twaalf uur zou er een vergadering zijn, maar daarvan ontbreekt elk spoor. &#8216;Dat is het leuke van Occupy,&#8217; zegt Jelle opgewekt. &#8216;Niemand leidt deze groep, er wordt alleen het voortouw genomen.&#8217; Hij slaapt niet op het kamp, maar komt elke dag langs. &#8216;Politici zitten onder de plak van het bedrijfsleven,&#8217; brandt hij los, gevraagd naar zijn beweegredenen. &#8216;Kijk alleen al naar de lobby van de farmaceutische industrie. Waar massale verontwaardiging nodig is, blijft iedereen achterover leunen. Mensen vinden het vaag dat wij geen oplossingen hebben, ze zijn gewend aan leiders met ideeën. Maar wij blijven hier net zo lang zitten totdat iedereen weer zélf gaat nadenken.&#8217; Een van de daklozen rent voorbij, vervaarlijk zwaaiend met een pvc-buis. &#8216;Natuurlijk zijn er hier mensen die je als warrig zou kunnen typeren,&#8217; vervolgt Jelle onverstoorbaar. &#8216;Maar ook zij maken onderdeel uit van ons protest: ze worden door de hele maatschappij al weggestuurd.&#8217;
Op het Beursplein droomt iedereen van zijn eigen revolutie. Aan het gangpad zit Daphne (30) voor haar tent. De freelance stemtherapeute wil van alles: betere arbeidsomstandigheden in derdewereldlanden, maar ook meer empathie in onze eigen samenleving. &#8216;Er komt een nieuw tijdperk aan waarin het hart regeert.&#8217; Even verderop zegt voormalig kraakster Nicky vooral te verlangen naar directere democratie, welzijn van mens en natuur en een kleinschaliger gemeenschap waarin iedereen zelfvoorzienend is. Het kapitaal moet gebroken worden, roept ze nog, terwijl ze wegrent om haar zoontje uit een plas te halen. Haar vriendin Jet, ook met dreadlocks, is vooral dankbaar. &#8216;Eindelijk is iedereen wakker! Dat komt ook door de nieuwe energie die naar de aarde is gestuurd. De Maya&#8217;s hebben dit al eeuwen geleden voorspeld,&#8217; verzucht ze. In een tent aan de rand van het plein, opgezet door een kunstenaarscollectief, windt religiewetenschapper Ernst (30) zich op over de misstanden in de derivatenhandel. Voor een artikel over de &#8216;Robin Hood Tax&#8217; (een belasting op financiële transacties) probeert hij &#8216;complexe shit in gewone mensentaal&#8217; op te schrijven. Het protest is vooral een oefening in democratie, vindt Ernst: &#8216;De status quo in politiek en economie moet doorbroken worden. Als maar genoeg mensen zeggen: &#8220;Ik wil dat het anders gaat&#8221;, wordt het vanzelf een reële optie.&#8217; Op de kritiek dat de beweging geen vastomlijnd doel heeft, snuift hij: &#8216;Waarom zou je pas onvrede mogen voelen als er een alternatief is?&#8217;
Snelgroeiende baby Hoe verschillend de verlanglijstjes van de actievoerders ook mogen zijn, één klacht komt voortdurend terug. Ze voelen zich niet &#8216;gehoord&#8217; door wie ze in hun flyers &#8216;de 1%&#8217; noemen: de verzamelde elite van bankiers en politici die alles voor de overige 99 procent van de mensen bedisselt en zich alleen door winst op de korte termijn laat leiden. Op het Beursplein bivakkeren de buitenstaanders, de maatschappelijk teleurgestelden, zoals ze in tal van rapporten en studies zijn gaan heten. De meesten stemmen al jaren niet meer. &#8216;Het hele idee van vertegenwoordigende instituties is achterhaald,&#8217; zegt Örsan (36), die al twee weken als &#8216;parttimer&#8217; op het Beursplein verblijft. Af en toe gaat hij terug naar zijn gezin in Hilversum, zijn vrouw is kostwinner. Jarenlang was hij actief voor de vakbond, maar die schaart hij inmiddels onder het &#8216;oude systeem&#8217;. De wereldwijde Occupy-beweging is een snelgroeiende baby, meent hij. Geïnspireerd door de opstanden in Egypte, Griekenland en Spanje en met dank aan de technologie: &#8216;Lang voordat we de pleinen bezetten, waren we digitaal met elkaar in gesprek. Door online platforms kunnen we straks zonder tussenkomst van politici zélf onze wetten maken.&#8217; Utopisch? Welnee. Örsan gelooft hevig in zoiets als collective intelligence. &#8216;Kijk eens wat een wereld we hier gebouwd hebben,&#8217; wijst hij over het kamp. &#8216;Wij zijn de Smurfen, maar dan in het echt!&#8217;
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;We hebben nog vier minuten om te praten over de financiële crisis&#8217;
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Met een beetje goede wil zijn in het kampement inderdaad de structuren van een klein dorp te ontwaren. &#8216;De vaagheid en de besluiteloosheid worden gechallenged,&#8217; constateert een van Nederlands bekendste internetpioniers tevreden. Hij helpt de actievoerders met hulp van kantoortjes in de buurt aan een draadloos netwerk, maar wil graag anoniem blijven. &#8216;Out of the woodworks duiken allerlei mensen op die je hier niet verwacht, schrijf dat maar op.&#8217; Ook hij ziet de Occupy-beweging als een belangrijk experiment: &#8216;Het wordt op zijn best een donker decennium, we moeten ons oefenen in zelforganisatie.&#8217; Voor de Bijenkorf is een gaarkeuken ingericht, tegenover C&#038;A zaagt een man aan wat de vloer van de nieuwe Mediatent moet worden. Een geïmproviseerd prikbord bij de &#8216;informatiebalie&#8217; vermeldt alle &#8216;subgroepen&#8217; die inmiddels actief zijn: er is een legal-team, een EHBA-ploeg (eerste hulp bij acties) en een groep peacekeepers ontfermt zich met de &#8216;sfeercoördinator&#8217; over de veiligheid van het kamp. In de commissies &#8216;Economie en crisis&#8217; en &#8216;Flyering, acties en demo&#8217; kan uiteraard iedereen meedenken. In de witte hoofdtent wordt op initiatief van een UvA-docent vandaag voor het eerst college gegeven. Op houten bankjes en tuinstoelen luistert een veertigkoppig publiek naar een verhaal over bezuinigingen in de culturele sector en populisme. Vanaf een bank in de hoek klinkt zacht gesnurk.
&#8216;Waar doen we de gedichten?&#8217; vraagt een bebrilde vrouw in een tent verderop. Een zestal actievoerders zit met scharen en lijm om een tafel waarop iemand &#8216;sharing is caring&#8217; heeft gekladderd. Student politicologie Sam (23) is in navolging van het Wall Street-protest een Occupy-krant begonnen: &#8216;Althans, volgens mij coördineer ik de boel zo&#8217;n beetje.&#8217; De krant moet, net als het plein, een vrijplaats zijn voor meningen. Dat werkt, volgens Sam. &#8216;Je ziet hier voortdurend dogma&#8217;s sneuvelen. Natuurlijk heb ik ook geen concrete blauwdruk voor een betere welvaartsverdeling. Dat klinkt misschien een tikkeltje postmodern, maar ik vind het ook wel gezond: het gaat er om dat mensen met elkaar in gesprek gaan.&#8217;
Dure koffie drinken Elke avond om half zeven verzamelen de demonstranten zich in een kring, onderaan de trappen van het beursgebouw, voor het hoogtepunt van hun zelf gecreëerde overlegcultuur: de &#8216;General Assembly&#8217;, &#8216;GA&#8217; in Occupy-jargon. Naar New Yorks voorbeeld herhaalt iedereen de woorden van de spreker (&#8216;The Human Microphone&#8217;) en er zijn gebaren afgesproken om de reacties in goede banen te leiden. Wie vindt dat een spreker haantjesgedrag vertoont, maakt een denkbeeldige hanenkam op het hoofd. Vanavond zijn er twee agendapunten: het akkoord over de euro dat &#8217;s ochtends in Brussel is gesloten, en de mogelijke verhuizing van het kamp naar het Museumplein. De initiator van het verhuisplan eigent zich meteen een royale portie spreektijd toe. Tot woede van de vergadering onthult hij de volgende ochtend een afspraak met de burgemeester te hebben. De demonstranten willen niet gerepresenteerd worden door één persoon, en zeker niet door hem. Velen maken de hanenkam. Een vrouw in een wit ski-jack roept emotioneel: &#8216;Ik weet zeker dat Van der Laan ons een warm hart toedraagt, en dat hij hier wil komen om met ons allemáál te praten!&#8217;
Hoe marginaal het gekibbel ook mag klinken, voor de actievoerders zou het wel eens essentieel kunnen zijn. In de buitenwereld worden grote beslissingen immers over hun hoofden genomen, hier telt ieders stem: zonder volledige consensus wordt niets besloten. Dat eist zijn tol. Twee uur later is het agendapunt &#8216;verhuizing&#8217; nog steeds niet afgerond. &#8216;We hebben nog vier minuten om te praten over de financiële crisis,&#8217; zegt de moderator om kwart over negen. Ze stelt voor dat onderwerp dan maar aan de subgroep &#8216;Visie&#8217; over te laten. Niemand maakt bezwaar. &#8216;Een Eurotop in Brussel? Wij hebben hier onze eigen top,&#8217; grinnikt een van de actievoerders. Blijkbaar is in Amsterdam de noodzaak voor een inhoudelijke discussie over de aanpak van de crisis nog niet groot genoeg &#8211; anders dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten, waar de werkeloosheid gigantisch is. De bezetters van het Beursplein lijken zich liever op behapbare problemen te storten dan op de wereldeconomie. Want ook als tegen een uur of tien de visiegroep zich dan eindelijk over het crisisakkoord zal buigen, moet eerst een waslijst aan huishoudelijke discussiepunten afgewerkt. Met het vaststellen van de locatie van de vergadering gaat al een half uur heen. Een van de dames vindt het eigenlijk belachelijk dat ze in het verwarmde theatercafé van de Brakke Grond zijn gaan zitten. &#8216;Dure koffie drinken tijdens de bezetting!&#8217; roept ze. Op het kamp is nu eenmaal geen plaats, werpt een ander tegen. Het zit haar trouwens al langer dwars dat het plein &#8216;door bepaalde Occupy&#8217;ers met een grote tent geoccupeerd wordt&#8217;. Ook het voorstel om binnen de commissie een onderzoeksgroep op te zetten, is aanleiding voor minutenlange verwarring. &#8216;Als je zegt wetenschappelijk, bedoel je dan kleurloos of meer objectief?&#8217; Vervolgens moet een besluit genomen worden over de slogans voor de demonstratie van zaterdag. In een haastig geïmproviseerde Word-Cloud verschijnen &#8216;verantwoordelijkheid&#8217; en &#8216;contact&#8217; als belangrijkste begrippen. &#8216;Ik mis verbinding, liefde en natuur,&#8217; roept een oudere vrouw teleurgesteld. &#8216;Willen we anders nog een consensusrondje doen?&#8217; vraagt de moderator in een poging de boel te sussen. Maar de eerste slagzinnen vliegen al over de tafel. &#8216;Wij zien, wij zien, wat zij niet zien,&#8217; probeert iemand. &#8216;Laten we wel zijn,&#8217; opteert een ander. &#8216;Hoho, is dit niet meer iets voor de werkgroep Actie?&#8217; roept de moderator. Maar intussen heeft een van de actievoerders de hamvraag al op tafel gegooid. &#8216;Even tussendoor, hoor, maar gaat Occupy nou over het financiële systeem of over alles wat er mis is in de wereld?&#8217; Het is inmiddels middernacht. Aan de eurocrisis komt ook de visiegroep vandaag niet toe.
Filosofische fictie Hoe lang het kamp eendrachtig de stadsjungle zal blijven trotseren, weet niemand. Die nacht hebben de peacekeepers hun handen vol aan dronken studenten die door het kamp paraderen. &#8216;Hee, hier zitten die gasten van de gratis economie,&#8217; lalt er eentje, voordat hij voorover in een tent struikelt. Ook de vele daklozen die het kamp bevolken, blijven een probleem. In de hoek van de Polen is het weer onrustig, een Rus slaat een andere Rus een bloedneus. Een psychotische man wordt onder luid protest voor de zoveelste keer afgevoerd. &#8216;Als ik nu mijn mobiele telefoon niet terugkrijg, steek ik hier de hele boel in de fik.&#8217;
Intussen zitten de kunstenaars bij kaarslicht om de petroleumkachel in hun, volgens sommige kampbewoners, veel te ruim bemeten legertent. Ach, glimlacht componist Samuel (38) bij een glas biologische rode wijn. &#8216;Je moet oppassen dat het kamp niet een soort microkosmos van kleine ergernissen wordt.&#8217; Het collectief houdt zich bewust een tikje afzijdig. De kunstenaars willen een brug slaan tussen het Beursplein en de buitenwereld. &#8216;Die hele bezetting oogt nu eenmaal beangstigend voor wie niet in het actiewezen zit,&#8217; zegt beeldend kunstenaar Klaas (36). In hun tent organiseren ze dagelijks een leesgroep, waar voorlopig vooral bevriende kunstenaars en wetenschappers op afkomen. Morgen is het tijd voor filosofische fictie over een kapitalistische meltdown, maar ook een libertaire tekst over radicaal kapitalisme staat op het programma. En toch, zegt Samuel, heeft al dat getheoretiseer geen waarde zonder de General Assembly. &#8216;Het proces van die vergadering mag moeizaam zijn, het is wel de ware betekenis van de Occupy-beweging: we moeten weer samen nadenken over een andere wereld, vanuit het gevoel dat het anders kan.&#8217; 
Ondanks alle kritiek moeten de actievoerders zo lang mogelijk volhouden geen eisenpakket te formuleren, vinden ze. &#8216;Als je met een constructieve eis komt, kan het huidige systeem daarmee aan de slag. Voor je het weet, word je ingekapseld. Het gaat erom zo lang mogelijk met elkaar in gesprek te blijven. De discussie ís de boodschap van deze beweging.&#8217;
</div>

24 uur op het Beursplein

<div class="lead">Hij is de messias van de Occupy-beweging: filosoof en communist Slavoj Žižek. Veel gelezen, weinig begrepen.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Op een zondag in oktober verscheen hij in Zuccotti Park, tussen de wolkenkrabbers van Lower Manhattan. Vlassig baardje, het rode T-shirt opzichtig om zijn zestigersbuik knellend. Vanaf de geïmproviseerde verhoging zwaaide hij woest met zijn vuisten en riep wat hij al twintig jaar roept: dat het kapitalistische systeem volstrekt failliet is.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Vergeet Michael Moore, George Soros of Naomi Klein. Als er voor de protestbeweging die Wall Street bezet een messias is, dan heet hij Slavoj Žižek. Formeel is er geen leider of concreet doel van het protest dat zich sinds half september vanuit dit park over de wereld verspreidt. Maar de Sloveense filosoof wordt door de demonstranten gretig omarmd. &#8216;Wij zijn geen dromers,&#8217; echoden zijn woorden uit tientallen kelen (de &#8216;human microphone&#8217;). &#8216;De echte dromers zijn degenen die denken dat we oneindig op deze manier kunnen doorgaan.&#8217; Niet hebzucht of corruptie zijn de kern van het probleem, maar het systeem dat mensen ertoe aanzet corrupt en hebberig te zijn,&#8217; fulmineerde Žižek, die zichzelf communist noemt. Het was de hoogste tijd en ook geen misdaad om over alternatieven voor het kapitalisme na te denken.
Media buitelen over elkaar heen om lollige kwalificaties te verzinnen voor de &#8216;superster van de Occupy-beweging&#8217;: van het &#8216;denkbeest van Ljubljana&#8217; via &#8216;vintage hippe popfilosoof&#8217; tot &#8216;filosofische wildeman&#8217;. Die tsunami aan adjectieven is niet verwonderlijk: het raadsel Žižek laat zich lastig vangen. Hij ziet eruit alsof hij onder bruggen slaapt, maar heeft een netjes geordend appartement in Ljubljana. In interviews praat hij uitvoerig over zijn gratis Lufthansa-sokken, om aan het einde van het gesprek te klagen dat hij het eigenlijk over Hegel had willen hebben. De liefde vindt hij &#8216;evil&#8217; &#8211; misschien is hij daarom gescheiden van achtereenvolgens een Sloveense filosofe en een Argentijns lingeriemodel.
&#8216;Žižek&#8217;s got it,&#8217; juicht een van de bloggers op <a href="https://occupywallst.org/" class="normal" title="https://occupywallst.org/">Occupywallst.org</a>. Driftig worden er leestips voor de werken van de filosoof uitgewisseld. Ook in Nederland is hij een bescheiden hype. In november verschijnt hier zijn boek <a href="https://www.selexyz.nl/product/9789461054968/slavoj-zizek/eerst-als-tragedie-dan-als-klucht/" class="normal" title="https://www.selexyz.nl/product/9789461054968/slavoj-zizek/eerst-als-tragedie-dan-als-klucht/">Eerst als tragedie, dan als klucht</a>, Žižeks <a href="https://www.ru.nl/soeterbeeckprogramma/activiteiten/overzicht_op_datum/vm/lezingen/2011/lezing-slavoj-zizek/" class="normal" title="https://www.ru.nl/soeterbeeckprogramma/activiteiten/overzicht_op_datum/vm/lezingen/2011/lezing-slavoj-zizek/">begeleidende lezing</a> op de Radboud Universiteit was binnen een dag uitverkocht. Maar wat wil de bebaarde denker uit Ljubljana nu precies, en wat is zijn alternatief voor dat verderfelijke kapitalisme?
Slavoj Žižek werd in 1949 geboren in een kleine kuststad van Slovenië, toen nog onderdeel van Tito&#8217;s Joegoslavië. Hij studeerde sociologie en filosofie in Ljubljana, maar zijn proefschrift werd afgekeurd omdat hij zich te kritisch zou hebben uitgelaten over Karl Marx. Na een verblijf in Frankrijk, waar hij zich verdiepte in de psychoanalyse van zijn grote held Jacques Lacan, kwam hij terecht bij een naar eigen zeggen &#8216;marginaal onderzoeksinstituut&#8217; in zijn vaderland. In de luwte legde hij contact met internationale wetenschappers en publiceerde in 1989 <a href="https://www.amazon.com/Sublime-Object-Ideology-Phronesis/dp/0860919714" class="normal" title="https://www.amazon.com/Sublime-Object-Ideology-Phronesis/dp/0860919714">The Sublime Object of Ideology</a>, het boek dat zijn doorbraak zou betekenen. Een jaar later deed hij namens de Liberaal Democratische partij mee aan de eerste democratische verkiezingen voor een vierkoppige presidentiële raad. Hij werd vijfde, en richtte zich weer op de wetenschap. Over al zijn omzwervingen zei hij tegen The Observer: &#8216;Zonder de communistische onderdrukking was ik vast een suffe lokale professor in Ljubljana gebleven.&#8217;
Nee, aan zijn jeugd onder het communistisch regime hield hij geen weerzin over tegen Marx en de zijnen. Toch zijn Žižeks uitspraken over het communisme, zoals wel vaker bij Žižek, niet één-twee-drie met elkaar te rijmen. &#8216;Ik wil niet terug naar Stalin, ik ben toch geen idioot!&#8217; roept hij regelmatig in interviews, terwijl hij lachend bij diens portret poseert en zegt zijn boekenkast van tijd tot tijd op te ruimen bij wijze van &#8216;nice Stalinist purge&#8217;. Hij kwalificeert zichzelf als een &#8216;radicale communist&#8217;, maar dan wel weer één die een hekel heeft aan het gemoraliseer van links. In Zuccotti Park pleitte hij hartstochtelijk voor een terugkeer naar het communisme. Dat wil zeggen: naar het idee van gezamenlijke zorg voor wat hij de &#8216;commons&#8217;, het gemeengoed, noemt. Want het communisme zoals dat eind jaren tachtig ineenstortte, heeft voor hem afgedaan. &#8216;Marx had het over land en eigendom, ik heb het over informatie. Waarom moeten wij iemand als Bill Gates huur betalen voor ons intellectuele eigendom?&#8217;
De filosoof wil toe naar een &#8216;eenentwintigste-eeuws communisme&#8217;, maar hoe hij dat precies voor zich ziet, blijft vaag, zegt Marc De Kesel. De Žižek-kenner is als onderzoeker verbonden aan de filosofiefaculteit van de Radboud Universiteit. &#8216;De jongere generatie die nu opkomt tegen het falende systeem ziet in Žižek een soort roerganger. Helaas! Dat is een misvatting. Žižek is filosoof: hij stelt monomaan problemen aan de orde. Maar hij heeft niet de tools om een alternatief voor de kapitalistische economie uit te dokteren.&#8217; Žižek-vertaler Johan Schokker, die met De Kesel aan een bundel over de filosoof werkt, beaamt: &#8216;De theorie van de daad ontbreekt bij Žižek. Hij zegt wel dat het misgaat met ons kapitalisme, maar niet wat we daaraan moeten doen.&#8217;
Žižek verzet zich tegen het idee dat de liberale democratie, gekoppeld aan het kapitalisme, het enig aanvaardbare systeem is. De politiek is verworden tot de beheerder van het kapitalisme: politieke beslissingen worden ten onrechte gepresenteerd als economische noodzaak, we zijn de verbeeldingskracht kwijt om over radicale alternatieven na te denken. Zelfs nu we &#8211; in de woorden van Žižek &#8211; aan de vooravond staan van een gigantische economische, ecologische, biogenetische en sociale ineenstorting, praten we alleen over kleine aanpassingen binnen het neoliberale model.
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;Hij zit steeds op het hoogste niveau van denken maar zuigt de realiteit mee&#8217;
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Dat model is volgens Žižek in de afgelopen tien jaar maar liefst twee keer gestorven. In 2001, met de aanslagen van 11 september, stierf het neoliberalisme als politieke theorie: de droom van een nieuw tijdperk van democratische stabiliteit en ideologische integratie stortte in elkaar. En met de kredietcrisis van 2008 stierf het als economisch systeem.
Volgens Marc De Kesel is Žižeks gedachtengoed, waarvan zijn kritiek op het kapitalistisch systeem een belangrijke peiler is, weliswaar wijdvertakt maar toch volstrekt consistent. &#8216;Hij heeft in essentie maar één gedachte,&#8217; zegt De Kesel. &#8216;Dat de realiteit gebouwd is op een probleem dat een probleem zal blijven: de werkelijkheid is een illusie die zichzelf aan zijn eigen illusie optrekt. Een samenleving is niet in het &#8220;reële&#8221;, maar in het &#8220;fictieve&#8221; gefundeerd: in de betekenis die we er zelf aan geven. Een cultuur stoelt niet op zíjn, maar op schijn.&#8217; En met meewarige blik: &#8216;Zoiets. Ach, Žižek wordt door te veel mensen gelezen die hem niet goed begrijpen. Om zijn werk te doorgronden, is jaren studie nodig.&#8217;
Het wezen van zijn denken mag dan moeilijk te bevatten zijn, Žižeks populariteit is er niet minder om. Om te beginnen maken de vele verwijzingen naar de populaire cultuur en het dagelijks leven zijn ideeën aantrekkelijk. Abstracte theorieën van Lacan of Hegel licht hij toe met referenties naar The Sound of Music, Titanic, liftdeuren of tandpastatubes. Voor hem is er geen onderscheid tussen hoge en lage cultuur: Jurassic Park vergelijkt hij met films van Antonioni en Bergman, en onze samenleving met The Matrix. De Kesel: &#8216;Hij zit steeds op het hoogste niveau van denken, maar zuigt de concrete realiteit mee. Films en reclames die hij ziet, moppen die hij hoort: ze staan voor hem onmiddellijk in verband met Hegel.&#8217;
Maar natuurlijk spreekt vooral zijn excentrieke figuur tot de verbeelding. Žižek praat als een bezetene, hij slist zich met zwaar Oost-Europees accent een weg door het Engels. Zijn haar hangt in zweterige slierten over zijn hoofd terwijl hij dendert van Hegel naar Hitchcock, om midden in een paneldiscussie weg te lopen van het podium. Hij vertelt graag (dezelfde) moppen en heeft een voorliefde voor paradoxen als: &#8216;De meest antisemitische mensen van deze tijd zijn de zionisten.&#8217; Aan nuances heeft hij een hekel: verdedigers van het kapitalisme zitten er niet een beetje naast, nee, zij zijn &#8216;obsceen&#8217;.
De Kesel en Schokker noemen Žižek een &#8216;echt denkdier&#8217;. &#8216;Hij is obsessioneel, doet niet anders dan denken en schrijven: hij heeft al meer dan vijftig boeken gepubliceerd. Het leven interesseert hem niet, hij kent geen gezelligheid,&#8217; zegt De Kesel. &#8216;Als je met hem gaat eten, neemt hij een Coca Cola en een uiensoep, daarna is hij gevlogen. Hij is voortdurend op zoek naar wat er in de werkelijkheid niet klopt.&#8217; En inderdaad, in de ontelbare hoeveelheid Žižek-filmpjes die op internet circuleren, figureert een waanzinnige denker, die praat alsof het zijn laatste telefoongesprek is in een neerstortend vliegtuig. Precies die geestdrift maakt hem zo aantrekkelijk, ook voor de mensen in Zuccotti Park die misschien niet direct verlangen naar een communistische wereldorde.
Žižek zelf zou zich het liefste terugtrekken om eindelijk zijn vuistdikke analyse van Hegel te voltooien, zegt hij in elk interview. Maar kennelijk slaagt hij er vooralsnog niet in zijn eigen circus een halt toe te roepen. Geconfronteerd met de geuzennaam die de Amerikaanse Chronicle of Higher Education voor hem bedacht (&#8216;de Elvis van de cultuurtheorie&#8217;) riep hij tegen The Telegraph: &#8216;Naar de goelag met hen, allemaal!&#8217;
Zie ook <a href="https://www.vn.nl/Mediagids-van-vandaag/Mediafilter.htm?mediagidsEdition=mediagids2011week43&amp;mediagidsFilter=zizek" class="normal" title="https://www.vn.nl/Mediagids-van-vandaag/Mediafilter.htm?mediagidsEdition=mediagids2011week43&amp;mediagidsFilter=zizek">het Mediagids-filter over Žižek</a>, met daarin de beste bronnen rondom de denker van de protestbeweging.
</div>

Žižek: waarheen, waarvoor?

Portret
Op een zondag in oktober verscheen hij in Zuccotti Park, tussen de wolkenkrabbers van Lower Manhattan. Vlassig baardje, het rode T-shirt opzichtig om zijn zestigersbuik knellend. Vanaf de geïmproviseerde verhoging zwaaide hij woest met zijn vuisten en riep wat hij al twintig jaar roept: dat het kapitalistische systeem volstrekt failliet is.
Vergeet Michael Moore, George Soros of Naomi Klein. Als er voor de protestbeweging die Wall Street bezet een messias is, dan heet hij Slavoj Žižek. Formeel is er geen leider of concreet doel van het protest dat zich sinds half september vanuit dit park over de wereld verspreidt. Maar de Sloveense filosoof wordt door de demonstranten gretig omarmd. &#8216;Wij zijn geen dromers,&#8217; echoden zijn woorden uit tientallen kelen (de &#8216;human microphone&#8217;). &#8216;De echte dromers zijn degenen die denken dat we oneindig op deze manier kunnen doorgaan.&#8217; Niet hebzucht of corruptie zijn de kern van het probleem, maar het systeem dat mensen ertoe aanzet corrupt en hebberig te zijn,&#8217; fulmineerde Žižek, die zichzelf communist noemt. Het was de hoogste tijd en ook geen misdaad om over alternatieven voor het kapitalisme na te denken.
Media buitelen over elkaar heen om lollige kwalificaties te verzinnen voor de &#8216;superster van de Occupy-beweging&#8217;: van het &#8216;denkbeest van Ljubljana&#8217; via &#8216;vintage hippe popfilosoof&#8217; tot &#8216;filosofische wildeman&#8217;. Die tsunami aan adjectieven is niet verwonderlijk: het raadsel Žižek laat zich lastig vangen. Hij ziet eruit alsof hij onder bruggen slaapt, maar heeft een netjes geordend appartement in Ljubljana. In interviews praat hij uitvoerig over zijn gratis Lufthansa-sokken, om aan het einde van het gesprek te klagen dat hij het eigenlijk over Hegel had willen hebben. De liefde vindt hij &#8216;evil&#8217; &#8211; misschien is hij daarom gescheiden van achtereenvolgens een Sloveense filosofe en een Argentijns lingeriemodel.
&#8216;Žižek&#8217;s got it,&#8217; juicht een van de bloggers op Occupywallst.org. Driftig worden er leestips voor de werken van de filosoof uitgewisseld. Ook in Nederland is hij een bescheiden hype. In november verschijnt hier zijn boek Eerst als tragedie, dan als klucht, Žižeks begeleidende lezing op de Radboud Universiteit was binnen een dag uitverkocht. Maar wat wil de bebaarde denker uit Ljubljana nu precies, en wat is zijn alternatief voor dat verderfelijke kapitalisme?
Slavoj Žižek werd in 1949 geboren in een kleine kuststad van Slovenië, toen nog onderdeel van Tito&#8217;s Joegoslavië. Hij studeerde sociologie en filosofie in Ljubljana, maar zijn proefschrift werd afgekeurd omdat hij zich te kritisch zou hebben uitgelaten over Karl Marx. Na een verblijf in Frankrijk, waar hij zich verdiepte in de psychoanalyse van zijn grote held Jacques Lacan, kwam hij terecht bij een naar eigen zeggen &#8216;marginaal onderzoeksinstituut&#8217; in zijn vaderland. In de luwte legde hij contact met internationale wetenschappers en publiceerde in 1989 The Sublime Object of Ideology, het boek dat zijn doorbraak zou betekenen. Een jaar later deed hij namens de Liberaal Democratische partij mee aan de eerste democratische verkiezingen voor een vierkoppige presidentiële raad. Hij werd vijfde, en richtte zich weer op de wetenschap. Over al zijn omzwervingen zei hij tegen The Observer: &#8216;Zonder de communistische onderdrukking was ik vast een suffe lokale professor in Ljubljana gebleven.&#8217;
Nee, aan zijn jeugd onder het communistisch regime hield hij geen weerzin over tegen Marx en de zijnen. Toch zijn Žižeks uitspraken over het communisme, zoals wel vaker bij Žižek, niet één-twee-drie met elkaar te rijmen. &#8216;Ik wil niet terug naar Stalin, ik ben toch geen idioot!&#8217; roept hij regelmatig in interviews, terwijl hij lachend bij diens portret poseert en zegt zijn boekenkast van tijd tot tijd op te ruimen bij wijze van &#8216;nice Stalinist purge&#8217;. Hij kwalificeert zichzelf als een &#8216;radicale communist&#8217;, maar dan wel weer één die een hekel heeft aan het gemoraliseer van links. In Zuccotti Park pleitte hij hartstochtelijk voor een terugkeer naar het communisme. Dat wil zeggen: naar het idee van gezamenlijke zorg voor wat hij de &#8216;commons&#8217;, het gemeengoed, noemt. Want het communisme zoals dat eind jaren tachtig ineenstortte, heeft voor hem afgedaan. &#8216;Marx had het over land en eigendom, ik heb het over informatie. Waarom moeten wij iemand als Bill Gates huur betalen voor ons intellectuele eigendom?&#8217;
De filosoof wil toe naar een &#8216;eenentwintigste-eeuws communisme&#8217;, maar hoe hij dat precies voor zich ziet, blijft vaag, zegt Marc De Kesel. De Žižek-kenner is als onderzoeker verbonden aan de filosofiefaculteit van de Radboud Universiteit. &#8216;De jongere generatie die nu opkomt tegen het falende systeem ziet in Žižek een soort roerganger. Helaas! Dat is een misvatting. Žižek is filosoof: hij stelt monomaan problemen aan de orde. Maar hij heeft niet de tools om een alternatief voor de kapitalistische economie uit te dokteren.&#8217; Žižek-vertaler Johan Schokker, die met De Kesel aan een bundel over de filosoof werkt, beaamt: &#8216;De theorie van de daad ontbreekt bij Žižek. Hij zegt wel dat het misgaat met ons kapitalisme, maar niet wat we daaraan moeten doen.&#8217;
Žižek verzet zich tegen het idee dat de liberale democratie, gekoppeld aan het kapitalisme, het enig aanvaardbare systeem is. De politiek is verworden tot de beheerder van het kapitalisme: politieke beslissingen worden ten onrechte gepresenteerd als economische noodzaak, we zijn de verbeeldingskracht kwijt om over radicale alternatieven na te denken. Zelfs nu we &#8211; in de woorden van Žižek &#8211; aan de vooravond staan van een gigantische economische, ecologische, biogenetische en sociale ineenstorting, praten we alleen over kleine aanpassingen binnen het neoliberale model.
Dat model is volgens Žižek in de afgelopen tien jaar maar liefst twee keer gestorven. In 2001, met de aanslagen van 11 september, stierf het neoliberalisme als politieke theorie: de droom van een nieuw tijdperk van democratische stabiliteit en ideologische integratie stortte in elkaar. En met de kredietcrisis van 2008 stierf het als economisch systeem.
Volgens Marc De Kesel is Žižeks gedachtengoed, waarvan zijn kritiek op het kapitalistisch systeem een belangrijke peiler is, weliswaar wijdvertakt maar toch volstrekt consistent. &#8216;Hij heeft in essentie maar één gedachte,&#8217; zegt De Kesel. &#8216;Dat de realiteit gebouwd is op een probleem dat een probleem zal blijven: de werkelijkheid is een illusie die zichzelf aan zijn eigen illusie optrekt. Een samenleving is niet in het &#8220;reële&#8221;, maar in het &#8220;fictieve&#8221; gefundeerd: in de betekenis die we er zelf aan geven. Een cultuur stoelt niet op zíjn, maar op schijn.&#8217; En met meewarige blik: &#8216;Zoiets. Ach, Žižek wordt door te veel mensen gelezen die hem niet goed begrijpen. Om zijn werk te doorgronden, is jaren studie nodig.&#8217;
Het wezen van zijn denken mag dan moeilijk te bevatten zijn, Žižeks populariteit is er niet minder om. Om te beginnen maken de vele verwijzingen naar de populaire cultuur en het dagelijks leven zijn ideeën aantrekkelijk. Abstracte theorieën van Lacan of Hegel licht hij toe met referenties naar The Sound of Music, Titanic, liftdeuren of tandpastatubes. Voor hem is er geen onderscheid tussen hoge en lage cultuur: Jurassic Park vergelijkt hij met films van Antonioni en Bergman, en onze samenleving met The Matrix. De Kesel: &#8216;Hij zit steeds op het hoogste niveau van denken, maar zuigt de concrete realiteit mee. Films en reclames die hij ziet, moppen die hij hoort: ze staan voor hem onmiddellijk in verband met Hegel.&#8217;
Maar natuurlijk spreekt vooral zijn excentrieke figuur tot de verbeelding. Žižek praat als een bezetene, hij slist zich met zwaar Oost-Europees accent een weg door het Engels. Zijn haar hangt in zweterige slierten over zijn hoofd terwijl hij dendert van Hegel naar Hitchcock, om midden in een paneldiscussie weg te lopen van het podium. Hij vertelt graag (dezelfde) moppen en heeft een voorliefde voor paradoxen als: &#8216;De meest antisemitische mensen van deze tijd zijn de zionisten.&#8217; Aan nuances heeft hij een hekel: verdedigers van het kapitalisme zitten er niet een beetje naast, nee, zij zijn &#8216;obsceen&#8217;.
De Kesel en Schokker noemen Žižek een &#8216;echt denkdier&#8217;. &#8216;Hij is obsessioneel, doet niet anders dan denken en schrijven: hij heeft al meer dan vijftig boeken gepubliceerd. Het leven interesseert hem niet, hij kent geen gezelligheid,&#8217; zegt De Kesel. &#8216;Als je met hem gaat eten, neemt hij een Coca Cola en een uiensoep, daarna is hij gevlogen. Hij is voortdurend op zoek naar wat er in de werkelijkheid niet klopt.&#8217; En inderdaad, in de ontelbare hoeveelheid Žižek-filmpjes die op internet circuleren, figureert een waanzinnige denker, die praat alsof het zijn laatste telefoongesprek is in een neerstortend vliegtuig. Precies die geestdrift maakt hem zo aantrekkelijk, ook voor de mensen in Zuccotti Park die misschien niet direct verlangen naar een communistische wereldorde.
Žižek zelf zou zich het liefste terugtrekken om eindelijk zijn vuistdikke analyse van Hegel te voltooien, zegt hij in elk interview. Maar kennelijk slaagt hij er vooralsnog niet in zijn eigen circus een halt toe te roepen. Geconfronteerd met de geuzennaam die de Amerikaanse Chronicle of Higher Education voor hem bedacht (&#8216;de Elvis van de cultuurtheorie&#8217;) riep hij tegen The Telegraph: &#8216;Naar de goelag met hen, allemaal!&#8217;
vn.nl/mediagids (papieren versie: p. 14-15) voor meer informatie en links

Wat als de eurozone toch uiteenvalt? ‘Serieuze’ alternatieven voor een leven na de euro.
Lokaal
Geld is niet alleen een ruilmiddel, maar ook een bindmiddel. Dat is het uitgangspunt van hoogleraar economie van kunst en cultuur Arjo Klamer, die om die reden voorstander is van lokaal geld en beweert dat de gulden terug moet. Want: Europese burgers voelen zich niet verbonden met elkaar. Wij zullen nooit zo voor Griekenland opkomen als het welvarende West-Duitsland destijds het verarmde Oost-Duitsland erbovenop hielp. Lokale munteenheden zijn volgens Klamer dan ook het antwoord op de anonimiteit die de globalisering met zich meebrengt. Het kan Klamer niet lokaal genoeg: als het aan hem ligt, rekenen we af met Rotterdammertjes, Amsterdammertjes en zelfs Gooise Matrasjes.
vn.nl/lokaalgeld
Globaal
Het probleem met geld, zegt de Belgische hoogleraar Bernard Lietaer (verbonden aan het Center for Sustainable Resources van de University of California), is dat er maar één soort van is. En als je afhankelijk bent van één ding, kan er snel schaarste ontstaan. Daarom pleit Lietaer voor complementaire valuta, die diversiteit moeten brengen in ons huidige ruilmiddelsysteem dat geld is. Complementair geld bestaat al: zo kun je in de Verenigde Staten met Time Dollars en in Japan met Fureai Kippu een tegoed opbouwen door vrijwilligerswerk te doen. Met dat tegoed kan dan bijvoorbeeld bejaardenzorg bekostigd worden. Cruciaal in zijn voorstel is dat overheden deze complementaire valuta accepteren als belastinggeld, waardoor het toch terugvloeit in de &#8216;gewone&#8217; economie.
In dit filmpje van een TEDx conferentie in Berlijn kijkt Lietaer alsof hij het wiel heeft uitgevonden, en geeft hij ook nog even de verklaring én de oplossing voor de wereldwijde financiële crisis.
vn.nl/lietaer
Ruilmunten
Eindhoven doet het met het Lokaal Eindhovens Talenten Systeem en Amsterdam met de Noppes, dus het kan écht: goederen en diensten met elkaar ruilen zonder dat daar geld aan te pas komt. LETS is een internationaal bedacht maar lokaal toegepast ruilsysteem, vaak ingevoerd door idealistische types die hopen dat mensen met weinig inkomen zo toch toegang krijgen tot diensten die ze niet met gangbaar geld kunnen betalen. In de Londense wijk Brixton gingen de zaken vanwege de crisis zo slecht dat winkeliers twee jaar geleden met een oplossing kwamen: de Brixton Pound. Buurtbewoners kunnen daarmee in lokale winkels betalen en krijgen ook Brixton Pound-wisselgeld terug. Omdat de munten alleen in die wijk te gebruiken zijn, worden mensen gestimuleerd lokaal producten te (blijven) kopen. Kanttekening: de Brixton Pounds moeten wel eerst ingekocht worden met gewone Britse ponden. Het betaalsysteem bestaat nog steeds en is sinds kort zelfs bruikbaar via internetbankieren.
vn.nl/brixton

Padu Boerstra

Alternatieven voor de euro; MEDIAGIDS

Slavoj Zizek, de ideoloog van Occupy, bemoeit zich regelmatig met de actualiteit.
Hegel en &#8217;24&#8217;
In 2007 sprak Zizek zich in The New York Times uit tegen de martelingen van terroristen door Amerikaanse autoriteiten. Het artikel is in bepaalde opzichten een typisch Zizek-stuk: zowel Hegel als de populaire cultuur (in dit geval de televisieserie 24) wordt aangehaald om zijn argumentatie kracht bij te zetten. Aan de andere kant is dit stuk on-Zizekiaans gematigd. Normaal gesproken jaagt de filosoof iedereen op de kast met pleidooien voor geweld en grappen over Stalin, maar hier verwoordt hij op ernstige toon de gangbare kritiek op het antiterrorismebeleid. Het martelen van terroristen is een barbaarse praktijk die niet te verzoenen valt met onze moraal, schrijft Zizek. Wij zijn zelf het grootste slachtoffer van de martelingen: onze &#8216;ethische ruggengraat&#8217; wordt gebroken door de machthebbers.
vn.nl/hegel24
Liefdadigheid is fout
We denken dat het goed is om fair-trade koffie en biologische appels te kopen, maar hiermee houden we juist het kapitalistische systeem in stand, zegt Zizek. We kopen ons schuldgevoel over wereldwijd onrecht af met altruïsme. Dit standpunt verkondigde hij bij een lezing naar aanleiding van zijn nieuwe boek First as Tragedy, Then as Farce. Bij een deel van de lezing is een animatiefilmpje gemaakt, waarin in tien minuten via een achtbaan van woorden en tekeningen duidelijk wordt wat Zizek vindt van liefdadigheid en &#8216;cultureel kapitalisme&#8217;.
vn.nl/tragedyfarce
Het huidige communisme
Over het communisme van Zizek bestaan nogal wat misverstanden. Wil hij dat er een nieuwe Stalin opstaat, of is hij op zoek naar een eenentwintigste-eeuws communisme? Op zijn meer concrete momenten stelt Zizek dat het huidige communisme onder andere draait om het voor iedereen toegankelijk maken van informatie. In dit stuk uit mei 2011 laat hij zich kritisch uit over &#8217;the clouds&#8217;: de servers van grote internetbedrijven waar een steeds groter deel van onze online-informatie ligt opgeslagen.
Informatie zou voor iedereen beschikbaar moeten zijn, maar in de praktijk komt het erop neer dat een paar bedrijven een &#8216;quasi-monopoliepositie&#8217; hebben in de informatievoorziening. Zo heeft Apple een deal gesloten met mediamagnaat Rupert Murdoch om het nieuws uit zijn media-imperium via de Apple-cloud aan te bieden. Het artikel eindigt Zizekiaans radicaal: we denken dat we in een vrije maatschappij leven, maar in feite wordt onze informatie gecontroleerd op een manier die weinig afwijkt van de censuur die de Chinese regering toepast.
vn.nl/cybercommunisme
Zizek en Assange
Van Zizek, pleitbezorger van openheid van informatie, zouden we enthousiasme verwachten over WikiLeaks. Ook hier verrast hij ons: in de Londen Review of Books leverde hij felle kritiek op de klokkenluiderssite. De waarheid bevrijdt, schrijft Zizek, maar niet deze waarheid. Vóór de publicatie van de geheime documenten konden we nog veinzen niet te weten wat er schuilgaat achter officiële documenten, maar door WikiLeaks is dat onmogelijk geworden. Wat rest is een niet meer te negeren schaamte over het cynisme dat heerst in de diplomatie. Zizek ging ook in gesprek met WikiLeaks-leider Julian Assange. Twee buitenbeetjes in een twee uur durend serieus debat, met de onvermijdelijke grappen van Zizek tussendoor: zeer de moeite waard.
vn.nl/zizekleaks
vn.nl/zizekassange

De denker van de protestbeweging; MEDIAGIDS

<div class="wpg-element paragraph">
In de Londense wijk Brixton gingen de zaken vanwege de crisis zo slecht dat winkeliers twee jaar geleden met een oplossing kwamen: de <a href="http://vn.nl/brixton" class="normal" title="http://vn.nl/brixton">Brixton Pound</a>. Buurtbewoners kunnen daarmee in lokale winkels betalen en krijgen ook Brixton Pound-wisselgeld terug. Omdat de munten alleen in die wijk te gebruiken zijn, worden mensen gestimuleerd lokaal producten te (blijven) kopen. Kanttekening: de Brixton Pounds moeten wel eerst ingekocht worden met gewone Britse ponden. Het betaalsysteem bestaat nog steeds en is sinds kort zelfs bruikbaar via internetbankieren.
</div>