VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

<div class="wpg-element paragraph">
<table width="451" border="0"> 
<tr> 
<td width="112" height="84"><A HREF="#bk"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/extra/beelden/buitenkunst_bk.jpg" alt="Beeldende kunst" width="112" height="84" /></A></td>
 
<td><A HREF="#th"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/extra/beelden/buitenkunst_th.jpg" alt="Theater" width="112" height="84" /></A></td>
 
<td width="112" height="84"><A HREF="#mu"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/extra/beelden/buitenkunst_mu.jpg" alt="Muziek" width="112" height="84" /></A></td>
 
<td><A HREF="#fi"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/extra/beelden/buitenkunst_fi.jpg" alt="Film" width="112" height="84" /></A></td>
 </tr>
</table>
<A NAME="bk"></A>
</div>
<div class="figure--left">
<figure id="post-105163 media-105163" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/07/185502eb-83bd-45bc-bd3d-433cd8278bbd_streetpainting1.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
3. Colours of Valkenburg Waar: centrum van Valkenburg Wanneer: 23 en 24 augustus Info: <a href="https://www.coloursofvalkenburg.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.coloursofvalkenburg.nl">www.coloursofvalkenburg.nl</a>
Streetpainten, een kunstvorm overgewaaid uit Italië. Onbezonnen stoepkrijten, daarmee kan weinig mis gaan. Hoewel, de tekeningen zijn levensgroot en niet binnen een uur neergekalkt: wat als het tijdens Colours of Valkenbug zeikt van de regen? De definitieve samenstelling van kunstenaars is nog niet bekend. Spannend. 
4. Lucky Mi Fortune Cooking Waar: verschillende locaties in de Bijlmer, Amsterdam Wanneer: t/m 31 oktober Info: <a href="https://www.imagineic.nl/" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.imagineic.nl/">www.imagineic.nl</a>
‘Lucky Mi!’ dat roep je uit na het proeven van de hapjes van mobiel snacklab Lucky Mi Fortune Cooking, zeggen de koks, horecastudenten en culinair ondernemers die meewerkten aan het project. De opgepimpte snackmobiel rijdt rond in de Bijlmer en serveert kunstige hapjes aan de toevallige voorbijganger. Lucky joe! 
5. Lustwarande 08 – Wanderland Waar: Park de Oude Warande, Tilburg Wanneer: t/m 28 september Info: <a href="https://www.fundamentfoundation.nl/lustwarande08" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.fundamentfoundation.nl/lustwarande08">www.fundamentfoundation.nl/lustwarande08</a>
Lustwarande. Klinkt smakelijk, maar heeft niets te maken met een artistiek tussendoortje (of een erotisch getinte expo). Dit is het serieuzere werk. Tijdens Lustwarende 08 in Park de Oude Warande Tilburg exposeren 25 kunstenaars uit dertien verschillende landen. Waar het om draait: recente ontwikkelingen in de internationale sculptuur. 
6. Mijzen Festival Waar: Mijzenpolder Wanneer: 6 t/m 10 augustus 2008 Info: <a href="https://www.mijzen.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.mijzen.nl">www.mijzen.nl</a>
Een bezoek aan het Mijzen Festival is terug naar de kindertijd. Ravotten in de Noord-Hollandse polder, stampen in de modder én een ontdekkingstocht. De openlucht-expositie is verspreid over twintig locaties in de Mijzenpolder. Wat is er te zien? Installaties! Thema: wind. Neem wandelschoenen mee. En stormparaplu. 
7. Breakfestival Waar: Julianapark, Utrecht Wanneer: 27 juli Info: <a href="https://www.kaasschaafcollectief.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.kaasschaafcollectief.nl">www.kaasschaafcollectief.nl</a>
Normaliter behoort het Julianapark toe aan de rasechte Utrechters. Tijdens het Breakfestival niet. Dan zoeken zij hun toevlucht elders en bevolkt ‘hipper’ publiek de plek. Om hun kleding of schoenen te laten versieren door Lilith, of om een fraaie foto te scoren mét levensgrote tekstballonnen gemaakt door kunstenaarscollectief Met Dressing. 
8. De Amsterdamse School uitgelicht – Straatmeubilair Waar: Museum Het Schip, Amsterdam Wanneer: onbepaalde tijd Info: <a href="https://www.hetschip.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.hetschip.nl">www.hetschip.nl</a>
Een straaturinoir kan behoorlijk ranzig zijn. Maar wanneer je de penetrante lucht en ongeduldige mannen wegdenkt, kan er een mooi stuk straatmeubilair overblijven, als het ding met zorg ontworpen is. In de tuin van Museum Het Schip, in een van de mooiste Amsterdamse School-gebouwen van de stad, is er nu een permanente expositie over straatmeubilair van de Amsterdamse School. Urinoirs, postbussen, lantaarnpalen, afvalbakken en meer moois waar je op straat achteloos aan voorbijloopt.
9. Zwierig binnen de perken Waar: Paleis het Loo, Apeldoorn Wanneer: t/m 28 september Info: <a href="https://www.paleishetloo.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.paleishetloo.nl">www.paleishetloo.nl</a>
Eindelijk! De groep bomen die door hun aanwezigheid jarenlang een gedetailleerde reconstructie van de tuin van Paleis het Loo belemmerde, is dood. Bomen mag je niet vermoorden, dus werd de tuin nooit in oorspronkelijke staat teruggebracht. De paden zijn aangepast aan het oorspronkelijke formaat, de beplanting weer net als in lang vervlogen tijden. Zwierig binnen de perken. 
10. Miniature Art Waar: Beeldentuin La Lanka, Tijnje Wanneer: t/m 14 augustus Info: <a href="https://www.lalanka.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.lalanka.nl">www.lalanka.nl</a>
Na de weelderige, grootse kunst in de tuin van het paleis, Sonsbeek of de Lustwarande, is het niet gek als de mens behoefte heeft aan iets minder pretentieus. Daarvoor kan worden afgereisd naar beeldentuin La Lanka in Friesland. Opdracht meegegeven aan de beeldhouwers: maak het kunstwerk niet groter dan 35&#215;35 cm.
<A HREF="#boven">
<div align="right">Terug naar boven</div>
</a>
<A NAME="th"></A> 
</div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-105163 media-105163" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/07/eefd2b45-0e04-44af-a5fd-4b64c65a2a08_parade1.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
12. De Parade Waar: nog in Utrecht, Moreelsepark (11 t/m 27 juli) en Amsterdam, Martin Luther King Park (1 t/m 17 augustus) Info: <a href="https://www.deparade.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.deparade.nl">www.deparade.nl</a>
In de tenten van de Parade dit jaar ook dansgroepen als De Chatel en Anouk van Dijk. Dick van den Toorn kruipt in de huid van Anton Heyboer, en Eddie B. Wahr en Kees van der Vooren bereiden hun Bouillon Deux. Er komt zelfs een boekenshow, gepresenteerd door Thomas Acda en Wimie Wilhelm.
<A HREF="#boven">
<div align="right">Terug naar boven</div>
</a>
<A NAME="fi"></A> 
</div>
<div class="figure--left">
<figure id="post-105163 media-105163" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/07/6fd6b2e1-448e-41e8-b909-aa756594c1db_drijfin1.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
12. Drijf In Openluchtbioscoop Waar: Utrecht – Weerdsluis Wanneer: 14 september Info: <a href="https://www.uitfeest.nl/uitfeest/do.php?a=show_visitor_static&amp;p=drijfin" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.uitfeest.nl/uitfeest/do.php?a=show_visitor_static&amp;p=drijfin">www.filmfestival.nl</a>
Al dobberend een filmpje kijken kan tijdens de Drijf In, het sluitstuk van het jaarlijkse Utrecht Uitfeest – startsein van het nieuwe cultureel seizoen. Vanuit de boot of langs de kade kan gekeken worden naar Tiramisu, een luchtig melodrama over een gevierd actrice (Anneke Blok) op de rand van faillissement.
<A HREF="#boven">
<div align="right">Terug naar boven</div>
</a>
<A NAME="mu"></A> 
</div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-105163 media-105163" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2008/07/ca9b745d-0b76-4140-88d8-8b854745ee9b_NorthSea1.jpg" alt="" border=" /></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
6. North Sea Jazz Waar: Rotterdam Wanneer: 11, 12 en 13 juli Tips: Jill Scott, Bootsie Collins, Cassandra Wilson, Sergio Mendes Info: <a href="https://www.northseajazz.com" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.northseajazz.com">www.northseajazz.com</a>
Okay, veel optredens zijn binnen, maar eten, drinken en flaneren doe je er buiten en sinds het festival van Den Haag naar Rotterdam verhuisde, zijn er ook twee buitenpodia op North Sea Jazz. Je kunt er zwijmelen bij de uitmuntende zangeres Cassandra Wilson, grooven ‘on the one’ met Bootsie Collins of gewoon met je mond vol oesters kijken wat je tegenkomt&#8230; maar ga in elk geval even langs bij de Braziliaanse zanger/pianist Sergio ‘Mas Que Nada’ Mendes. Een legende sinds de dagen van de Bossa Nova, en tegenwoordig weer in beeld dankzij Will.i.am van de Black Eyed Peas, die het oude repertoire met succes afstofte.
7. Zwarte Cross Waar: De Schans, Lichtenvoorde Wanneer: 25, 26 en 27 juli Tips: Presidents of the USA, The Bellrays Info: <a href="https://www.zwartecross.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.zwartecross.nl">www.zwartecross.nl</a>
Dit cross- en muziekfestival, uit de grond gestampt door de onvolprezen Jovink en de Voederbietels, is uitgegroeid tot een van de grootste evenementen van Nederland. Met veel harde rock en nog veel meer bier is het niet de plek voor de meer fijnzinnige geesten. Wel heel gezellig, en doldwaas. Mis vooral het optreden van The Bellrays niet: opzwepende punk met een fraaie, zwarte soulstem. (Zie interview met Gijs Jolink hiernaast)
8. Solar Weekend Waar: recreatieterrein De Weerd, Roermond Wanneer: 8, 9 en 10 augustus Tips: Pete Philly &#038; Perquisite, Infadels, C-Mon &#038; Kypski, Jawat Info: <a href="https://www.solarweekend.com" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.solarweekend.com">www.solarweekend.com</a>
Afficheert zich als hét crossover-festival, met hiphop- én dance-artiesten. Alle subgenres zijn er. Meest aansprekende naam is die van het Britse Infadels. Hun van adrenaline doortrokken mix tussen rock en dance is zorgvuldig uitgekiend, maar live zeer opzwepend.
9. Folkwoods Festival Waar: Philips de Jong-park, Eindhoven Wanneer: 8, 9 en 10 augustus Tips: JW Roy, Denvis Info: <a href="https://www.folkwoods.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.folkwoods.nl">www.folkwoods.nl</a>
Het is een aparte wereld, die van de folkies. En dit festival kent heel wat obscure namen. Maar juist daarom kan het ook verrassend zijn. In elk geval een goede gelegenheid om te luisteren naar JW Roy, stiekem de beste zanger van Nederland, die de afgelopen jaren met fraai resultaat de switch naar zijn moerstaal maakte.
10. Lowlands Festival Waar: Walibi World, Biddinghuizen Wanneer: 15, 16 en 17 augustus Tips: The Sex Pistols, Jamie Lidell, Hot Chip, The Flaming Lips Info: <a href="https://www.lowlands.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.lowlands.nl">www.lowlands.nl</a>
‘We’re fat, forty and back,’ riep Johnny Rotten bij de eerste comeback van The Sex Pistols. Nu zijn ze vijftig en nog vetter. En dat willen we wel eens zien. Maar hoogstwaarschijnlijk zullen we het heilige vuur bij andere artiesten moeten halen. Bij dEUS of The Flaming Lips wellicht? Geheimtip: Hot Chip.
11. Drijf-Inn Waar: Oude Haven, Rotterdam Wanneer: 29, 30 en 31 augustus Info: <a href="https://www.drijf-inn2008.nl" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.drijf-inn2008.nl">www.drijf-inn2008.nl</a>
Dit nieuwe festival is volgens de organisatie iets ‘wat je moet beleven’. Het programma maakt nog niet duidelijk wat, maar het heeft te maken met dobberen op een vlot, een fles rosé en muziek van Latijnse signatuur. Voor de aankleding heeft de organisatie zich laten inspireren door de drijvende tuinen van Xochimilco.
<A HREF="#boven">
<div align="right">Terug naar boven</div>
</a>
</div>

Sander Donkers

Marijn van der Jagt

Bregtje Schudel

Kim Bos

Deze zomer: kunst in de open lucht

Film / Medems diepte
Ik denk dat je een peilloze diepte in je onderbewuste draagt. Dit is geen uitspraak van Jomanda, maar een van de thema&#8217;s in de film Caótica Ana. &#8216;Mannen zijn piemels met voeten,&#8217; is een andere. Welkom in de wondere wereld van regisseur Julio Medem. Dat de Spanjaard niet zo bekend is, hangt misschien samen met het geringe belang dat hij hecht aan een coherente verhaallijn. De films zijn een hele kluif voor niet-geïnitieerde Medem-kijkers. Soms beginnen ze aan het slot, zoals Los Amantes del Círculo Polar uit 1998, soms in het midden, zoals Lucia y el Sexo uit 2001. Soms spelen dezelfde acteurs meerdere personages (Vacas, 1992) of juist twee versies van hetzelfde personage (Tierra, 1996). Dat alles neemt niet weg dat de films vaak rijkgevulde kunststukjes zijn, vol mystiek, identiteitscrises, metafysische gedachtekronkels en spelingen van het lot. Bij elke kijkbeurt ontdek je nieuwe lagen, al maken die de films al snel topzwaar en weinig toegankelijk. Toch leek de kracht van het werk juist te liggen in de delicate balanceeract tussen vertelstijl en human interest. Achter alle symboliek gingen romantische &#8211; zij het wat onconventionele &#8211; drama&#8217;s schuil, waarin wereldvreemde maar sympathieke karakters op zoek gingen naar zichzelf en naar de ware.
De laatste tijd lijkt Medem door te slaan. Hij is zo gefixeerd op hoe hij een verhaal wil vertellen, dat wát hij wil vertellen erbij inschiet. In Lucia y el Sexo liet hij al bijna alle pretenties van een coherent verhaal varen voor een gekunstelde lofzang op seks, lust en een magisch gat in de grond. De paar geniale momenten worden overschaduwd door de totale disconnectie die je voelt met de karakters.
In Caótica Ana is deze trend helaas doorgezet. Eerst maar, voor zover dat te ontdekken valt, het verhaal: de onbedorven achttienjarige Ana woont al jaren met haar vader in een grot op Ibiza, waar ze wat bijverdient met haar vrolijke schilderijen (in het echt gemaakt door Medems zus Ana, die in 2001 bij een auto-ongeluk om het leven kwam). Ze wordt ontdekt door mecenas Justine die haar overplaatst naar Madrid, naar een onderkomen voor jong talent. Daar komt Ana tot de ontdekking dat haar onderbewuste vol is van herinneringen die niet de hare zijn, maar van andere jonge vrouwen die op gruwelijke wijze zijn omgekomen. Tijdens hypnosesessies worden de herinneringen ontrafeld en op band gezet. Alleen zo kan Ana haar eigen roeping (her)vinden.
De regisseursaantekeningen in de persmap lezen als een spiritueel manifest. Medem weidt &#8211; met veel hoofdletters &#8211; uit over Ana&#8217;s rol in de film en in de geschiedenis. Over Ana als de Moeder van Goede Mannen, over de tirannie van de blanke man (&#8216;de voornaamste reden van de tegenslagen van de Mensheid&#8217;). In Medems universum zijn alle mannen seksuele verkrachters en alle vrouwen seksuele terroristen &#8211; wat wellicht verklaart waarom Ana een Amerikaanse politicus (&#8216;een man van Oorlog&#8217;) in het oog poept.
De vraag is alleen: wat moeten wij hiermee? Wat moeten we met die overkill aan subliminale betekenis? Het is alsof Medem bij elk shot roept: &#8216;Kijk eens hoe vernuftig ik al deze grote levensvragen in een film heb gepropt!&#8217; Ana &#8211; debuterend actrice Manuela Vellés &#8211; is geen persoon, maar een spreekbuis voor Medems grote ideeën. Dit is geen filmmaken meer, dit is zelfbevrediging.

Al die lagen

Film / Rendition kiest makkelijke uitweg
Een zelfmoordaanslag in een niet gespecificeerde Noord-Afrikaanse hoofdstad eist een Amerikaans slachtoffer. Natuurlijk vatten de VS dit persoonlijk op. Want, zoals Corrinne Whitman (Meryl Streep), hoofd terrorisme bij de CIA, uitdrukt: &#8216;Ieder Amerikaans slachtoffer is een overwinning voor de vijand.&#8217; Een verdachte, de Egyptisch-Amerikaanse Anwar El-Ibrahimi (Omar Metwally), wordt door de CIA uit een vliegtuig geplukt, van de passagierslijst gewist en geblinddoekt afgevoerd naar datzelfde Noord-Afrikaanse land, waar geen wetten zijn die martelen verbieden.
El-Ibrahimi is onschuldig, een geval van zogenaamde erroneous rendition (foutieve uitlevering). Dat weet zijn hoogzwangere vrouw (Reese Witherspoon), dat weet haar advocaat Alan Smith en dat weet ook Douglas Freeman (Jake Gyllenhaal), een pennenlikker bij de CIA die ter plaatse moet toezien dat het &#8216;ondervragen&#8217; correct gebeurt. Zelfs Whitmans onderofficier Lee Mayer heeft ernstige twijfels. Mayer: &#8216;Hij kwam brandschoon uit de leugendetectortest&#8217;. Whitman: &#8216;Zo&#8217;n test zegt niets.&#8217; Mayer: &#8216;Dat zeggen we altijd als het ons uitkomt.&#8217;
Regisseur Gavin Hood sleepte in 2006 de Oscar voor Beste Buitenlandse Film in de wacht met zijn Tsotsi. Daarin ontdekte hij een onverwachte diepgang in een louche karakter: de jonge crimineel Tsotsi. In Rendition &#8211; zijn eerste Hollywoodfilm &#8211; pakt Hood grootser uit, zowel qua acteursnamen als qua omvang van de cast. Helaas bezwijkt Hood onder zijn ambities. De film heeft drie topzware verhaallijnen, die afzonderlijk al genoeg materiaal bieden voor een twee uur durende speelfilm. Van de acht voornaamste personages komt er maar één redelijk uit de verf: bureau-ambtenaar Freeman &#8211; subtiel gespeeld door Gyllenhaal. Net als advocaat Smith wordt hij geconfronteerd met een ethisch dilemma: wat is belangrijker, je baan of je rechtvaardigheidsgevoel?
Alle inspanningen tot het maken van een gelaagd en prikkelend betoog ten spijt, draait de film uiteindelijk om twee Amerikaanse stereotypen: de meedogenloze leider, die nationale veiligheid belangrijker acht dan internationale mensenrechten, en de heldhaftige eenling, die vindt dat elk mensenleven telt. Een veel te makkelijke uitweg voor een anders zo genuanceerde regisseur.

Brandschoon en verdacht

Film / ‘The Band’s Visit’ is optimistisch
In een tijd waarin er steeds meer gepraat en minder geluisterd wordt, hervindt regisseur Eran Kolirin in The Band&#8217;s Visit &#8216;de magie van het converseren&#8217;. Dat begint, hoe kan het ook anders, bij een miscommunicatie. Een Egyptische politiefanfare komt aan op een vliegveld in Israël, wordt door niemand opgewacht en besluit zelf op zoek te gaan naar de eindbestemming: het Arabisch Cultureel Centrum in Petah Tikva. Per ongeluk komen ze in Bet Hatikva uit, een slaperig dorp zonder hotels, zonder regelmatig openbaar vervoer. De lokale caféhoudster Dina biedt hun voor de nacht een slaapplaats aan. Naarmate de avond vordert, ontpoppen de bandleden zich als afgeronde personages: de altijd correcte maar afstandelijke luitenant-kolonel Tawfiq, de invaldirigent met onvoltooid concerto Simon. Het leukst is de mooie Haled, die meisjes verleidt door &#8216;My Funny Valentine&#8217; voor ze te koeren &#8211; iets waar Dina immuun voor blijkt. Zij gaat meer voor vaderfiguren als Tawfiq.
Het taalprobleem blijft. De dorpsbewoners spreken geen Arabisch, de fanfareleden geen Hebreeuws. Ironisch genoeg maakt dat de communicatie gemakkelijker. De mensen kunnen zich niet verschuilen achter wollig proza en worden daardoor juist gedwongen direct tot de kern te komen. &#8216;Jij hebt niet veel ervaring met meisjes, hè?&#8217; constateert Haled bij barbediende Papi. &#8216;Nee,&#8217; zegt die, &#8216;hoe moet dat dan?&#8217; De scène waarin Haled hem vervolgens versiertips geeft &#8211; door zelf voor te doen hoe je zachtjes een knie masseert &#8211; is een voortreffelijk staaltje stille komedie. En soms gaat het mis. Zoals wanneer Dina tijdens een openhartig gesprek met Tawfiq niet opmerkt dat hij in de verleden tijd over zijn zoon praat. Het gesprek slaat dood, het moment is voorbij. Het is een mooie ingetogen scène.
In zijn geheel straalt The Band&#8217;s Visit van menslievend optimisme. Taalbarrières worden overbrugd en culturele, ideologische en religieuze verschillen houden dat niet tegen. Maar de film stemt ook treurig. De vriendschappelijke omgang tussen joden en moslims wordt nadrukkelijk als een sprookje gepresenteerd. &#8216;Eens &#8211; niet lang geleden…,&#8217; beginnen zowel de filmposter als de trailer. Alsof zelfs regisseur Kolirin zijn hartverwarmende, alom geprezen verhaal over wederzijdse verdraagzaamheid afdoet als wishful thinking.

Menslievend sprookje

Film / De visuele flair van Stellet licht
De films van de Mexicaanse regisseur Carlos Reygadas zijn vreemd en fascinerend, maar weinig toegankelijk. Niet dat zijn films verhaaltechnisch moeilijk zijn &#8211; uiteindelijk draait het allemaal om de liefde: de hunkering van een suïcidale man voor een oudere vrouw (Japón), de tedere gevoelens van een dikke, getrouwde taxichauffeur voor de dochter van zijn baas (Batalla en el cielo). Het zijn eerder de karakteristieke trage filmstijl en de ongebruikelijke hoofdrolspelers die niet iedereen zullen bekoren.
Het verhaal van Reygadas&#8217; nieuwste speelfilm Stellet Licht is eenvoudig maar controversieel. Johan is mennoniet, belijder van de streng protestantse, uit Friesland afkomstige geloofsleer, en zit klem in een liefdesdriehoek. Hij is gehuwd met Esther, maar verliefd op de jongere Marianne. Johan twijfelt. Misschien is het wel Gods wil dat hij zijn vrouw en zes kinderen verlaat?
Net als bij zijn vorige films maakt Reygadas gebruik van niet-professionele acteurs &#8211; hier helaas meer gekozen om hun markante fysieke trekken dan om hun acteertalent. De hoofdrolspelers gaan met hun hoekige en verweerde gezichten perfect op in het weerbarstige Noord-Mexicaanse landschap. Reygadas castte echte mennonieten en laat ze praten in hun eigen dialect, Plautdietsch, om het allemaal zo naturel en authentiek mogelijk te houden. Maar op een gegeven moment raak je als kijker verzadigd van al die doorgroefde gezichten (goh, alweer een lang aangehouden close-up!). De trage dialogen en het wat onhandige acteren maken het niet veel makkelijker.
Toch zorgen juist deze onvolkomenheden, samen met Reygadas&#8217; onmiskenbare visuele flair, voor de eigenaardige charme van Stellet Licht. Imperfect maar krachtig is het moment waarop Esther &#8211; aan wie Johan alles vanaf het begin heeft opgebiecht &#8211; in de stromende regen haar emoties de vrije loop laat. En Reygadas&#8217; begin- en eindshot &#8211; een in zes minuten gecondenseerde zonsopgang en ondergang &#8211; zijn kleine, op zichzelf staande filmische kunstwerkjes.
Door sommigen wordt de film bejubeld, anderen halen hun neus op voor deze virtuoze uitslover. De nieuwe Reygadas is geen meesterwerk, maar maakt, ook dit keer, nieuwsgierig naar meer.

Doorgroefde gezichten

In the valley of Elah
Er zijn acteurs die bekend staan om hun one-note performances – Ben Affleck is een goed voorbeeld: ongeacht de rol blijft zijn gezicht altijd even uitgestreken – maar regisseurs kunnen het ook. Een van hen is Paul Haggis, ooit begonnen als scriptschrijver, maar inmiddels ook bekend als filmmaker. In zijn voorlaatste film Crash draaide alles om één – allesbehalve ­revolutionair – standpunt: iedereen is bevooroordeeld. De blanke wapenhandelaar over de Perzische winkelier, de Perzische winkelier over de Mexicaanse slotenmaker, de ?Latina-agente over een Aziatische medeweggebruiker (‘Zij lemde te hard’ ‘Ik lemde te hard?’).
In Crash voerde Haggis ons steeds die ene moraal. Dankzij een rits aan bekende acteurs en degelijk acteerwerk werd zijn eendimensionale redevoering als een verfijnd discours opgediend. Met succes. Crash won in 2006 de Oscar voor Beste Film en versloeg daarmee onder andere Brokeback Mountain en Good Night and Good Luck.
Met In the Valley of Elah tackelt Haggis een ander maatschappelijk thema: de ontmenselijking van oorlog – opnieuw niet bijster origineel. Hank Deerfield (Tommy Lee Jones) gaat op zoek naar zijn zoon, soldaat Mike ‘Doc’ Deerfield, die tijdens zijn eerste verlof spoorloos is verdwenen. Zijn bijbel en zijn zwaar beschadigde telefoon worden wel gevonden en Hank weet enkele gruizige filmfragmenten van de telefoon te halen. De beelden tonen een glimp van de hel in Irak: de barre omstandigheden, de vijan­dige omgeving, de aan waanzin grenzende verveling.
Mooi is de aanwezigheid van Tommy Lee Jones – vorige week voor deze rol genomineerd voor een Oscar – de aangewezen persoon voor het spelen van door de wereld geharde en teleurgestelde mannen. Behalve een tenenkrommend eindshot met Amerikaanse vlag, wordt de moraal dit keer niet luidkeels gescandeerd. Maar de manipulatie blijft. Haggis’ zedenpreek wordt ditmaal niet met een stamper achter in je keel geschoven, maar druppelt via een slangetje naar binnen. Het resultaat is hetzelfde: je voelt je vol, maar niet voldaan.

Die ene moraal

Minimovies op het IFFR
Voor filmmaker Kasper Verkaik begon het allemaal in 2004, toen George W. Bush werd herkozen: ‘Ik snapte het niet, want ik wist dat veel mensen ontevreden waren. Waarom vertaalde die onvrede zich dan niet in de uitslag?’
In de statistieken vond hij het antwoord: veel kiezers, bijna veertig procent – dat zijn meer dan honderd miljoen Amerikanen – laten?het afweten. En zo ontstond het idee voor zijn documentaire Dear Oprah die nu op het Internationaal Film Festival Rotterdam haar wereldpremière beleeft. In de film doorkruist Verkaik, met crew en nukkige camper Lucy, de Verenigde Staten om niet-stemmend Amerika in kaart te brengen. Hij bezoekt experts als professor Tom Patterson (auteur van The Vanishing Voter) in Washington, behandelt de fraudegevoelige stemmachines in Ohio en gaat naar Iowa, waar sinds 1972 als eerste de voorverkiezingen plaatsvinden. De grote groep niet-stemmers blijkt vooral te bestaan uit jongeren, minderheden, minder geschoolden en minder bedeelden. Kiezers die geneigd zijn Democratisch te stemmen.
Een mediapersoonlijkheid van formaat zou die kiezers terug naar de stembus kunnen sturen, dacht Verkaik. En hij kwam terecht bij presentatrice Oprah Winfrey. Verkaik: ‘In het verleden hebben beroemdheden van Puff Daddy tot Drew Barrymore zich al ?ingezet om mensen aan het stemmen te krijgen. Maar Oprah is een klasse apart. Ik zie Oprah als Amerika’s ultieme motivoter (een ?samentrekking van motivator en voter). Zoals zij de Amerikanen weer aan het lezen heeft ?gekregen, zo zou zij ze ook weer aan het stemmen kunnen krijgen!’ Hij schreef een brief aan Oprah die via via, aan het einde van de film, ook echt bij haar terechtkomt.
Antwoord heeft Verkaik nog niet gekregen. Maar een maand later schaarde Oprah Winfrey zich officieel achter de Democratische presidentskandidaat Barack Obama. ‘Daar had mijn brief niets mee te maken,’ zweert Verkaik. Maar leuk staat het wel.
Verslavend mechanisme
Dear Oprah is gefilmd in de serie MiniMovies, episodische documentaires die speciaal gemaakt worden voor bezichtiging op internet (YouTube), mobiel (iPod) en digitale televisie (Holland Doc). Elke documentaire bestaat uit zes tot acht afleveringen van ongeveer zeven minuten. Elke episode is een op zichzelf staand verhaaltje, maar alle episoden samen vormen een afgerond geheel. In Dear Oprah beslaat elke aflevering een specifieke dag. Zoals: Day 11: The Barbershop, waarin Verkaik zijn haar laat knippen, met lokale niet-stemmers praat en campertje Lucy – een verrassend karakter in de film – een dagje ‘uitziekt’.
Naast Dear Oprah zullen nog twee Mini­Movies tijdens het Rotterdamse filmfestival te zien zijn, én op mobiele telefoon en iPod te downloaden. Filmmaker Tomas Kaan concentreert zich in het licht absurdistische Dream City op de bezoekers van een pretpark in Irak. Iedereen is er welkom, of je nu Koerd bent, Arabier of Amerikaanse soldaat. ‘We houden van iedereen die van plezier houdt,’ aldus een bevlogen kaartverkoper.
En Robert Oey onderzoekt in zijn wrange serie Safety First de indirecte effecten van ?11 september op het luchtverkeer. In korte portretjes doen verschillende gedupeerde reizigers hun relaas.
De MiniMovies zijn een verfrissend alter­natief voor het doorsnee-format van de Neder­landse tv-documentaire, die altijd in een tijdslot van 52 minuten moet passen. De korte episoden houden de films speels en dynamisch. Daarnaast kijken die snack size-afleveringen lekker weg. Hetzelfde verslavende mechanisme als een tv-serie, dus.
‘Dear Oprah’, ‘Dream City’ en ‘Safety First’ zijn op het Internationaal Filmfestival Rotterdam te zien op zondag 27 januari, maar ook via www.vn.nl .

Oprah als motivoter

<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Oprah als motivoter</h3>
26-01-2008 Door Bregtje Schudel
Voor filmmaker Kasper Verkaik begon het allemaal in 2004, toen George W. Bush werd herkozen: ‘Ik snapte het niet, want ik wist dat veel mensen ontevreden waren. Waarom vertaalde die onvrede zich dan niet in de uitslag?’ 
In de statistieken vond hij het antwoord: veel kiezers, bijna veertig procent – dat zijn meer dan honderd miljoen Amerikanen – latenhet afweten. En zo ontstond het idee voor zijn documentaire Dear Oprah die nu op het Internationaal Film Festival Rotterdam haar wereldpremière beleeft. In de film doorkruist Verkaik, met crew en nukkige camper Lucy, de Verenigde Staten om niet-stemmend Amerika in kaart te brengen. Hij bezoekt experts als professor Tom Patterson (auteur van The Vanishing Voter) in Washington, behandelt de fraudegevoelige stemmachines in Ohio en gaat naar Iowa, waar sinds 1972 als eerste de voorverkiezingen plaatsvinden. De grote groep niet-stemmers blijkt vooral te bestaan uit jongeren, minderheden, minder geschoolden en minder bedeelden. Kiezers die geneigd zijn Democratisch te stemmen. 
Een mediapersoonlijkheid van formaat zou die kiezers terug naar de stembus kunnen sturen, dacht Verkaik. En hij kwam terecht bij presentatrice Oprah Winfrey. Verkaik: ‘In het verleden hebben beroemdheden van Puff Daddy tot Drew Barrymore zich al ingezet om mensen aan het stemmen te krijgen. Maar Oprah is een klasse apart. Ik zie Oprah als Amerika’s ultieme motivoter (een samentrekking van motivator en voter). Zoals zij de Amerikanen weer aan het lezen heeft gekregen, zo zou zij ze ook weer aan het stemmen kunnen krijgen!’ Hij schreef een brief aan Oprah die via via, aan het einde van de film, ook echt bij haar terechtkomt. 
Antwoord heeft Verkaik nog niet gekregen. Maar een maand later schaarde Oprah Winfrey zich officieel achter de Democratische presidentskandidaat Barack Obama. ‘Daar had mijn brief niets mee te maken,’ zweert Verkaik. Maar leuk staat het wel. 
Verslavend mechanisme Dear Oprah is gefilmd in de serie MiniMovies, episodische documentaires die speciaal gemaakt worden voor bezichtiging op internet (YouTube), mobiel (iPod) en digitale televisie (Holland Doc). Elke documentaire bestaat uit zes tot acht afleveringen van ongeveer zeven minuten. Elke episode is een op zichzelf staand verhaaltje, maar alle episoden samen vormen een afgerond geheel. In Dear Oprah beslaat elke aflevering een specifieke dag. Zoals: Day 11: The Barbershop, waarin Verkaik zijn haar laat knippen, met lokale niet-stemmers praat en campertje Lucy – een verrassend karakter in de film – een dagje ‘uitziekt’. 
Naast Dear Oprah zullen nog twee Mini­Movies tijdens het Rotterdamse filmfestival te zien zijn, én op mobiele telefoon en iPod te downloaden. Filmmaker Tomas Kaan concentreert zich in het licht absurdistische Dream City op de bezoekers van een pretpark in Irak. Iedereen is er welkom, of je nu Koerd bent, Arabier of Amerikaanse soldaat. ‘We houden van iedereen die van plezier houdt,’ aldus een bevlogen kaartverkoper. 
En Robert Oey onderzoekt in zijn wrange serie Safety First de indirecte effecten van 11 september op het luchtverkeer. In korte portretjes doen verschillende gedupeerde reizigers hun relaas. 
De MiniMovies zijn een verfrissend alter­natief voor het doorsnee-format van de Neder­landse tv-documentaire, die altijd in een tijdslot van 52 minuten moet passen. De korte episoden houden de films speels en dynamisch. Daarnaast kijken die snack size-afleveringen lekker weg. Hetzelfde verslavende mechanisme als een tv-serie, dus.
‘Dear Oprah’, ‘Dream City’ en ‘Safety First’ zijn op het Internationaal Filmfestival Rotterdam te zien op zondag 27 januari, maar ook via <a href="https://www.vn.nl.kpnis.nl/Standaard-Media-Pagina/Video-MiniMovies-II.htm" class="normal" title="Video: MiniMovies II">www.vn.nl</a>. 
Vrij Nederland is co-producent van MiniMovies
</div>

Minimovies op het IFFR

Filmfestival Rotterdam
Het had een perfect misdrijf kunnen zijn. Per toeval stuit hobbyjager Llewelyn (Josh Brolin) op de plek waar een mislukte drugsdeal heeft plaatsgevonden. Iedereen is dood of stervende. Het drugsgeld ligt voor het grijpen. Toch keert hij ’s avonds terug met een jerrycan water om een stervende man de dorst te lessen. Een compassievolle, maar niet bijster slimme daad waar hij die avond zijn lot mee bezegelt.
De bitterzoete ironie in No Country for Old Men is typerend voor de gebroeders Coen. Ogenschijnlijk eenvoudige handelingen hebben bij de broers onverwacht desastreuze gevolgen. Een simpele kidnapping, een simpele moord, een simpele diefstal. Llewelyns terugkeer naar de plaats van het delict brengt hem in het vizier van de professionele moordmachine: Anton Chigurh (Javier Bardem, de verlamde zeeman uit Mar Adentro). Een man zonder gevoel voor humor maar mét ‘principes’. Als hij belooft je te vermoorden, houdt hij woord. Zo weet je tenminste waar je aan toe bent. Chigurh is een filmslechterik pur sang: meedogenloos, onstuitbaar en – zoals het de psychopaat betaamt – enigszins sociaal gestoord. ‘Wat is het meeste dat je ooit hebt verloren bij een toss?’ vraagt hij – stengun in de aanslag – aan de benzinepomphouder die een praatje probeerde te maken over het weer.
Je begrijpt meteen waarom Joel en Ethan Coen – die meestal hun eigen originele scenario’s schrijven – zo gecharmeerd waren van het gelijknamige boek van Cormac McCarthy. De uitgebalanceerde combinatie van rauw geweld en droge humor doet vooral denken aan hun film Fargo, waarin een man twee criminelen inhuurt om zijn vrouw te ontvoeren. Maar het zijn vooral de dialogen die je direct in Coen-land brengen: de botte maar liefdevolle een-tweetjes tussen Llewelyn en zijn vrouw, de droge, scherpzinnige opmerkingen van sheriff Ed Tom Bell (Tommy Lee Jones) en de ijzingwekkend overtuigende logica van Chigurh.
De mooiste, meest Coen-achtige opmerking in het boek heeft om onbegrijpelijke redenen de film niet gehaald. Die willen we u niet onthouden: sheriff Bell onderzoekt een bloedbad in een hotel. Hulpsheriff tegen sheriff: ‘De nachtportier is dood. Een extreem geval van pech. Hij is geraakt door een verdwaalde kogel.’ ‘Waar?’ ‘Precies tussen de ogen.’

McCarthy in Coen-land

Regiedebuut Sarah Polley
Als regisseuse weet de negenentwintigjarige Polley precies wat ze wil. Die zelfverzekerdheid is er bij het acteren niet altijd geweest. De Canadese begon al op vierjarige leeftijd te acteren, en bewaart weinig goede herinneringen aan die prille jaren. ‘Opgroeien in de schijnwerpers is hard, erg hard,’ vertelt Polley. ‘Ik had het moeilijk als tiener en ik denk dat het zeker niet ideaal is om al op zo’n jonge leeftijd te beginnen. Het verbaast me niet dat zoveel mensen die opgroeien in de entertainmentindustrie problemen hebben – ik heb zelf ook woelige periodes gekend. Het is puur geluk geweest dat mijn leven intact is gebleven.’
Een van haar meest traumatische ervaringen waren de opnamen van Terry Gilliams chaotische avonturenspektakel The Adventures of Baron Munchausen, uit 1988, waarin ze als negenjarige een leidende – of liever: lijdende – rol speelde. Het betekende het startschot van haar carrière, maar voor Polley waren de opnamen een hel. Toen ze zeventien jaar later hoorde dat Gilliam opnieuw een negenjarige actrice in een hoofdrol castte, trok ze aan de bel.
In een open brief aan hem in de Toronto Star herleefde ze de angstige momenten: ‘Ik herinner me dat ik vooral erg bang was en me ongelofelijk onveilig voelde. Ik herinner me een aantal ritjes naar het ziekenhuis nadat ik lange tijd in ijskoud water had gelegen en dagenlang gehoorverlies door de explosies. (…) Ik herinner me dat ik door een gang moest rennen, terwijl om me heen explosieven afgingen en dingen in brand stonden. Hysterisch heb ik bij mijn vader op schoot liggen huilen en hem gesmeekt ervoor te zorgen dat ik het niet nog een keer hoefde te doen – wat wel gebeurde.’
Schadeclaim
Natuurlijk, gaf Polley toe, waren het allereerst haar ouders die haar hadden moeten beschermen. Maar volgens haar heeft Gilliams sterrenstatus de situatie bemoeilijkt. ‘Ik denk dat ze zo opgewonden waren dat hun dochter in een Terry Gilliam-film speelde dat ze daar niet omheen konden kijken.’
Polley eindigde de brief met wat ‘ongevraagd advies’ aan de regisseur: ‘Als er waterscènes in de film voorkomen – zorg dan dat het warm is!!! Als er explosies in zitten – schiet dan haar reactie apart. Ik duik nog steeds weg wanneer een autodeur hard dichtslaat.’
Toch ging Polley door met acteren. Een hoofdrol in de succesvolle tv-serie Road to Avonlea maakte haar vanaf haar veertiende financieel zelfstandig. Echt gepassioneerd over het vak raakte ze pas in 1997, met haar rol in The Sweet Hereafter van Atom Egoyan. Op die regisseur, en tevens landgenoot, had ze drie jaar eerder zo’n grote indruk gemaakt met een kleine rol in zijn Exotica – als babysitter die nog steeds wordt gevraagd op te passen op een meisje dat is overleden – dat Egoyan voor de centrale rol van Nicole in The Sweet Hereafter alleen haar in gedachte had.
Polley speelt een scholiere die als enige een tragisch ongeluk met een schoolbus overleeft, maar wel verlamd raakt. Desondanks saboteert ze de pogingen van een advocaat om voor haar en de nabestaanden een fikse schadeclaim af te dwingen.
Terugkijkend zou je het een typisch Polley-personage kunnen noemen: de intelligente, maar emotioneel gebutste jonge vrouw, beschadigd, maar tegelijkertijd onbreekbaar. Het doet denken aan haar karakter in Isabel Coixets My Life without Me (2003). Polley won een Genie-Award (een soort Canadese Oscar) voor haar vertolking van de 23-jarige Ann, die, wanneer ze hoort dat ze nog maar drie maanden te leven heeft, besluit dat nieuws uit nobele overwegingen voor zich te houden.
Coixet maakte optimaal gebruik van de subtiele mimiek van de actrice. Haar gezicht toont nauwelijks heftige emoties, maar suggereert wel de emotionele maalstroom net onder de oppervlakte. Alleen een weemoedige glimlach verraadt haar verlangen naar een verloren jeugd en onschuld. Na het lezen van haar open brief vraag je je automatisch af of Polley op die momenten ook terugdenkt aan haar eigen verloren kinderjaren.
zombie
The Sweet Hereafter betekende Polley’s doorbraak als volwassen actrice. En het had nog een ander bijeffect: het succes gaf haar de mogelijkheid selectief te zijn. Geen Baronnen von Munchausen of Wegen naar Avonlea meer, maar voornamelijk onafhankelijke Canadese producties en kleine rollen in films van door haar bewonderde regisseurs, zoals een flitsoptreden in David Cronenbergs eXistenZ.
Soms gaat haar kieskeurigheid wel erg ver. Zo trok ze zich op het allerlaatste moment teruguit Cameron Crowes prachtig bitterzoete drama Almost Famous (1999), omdat ze zich niet gemakkelijk voelde in de rol van groupie Penny Lane – waarvoor Kate Hudson later een Oscarnominatie kreeg. Uit een voorliefde voor zombiefilms accepteerde ze wél de hoofdrol in de bloederige remake Dawn of the Dead (2004) – een van haar schaarse uitstapjes naar Hollywood. ‘Iedere film zou tenminste een zombie moeten hebben,’ grapte ze tijdens een interview op de set. Met zichtbaar genoegen vertelde ze in een talkshow hoe ze in de film een zombie uitschakelt door deze een pook door het oog te duwen.?In de tijd die vrijkwam doordat ze niet in Almost Famous speelde, begon Polley voor het eerst met regisseren. ‘De behoefte te regisseren kwam op toen ik twintig was,’ vertelt ze. ‘Toen zag ik Terrence Malicks The Thin Red Line. Die film voerde me even weg uit alle ellende. Opeens was ik me bewust van de kracht van film en van de vele onverwachte manieren waarop het de mens kan beïnvloeden.’
Zelf aan het roer zitten, zegt Polley, was een volstrekt andere ervaring: ‘Acteren draait om de totale overgave aan de visie van iemand anders. Regisseren betekent weer precies het tegenovergestelde – een opwindende verantwoordelijkheid. Ik hou van allebei, omdat ze twee totaal verschillende delen van mezelf aanspreken.’
Alzheimer
Haar eerste twee korte films maakte ze in 1999. Met de derde, I Shout Love, won ze in 2003 nóg een Genie-Award. Opvallend is daarin haar nuchtere, volwassen blik op relaties en de liefde. Een homevideocamera volgt de jonge Tessa (Kristen Thomson) die haar ex overhaalt nog een nacht te blijven. Ze heeft een lijstje gemaakt met de speciale momenten die ze nog een keer wil herbeleven. Daarna zal ze hem met rust laten en mag hij terug naar zijn nieuwe vriendin. De dynamiek tussen de ex-geliefden verandert voortdurend, maar uiteindelijk is het Tessa die een helder beeld heeft van de relatie. Voor haar was dit geen wanhopige poging hem terug te krijgen, maar juist een noodzakelijke handeling om hem los te kunnen laten. Na die avond gaat ieder zijn eigen weg. Hij met meer tegenzin dan zij.
Dezelfde heldere blik richt Polley op de relatie in Away from Her, gebaseerd op het korte verhaal ‘The Bear Came over the Mountain’ van landgenote Alice Munro. Opnieuw draait het om de acceptatie degene die je liefhebt los te laten – al verliest Grant (Gordon Pinsent) zijn vrouw Fiona (Julie Christie) niet aan een ander, maar aan alzheimer.
De film mag dan over een nare ziekte gaan, het eindresultaat is allesbehalve een standaard melodrama. Ook de aanvankelijk weifelende Julie Christie gaf op de commentaartrack van de dvd – als importversie al te vinden in de meer gespecialiseerde videotheken – aan eerst bang geweest te zijn dat de film een sentimenteel gedrocht zou worden, waarin acteurs hun kunstje mogen doen. ‘Dergelijke films zijn toch vaak een broedplaats voor sentimentaliteit,’ zegt ze. Maar voor Polley draait de film uiteindelijk niet om alzheimer. ‘Ik zie Munro’s verhaal als een diepgaand, ontroerend en gevoelig portret van de liefde en het huwelijk,’ schrijft ze. ‘Ik sta zelf aan het begin van een huwelijk (eind 2003 trouwde ze met filmeditor David Wharnsby) en ik vond het fascinerend om vooruit te kijken en me af te vragen hoe onze acties van nu onze relatie over veertig jaar kunnen beïnvloeden.’ Fiona’s ziekte speelt niet de hoofdrol, maar is veeleer een katalysator. Het geeft Grant – een docent die in de vroege jaren van hun huwelijk affaires met zijn studentes had – de kans nu eens iets onzelfzuchtigs voor zijn vrouw te doen. Zoals een van de karakters in de film zegt: ‘Het is nooit te laat te worden wie je had kunnen zijn.’
Voor Julie Christie was het vooruitzicht om opnieuw – na No Such Thing (2001) en The Secret Life of Words – met Polley te kunnen werken, reden genoeg haar twijfels overboord te zetten. Achteraf gezien waren die zorgen voorbarig, geeft ze toe: ‘De film is ontroerend, maar onsentimenteel, gespeend van de gebruikelijke rommel en gebakken lucht.’
Over Polley als regisseuse heeft ze enkel lovende woorden: ‘Ze is geweldig goed. Ze weet wat ze wil en is daarin heel volhardend. Ze doet alles op een uiterst charmante en humoristisch manier, maar eigenlijk pusht ze heel hard om iets precies zo te krijgen als ze het hebben wil.’ En dat lukt, zegt Christie. Want: ‘Hoe kan iemand in hemelsnaam de verleiding van Sarah Polley weerstaan?’
Polley zelf blijft bescheiden: ‘Vanaf het moment dat ik ruim zes jaar geleden Alice Munro’s korte verhaal las, kreeg ik het niet meer uit mijn hoofd en kon ik niet stoppen het als een film te zien. Ik wilde recht doen aan de toon en gratie van het origineel.’ Dat is haar met dit ontroerende speelfilmdebuut zeker gelukt.
‘Away from Her’ gaat op 10 januari in première

Beschadigd maar onbreekbaar

De camera is gericht op een dertienjarig meisje. Ze kijkt naar de grond. Met trillende stem vertelt ze hoe ze, twee jaar geleden, hout ging halen en door een jongen uit de buurt werd overmeesterd. Ze zou palmnoten van hem gestolen hebben. De jongen stelde haar voor de keuze: haar maagdelijkheid of haar leven. Als ze tegenspartelde, zou ze sterven. Aan het einde stromen de stille tranen over haar wangen: ‘En toen heeft hij me geneukt.’
Het is een van de drie schrijnende persoonlijke verhalen over seksueel geweld in Congo uit de Nederlandse documentaire Fighting the Silence, onderdeel van het First Appearance-programma op het IDFA en een van de tien kanshebbers op de Movies That Matter Human Rights Award. Naast het meisje (en haar vader) spreken twee echtparen – ook de mannen – openhartig over hun leven na de verkrachting. Over de schaamte, het onbegrip en de druk van buiten af. De jongen die het meisje verkrachtte zit inmiddels in voorarrest, maar háár toekomst is verwoest. Niemand wil een aangetaste vrouw hebben, vertelt haar vader. Nu moet ze de prostitutie in.
Tussen 1996 en 2002 werd Congo geteisterd door bloedige burgeroorlogen. Veel vrouwen en meisjes werden slachtoffer van seksueel geweld. De relatieve rust is inmiddels weergekeerd. Maar de verkrachtingen blijven doorgaan. Niet alleen door buitenlandse soldaten of Congolese rebellen, maar ook door de burgers zelf. Verkrachting is een cultureel probleem geworden, maar het taboe blijft. Over seksueel geweld wordt nauwelijks gesproken. De slachtoffers hoeven van de samenleving geen begrip te verwachten. Een militair in de film draait de rollen zelfs om. De mannen zijn niet schuldig, vindt hij, het zijn de vrouwen die zich schaamteloos gedragen. Ze flirten en gaan schaars gekleed. ‘De vrouwen verkrachten de mannen, niet andersom.’
Schokkend
De indringende documentaire is gemaakt door Ilse en Femke van Velzen, een zevenentwintigjarige eeneiige tweeling. Naast elkaar gezeten in De Balie in Amsterdam komen ze over als twee vlotte, doelgerichte jonge vrouwen. Fysiek zijn er kleine verschillen – Ilse draagt het haar stijl, Femke met krullen – maar wanneer het gaat over hun documentaires en hun productiebedrijf IFProductions, zijn ze ongekend eensgezind. Vragen beantwoorden ze om en om. En mocht ik tijdens het uitschrijven van het interview niet meer precies weten wie wat heeft gezegd – geen probleem. Ilse: ‘Wat Femke zegt had ik ook gezegd kunnen hebben.’ Het filmen verloopt al even harmonieus. Femke: ‘Het klinkt misschien heel cliché, maar wij hebben meestal aan één blik genoeg.’
Ilse en Femke zijn selfmade documentairemaaksters. Ze volgden niet de Filmacademie, maar de HBO-opleiding Cultureel Maat­schappelijke Vorming, Femke in Utrecht, Ilse in Amsterdam. In hun laatste jaar bundelden ze de krachten voor een gezamenlijk afstudeerproject, de documentaire BushKids (over een radiostation waar kinderen elke zaterdag hun eigen programma mogen maken). Daarna rolden de eerste opdrachten binnen.
De tweeling richt zich niet op makkelijk verkoopbare onderwerpen, maar juist op zwaardere, sociaal geëngageerde kwesties – mits ze zich daar betrokken bij voelen. Femke: ‘Als we een onderwerp kiezen, moeten we ons daar wel twee jaar van ons leven totaal aan wijden. En dat doen we dan ook vol overgave, geld of geen geld. Ons productiebedrijf hebben we nu bijna vijf jaar, en we hebben er nog heel lang naast gewerkt in de horeca. Aan onze tweede documentaire, Terug naar Angola (over drie uitgeprocedeerde alleenstaande minderjarige asielzoekers), hebben we tweeëneenhalf jaar gewerkt zonder er echt geld aan te verdienen. Nu draait alles meer dan een jaar goed.’
Op het onderwerp van Fighting the Silence, hun derde documentaire, kwamen ze na het zien van een item op Netwerk (‘Nergens veilig in Congo’, 16 januari 2005), waarin verschillende Congolese vrouwen vertelden over seksueel geweld. Ilse: ‘Een heel indrukwekkend item, maar vervolgens hoorden we er niets meer over. Wij vonden dat dit onderwerp veel meer aandacht verdiende. We zijn onderzoek gaan doen en heel veel rapporten gaan lezen van onder meer Human Rights Watch en Amnesty.’
Die rapporten waren schokkend. Ilse: ‘Het verschil tussen Congo en andere landen waar seksueel geweld voorkomt – binnen en buiten oorlogstijd – is dat in Congo vrouwen niet alleen verkracht worden, maar ook ernstig mishandeld. Ze steken stokken in vagina’s, snijden borsten af die de meisjes vervolgens zelf in de hand moeten houden. Familieleden moeten toekijken, broertjes moeten hun moeder of hun zus verkrachten. In Congo heb je speciale klinieken waar dag in dag uit tientallen vrouwen komen om geopereerd te worden vanwege in- en uitwendig letsel door seksueel geweld. Een arts vertelde zelfs in een artikel dat hij aan de verwondingen kon zien welke rebellengroep een vrouw had verkracht.’
Daarnaast wordt seksueel geweld vaak als tactiek gebruikt. Femke: ‘Buitenlandse legers zetten systematisch verkrachting in om een hele gemeenschap te ontwrichten. Wanneer je een vrouw verkracht is het hele gezin kapot. De eer van de man is aangetast en er wordt druk op hem gezet om zijn vrouw te verstoten. En het gaat maar door. Zelfs nu, na de verkiezingen in 2006.’
Na het inlezen reisden Ilse en Femke met een ‘ieniemienie subsidie’ voor het eerst naar Congo om hun hoofdpersonen te vinden. Daarover had de tweeling van tevoren duidelijke ideeën. Femke: ‘Het moest weer een persoonlijk verhaal worden, dus de slachtoffers moesten hun verhalen echt willen delen. En we wilden ook de mannen aan het woord laten. Daarbij hebben we heel veel hulp gehad van Chantal Kakozi (voorzitter van de vrouwenorganisatie SOFIBEF, eveneens de ‘gids’ in de documentaire – BS). Zij heeft voor ons contact gelegd met de hoofdpersonen, en alvast een vertrouwensband met hen opgebouwd.’
De omgang met de autoriteiten kostte veel tijd. Ilse: ‘Alleen voor het regelen van de filmpapieren moet je al een week uittrekken. Vervolgens moet je je in elk dorp – hoe klein ook – bij drie instanties melden: het dorpshoofd, de immigratie en de geheime dienst.’ Vooral de geheime dienst was erg vervelend. Femke: ‘Ze houden je vast en proberen je dingen te laten tekenen zodat ze geld van je krijgen. Ze leven daar van corruptie. Wij staan in ons recht, wij hebben de benodigde papieren. Maar ze zullen het altijd proberen. Wanneer ze inzien dat je toch niet gaat betalen, laten ze je uiteindelijk wel weer gaan. Maar daar ben je dan wel een paar uur zoet mee.’
Maar over het onderwerp zelf deden de autoriteiten tot hun verbazing niet moeilijk. Ilse: ‘Terwijl dat allemaal mannen zijn. Maar iedereen was positief en vond het heel goed dat we dit deden. Alleen zijn ze daar erg gefocust op bodemschatten. Wanneer we een plasje water filmden, was iedereen ervan overtuigd dat we op zoek waren naar diamanten.’
Ook het feit dat ze vrouwen waren zorgde nauwelijks voor problemen. Femke: ‘Je zou denken dat ze vrouwen niet serieus nemen, in een cultuur die totaal gedomineerd wordt door mannen, maar dat valt wel mee. Zelfs de militairen in het door Chantal georganiseerde seminar werkten mee. Zij is echt een gerespecteerde vrouw in de provincie – mooi om te zien dat dat ook kan. Aan onze mannelijke cameraman werd nog wel een keer gevraagd of wij zijn assistentes waren. Dat wij juist zijn baas waren, dat snapte die man toch echt niet.’
Straffeloosheid
Hoewel de filmmaaksters aan de hand van de rapporten wisten wat ze konden verwachten, schrokken ze van de omvang en de frequentie van het seksueel geweld. Femke: ‘Je weet dat het erg is, maar tijdens het filmen werd duidelijk dat het ook steeds meer integreert in de cultuur. Er zijn nu wel wetten, maar die worden nauwelijks nageleefd. Door die straffeloosheid kan eigenlijk iedereen verkrachten. Het zijn niet meer alleen de militairen, maar ook de gewone burgers. Jongens die toen ze jong waren zagen hoe hun moeder of zusje werden verkracht, vinden het verkrachten van meisjes nu niets bijzonders. Het is de norm geworden in Congo.’
Die ontwikkeling was voor de maaksters een belangrijke reden om ook het jonge meisje in hun documentaire op te nemen. Zij was – in tegenstelling tot de twee oudere vrouwen in de film – verkracht door een jongen uit de buurt. Er is een kans dat het de jongen niet eens om de seks te doen was, vertelt Femke: ‘Het komt voor dat een jongen een meisje verkracht waar hij verliefd op is, omdat zij hem niet wil. Dan is het meisje seksueel aangetast en is de kans heel groot dat de ouders besluiten haar toch weg te geven aan de verkrachter. De jongen uit de film wilde een vrouw, maar zijn ouders vonden dat te vroeg. Het is mogelijk dat hij dacht: laat ik haar maar verkrachten, dan heb ik er een.’
Naast de première van Fighting the Silence op het IDFA in, werkt de tweeling ook op andere manieren aan bewustwording. Femke: ‘In Nederland worden we al een tijdje gevraagd voor bijeenkomsten en debatten over seksueel geweld bij vrouwen. Omdat we filmmateriaal kunnen laten zien, we dicht betrokken zijn geweest bij deze mensen en veel van het onderwerp afweten. Dit onderwerp is op dit moment heel belangrijk, ook omdat minister Koenders net naar Congo is geweest. Inmiddels zijn we bezig met een project waarbij we proberen de documentaire weer terug te brengen naar Congo. Alleen niet in deze vorm – dit is toch echt een documentaire voor de westerse wereld. We gaan hem opnieuw monteren tot een voorlichtingsfilm, die dan met de hulp van een lokale partner per mobiele cinema van dorp naar dorp reist.’
Voor vertoningsinformatie zie www.idfa.nl

Tegen de stilte; IDFA

<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Tegen de stilte</h3>
24-11-2007 Door Bregtje Schudel
De 27-jarige tweelingzussen Ilse en Femke van Velzen spraken in Congo slachtoffers van verkrachtingen, en hun mannen. het resultaat is de documentaire Fighting the Silence. ‘Het integreert steeds meer in de cultuur.’ 
De camera is gericht op een dertienjarig meisje. Ze kijkt naar de grond. Met trillende stem vertelt ze hoe ze, twee jaar geleden, hout ging halen en door een jongen uit de buurt werd overmeesterd. Ze zou palmnoten van hem gestolen hebben. De jongen stelde haar voor de keuze: haar maagdelijkheid of haar leven. Als ze tegenspartelde, zou ze sterven. Aan het einde stromen de stille tranen over haar wangen: ‘En toen heeft hij me geneukt.’ 
Het is een van de drie schrijnende persoonlijke verhalen over seksueel geweld in Congo uit de Nederlandse documentaire Fighting the Silence, onderdeel van het First Appearance-programma op het IDFA en een van de tien kanshebbers op de Movies That Matter Human Rights Award. Naast het meisje (en haar vader) spreken twee echtparen – ook de mannen – openhartig over hun leven na de verkrachting. Over de schaamte, het onbegrip en de druk van buiten af. De jongen die het meisje verkrachtte zit inmiddels in voorarrest, maar háár toekomst is verwoest. Niemand wil een aangetaste vrouw hebben, vertelt haar vader. Nu moet ze de prostitutie in.
Tussen 1996 en 2002 werd Congo geteisterd door bloedige burgeroorlogen. Veel vrouwen en meisjes werden slachtoffer van seksueel geweld. De relatieve rust is inmiddels weergekeerd. Maar de verkrachtingen blijven doorgaan. Niet alleen door buitenlandse soldaten of Congolese rebellen, maar ook door de burgers zelf. Verkrachting is een cultureel probleem geworden, maar het taboe blijft. Over seksueel geweld wordt nauwelijks gesproken. De slachtoffers hoeven van de samenleving geen begrip te verwachten. Een militair in de film draait de rollen zelfs om. De mannen zijn niet schuldig, vindt hij, het zijn de vrouwen die zich schaamteloos gedragen. Ze flirten en gaan schaars gekleed. ‘De vrouwen verkrachten de mannen, niet andersom.’
Schokkend De indringende documentaire is gemaakt door Ilse en Femke van Velzen, een zevenentwintigjarige eeneiige tweeling. Naast elkaar gezeten in De Balie in Amsterdam komen ze over als twee vlotte, doelgerichte jonge vrouwen. Fysiek zijn er kleine verschillen – Ilse draagt het haar stijl, Femke met krullen – maar wanneer het gaat over hun documentaires en hun productiebedrijf IFProductions, zijn ze ongekend eensgezind. Vragen beantwoorden ze om en om. En mocht ik tijdens het uitschrijven van het interview niet meer precies weten wie wat heeft gezegd – geen probleem. Ilse: ‘Wat Femke zegt had ik ook gezegd kunnen hebben.’ Het filmen verloopt al even harmonieus. Femke: ‘Het klinkt misschien heel cliché, maar wij hebben meestal aan één blik genoeg.’ 
Ilse en Femke zijn selfmade documentairemaaksters. Ze volgden niet de Filmacademie, maar de HBO-opleiding Cultureel Maat­schappelijke Vorming, Femke in Utrecht, Ilse in Amsterdam. In hun laatste jaar bundelden ze de krachten voor een gezamenlijk afstudeerproject, de documentaire BushKids (over een radiostation waar kinderen elke zaterdag hun eigen programma mogen maken). Daarna rolden de eerste opdrachten binnen. 
De tweeling richt zich niet op makkelijk verkoopbare onderwerpen, maar juist op zwaardere, sociaal geëngageerde kwesties – mits ze zich daar betrokken bij voelen. Femke: ‘Als we een onderwerp kiezen, moeten we ons daar wel twee jaar van ons leven totaal aan wijden. En dat doen we dan ook vol overgave, geld of geen geld. Ons productiebedrijf hebben we nu bijna vijf jaar, en we hebben er nog heel lang naast gewerkt in de horeca. Aan onze tweede documentaire, Terug naar Angola (over drie uitgeprocedeerde alleenstaande minderjarige asielzoekers), hebben we tweeëneenhalf jaar gewerkt zonder er echt geld aan te verdienen. Nu draait alles meer dan een jaar goed.’ 
Op het onderwerp van Fighting the Silence, hun derde documentaire, kwamen ze na het zien van een item op Netwerk (‘Nergens veilig in Congo’, 16 januari 2005), waarin verschillende Congolese vrouwen vertelden over seksueel geweld. Ilse: ‘Een heel indrukwekkend item, maar vervolgens hoorden we er niets meer over. Wij vonden dat dit onderwerp veel meer aandacht verdiende. We zijn onderzoek gaan doen en heel veel rapporten gaan lezen van onder meer Human Rights Watch en Amnesty.’
Die rapporten waren schokkend. Ilse: ‘Het verschil tussen Congo en andere landen waar seksueel geweld voorkomt – binnen en buiten oorlogstijd – is dat in Congo vrouwen niet alleen verkracht worden, maar ook ernstig mishandeld. Ze steken stokken in vagina’s, snijden borsten af die de meisjes vervolgens zelf in de hand moeten houden. Familieleden moeten toekijken, broertjes moeten hun moeder of hun zus verkrachten. In Congo heb je speciale klinieken waar dag in dag uit tientallen vrouwen komen om geopereerd te worden vanwege in- en uitwendig letsel door seksueel geweld. Een arts vertelde zelfs in een artikel dat hij aan de verwondingen kon zien welke rebellengroep een vrouw had verkracht.’ 
Daarnaast wordt seksueel geweld vaak als tactiek gebruikt. Femke: ‘Buitenlandse legers zetten systematisch verkrachting in om een hele gemeenschap te ontwrichten. Wanneer je een vrouw verkracht is het hele gezin kapot. De eer van de man is aangetast en er wordt druk op hem gezet om zijn vrouw te verstoten. En het gaat maar door. Zelfs nu, na de verkiezingen in 2006.’
Na het inlezen reisden Ilse en Femke met een ‘ieniemienie subsidie’ voor het eerst naar Congo om hun hoofdpersonen te vinden. Daarover had de tweeling van tevoren duidelijke ideeën. Femke: ‘Het moest weer een persoonlijk verhaal worden, dus de slachtoffers moesten hun verhalen echt willen delen. En we wilden ook de mannen aan het woord laten. Daarbij hebben we heel veel hulp gehad van Chantal Kakozi (voorzitter van de vrouwenorganisatie SOFIBEF, eveneens de ‘gids’ in de documentaire – BS). Zij heeft voor ons contact gelegd met de hoofdpersonen, en alvast een vertrouwensband met hen opgebouwd.’ 
De omgang met de autoriteiten kostte veel tijd. Ilse: ‘Alleen voor het regelen van de filmpapieren moet je al een week uittrekken. Vervolgens moet je je in elk dorp – hoe klein ook – bij drie instanties melden: het dorpshoofd, de immigratie en de geheime dienst.’ Vooral de geheime dienst was erg vervelend. Femke: ‘Ze houden je vast en proberen je dingen te laten tekenen zodat ze geld van je krijgen. Ze leven daar van corruptie. Wij staan in ons recht, wij hebben de benodigde papieren. Maar ze zullen het altijd proberen. Wanneer ze inzien dat je toch niet gaat betalen, laten ze je uiteindelijk wel weer gaan. Maar daar ben je dan wel een paar uur zoet mee.’
Maar over het onderwerp zelf deden de autoriteiten tot hun verbazing niet moeilijk. Ilse: ‘Terwijl dat allemaal mannen zijn. Maar iedereen was positief en vond het heel goed dat we dit deden. Alleen zijn ze daar erg gefocust op bodemschatten. Wanneer we een plasje water filmden, was iedereen ervan overtuigd dat we op zoek waren naar diamanten.’ 
Ook het feit dat ze vrouwen waren zorgde nauwelijks voor problemen. Femke: ‘Je zou denken dat ze vrouwen niet serieus nemen, in een cultuur die totaal gedomineerd wordt door mannen, maar dat valt wel mee. Zelfs de militairen in het door Chantal georganiseerde seminar werkten mee. Zij is echt een gerespecteerde vrouw in de provincie – mooi om te zien dat dat ook kan. Aan onze mannelijke cameraman werd nog wel een keer gevraagd of wij zijn assistentes waren. Dat wij juist zijn baas waren, dat snapte die man toch echt niet.’ 
Straffeloosheid Hoewel de filmmaaksters aan de hand van de rapporten wisten wat ze konden verwachten, schrokken ze van de omvang en de frequentie van het seksueel geweld. Femke: ‘Je weet dat het erg is, maar tijdens het filmen werd duidelijk dat het ook steeds meer integreert in de cultuur. Er zijn nu wel wetten, maar die worden nauwelijks nageleefd. Door die straffeloosheid kan eigenlijk iedereen verkrachten. Het zijn niet meer alleen de militairen, maar ook de gewone burgers. Jongens die toen ze jong waren zagen hoe hun moeder of zusje werden verkracht, vinden het verkrachten van meisjes nu niets bijzonders. Het is de norm geworden in Congo.’ 
Die ontwikkeling was voor de maaksters een belangrijke reden om ook het jonge meisje in hun documentaire op te nemen. Zij was – in tegenstelling tot de twee oudere vrouwen in de film – verkracht door een jongen uit de buurt. Er is een kans dat het de jongen niet eens om de seks te doen was, vertelt Femke: ‘Het komt voor dat een jongen een meisje verkracht waar hij verliefd op is, omdat zij hem niet wil. Dan is het meisje seksueel aangetast en is de kans heel groot dat de ouders besluiten haar toch weg te geven aan de verkrachter. De jongen uit de film wilde een vrouw, maar zijn ouders vonden dat te vroeg. Het is mogelijk dat hij dacht: laat ik haar maar verkrachten, dan heb ik er een.’ 
Naast de première van Fighting the Silence op het IDFA in, werkt de tweeling ook op andere manieren aan bewustwording. Femke: ‘In Nederland worden we al een tijdje gevraagd voor bijeenkomsten en debatten over seksueel geweld bij vrouwen. Omdat we filmmateriaal kunnen laten zien, we dicht betrokken zijn geweest bij deze mensen en veel van het onderwerp afweten. Dit onderwerp is op dit moment heel belangrijk, ook omdat minister Koenders net naar Congo is geweest. Inmiddels zijn we bezig met een project waarbij we proberen de documentaire weer terug te brengen naar Congo. Alleen niet in deze vorm – dit is toch echt een documentaire voor de westerse wereld. We gaan hem opnieuw monteren tot een voorlichtingsfilm, die dan met de hulp van een lokale partner per mobiele cinema van dorp naar dorp reist.’ 
</div>

Fighting the Silence

Film
In Cristian Mungiu’s 4 maanden, 3 weken, 2 dagen (4, 3, 2 voor intimi) – winnaar van de Gouden Palm in Cannes – wordt één ding duidelijk: alles is te koop. Zeep en sigaretten haal je bij een mannetje om de hoek, deo en de pil bij een medestudente twee deuren verderop. Zelfs een abortus is met een beetje inzet te vinden. Het is 1987 en in Roemenië geldt een strenge anti-abortuswet. Toch stemt Otilia (Anamaria Marinca) ermee in haar zwangere kamergenootje Gabita (Laura Vasiliu) te helpen. Geen makkelijke taak. De ontmoeting met meneer Bebe (Vlad Ivanov), de man die de abortus illegaal zal gaan plegen, verloopt stroef. Gabita is niet helemaal eerlijk geweest over het aantal maanden dat ze zwanger is (niet twee, maar bijna vijf – de periode in de titel). Daarnaast blijkt Bebe meer dan alleen een financiële vergoeding te verwachten. En als Gabita de procedure overleeft, bestaat nog altijd het risico te worden opgepakt (gemiddelde celstraf: vijf tot tien jaar). ‘Gooi de foetus straks niet in de wc, ook niet in stukjes,’ luidt Bebe’s prozaïsche advies, ‘anders raakt de wc verstopt.’
Sinds 1989 is abortus legaal in Roemenië, maar in veel andere landen blijft het een gevoelige kwestie. Zo bleek vorige week in Polen: de leden van een nieuwe vrouwenpartij gingen gewillig naakt op de foto, maar abortus durfden ze niet in hun programma op te nemen, uit angst uitgemaakt te worden voor kindermoordenaars. Films blijven evenmin gespaard. De huiskrant van het Vaticaan vond 4, 3, 2 een ‘schandelijke vertoning’, waarin de foetus wordt gezien als afval dat gewoon in de vuilstortkoker gegooid kan worden.
Maar wie 4, 3, 2 alleen ziet als een anti-abortusfilm, doet geen recht aan Mungiu’s oog voor detail, zijn sobere maar indringende vertelstijl en het sterke acteerwerk. Met een klinische gereserveerdheid observeert hij het proces. Hij kijkt even afstandelijk naar een innige omhelzing als naar een geaborteerde foetus. De abortus speelt een belangrijke rol, maar niet de grootste. Belangrijker is de vriendschap tussen Otilia en Gabita, die in Otilia’s geval verder gaat dan Gabita verdient.

Abortus te koop

Film
In de Scientific American van afgelopen september stond een fascinerend artikel waarin wetenschapspublicist Alan Weisman theoretiseerde wat er zou gebeuren wanneer de mens opeens van de aardbodem zou verdwijnen. Hoe lang zou het duren voordat de natuur de wereld weer terugvorderde? Het antwoord: razend snel. Binnen twee tot vier jaar zouden de straten van een metropool als New York overwoekerd zijn, vijfhonderd jaar later zou de stad weer bedekt zijn met dichte bossen. Wilde huiskatten zouden er goed boeren, terwijl al het ongedierte roemloos met de mensheid ten onder zou gaan. Bijna elke menselijke inmenging kan worden tenietgedaan. Zelfs de CO2-concentratie. Alleen zit die pas na 100.000 jaar weer op pre-?industrieel niveau.
Dat onze CO2-uitstoot de grote boosdoener is bij de opwarming van de aarde liet Al – ‘I used to be the next president of the United States’ – Gore ons vorig jaar al weten in zijn Oscarwinnende milieudocumentaire An Inconvenient Truth. Met een persoonlijke aanpak, sprekende beelden en begrijpelijke grafiekjes probeerde Gore de wereld – maar vooral Amerika – van de ernst van de situatie te doordringen.
Spin-offs konden na het grote succes van de documentaire niet uitblijven. Zo is er het belerende The 11th Hour, ingeleid door Leonardo DiCaprio. Precies een jaar na An Inconvenient Truth worden dezelfde argumenten nog eens lauwwarm opgediend. Maar in plaats van cijfers en plaatjes is deze eentonige documentaire volgepropt met vierenvijftig pratende knappe koppen: van Michail Gorbatsjov tot Stephen Hawking.
Veel nieuws hebben ze niet te melden: ja, de wereld is uit balans, maar het tij is nog net te keren. Behalve voorbeelden van duurzaam design, duurzame energie en zelfvoorzienende huizen worden er in de film weinig praktische oplossingen geboden. Leuk, zo’n ‘groen’ huis dat werkt op zonne-energie en afval verwerkt en recyclet. Maar: hoe komen wij eraan?
Alleen opperhoofd Oren Lyons, Faith­keeper van de Turtleclan van de Onondaga Nation, verrast in The 11th Hour met zijn nuchtere conclusie: we doen het reddingswerk niet voor de aarde, die regenereert wel – met of zonder ons – we doen het voor onszelf. Oftewel: ‘De aarde heeft alle tijd van de wereld, wij niet.’

Groene docu’s: redt uzelf

Film
De herfstvakantie is weer in aantocht en dat betekent: een overdosis nieuwe kinderfilms. Zo vindt in Amsterdam voor de eenentwintigste keer het kindermediafestival Cinekid plaats, maar ook in de reguliere programmering worden we bedolven onder een kersvers kinderfilmaanbod. Aan alle leeftijden is gedacht: van de allerkleinsten (Willie en het Wilde Konijn, Plop en de Pinguïn) tot de jonge pubers (Timboektoe). Keuze genoeg dus, ook qua kwaliteit.
Zo trekt Disney weer eens een blik voorspelbare zoetsappigheid open met Meet the Robinsons, waarin weesjongetje Lewis in de toekomst eindelijk een thuis vindt bij een prettig gestoorde familie. Disney maakte de film zonder Pixar (Finding Nemo, Ratatouille) en dat is er helaas aan af te zien: de plot is rommelig, de leuke vondsten onvoldoende uitgewerkt en de moraal overheerst. Falen is niet erg, preekt de film, daar leer je immers van.
Ook in Sony’s computeranimatie Surf’s Up leert de hoofdrolspeler, pinguïn Cody, een belangrijke les: winnen is niet het belangrijkst, vriendschap wel. Ook hier geen extra punten voor originaliteit. Maar de film heeft wel een fris gegeven: het is ‘geschoten’ als een documentaire, met interviews en reportages.
Voor een visuele traktatie kan je terecht bij Azur en Asmar van Michel Ocelot, maker van Kirikou en de Heks. De film heeft een uitgebalanceerd verhaal, maar mist soms wel de nodige vaart en een echte climax.
Het blijft moeilijk om kinderfilms te maken die ook voor volwassenen aantrekkelijk zijn. Maar regisseuse Mischa Kamp en scenariste Tamara Bos laten met Waar is het paard van Sinterklaas? (winnaar van de MovieSquad Junior Award Utrecht) zien dat het kan. In dit vervolg op het bekroonde Het paard van Sinterklaas mag de Chinese Winky Wong voor Amerigo zorgen. Maar dan raakt ze hem kwijt. De kinderen leven mee met Winky, de rest kan genieten van de perfect getroffen karakters. Zoals de licht-narcistische schooljuf Sigrid (Anneke Blok). Intussen worstelen Winky en haar familie nog steeds met typisch Nederlandse fenomenen, zoals de schooltraktatie. Terwijl andere ouders zwoegen op eetbare kunstwerkjes, geeft Winky’s vader – eigenaar van een Chinees restaurant – plakken kroepoek mee. ‘Dat vindt iedereen lekker.’

Kroepoek voor de kinderen

Film
De hoofdpersoon in The Brave One heeft wel wat weg van Superman: overdag is Erica Bain (Jodie Foster) radiopresenta­trice, ’s nachts dwaalt ze als een wraak­engel door de straten van New York. Wee degene die in haar een gemakkelijke prooi ziet!
The Brave One is een wraakverhaal in een modern psychoanalytisch jasje. Erica onderzoekt voortdurend de motieven achter haar wraakzucht, die is aangewakkerd door de gewelddadige dood van haar verloofde. ‘Waarom trillen mijn handen niet?’ vraagt ze zich na haar tweede moord verbaasd af. ‘Dat is het voordeel van aan de goede kant staan,’ luidt later de dubieuze conclusie. Erica’s bloeddorst blijkt een soort verslaving. Het eerste schot loste ze uit zelfverdediging, daarna gaat ze de problemen opzoeken. Natuurlijk trillen haar handen niet; ze heeft net haar ‘shot’ gehad.
The Brave One wil dieper graven dan de gemiddelde actiefilm, de nuance opzoeken. Daar slaagt de film grotendeels in, tot aan de teleurstellende finale. Nuance is in die andere verse wraakfilm, Death Sentence, ver te zoeken. Nette zakenman Nick Hume (Kevin Bacon) ziet hoe zijn lievelingszoon door een bendelid wordt vermoord. Omdat Nick zelf de enige getuige blijkt te zijn, krijgt de dader maar een paar jaar cel. Nick besluit het recht in eigen handen te nemen. Tegen de daarop volgende vergeldingsacties probeert hij koste wat kost zijn familie te beschermen. Als een eenentwintigste-eeuwse Rambo dringt hij uiteindelijk al schietend het hoofdkwartier van de bende binnen.
De scène herinnert aan het rauwe, meedogenloze realisme uit wraakfilms van weleer, zoals de Death Wish-serie uit de jaren zeventig en tachtig met Charles Bronson als engel der wrake. Logisch, want Brian Garfield, schrijver van Death Wish, is ook de auteur van Death Sentence. Zijn snoeiharde, compromisloze verhaal werkt sterker dan het quasi-genuanceerde betoog van The Brave One. Is geweld in bepaalde gevallen gelegitimeerd? In The Brave One blijkt het finale antwoord een volmondig ‘Ja!’ Death Sentence laat de waarheid in het midden, maar bij de kijker blijft vooral ?de nutteloosheid van Nicks queeste hangen. Oké, iedereen is dood, heb je nu je zin?