VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Corruptie
Nee, er is niets aan de hand. Dat riepen minister Donner en de Amsterdamse korpsleiding om het hardst toen De Telegraaf afgelopen zaterdag met een onthullende publicatie kwam. De krant meldde dat de AIVD onderzoek had gedaan naar corruptie bij het hoofdstedelijke korps. Oude koek, volgens de verantwoordelijke bestuurders, en het onderzoek had bovendien niets opgeleverd.
Dat er niets nieuws onder de zon is, klopt. Maar anders dan Donner en korpschef Bernard Welten het bedoelden. Want het lijkt erop dat Amsterdam een structureel probleem heeft. Al meer dan twaalf jaar worden politie en justitie in de hoofdstad beschuldigd van corruptie. Soms waren het zelfs hooggeplaatste personen die deze verwijten uitten, zoals de Utrechtse ex-hoofdcommissaris Jan Wiarda of de politievakbondsbestuurder Hans van Duijn.
Keer op keer stelden de verantwoordelijke ministers echter dat Amsterdam niets te verwijten viel. Maar steeds opnieuw lijken de dienders moeite te hebben met hun ambtsgeheim. Zo staat er aanstaande vrijdag een medewerker van de Amsterdamse Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE) voor de rechter omdat hij strikt vertrouwelijke informatie met derden deelde. En nog geen week geleden werd een rechercheur van de Nationale Recherche aangehouden. Hij zou informatie hebben gelekt over de aanhouding van de Hells Angels, afgelopen najaar. Ook deze ambtenaar is afkomstig van het Amsterdamse korps.
Hogere echelons
De frequentie doet vermoeden dat het om meer gaat dan incidenten. Al uit het rapport van de commissie-Wieringa, die in 1994 onderzoek deed naar de opheffing van het IRT-team, bleek dat andere politiekorpsen met argusogen kijken naar de hoofdstad. Bij de leiding van het Openbaar Ministerie werd zelfs getwijfeld aan de onkreukbaarheid van de Amsterdamse politietop, zo staat er te lezen. Ook bij de redactie van Vrij Nederland zijn de afgelopen jaren regelmatig verhalen binnengekomen – van criminelen, advocaten, politie en justitie – over ‘foute’ opsporingsambtenaren, veelal Amsterdammers. Daarbij valt op dat het in de hoofdstad vooral om mensen in de top zou gaan, terwijl elders slechts lager personeel over de schreef lijkt te gaan.
De beschuldigingen aan het adres van hogere echelons blijken bovendien hardnekkig. Sommige namen komen telkens terug, zoals die van een hoge CIE-medewerker en zelfs commissarissen (‘bezocht seksclubs’, ‘liet een arrestatie niet doorgaan’). Van de CIE-man werd gezegd dat hij zich een centrale positie heeft verworven in de Amsterdamse onderwereld en dat hij zelfs op de loonlijst heeft gestaan van een topcrimineel, coffeeshophouder Magdy Barsoum, die in 2002 werd geliquideerd. Dat verhaal werd gestaafd door een lang en gedetailleerd betoog van leden van een Rotterdamse criminele familie, die wisten dat de CIE’er regelmatig ‘dikke enveloppen’ kreeg toegestopt in ruil voor geheime informatie. Het was een substantieel bedrag waaraan de Rotterdammers, ook een bijdrage leverden. De CIE-medewerker was volgens hen de spil van een netwerk van ‘platte’ dienders in Amsterdam. Hij zorgde ervoor dat ook de anderen hun deel kregen.
Bewijzen werden er niet bijgeleverd en het zou heel goed kunnen dat criminelen proberen op deze manier hun tegenspelers – de politie – in diskrediet te brengen. Toch is algemeen bekend dat topcriminelen soms verbazingwekkend goed op de hoogte zijn van de manoeuvres binnen het Amsterdamse korps. Van zware jongens als Sam Klepper (in 2000 geliquideerd) en Johnny Mieremet (vermoord in 2005) was duidelijk dat ze over actuele informatie uit het Amsterdamse korps beschikten en zo uit de handen van de politie konden blijven. En als ze informatie niet konden kopen, lieten ze die ‘halen’: dan werd er gewoonweg ingebroken bij justitieambtenaren.
Afgeperst
Een andere beruchte misdadiger, oud-Heineken-ontvoerder Willem Holleeder, is ook buitengewoon snel op de hoogte van interne politieaangelegenheden. Toen nabestaanden en vrienden van de geliquideerde vastgoedhandelaar Willem Endstra door de recherche werden gehoord, kregen ze vanuit de hoek van Holleeder binnen een dag de vraag voorgelegd of ze ‘aan het praten’ waren. Toen Endstra kort voor zijn dood zijn verhaal deed bij de politie – hij werd naar eigen zeggen afgeperst door Holleeder – kreeg hij kort daarop letterlijk een oorvijg, aldus een familielid. ‘Holleeder zei tegen hem: je denkt toch niet dat je zomaar naar de politie kan lopen.’ Tegelijkertijd laat een goede kennis van de vermoorde zakenman weten dat Endstra zelf aardig op de hoogte was van de justitiële actualiteit. ‘Willem ging regelmatig een potje golfen met een officier van justitie.’
Ook bij de opsporings- en inlichtingeninstanties zelf heerst argwaan. Toen VN twee maanden geleden naar aanleiding van de liquidatiegolf contact had met CIE-rechercheurs, lieten deze weten zwaar gefrustreerd te zijn over ‘het lek bij justitie’. Volgens de speurders wordt er alles aan gedaan om de lekkage te stoppen. ‘Als we processen-verbaal maken, gebeurt dat op steeds dezelfde laptop die ’s avonds in een kluis verdwijnt.’ Toch sijpelt informatie weg naar onbevoegde derden.
Corrupte contacten
Nu staat Amsterdam dus opnieuw voor schut. De Telegraaf wist dit weekend te melden dat de AIVD vooral geïnteresseerd was in de ‘informatiepositie’ van de van moord verdachte beroepscrimineel Mink K. Deze zou zelfs miljoenen hebben gereserveerd om politiemensen om te kopen.
Verantwoordelijk voor de divisie ‘omkoping’ was Mink K.’s adjudant Jan Femer, alias De Snor, die in 2000 werd doodgeschoten. Halverwege de jaren negentig was Femer al eens op heterdaad betrapt toen hij in ruil voor geld informatie kreeg van een hoofdagent. Deze werd per omgaande ontslagen. Kort voor zijn liquidatie schepte Femer nog op over zijn corrupte contacten. Dat werd opgetekend door misdaadjournalist Bas van Hout in zijn boek De Erven Bruinsma. Femer pochte dat hij meerdere ingangen had bij de politie. Hij had ooit een klusje opgeknapt voor een Amsterdamse hoofdinspecteur, het ging om ‘geweld tegen iemand die hem had dwarsgezeten’. En ja, vertelde Femer aan zijn ondervrager, ‘zo’n man staat dan voor altijd bij ons in het krijt’. Femer stelde dat iedere agent voor omkoping vatbaar is. ‘In feite krijg je iedere politieman plat. Ze bieden zich zelf aan. Op het moment dat ze door hebben dat je geen domme crimineel bent en dat ze op een nette manier aan je kunnen verdienen, zonder dat de balans wordt verstoord, gaan ze overstag.’
Informatie is van levensbelang voor een carrière in het criminele milieu. Maar soms is informatie ook dodelijk. Bijvoorbeeld als de opsporingsinstanties met opzet informatie ‘lekken’, om zo onrust te zaaien. ‘Dat kan leiden tot liquidaties,’ weten betrokken boeven. De politie heeft daar een andere lezing van. ‘Als we dat doen, is het vooral om ze van hun moordplannen af te brengen.’
Frustrerend
Expres lekken zal zeker niet opgaan voor informatie die onlangs nog op straat belandde. Het criminele milieu en een paar journalisten kregen uiterst geheime informatie van de CIE toegespeeld. Het ging over de reeks liquidaties in Amsterdam, waarbij in de betreffende processen-verbaal namen van verdachten voluit worden genoemd (‘Meneer X zou er achter zitten.’). Verder staan er telefoonnummers in en wordt de voortgang van het onderzoek besproken (‘Nader horen van getuigen van motor B.’).
Pijnlijk en gevaarlijk. ‘Je weet niet half hoe frustrerend het is,’ verzuchtte een CIE-rechercheur afgelopen oktober tegen VN. ‘We doen ons uiterste best om vertrouwen te wekken. Maar als getuigen bang zijn dat hun verhaal zo maar op straat kan komen te liggen, praten ze niet meer. Iedereen is bang.’
Was Evert Hingst &#8216;Sentaro&#8217;?
&#8216;AIVD had infiltrant in drugsmaffia&#8217;. De letters knalden zaterdag van De Telegraaf. De man van de geheime dienst droeg de codenaam &#8216;Sentaro&#8217; en was diep doorgedrongen in de bende van topcrimineel Mink K. Zijn groep werd verdacht van &#8216;corrupte politiecontacten&#8217; en daar wilde de AIVD eind jaren negentig het fijne van weten.
Toen afgelopen weekend dat nieuws naar buiten kwam, trad de tamtam meteen in werking. Speculerende advocaten belden elkaar op en complottheorieën werden gretig uitgewisseld. Waarom kwam het dossier nu op straat te liggen? En wie heeft er belang bij? Maar de belangrijkste vraag was natuurlijk: wie was Sentaro?
De krant gaf een paar aanknopingspunten. Eind jaren negentig was de undercover van de AIVD samen met de bekende crimineel Jan &#8216;Snor&#8217; Femer naar een corrupte politieambtenaar gegaan om hem een half miljoen gulden smeergeld te geven. Dat deden ze in opdracht van Mink K. Femer werd geliquideerd in 2000. Ook Sentaro is inmiddels vermoord, zo meldde De Telegraaf. Hij zou een van de recente slachtoffers zijn uit de reeks afrekeningen in Amsterdam.
&#8216;Nou, dan is het niet zo moeilijk,&#8217; zeggen twee bekende strafpleiters. &#8216;Sentaro is Evert Hingst. Het kan niet anders.&#8217; Okay, Hingst was de advocaat van Mink K. en hij is op 31 oktober vorig jaar doodgeschoten. Maar dat is niet voldoende om hem postuum te kapittelen als infiltrant. Toch, als we aanvullende feiten op een rijtje zetten, klinkt de verklaring ineens heel plausibel.
1 Mink K. vroeg als beginnend crimineel advies bij de student fiscaal recht Evert Hingst. De aankomend advocaat werd de protégé van de topcrimineel. Toen Mink K. in 1998 werd aangehouden voor wapenhandel, bezocht Hingst hem dagelijks in de gevangenis. &#8216;Je kan als raadsman enthousiast zijn,&#8217; zegt een oud-collega van de advocaat, &#8216;maar dit was wel een beetje absurd.&#8217;
2 De Telegraaf meldde dat Sentaro een vertrouweling was van Mink K. Daarom was de infiltrant samen met K.&#8217;s adjudant Jan Femer op pad gestuurd om een politieman om te kopen. &#8216;Mink kon op Evert aan,&#8217; weet een advocaat. &#8216;Evert was als raadsman &#8220;een geheimhouder&#8221;.&#8217;
3 &#8216;Ook voor een advocaat was Hingst altijd verbazend goed op de hoogte van de vele politieonderzoeken die er in Amsterdam liepen tegen zijn cliënten,&#8217; zegt een goede zakenkennis van Hingst. &#8216;Als je hem in vertrouwen sprak, schermde Evert er ook mee dat hij corrupte contacten had. &#8220;Met een usb-stick is het tegenwoordig niet zo moeilijk meer om gegevens uit te wisselen,&#8221; zei hij dan.&#8217;
4 Na de dood van Jan Femer in 2000 begon Hingst zich anders te gedragen, zeggen bekenden. &#8216;Een goede advocaat hoort bij te houden hoeveel uren hij maakt, welke gesprekken hij voert. Hij hoort declaraties te schrijven.&#8217; Hingst werd laks. Het leek alsof hij de advocatuur gebruikte als dekmantel voor iets anders.
5 Kort voor zijn overlijden werden de laptops van Hingst gestolen. Na zijn dood nam justitie zijn pc in beslag. Nu blijkt dat de rechter-commissaris heeft bepaald dat het apparaat eerst helemaal moet worden geschoond, voor de computer kan worden teruggegeven aan de erfgenamen van de advocaat. Er blijkt een kleine hoeveelheid informatie op de harde schijf te staan, die echt niemand mag lezen.

Harry Lensink

Marian Husken

Hardnekkige lekkage in Amsterdam

<div class="wpg-element lead-bold">
Vandaag buigt de Rotterdamse rechtbank zich over de vraag of de Nederlandse Irakees Wesam al D. mag worden uitgeleverd aan Amerika. De Verenigde Staten willen hem berechten. Hij zou zich schuldig hebben gemaakt aan pogingen om aanslagen te plegen op Amerikaanse soldaten in Irak. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
De officier van justitie vindt dat hij meteen op het vliegtuig moet worden gezet. Want al liep er in Nederland een strafzaak voor dezelfde verdenking, volgens haar hebben de Amerikanen ‘als beoogde slachtoffers’ eerder het recht om hem te mogen vervolgen dan ons land. Het OM heeft zijn strafzaak tegen Al D. daarom tijdelijk stopgezet. 
’s Avonds worden in het NOS-journaal beelden vertoond van Wesam al D. tijdens zijn optreden in een amusementsprogramma. We zien een goed geklede vrolijke jonge Irakees, die zich als een vis in het water voelt in de Nederlandse samenleving. Het is een schril contrast met de Wesam van die middag in het Rotterdamse beklaagde bankje met zijn verkreukelde t-shirt en kapotte sportschoenen. 
Wesam probeerde vertwijfeld en met veel armgebaren de rechters ervan te overtuigen dat Iraakse vrijheidsstrijders hem ‘gedwongen’ hebben om met hen op te trekken. Hij was in Irak om zijn huwelijk met zijn nichtje voor te bereiden. Hij kon niet anders dan meewerken aan de film (waarop hij zelf ook staat) waarin de gemaskerde mannen laten zien hoe ze een handgranaat langs de kant van de weg verstoppen om de Amerikaanse soldaten te kunnen opblazen. 
Helaas, zo zei de rechter, kan hij niet ingaan op de inhoud van de beschuldiging. Hij moet alleen kijken of het uitleveringsverzoek van de Verenigde Staten aan de juiste voorwaarden voldoet. Nederland en Amerika hebben immers onderlinge afspraken gemaakt dat uitgeleverde onderdanen in Amerika een eerlijk proces krijgen. 
Wesam al D. zal straks daar zijn verhaal moeten houden, volgens de officier. Hij heeft in Amerika niets te vrezen, want het land heeft immers garanties afgegeven dat Wesam voor een federale rechtbank terecht zal staan. Hij hoeft dus niet bang te zijn dat hij als een ‘enemy combatant’ zal worden behandeld. Maar zijn advocaat Victor Koppe is er niet gerust op. In tijden van oorlog (Amerika en Irak waren in oorlog toen Wesam de strijders filmde) gelden andere regels. Kortom -met Guantanamo in gedachten &#8211; is Amerika wel te vertrouwen? Koppe hield een doorwrocht verweer over oorlogsrecht: als een land bezet wordt mogen burgers hiertegen in opstand komen. En als Wesam al D. zulke handelingen filmde kan hij daarvoor toch niet worden vervolgd? Waarom maakt het Nederlandse OM hier zijn werk niet af? Of hebben ze soms niet voldoende bewijs tegen zijn cliënt en zien ze maar al te graag dat de VS het voortouw nemen? Onzin, meende de officier.
De rechters hadden even tijd nodig om alles op zich te laten inwerken. Ze hopen er zelf uit te komen. Maar mogelijk komt er voor de einduitspraak nog een tussenvonnis. Want misschien vindt de rechtbank het nog nodig om een oorlogsrechtdeskundige te laten komen om de aangedragen redenen waarom Wesam al D. wel of niet moet vertrekken naar de States nader uit te leggen. Koppes verzoek om zijn cliënt in vrijheid de beslissing van de rechtbank te laten afwachten, werd afgewezen. Want als de rechtbank besluit dat Wesam al D. naar de Verenigde Staten wordt uitgewezen, moet hij wel klaar zitten om te vertrekken. Wesams ‘nichtje’ uit Irak &#8211; de aanleiding van zijn reis &#8211; is inmiddels in ons land. Ze was ook in de rechtszaal. Na afloop was ze in tranen. Ze zag het somber in.
</div>

Uitlevering aan VS: Wesam al D.

<div class="wpg-element lead-bold">
Drie doden: Evert Hingst, John Mieremet, Kees Houtman. Twee vragen: wie zit erachter en wie is de volgende? In de strijd die nu al jaren woedt in de Amsterdamse onderwereld, duikt Heineken-ontvoerder Willem Holleeder steeds op als de sterke man op de achtergrond. Zit hij achter de liquidaties van vorige week? Of is hij straks nummer vier? Vrij Nederland onderzocht hoe Holleeder de nieuwe peetvader van de Nederlandse onderwereld werd.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
‘Weet je wat Van Hout zei: hou je bek Willem!’ De oud-rechercheur lacht bij de herinnering. Hij was erbij toen de twee Heineken-ontvoerders in de jaren tachtig per vliegtuig vanuit Frankrijk naar Nederland werden gebracht. ‘Willem was een stille. Als hij wat zei, snoerde Cor hem de mond. Cor was de baas.’
Stil is Willem Holleeder nog steeds. Maar onderdanig allang niet meer. De Amsterdamse recherchechef Jan Pronker zei vorig jaar nog dat Holleeder ‘vrijwel zeker’ een sleutelrol speelt in de reeks liquidaties van de afgelopen jaren. Hij is al de nieuwe godfather genoemd, de opvolger van ’s lands beroemdste misdadiger Klaas Bruinsma, die in 1991 werd doodgeschoten. VN zet de zeven elementen van de methode-Holleeder op een rijtje.
1. Geweld Willem ‘De Neus’ Holleeder (29 mei 1958) heeft een gewelddadige reputatie. Zaken­lieden, collega-gangsters en politiemensen, gevraagd naar hun ervaringen met hem, worden niet graag met naam en toenaam genoemd uit angst voor represailles. ‘Daar maakt hij juist gebruik van,’ sneert een rechercheur van de Nationale Recherche. ‘Als hij bij mij voor de deur staat, sla ik hem helemaal verrot. Als je dat niet doet, heeft ie je in de tang.’
De kiem voor dat sinistere imago ligt in zijn tienerjaren, toen ‘Wimpie’ Holleeder uit de Eerste Egelantiersdwarsstraat in de Jordaan samen met zijn maatje Cor van Hout het schoolplein onveilig maakte. Al snel werd die uitstraling een bron van inkomsten: samen met twee gabbers vormden ze eind jaren zeventig een incassobureautje, waarbij de dreiging vooral moest uitgaan van Holleeder. Later vormden ze een knokploeg die op hardhandige wijze kraakpanden ontruimde. Daarvoor werd het kwartet in 1981 gearresteerd.
Toen Freddy Heineken en zijn chauffeur Ab Doderer werden ontvoerd in november 1983, waren de daders de status van agressieve deurwaarders allang ontstegen. ‘We hadden vijf onopgeloste overvallen, waarvan sommige heel spectaculair met maskers, pruiken en speedboten, die we absoluut konden toeschrijven aan dat viertal,’ zegt een voormalige politieman van het team Zware Overvallen. ‘Maar na Heineken wilde de officier van justitie alle energie op de ontvoering richten. Voor die overvallen zijn ze nooit vervolgd.’
2. Roem De ontvoering bracht de Amsterdamse boeven landelijke bekendheid. Ze waren door de wereldwijde media-aandacht bijkans popiconen geworden, een imago dat in 1987 werd versterkt door het relaas van Cor van Hout, opgetekend door verslaggever Peter R. de Vries in de De ontvoering van Alfred Heineken. Het was het verhaal van vier arbeidersknapen uit Amsterdamse volkswijken, die weliswaar een gruwelijke misdaad begingen, maar ook een onlosmakelijke band koesterden als ‘bloedgabbers’.
De arrestatie van het duo Holleeder en Van Hout mondde uit in een internationale soap. Toen de politie lucht kreeg van de daders, vluchtte het tweetal naar Parijs. Telefoontjes van Sonja Holleeder – zus van Willem en vriendin van Cor – leidden uiteindelijk naar hun onderduikadres in Frankrijk. De twee zaten jaren vast in een Parijse gevangenis en werden na een spectaculaire omzwerving in het Caraïbisch gebied uiteindelijk uitgeleverd aan Nederland en veroordeeld tot elf jaar gevangenisstraf. Henk Wooldrik, oud-hoofdofficier van justitie in Haarlem, was destijds een van de aanklagers. ‘Het waren geen doorsneecriminelen. Deze ontvoering was een knap staaltje werk. Er was sprake van een prima planning, daar heb je een goed stel hersens voor nodig. En dat hadden de heren.’
In 1992 stonden ze alweer op straat. Ter gelegenheid van hun vrijlating had hun vriend Rob Grifhorst – lang ook een verdachte in de Heineken-zaak – een groot feest georganiseerd in het Amsterdamse Mariott-hotel. Daar traden Ben Cramer, Donna Lynton en Dries Roelvink op. Het orkest speelde als begintune ‘Heerlijk, Helder, Heineken’.
3. Ongrijpbaarheid In het hoofdstedelijk kroegcircuit stapelden de wilde verhalen zich op. Over hoe Holleeder een gast van Chinees restaurant Dynastie volledig in elkaar sloeg omdat deze een opmerking had gemaakt over zijn telefoongedrag. Over hoe De Neus bij een ruzie in Joop Braakhekkes restaurant Le Garage zijn wapen trok en tussenbeide kwam. ‘De politie stond inmiddels met drie auto’s voor de deur,’ meldde een ooggetuige, ‘maar durfde niet binnen te komen.’ Het geeft de Heineken-ontvoerder de uitstraling van onaantastbaarheid. Zijn strafblad is sinds zijn vrijlating niet noemenswaardig langer geworden, terwijl zijn naam toch wordt genoemd in menig politiedossier, zo blijkt uit onderzoek van VN. Zo is er het omvangrijke City Peak-onderzoek, waarin Holleeder samen met Cor van Hout een van de hoofdverdachten was. De politie wilde hun criminele organisatie oprollen. De bende werd verdacht van grootschalige handel in drugs en witwaspraktijken.
De verslagen geven een aardig inkijkje in de criminele coterie rond de misdaadvrienden. De verdachten werden geobserveerd, bij onder andere partycentrum Borchland in Amsterdam. Naast het bekende duo schoof een bont gezelschap aan, onder wie Gijs van Dam jr. en kunsthandelaar Jaap Witzenhausen. Het clubje zag elkaar ook in de Deurloostraat in Amsterdam, waar Van Hout samenwoonde met Sonja, de zus van Willem Holleeder. Ook zijn andere zus, Astrid, kwam vaak langs. Zij is inmiddels advocate en trad recentelijk nog op in het proces rond de Nomads, het Limburgse chapter van de Hells Angels.
We bellen met galeriehouder Witzenhausen. ‘Wat moest ik?’ zegt hij. ‘Ik ben veertien jaar met Astrid geweest, de zus van Willem.’ Witzenhausen leerde haar kennen in de periode dat Holleeder gevangen zat. ‘Astrid was destijds van huis weggelopen. Ik merkte pas later, toen Holleeder en Van Hout weer vrij waren, wat het betekende om met een lid van deze familie om te gaan. Ik moest stoppen met mijn galerie en als hun vertegenwoordiger helpen bij het kopen en verkopen van huizen. Dat heb ik niet gedaan.’
Gedurende het onderzoek werd er ook nog een aanslag gepleegd op Van Hout. Op 27 maart 1996 werden hij, zijn zoontje Rich en zijn vriendin Sonja beschoten voor de deur van hun huis. Het gezin dook onder in België. Opvallend is dat Holleeder daarna niet meer in beeld komt. Fred Teeven, de officier van justitie die toentertijd het onderzoek leidde: ‘In die periode vond er een verwijdering plaats tussen Holleeder en Van Hout.’
Op 6 oktober 1997 vielen vierhonderd politiemensen binnen op honderd adressen. Er werden vijfendertig mensen gearresteerd. Er volgde een megaproces en in mei 1998 werd Cor van Hout veroordeeld tot vierenhalf jaar gevangenisstraf. Holleeder ontsprong de dans.
4. Opportunisme De verwijdering tussen de twee ‘bloedgabbers’ is volgens twee voormalige CIE-rechercheurs een voorbeeld van Holleeders opportunisme: hij kiest altijd voor de winnende partij. De rechercheurs: ‘In 1996 ontstond er een conflict tussen het kamp Mieremet en het kamp Van Hout. Holleeder is toen overgestapt naar de vijand.&#8217;
Hij ging in zaken met John Mieremet en Sam Klepper. Uit ‘tapverslagen’ van de politie blijkt hoe frequent de nieuwe vrienden contact hebben. Op 25 januari 2000. ‘18.18 uur. John belt Willem Holleeder. Willem vraagt of John thuis is. John is niet thuis; Sam is er nu en ligt even een uurtje te slapen. John is nu aan het eten. John gaat vanavond naar drie cafeetjes kijken. Willem gaat mee.’
Er is ook ruimte voor klein menselijk leed, zo blijkt uit de tapverslagen van 16 februari 2000. ‘John belt met Willem Holleeder. John heeft de hele nacht op de wc gezeten en heeft nu last van aambeien. Komt door de rauwkost die Willem heeft meegenomen.’ 34 minuten later wordt het gesprek vervolgd. ‘John wil naar de dokter in verband met zijn aambeien. Gesprek over de kwaliteit van het eten dat John gisteren gemaakt heeft.’
Terwijl de opsporingsambtenaren worden vergast op medische wetenswaardigheden, houdt de criminele trojka zich buiten het zicht van de speurders met heel andere dingen bezig. Althans, dat meldt John Mieremet een paar jaar later in De Telegraaf. ‘Klepper en ik waren de drugshandel zat. We hebben toen een plan uitgewerkt om zakenmensen te chanteren. De tactiek kwam erop neer dat via Willem Endstra contact werd gelegd met vermogende vastgoedhandelaren, die veel samenkwamen in een bekend café in Amsterdam-Zuid (Lexington, red.). Op zeker moment werd dan het verhaal opgehangen dat Sam en ik het op een bepaalde zakenman hadden voorzien. Heineken-ontvoerder Willem Holleeder, die ook in het complot zat, kwam met een oplossing: hij kon zogenaamd voorkomen dat er geweld zou worden gebruikt, maar dan moest er wel grof worden betaald.’
Afpersing was dus volgens Mieremet de nieuwe bron van inkomsten. Hoe dat ging, blijkt uit het dagboek van de in mei 2004 geliquideerde Willem Endstra. Hij werd bedreigd met de dood als hij geen miljoenen betaalde. Het tragische lot van een zakenman die eerder niet schroomde om met criminelen in zee te gaan. ‘26 juni. Ik word opgetrommeld door WH. [&#8230;] WH zegt tegen mij: je maakt grote fout. Al in januari hoefde je het niet te betalen en zou gewoon doodgeschoten worden. Ik heb uitstel verzorgd voor je. Nu ga je eraan.’
Aan vrienden en relaties vertelde Endstra dat de dreiging met geweld was begonnen op het kantoor van zijn voormalige advocaat Bram Moszkowicz. Daar kreeg de vastgoedman naar eigen zeggen een mitrailleur tegen het hoofd gezet met de mededeling: ‘En vanaf nu gaan we het heel anders doen.’ De strafpleiter stelt dat er geen wapens zijn getrokken in zijn kantoor, maar ontkent niet dat er ‘een stevig gesprek’ heeft plaatsgevonden.
Na de dood van Endstra werden meerdere vastgoedmensen aan de tand gevoeld over hun mogelijke betrokkenheid. Maar multimiljonairs als Erik de Vlieger, Jan-Dirk Paarlberg en Johnny Weismuller ontkennen tot op de dag van vandaag te zijn afgeperst door Holleeder en zijn kornuiten. ‘Het is zo jammer dat Endstra geen aangifte heeft gedaan,’ zegt een voormalige CIE-rechercheur. ‘Dan had hij nu nog geleefd. Dan waren er meer geweest die hadden gedurfd. Dan hadden we een zaak gehad.’
Toen de berichten over de vermeende afpersing van Endstra naar buiten kwamen, was de samenwerking tussen Holleeder en Mieremet allang ten einde. Na de moordaanslag voor de deur van zijn advocaat Hingst, beschuldigde Mieremet Endstra en Holleeder ervan een aanslag op zijn leven te hebben beraamd. Opnieuw was de Heineken-ontvoerder van kamp gewisseld. Hij ruilde Mieremet in voor de Hells Angels, die hem vorig jaar in een tv-uitzending als ‘vriend van de club’ omschreven. Rond de Amsterdamse motorclub ontstond een heus koningsdrama toen begin dit jaar president Big Willem werd gedwongen tot aftreden. Hij zou samen met Endstra en enkele van diens handlangers een moordcomplot hebben beraamd op Willem Holleeder. Met een bom in het clubhuis van de motorbende moest Endstra’s vijand worden opgeblazen.
Het vertrek van Big Willem werd uitgelegd als een machtsconsolidatie voor Holleeder, die nauwe relaties onderhoudt met bepaalde Angels.
5. Zakelijk instinct Wat de precieze rol van Holleeder is geweest, is ongewis. Zeker is dat hij heeft geprobeerd door te dringen tot de bovenwereld, zegt een voormalige zakenpartner van Endstra. ‘Hij wilde altijd graag investeren in gezamenlijke projecten van Endstra en Klaas Hummel. Maar daar waren de heren als de dood voor.’
Investeren in keurig vastgoed was een manier om erkenning in de bovenwereld te krijgen, en een methode om crimineel geld de schijn van legaliteit te geven. Volgens een ingewijde in het hoofdstedelijke vastgoedcircuit had Holleeder na zijn vrijlating de ambitie om het winkelcentrum op het Buikslotermeerplein in Amsterdam-Noord te kopen. ‘Met welk geld? Nou, er waren natuurlijk nog altijd die acht miljoen gulden van de vijfendertig miljoen losgeld, die nooit zijn teruggevonden.’
Een saillante opmerking, want in een interview midden jaren negentig had Holleeders vriend en zakenbuddy Rob Grifhorst al eens aangekondigd dat hij het miljoenenproject in Amsterdam-Noord wilde kopen. Grifhorst werd ook wel de vijfde Heineken-ontvoerder genoemd omdat hij lange tijd als verdachte was gezien. Hij was eigenaar van de loods waarin de biermagnaat en zijn chauffeur werden verstopt. In de jaren tachtig investeerde Grifhorst volop in de Amsterdamse rosse buurt – Rob had bijvoorbeeld het roemruchte sekspaleis Casa Rosso op zijn naam staan. In hoeverre de Heineken-ontvoerders participeerden in dergelijke investeringen is moeilijk aan te tonen, want noch Van Hout noch Holleeder komt in de officiële stukken terug.
Zeker is dat hij tot voor kort nog betrokken was bij een van de bekendste seksclubs in de hoofdstad: de Mayfair in de Roompotstraat. Het ‘relaxhuis’ is onlangs gesloten, maar het pand zou nog steeds in handen zijn van de Heineken-ontvoerder. ‘Op de begane grond zit er kogelvrij glas in de sponningen,’ weet voormalig manager Ad van der Laan. De zeventigjarige bedrijfsleider werkte van 1999 tot 2002 in het bordeel. ‘Dat glas stamde nog uit de tijd dat de club Satyricon heette. Toen zaten Van Hout, Holleeder en hun kornuiten daar elke avond.’ De ontvoerders hadden de club niet op eigen naam staan. Daarvoor moest ‘zwager’ Witzenhausen opdraven. Die ontkent stellig dat hij een katvanger was. ‘Bij het City Peak-onderzoek heeft de Fiod me mijn nek omgedraaid, maar desondanks konden ze niet aantonen dat ik optrad voor Holleeder. Ze deden onderzoek naar Axis Beheer BV, de onderneming waarmee ik het beheer voerde van Satyricon.’ Hij is niet trots op die tijd. ‘Ik deed het om mijn gezin te onderhouden. De hele mispoge uit de onderwereld kwam er. En niet alleen zij. Onder de klanten waren officieren van justitie tot ministers aan toe.’ Een pikante opmerking, want in seksclub Satyricon zou midden jaren negentig een video zijn opgenomen van een officier van justitie die zich te buiten ging aan diverse perversiteiten. De Amsterdamse CID is nog een tijdje tevergeefs bezig geweest om de gewraakte video boven water te krijgen.
6. Twee gezichten Eén anekdote uit de ‘besloten sociëteit’ Mayfair is veelzeggend voor de manier waarop Holleeder opereert: hij heeft twee gezichten. Ad van der Laan herinnert zich hoe de eigenaar van het pand op een gegeven moment de club binnenstapte. ‘Ik was er toevallig en de bedrijfsleider zegt tegen me: pas op, dat is Holleeder. Hij begon meteen te zeuren over het geld dat we hem nog schuldig waren. Maar op het moment dat ik het had opgelost, draaide hij om als een blad aan een boom.’
Holleeder, in één persoon good cop and bad cop. Het is een eigenschap waar ook de familie van de vermoorde Endstra op wijst. Ze refereren aan de vele bezoekjes die de ‘vriend’ van hun broer eind jaren negentig bracht aan de haven van IJmuiden waar de meeste Endstra’s een appartement hebben. Ook Holleeder had er een onderkomen: op nummer 666. ‘Op zondagmiddag zaten we vaak met zijn allen aan het bier en de wijn. De vrouwen erbij. Holleeder regelde broodjes shoarma en maakte lange wandelingen met Wim (Endstra, red.) over het strand. We hadden niets, maar dan ook niets in de gaten,’ zegt een familielid. ‘De aardige Holleeder, daar zou hij waarschijnlijk een Oscar mee kunnen winnen. Maar in feite is het een keiharde, berekenende man.’ Toen de vastgoedman enkele jaren later iets losliet over de veranderende verhoudingen tussen hem en Holleeder drukte hij zijn naasten op het hart hier niets van te laten merken. ‘Zeg alsjeblieft niets, zeg dat hij mijn vriend is.’
In die dagen verscheen de Heineken-ontvoerder bij de familie Endstra met zijn vriendin Maike Dijkhuis (32). Ze is de dochter van Chris Dijkhuis die samen met zijn broer Harro een omvangrijke vastgoedportefeuille beheert in Amsterdam. Het bedrijf Sedijko is onder andere eigenaar van de Rembrandt-toren. De verhouding met Holleeder zou hebben geleid tot een schisma in de familie.
Bekend is dat Holleeder ook een verhouding heeft gehad met Sandra Klepper, de weduwe van de vermoorde Hells Angel-prospect Sam Klepper. Een crimineel kopstuk en voormalige kennis van Cor van Hout: ‘Zowel Mieremet als Van Hout was daar zeer verbolgen over. Ik weet dat Mieremet toen de geldkraan voor haar heeft dichtgedraaid en ze het huis in België moest verlaten.’ Klepper en Mieremet woonden naast elkaar in het Belgische dorpje Neerpelt.
7. Voorkennis Dat hun broer, oom en vriend ook jarenlang optrok met de vermeende godfather, is volgens familie en bekenden van Endstra te wijten aan zijn hang naar de zelfkant. ‘Hij was te goedgelovig. En hij was een thrill seeker.’
Het is onvoorstelbaar dat de steenrijke zakenman geen weet heeft gehad van de dagelijkse beslommeringen van zijn criminele vriend. Volgens een voormalig raadsman van Endstra maakte deze ook wel degelijk gebruik van de voorkennis van de beroepscrimineel. ‘Holleeder kwam heel makkelijk aan informatie. Van justitie, van advocaten. Daar deed Endstra zijn voordeel mee.’
Dat Holleeder zulke goede bronnen had binnen het opsporingsapparaat, heeft Endstra wellicht de das omgedaan. De vastgoedhandelaar sprak een jaar voor zijn gewelddadige dood met de politie. Meerdere mensen uit zijn omgeving zeggen dat Endstra, na een bezoek aan de CIE, nog diezelfde dag door Holleeder aan zijn oren werd getrokken: ‘Ga jij praten, jongen?’ Ook betrokkenen die na Endstra’s dood met de politie spraken, kregen achteraf verkapte waarschuwingen.
Geweld, roem, ongrijpbaarheid, opportunisme, zakelijk instinct, twee gezichten, voorkennis. Het maakt Holleeder onaantastbaar. Maar hoe lang nog? Veelzeggend is een opmerking die zijn vriendin ooit maakte tegen een disgenoot: ‘Soms wordt hij midden in de nacht wakker en gilt: stop! Ik ben niet gewapend!’
</div>
<div class="wpg-element paragraaf-kader">
<h3>Toevoeging</h3>
In de Vrij Nederland-editie van 12 november 2005 werden in het artikel De Methode Holleeder twee rechercheurs van de Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE) geciteerd. Volgens hen lag de oorzaak van de vete tussen Cor van Hout en Willem Holleeder in een schietpartij bij seksclub Yab Yum. Voor de deur van deze club werd op 24 januari 1996 de portier Bert Bons doodgeschoten. 
Het vermoeden bestaat dat de opdrachtgever voor de liquidatie Nico V. is geweest, een handlanger van het criminele duo Sam Klepper en John Mieremet, toenmalige tegenstanders van Cor van Hout. De CIE-rechercheurs meldden dat Bert Bons behoorde tot het kamp Van Hout. Tot op heden is de moord op Bons niet opgelost. Wel is duidelijk dat het slachtoffer niets te maken had met Cor van Hout, noch met de vete tussen vermeende kampen in de Amsterdamse onderwereld. 
</div>

De methode-Holleeder

<div class="wpg-element lead-bold">
Klaas Bruinsma, alias De Dominee, was de eerste echte Nederlandse godfather. Na zijn liquidatie ontbrandde een machtsstrijd waarbij vele doden vielen. Tot op de dag van vandaag.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
27 juni 1991 Klaas Bruinsma Geliquideerd voor het Amsterdamse Hilton Hotel. Ex-politieman Martin Hoogland werd voor deze moord veroordeeld. Als opdrachtgevers werden genoemd de Joegoslaaf &#8216;Joca&#8217;, drugsbaron &#8216;De Hakkelaar&#8217; en de tweede man van &#8216;de Bruinsma-organisatie&#8217; Etienne U.
20 maart 1992 Tony Hijzelendoorn Doodgeschoten in zijn woning in Wilnis. Zou met politie praten. Bevriend met hasjbaron Steve Brown en Ronnie Ondunk, vermeend witwasser en vastgoedhandelaar. Martin Hoogland werd ook voor deze moord veroordeeld.
10 april 1993 Jaap van der Heijden Opgeblazen in Alkmaar door een bom aan zijn voordeur. De hasjhandelaar had ruzie over een partij drugs en werkte ook als informant voor de CID. Drugs- en wapenhandelaar Mink K. zit vast op verdenking van betrokkenheid bij deze liquidatie.
20 mei 1993 Danny Leclère Dr. Ecstasy, geliquideerd op de A10 bij Amsterdam. Werkte als chemicus voor Ton van D. en Ronald van E., zakenrelaties van Endstra. Tot deze groep behoorde ook Mink K., Jan Femer en Rudie van Efferen. Leclère zou met de politie gaan praten.
3 november 1993 Michael Vane In een uitgebrande auto worden de verkoolde resten van deze drugshandelaar gevonden. Volgens insiders zou hij zijn gemarteld. Gelieerd aan Femer c.s.
4 augustus 1995 Rudie van Efferen Spoorloos verdwenen. Ook in het circuit van Femer en Mink K. Van Efferen zou als politie-informant werken.
14 maart 1996 Martin Swennen Drugshandelaar en politie-informant. Vlak voor zijn ontmoeting met officier van justitie Teeven doodgeschoten in café De Blauwe Druif in Amsterdam. De officier onderzocht de club rond Femer en de bende rond de Heineken-ontvoerders.
27 maart 1996 Cor van Hout Mislukte aanslag voor zijn huis in de Amsterdamse Deurlostraat.
15 juni 1998 Ronnie Ondunk Onbetrouwbare politie-informant. Doodgeschoten voor zijn Amsterdamse kantoor. Vastgoedhandelaar en vermeend witwasser had familiebanden met Joca.
26 december 1999 Ronald van E. Voor zijn huis in Amsterdam-Zuid wordt de XTC-handelaar in het hoofd geschoten. Sindsdien zit de Amsterdammer in een rolstoel. Werkte samen met Ton van D. en Danny Leclère.
3 mei 2000 Ibrahim Akasha Nigeriaanse drugshandelaar, doodgeschoten in de Amsterdamse Bloedstraat. Aanleiding: mogelijke ruzie over hasj, gefinancierd door Joegoslaven en ingepikt door Nederlanders. Volgens sommigen de oorzaak voor de reeks liquidaties.
23 september 2000 Jan &#8216;Snor&#8217; Femer Maatje van Mink K., doodgeschoten op de Haarlemmerdijk in Amsterdam. Ging prat op zijn contacten bij de politie. Medeverdachte van liquidatie op Van der Heijden.
10 oktober 2000 Sam Klepper Hells Angel in wording wordt op het Gelderlandplein in Amsterdam-Buitenveldert doorzeefd met een pistoolmitrailleur. De Angels zorgden voor een demonstratieve escorte bij zijn begrafenis.
20 december 2000 Cor van Hout Tweede aanslag, opnieuw voor zijn huis. Hij blijft ongedeerd. Een mogelijke wraakactie, want er werd beweerd dat Van Hout achter de moord op Sam Klepper zou zitten.
26 februari 2002 Johnny Mieremet Het maatje van Sam Klepper raakt zwaar gewond bij een aanslag voor het kantoor van zijn advocaat Evert Hingst.
2 maart 2002 Magdi Barsoum Geliquideerd in de Bloedstraat. Oud-Bruinsma partner kocht drugs van Akasha die hij aan Klepper doorverkocht. Barsoum zou contacten onderhouden met corrupte politiemensen.
5 december 2002 Gijs van Dam jr. Mislukte aanslag op vriendje van Van Hout en Holleeder. Zijn vader zat met Klaas Bruinsma in de hasj. Junior werd eerder al eens ontvoerd.
14 januari 2003 George Plieger Doodgeschoten op overweg in Diemen. Was bekende van Femer, Kok en Klepper en zat met hen in de XTC-handel.
24 januari 2003 Cor van Hout Geliquideerd op de stoep voor een Chinees restaurant in Amstelveen. Naast hem stond botenhandelaar Robert ter Haak, die later aan zijn verwondingen overleed.
16 maart 2003 Henk Boom &#8216;Schele Henk&#8217;, geliquideerd in Amsterdam-Noord. Hoorde bij de groep van Femer en Plieger.
17 augustus 2003 Bertus Lüske Vastgoedmagnaat, neergeschoten voor zijn restaurant in de Amsterdamse Watergraafsmeer.
10 oktober 2003 Jules Jie &#8216;De Chinees&#8217; wordt geliquideerd in zijn auto. Jie hoorde begin jaren negentig bij het clubje van Femer en Mink K. Jie zou ook betrokken zijn geweest bij de aanslag op Jaap van der Heijden in 1993.
18 maart 2004 Martin Hoogland De Bruinsma-moordenaar wordt tijdens een proefverlof in Hoorn van zijn fiets geschoten. Hoogland heeft altijd geweigerd om zijn opdrachtgevers te noemen.
5 april 2004 Marco Eijk Vermoord in de Belgische gemeente Hamont-Achel. Hij woonde in de villa van Klepper, waar ook diens maatje Mieremet was neergestreken. Eijk ontmoette Hoogland in de gevangenis.
17 mei 2004 Willem Endstra Vastgoedhandelaar wordt neergeschoten voor zijn kantoor op de Amsterdamse Apollolaan. Had een financieel conflict met Mieremet. Endstra werd naar eigen zeggen afgeperst door Holleeder.
28 mei 2004 Gijs van Dam jr. Gehandicapt na een eerdere aanslag. Wordt in zijn rolstoel doodgeschoten voor zijn woning in Zandvoort.
8 juli 2004 Mounir Barsoum Broer van Magdi, vermoord in Amsterdam-west.
31 oktober 2005 Evert Hingst Advocaat, geliquideerd voor zijn woning in Amsterdam. Trad op voor onder andere Stanley H., Mink K. en Mieremet. Onderhandelde met de erven Endstra over vorderingen van zijn cliënten.
1 november 2005 Johnny Mieremet Vermoord in Thailand, was maatje van Klepper en onderhield wisselende contacten met veel mensen uit deze liquidatielijst, onder wie Hingst en Endstra.
2 november 2005 Kees Houtman Vastgoedhandelaar. Werd door justitie verdacht van grote hasjtransporten en afpersing met geweld.
10 november 2005 George &#8216;Jappie&#8217; van Kleef Maat van Kees Houtman, John Mieremet, en Sam Klepper. Werd nabij zijn woonboot in Amsterdam-Buitenveldert doodgeschoten.
20 april 2006 Thomas van der Bijl Doodgeschoten voor zijn café De Hallen in Amsterdam-West. Van der Bijl was getuige in de Holleeder-zaak. 
</div>

Doden na De Dominee, 1991-heden

<div class="wpg-element lead-bold">
In Amsterdam staan vijftien Limburgse Hells Angels terecht op verdenking van moord op drie van hun broeders. Justitie hoopt niet alleen deze rechtszaak tot een goed eind te brengen, maar ook &#8211; eindelijk &#8211; de hele motorclub als criminele organisatie in Nederland te verbieden. Volgens een geheim dossier zouden de Angels zich schuldig maken aan handel in drugs en wapens, afpersing en moord.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Toen een vooraanstaande Duitse Hells Angel van het chapter in Mainz anderhalf jaar geleden overliep naar de politie, mochten ook twee Nederlandse rechercheurs met hem praten. De ex-motorduivel noemde de leden van de Nederlandse chapters ‘meedogenloze’ handelaren in verdovende middelen en beschreef een sfeer van onderlinge controle en intimidatie. ‘Ik ken niemand die de Hells Angels vrijwillig heeft verlaten. Als dat had gekund, had ik het gedaan.’ De verklaringen van de Duitse Angel zijn afkomstig uit vertrouwelijke documenten die in het bezit zijn van Vrij Nederland. Daaruit blijkt ook dat de politie al vier jaar werkt aan een groot onderzoek onder de naam Acroniem. Het is er op gericht om de Hells Angels in Nederland als criminele organisatie te verbieden &#8211; iets dat eerder in Belgie, de Verenigde Staten en Scandinavie zonder succes geprobeerd is.
Dat de Hells Angels geen lieve jongens zijn, is bekend. Regelmatig staat een van de clubleden voor de rechter op verdenking van drugshandel, betrokkenheid bij een vechtpartij of een afpersingszaak. Angelbaas Big Willem benadrukte dan altijd dat het om individuele gevallen ging. De organisatie als geheel trof volgens hem geen blaam. Om hun goede wil te tonen, reden de Hells Angels zieke kinderen rond op hun brullende motoren. Ondanks ons ruige uiterlijk zijn we kerels met een klein hartje, luidde de boodschap.
De politie wil nu aantonen dat de Angels zich wel degelijk in georganiseerd verband bezighouden met criminele activiteiten. In het Acroniem-dossier wordt een beeld geschetst van de Angels als een wereldwijd opererende en hierarchisch geleide bende. Het is een geheime broederschap die met eigen codes en gebruiken werkt. De geheimtaal op hun jacks is trouwens op het kinderachtige af. 81 staat voor de achtste en de eerste letter van het alfabet: HA. En AFFA betekent Angels Forever, Forever Angels, een kreet die de motorduivels regelmatig aanheffen op feesten en partijen. Alleen Angels mogen de jacks dragen met daarop de doodskop en andere parafernalia. Onwetende motorliefhebbers die met zulke symbolen rondlopen, kunnen rekenen op een pak slaag.
De Duitse overloper bevestigde ook het bestaan van een Nederlands doodseskader, de Filthy Few, te herkennen aan het symbool 66 (FF). Alleen Angels die een moord op hun geweten hebben, zijn lid. Volgens de Duitser behoren tien Nederlandse Angels tot de Filthy Few &#8211; voornamelijk leden van het Limburgse Nomad-chapter dat op dit moment terechtstaat.
Jarenlang was de Nederlandse politie de risee van Europa als het ging om het aanpakken van de Hells Angels. Bij het regelmatige overleg over Outlaw Motorcycle Gangs van Interpol schitterden de Nederlanders door afwezigheid. De Franse, Duitse en Deense politie klaagden over het gebrek aan Nederlandse bereidheid tot medewerking. ‘De Hells Angels hebben bij jullie geen prioriteit. En dat terwijl het chapter in Amsterdam algemeen als het belangrijkste in Europa wordt beschouwd,’ beklaagde een Belgische rechercheur zich drie jaar geleden in Vrij Nederland.
De motorbende leek in Nederland te kunnen doen en laten wat ze wilde. De televisiejournalisten Barend en Van Dorp werden in elkaar geslagen omdat ze de Angels een ‘criminele organisatie’ noemden. Het duo durfde geen aangifte te doen. Ook Jack Spijkerman kreeg intimiderend bezoek van de motorduivels. De geliquideerde topcrimineel en aspirant-Angel Sam Klepper werd door de Hells Angels op een grootse manier uitgeleide gedaan. Op hun motoren trokken ze door het centrum van Amsterdam, terwijl de klokken van de Westertoren beierden. De lijkstoet stopte demonstratief voor het hoofdbureau van politie, waar vuurwerk werd afgestoken. Het was alsof de motorbende zijn middelvinger opstak tegen het gezag.
Inmiddels is de Angels het lachen vergaan. De vijftien leden van het Nomad-chapter uit Oirsbeek staan nu voor de rechter op verdenking van moord op drie van hun broeders. Tot overmaat van ramp is een van leden van de motorbende overgelopen naar de politie. Nooit eerder kreeg het Openbaar Ministerie een motorgangster in Nederland aan het praten, maar deze Angel sloot een deal met justitie en legde tientallen belastende verklaringen af. Voor de Limburgse Nomads dreigen jarenlange gevangenisstraffen. Dat is nog niet het einde van de problemen. In Amsterdam is president Big Willem van Boxtel in ongenade gevallen. Van Boxtel zou tegenover de andere Angels hebben verzwegen dat hij betrokken was bij een moordcomplot van vastgoedhandelaar Willem Endstra tegen Angel-vriend en crimineel Willem Holleeder.
Het bolwerk van de motorduivels begint scheurtjes te vertonen.
De Nederlandse rechercheurs hebben voor het Acroniem-onderzoek ook op grote schaal informatie ingewonnen bij hun buitenlandse collega’s. ‘Elke club is op dezelfde manier opgebouwd,’ berichtten de Zweedse autoriteiten. ‘Of ze nou in Zweden of in Nederland zijn gevestigd, de organisatie is vergelijkbaar.’ De Finnen meldden dat er sprake is van ‘een hiÎrarchische structuur waarbij bepaalde personen macht hebben over anderen’. De Amerikaanse FBI liet weten dat de president van een chapter de ‘algehele macht’ en ‘een vetorecht’ heeft. Alle belangrijke beslissingen worden genomen op regionale, landelijke en internationale bijeenkomsten. Volgens het Bundes Kriminal Ambt is de president van het zogenaamde motherchapter (de eerste club die is opgericht, in Nederland is dat HA Amsterdam) de baas over de andere chapter-presidenten. De sergeant at arms is verantwoordelijk voor het clubhuis en draagt ook zorg voor de bewapening van de leden. Hij moet de straffen uitvoeren die de president heeft opgelegd.
De Nederlandse Hells Angels houden zich strikt aan de internationaal opgelegde hierarchie, zo bleek tijdens een inval in het clubhuis in Harlingen in februari 2003. Daar vond de politie de telefoonlijsten van de zeven Nederlandse chapters. Bovenaan elk lijstje stonden de namen van de president, de vice-president, de secretary, sergeant at arms, de treasurer en de road captain. Daaronder volgden de leden, de prospects (aspirant-leden) en de hangarounds, de mannen die graag lid willen worden.
Uit door de politie afgeluisterde gesprekken blijkt dat onderlinge bafspraken stipt moeten worden nageleefd. Zo wordt het clubhuis in Amsterdam vierentwintig uur per dag bewaakt. Angels die om wat voor reden dan ook niet kunnen op de vastgelegde tijdstippen, doen alle mogelijke moeite om hun diensten te ruilen. Een Angel die na een vechtpartij in Belgie met een gebroken been thuis zat, moest zijn diensten inhalen. Maar hij mocht ze ook afkopen.
Hoe de onderlinge controle in de praktijk werkt, bleek uit andere tapverslagen. De dochter van de Angel met het gebroken been had op het Amsterdamse clubhuis een scène gemaakt. Zij wilde dat de Hells Angels wraak namen voor wat haar vader was aangedaan. Big Willem reageerde in een telefoongesprek zeer geïrriteerd. Hij riep de vader ter verantwoording. ‘Ik krijg pijn in mijn hoofd van jou. Ik rij godverdomme helemaal naar België om je op te zoeken en een bedankje kan er nog niet af.’ De Angel kon beter maar even niet op het clubhuis komen, zei Big Willem. Hij moest ook zijn dochter in toom houden. Háár wilde Willem voorlopig ook niet meer zien in Angels Place. ‘Het is een mannenwereld, geen familiewereld,’ beet de president zijn brother toe.
Wie handelt in strijd met het belang van de Angels kan rekenen op een straf. De sancties varieren van een pak slaag tot een boete, of een Angel mag tijdelijk zijn jack met insignes (colors) niet meer dragen. Opmerkelijk is dat straffen alleen na een vergadering met alle leden kunnen worden opgelegd. Een tweederde meerderheid is vereist.
De ultieme straf bij de motorclub &#8211; onlangs nog uitgesproken tegen de afgezette president Big Willem &#8211; is bad standing. Dit betekent dat een Hells Angel voor altijd uit de groep wordt gestoten en nergens ter wereld meer welkom is. Zo’n besluit wordt doorgegeven aan het hoofdkwartier in Amerika. De geroyeerde Angel mag zich niet meer in de stad waar het chapter zit vertonen. Hij moet zijn tatoeages laten weghalen en zelfs zijn motor wordt geconfisqueerd door vroegere kameraden. Het komt voor dat een geroyeerde Angel wordt vermoord.
Het lijkt er op dat dit laatste is gebeurd met de Limburger Jan Nebbeling, die op 22 november 2000 plotseling verdween. Deze Angel van het nu zo in opspraak geraakte Nomad-chapter werd voor het laatst gezien toe hij op die dag samen met een andere brother uit het clubhuis in Oirsbeek vertrok. Een paar uur later zond zijn mobiele telefoon nog een signaal uit in het bosrijke grensgebied tussen Belgie en Luxemburg, zo staat te lezen in het proces-verbaal dat is opgenomen in het Acroniem-dossier. Daarna is nooit meer iets van hem vernomen.
De vrouw van Nebbeling deed aangifte van de vermissing, maar trok die later weer in. De rechercheurs vermoedden dat de Hells Angels druk op haar hadden uitgeoefend. De vrouw zei tegen hen dat ze wel meer informatie had, maar dat ze die niet met de politie wilde delen. Ze ging ervan uit dat haar man dood was en wilde verder met haar leven en met haar kinderen.
Pikant was dat de politie later in een afgeluisterd telefoongesprek van de echtgenote opving dat er Hells Angels waren langsgekomen om de motor van Nebbeling op te halen. Dit is, zoals eerder gezegd, een gebruikelijke straf bij een lid dat bad standing heeft gekregen. Wat de politie tevens opviel, was dat de Angels niet zelf aangifte deden van hun vermiste brother. Ook hingen er geen foto’s van Nebbeling in het clubhuis, iets wat gebruikelijk is bij overleden members.
De recherche vermoedde dat Nebbeling was vermoord, mogelijk door zijn eigen clubgenoten. Die verdenking werd nog versterkt omdat na zijn verdwijning enkele Limburgse Angels plotseling een Filthy Few-embleem droegen.
Het Amsterdamse chapter van Big Willem speelde de afgelopen jaren in Europa een hoofdrol. Tijdens de Scandinavische Biker War in de jaren negentig kwamen Angels uit Denemarken en Zweden naar Nederland voor overleg. Europese vergaderingen worden bijna per definitie in Amsterdam gehouden. Volgens de Duitse overloper had dat vooral te maken met de ‘zeer liberale houding’ van de Amsterdamse politie ten opzichte van de motorbende.
Big Willem had tot zijn aftreden niet alleen internationaal veel gezag, maar zou zich volgens de politie ook tot in detail met de activiteiten van de andere chapters in Nederland hebben bemoeid. Er gebeurde niets zonder dat de president op de Wenckebachweg daar iets van af zou weten. Of het nou ging om het bijleggen van ruzies, het uitdelen van straffen of de illegale praktijken van de clubleden. In het Acroniem-dossier worden hier voorbeelden van gegeven.
Een informant meldde de politie in juli 2000 dat er in het Friese Kimswerd een geheime wapenopslagplaats was. Het schiettuig lag in een schuur bij een boerderij. De stash werd met een camera bewaakt. In de opslag zouden kisten staan met pistolen, revolvers, automatische vuurwapens en geweren, die uit JoegoslaviÎ naar Nederland waren gesmokkeld. Vanuit de boerderij zou ook worden gehandeld in cocaine, speed en xtc.
Angels van het North Coast Chapter in Harlingen zouden regelmatig gesignaleerd worden bij de boerderij. Ook zou een zekere ‘Frank de indiaan’ regelmatig langskomen. Maar Big Willem zou de grote baas van de opslag zijn. Volgens de informant was hij de financier van de wapensmokkel. De politie kwam traag in actie. Pas drie maanden nadat de tip binnenkwam, werd er een huiszoeking gedaan. Men kon welgeteld een vuurwapen in beslag nemen.
In 2001 reisde Big Willem af naar Middelburg. Hij werd vergezeld door Daniel Uneputty (bijnaam ‘Unu’), de Molukse penningmeester van de club die Van Boxtel na zijn afzetting opvolgde als president in Amsterdam. Volgens een informant van de Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE) spraken de twee in een cafe met de toepasselijke naam De Rode Oortjes met de eigenaar van een keten coffeeshops over de distributie van cocaine in Zeeland.
De naam van Big Willem wordt in het Acroniem-dossier vaker genoemd in verband met drugshandel. In september 2002 meldt een informant de Amsterdamse politie dat aannemer Henk V. al jarenlang voor de Hells Angels, en dan vooral voor Big Willem, XTC-laboratoria opzet. ‘Henk regelt de inrichting, de apparatuur en de vervaardiging van xtc,’ meldt het proces-verbaal.
Henk V. leek niet meer dan een kleine krabbelaar die in beperkte hoeveelheden drugs handelde. Maar voor de politie was het toch een interessante zaak, omdat hier voor het eerst een hiërarchisch verband leek te bestaan tussen Big Willem en de drugshandel, zo blijkt uit andere onderzoeksdossiers waarover Vrij Nederland beschikt. Duidelijk was dat Henk V. niet op eigen houtje handelde en Big Willem zag als zijn meerdere. Zo riep V. bij zijn arrestatie op 23 maart 2004 tegen zijn vrouw dat ze ‘meteen’ Willem van Boxtel moest bellen. Toen de politie daarna huiszoeking deed, vond ze aan de muur in de woonboot van V. een foto met daarop drie Hells Angels. Big Willem stond in het midden met een vuurwapen in zijn hand.
Big Willem had door de jaren heen een belangrijke positie verworven in de Amsterdamse onderwereld. Dit blijkt uit uitgelekte stukken van onderzoeken naar de liquidaties van criminelen in Amsterdam en de bedreiging van officier van justitie Koos Plooy. In tapverslagen is te lezen hoe Big Willem na de moord op Sam Klepper in 2000 belt met Heineken-ontvoerder Willem Holleeder, een vaste gast in Angel Place. Ze spreken af elkaar later die dag te ontmoeten. ‘Van Boxtel zegt, het is belangrijk,’ noteren de agenten. Een paar dagen later belt het tweetal opnieuw met elkaar. Op dat moment is Etienne U., een andere illustere figuur uit de Amsterdamse criminele scene, bij Van Boxtel thuis. Van Boxtel zegt tegen Holleeder dat ook Johnny Mieremet moet komen. Mieremet was jarenlang de zakenpartner van de vermoorde drugsbaron Klepper. Het is opvallend te constateren dat de grootste criminelen van de stad het volstrekt normaal lijken te vinden om bij Big Willem langs te komen als hij ze ontbiedt.
Hoe ver de invloed van Big Willem volgens justitie reikte, bleek afgelopen week ook nog eens tijdens het opzienbarende monsterproces tegen vijftien Limburgse Hells Angels van het Nomad-chapter. Ze staan terecht op verdenking van moord op Paul de Vries, Cor Peijnenburg en Serge ‘Moon’ Wagener. Deze brothers zouden uit de weg zijn geruimd om de Colombiaanse maffia te vriend te houden. Het drietal zou een partij van bijna driehonderd kilo cocaine hebben gestolen, afkomstig van het Cartagena-kartel uit Colombia.
Een paar dagen voor de afrekening ging een van de Limburgse Angels op bezoek in Amsterdam. Hij zou daar toestemming hebben gevraagd voor de moordpartij, iets wat hij zelf overigens ontkent.
Kroongetuige in het proces tegen de Limburgers is Angelo D. Hij was een aspirantlid van de Carribean Brothers, de afdeling-in-oprichting van de Hells Angels op CuraÁao. Hij bemiddelde bij de cokedeal tussen de Colombianen en de Nomads in Limburg. Angelo D. vertelde in de rechtszaal dat hij na de begrafenis van de vermoorde drie Angels in vertrouwen werd genomen door een andere Carribean Brother. Die had tegen hem gezegd dat de moordpartij een ‘interne klus’ was geweest. En dat Big Willem ‘overal van af wist’. Naar aanleiding van deze verklaringen besloot de rechtbank om Big Willem deze week als getuige op te roepen.
Het is overigens nog maar zeer de vraag of justitie de zaak tegen de Nomads zal winnen. Tot nu toe zwijgen alle verdachten en ook van de gevallen Angel Big Willem zijn geen verrassende uitspraken te verwachten. Hij heeft tot nu toe uit lijfsbehoud altijd gezwegen.
Zullen de Angels in Nederland ooit het onderspit delven? Zal de organisatie ophouden te bestaan als een groot aantal leden in de gevangenis belandt? Het antwoord is nee. In landen als Canada of de Verenigde Staten hebben de politiediensten de Angels regelmatig een zware slag toegebracht. Maar de organisatie kwam altijd sterker terug, mede dankzij de grote fondsen die zijn aangelegd om advocaten te betalen en het verblijf in de gevangenis zo aangenaam mogelijk te maken.
Een ding is zeker: als justitie de motorduivels te dicht op de huid zit, zullen ze hard van zich afslaan. In Duitsland, waar de autoriteiten al jaren proberen ze te verbieden, hebben de Angels ‘Team 81’ opgericht, dat zegt op te komen voor de belangen van ‘vrijheidslievende individuen’. ‘Waarom worden de Hells Angels als terroristen behandeld,’ zo vraagt het team zich af. ‘Het is de taak van iedere democraat om te strijden tegen totalitaire neigingen van arrogante politici met machtshonger.’
Blijft het in Duitsland nog bij woorden, in Canada keerden de Angels zich met geweld tegen de autoriteiten. Daar werden twee gevangenisbewaarders vermoord door Hells Angels. De Angels schoten ook Michel Auger neer, een journalist van Le Journal de Montreal die kritisch over de motorbende schreef.
Die taferelen kunnen zich in Nederland ook voordoen, voorspelde de overgelopen Duitse Hells Angel de rechercheurs uit Amsterdam. ‘De Hells Angels zullen zich met alle mogelijke middelen verweren. Desnoods met aanslagen op justitie en politie.’
</div>

Harm Ede Botje

Bad standing voor een motorclub

<div class="wpg-element lead-bold">
Gelekte (des)informatie leek een bres te slaan in het tot nu toe gesloten front van de Hells Angels. Big Willem werd gearresteerd op basis van krantenberichten. Nu is hij weer vrij, maar hij is nog steeds verdachte. Meewerken met justitie lijkt voor hem de enige optie.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Amsterdamse rechercheurs moeten op 17 oktober 2000 tandenknarsend uit het raam hebben gekeken. Een lange stoet Hells Angels op motoren trok langs het Amsterdamse hoofdbureau van politie aan de Lijnbaansgracht om de laatste eer te bewijzen aan crimineel Sam Klepper. Deze Mokumse godfather, groot geworden met afpersingspraktijken, geweld en drugshandel, was zeven dagen daarvoor op straat geliquideerd. De Angels hadden hun zaakjes goed voor elkaar. De Westertoren beierde als eerbetoon aan de gangster en agenten gaven de stoet een vrijgeleide door de binnenstad. Bij het hoofdbureau aangekomen, staken de motorrijders vuurwerk af &#8211; waarmee ze als het ware hun middelvinger opstaken tegen het gezag.
Achteraf vormde deze dag een van de hoogtepunten in het vijfentwintigjarige bestaan an de Hells Angels in Nederland. Het was óók de dag dat de autoriteiten met een schok tot het besef kwamen dat het zo niet langer kon. Niet lang nadat Klepper in het praalgraf van de Angels was bijgezet, werd met toestemming van het College van Procureurs-Generaal besloten dat de Amsterdamse politie en het Openbaar Ministerie de motorbende moesten aanpakken. Het jarenlange gedogen moest afgelopen zijn. In een vertrouwelijke notitie van de Dienst Centrale Recherche uit het najaar van 2000 staat dat de politie de Nederlandse criminele netwerken wilde ‘uitschakelen’. Te beginnen met de Hells Angels. De Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE) verzamelde daarna op grote schaal informatie over criminelen die met Angels samenwerkten, zoals Sam Klepper dat tot zijn geweldadige dood had gedaan. Postuum was deze gangster zelfs opgenomen in de Hall of Fame van de motorvrienden.
Daarnaast wilden de Amsterdamse autoriteiten de burger geruststellen. Het moest duidelijk zijn wie de baas was in de hoofdstad. Angels Place, het clubhuis van de motorboys, mocht niet langer een vrijstaat in de hoofstad zijn. Een paar maanden na de moord op Klepper viel de politie met veel machtsvertoon binnen bij het honk aan de Wenckebachweg. Actualiteitenrubrieken waren van tevoren ingeseind over deze nieuwe daadkracht en dus kon televisie kijkend Nederland ’s avonds met eigen ogen zien dat de politie niet langer bang leek voor de motorduivels. Maar afgezien van publiciteit leverde dit ingrijpen uiteindelijk niet veel op. Er werden slechts een paar vuurwapens gevonden en de president van de Angels, Big Willem van Boxtel, raakte korte tijd zijn wapenvergunning kwijt.
Opnieuw leek de Amsterdamse politie dus de risee van de stad.
Men liet de bevolking maar in die waan, want in stilte werd wel degelijk hard gewerkt aan het oprollen van de motorclub als ‘criminele organisatie’. Zo was er uitgebreid overleg met de Canadese politie. In Canada was ook een golf van aanslagen geweest in het criminele milieu, waarbij Hells Angels een belangrijke rol speelden. De Royal Mounted Police was inmiddels vergevorderd met het ontwrichten van de motorbende. In Montreal was het gelukt verschillende Angels veroordeeld te krijgen wegens drugshandel en geweldsdelicten. De tactiek in Canada was: als je de Hells Angels, die gezien werden als de belangrijkste criminele organisatie, uitschakelt, veroorzaak je zoveel onrust bij andere benden dat hele netwerken lange tijd verstoord zijn.
In het diepste geheim was in 1997 een Amsterdams team van rechercheurs begonnen aan een groot onderzoek naar Angel-vriend Sam Klepper, zijn compagnon John Mieremet en hun zakenrelatie Willem Holleeder. Vanaf 1999 werd niet alleen de telefoon afgeluisterd, maar werd er ook een observatieteam ingezet om hen dag en nacht te volgen, zo blijkt uit stukken waarover Vrij Nederland beschikt. Daarnaast werd videoapparatuur opgesteld tegenover het appartement annex kantoor van het duo Klepper en Mieremet aan de Van Leijenberghlaan in Amsterdam-Buitenveldert. Maar ook deze keer kwam het niet tot een vervolging. Voordat het zover was, werd Klepper, de informele leider van de Amsterdamse onderwereld, voor zijn deur waarop de politiecamera was gericht, geliquideerd.
Deze afrekening in het criminele milieu &#8211; de derde in korte tijd &#8211; zorgde voor zoveel onrust in de onderwereld dat de inlichtingendienst van de politie daarna overuren maakte. Ze werd overstroomd met verhalen en namen van mogelijke daders en eventuele nieuwe slachtoffers. Er zouden dodenlijstjes zijn opgesteld waarop namen stonden van drugsbaronnen, maar ook die van Big Willem. Waarom de Angels-president voor zijn leven moest vrezen, bleef onduidelijk. De dodenlijstjes werden ‘gelekt’ naar de De Telegraaf en dat zorgde voor nog meer onrust onder criminelen. En daar leek het de opsporingsdiensten om te doen. De afluisterafdeling maakten lange dagen. Want boeven in het nauw zeggen soms meer &#8211; zelfs aan de telefoon &#8211; dan goed voor ze is.
Voor het oog van de buitenwereld joegen de rechercheurs op de daders van de liquidaties in de hoofdstad. Maar ondertussen ging in stilte het onderzoek naar de Angels door. De omzichtigheid die bij dit onderzoek werd betracht was niet voor niets; de Angels hadden overal hun contacten. Volgens een artikel in het vakblad Recherche magazine uit 2002 zouden de Angels zozeer zijn geÔnfiltreerd in het openbare leven dat een effectieve aanpak van de bende ‘zeer moeilijk’ werd genoemd. Volgens niet nader genoemde bronnen in het blad zouden de Angels overal vrienden en familieleden hebben, van ‘justitie tot defensie’ en van ‘gevangenis tot politie’. Er zou dan ook veel geheime informatie over politieonderzoeken naar de Angels weglekken. ‘En gaat dat niet op vrijwillige basis, dan is er nog altijd de optie: intimidatie. In het gegeven dat de motorclubs overal ingang hebben, schuilt het grootste maatschappelijke gevaar.’
Over de rol van Big Willem in het criminele milieu deden de wildste geruchten de ronde, maar in de media afficheerde hij zich vooral als een ‘knuffel-Angel’. Als geen ander kende Van Boxtel het belang van een goede pers voor zijn club. Hij zette zich in voor kankerpatiÎntjes. Bleekneusjes mochten een ritje achterop de Harley van de clubleden maken. De president van het Amsterdamse Chapter, die tevens hoofd is van de Angels in West-Europa, stond nog nooit voor de rechter in een grote strafzaak. Nog nooit was hij betrapt op moord, doodslag, drugshandel of witwassen. Maar dat hij wel degelijk actief was in de criminele circuits bleek in het najaar van 2003. Bij de inlichtingendienst van de Amsterdamse politie kwam informatie binnen waarin ook Big Willems rol in het drugsmilieu werd genoemd. Een zekere Henk V. werd beschuldigd van smokkel van xtc en lsd naar Turkije. Volgens de bron van de politie-inlichtingendienst zou V. dit doen in opdracht van de Hells Angels, waaraan hij ‘vastzat’: ‘Henk V. heeft direct contact met Big Willem.’ 
Met deze gegevens ging de recherche aan het werk. V. bleek te opereren vanaf de zogenaamde Theeboot aan de Oude Schans, een bekende voormalige coffeeshop die volgens de belastingdienst eigendom was van Big Willem. Henk V. en zijn mededaders bleken niet meer dan kleine krabbelaars die in beperkte hoeveelheden drugs handelden. Maar voor de politie was het toch een interessante zaak omdat hier voor het eerst een hiÎrarchisch verband leek te bestaan tussen Big Willem en drugshandelaren. Uit stukken uit dit onderzoeksdossier blijkt dat Henk V. op 27 februari 2004 werd gebeld door een verslaggever van Radio Noord-Holland. De verslaggever was op zoek naar informatie omdat de politie opnieuw was binnengevallen in Angels Place. Dit gesprek werd afgeluisterd door de politie. De journalist noemde tegenover Henk V. het clubhuis ‘jullie honk’ en vroeg hem of hij bij de actie niet zelf van zijn bed was gelicht. Henk V. wist van niets en de verslaggever vroeg of ‘Henk’ hem op de hoogte wilde houden. Daartoe was de drugshandelaar bereid, maar, zo staat in de tapverslagen, ‘dat moest natuurlijk wel eerst even worden kortgesloten met de president, met Willem’.
Duidelijk was dat Henk V. niet op eigen houtje handelde en Big Willem zag als zijn meerdere. Zo riep V. bij zijn arrestatie op 23 maart tegen zijn vrouw dat ze ‘meteen’ Willem van Boxtel moest bellen. Toen de politie daarna huiszoeking deed, vond ze aan de muur in het schip van V. een foto met daarop drie Hells Angels. Big Willem stond in het midden met een vuurwapen in zijn hand.
In dit onderzoek werd Big Willem als verdachte beschouwd. Maar de politie hield hem niet met veel machtsvertoon aan. Hij kwam op eigen gelegenheid op 13 mei voor een verhoor naar het bureau, vergezeld door zijn advocaat Vincent Kraal, die hij al meer dan twintig jaar kent. Het is opvallend dat de politie, die er altijd tuk op is publiekelijk te laten zien dat ze de Angels aanpakt, aan deze zaak geen enkele ruchtbaarheid gaf. Blijkbaar was het belangrijker om het grote onderzoek naar de Hells Angels als criminele organisatie niet te verstoren.
Maar er was meer. In december 2003 rolde de Belgische politie in Antwerpen een xtc-lijn op. De grondstoffen voor de drugs zouden afkomstig zijn uit de buurt van Breda. Achthonderdduizend pillen gingen per schip vanuit Antwerpen naar AustraliÎ. Zonder dat de criminelen dit wisten, hielden de Belgische en Australische politiediensten het transport nauwkeurig in de gaten. En met succes. Alle betrokken drugshandelaren werden opgepakt. Zes laboratoria werden ontmanteld. De Belgische politie ontdekte dat Paul de Vries, president van de Limburgse Angels, het Nomads-chapter in Oirsbeek, met enkele clubleden verantwoordelijk was voor bescherming en incasso in deze zaak. Ook kwam er hulp van de brothers uit Amsterdam om nog meer druk uit te oefenen op kennelijke wanbetalers. In Angel-kringen wordt alles hiÎrarchisch bepaald &#8211; zonder toestemming van Amsterdam gebeurt er niets.
Overigens werd ook in deze zaak niet een van de Hells Angels aangehouden.
In diezelfde periode liep het uit de hand bij de Nomads in Limburg. Colombianen waren woedend op de Angels van dit chapter. Er was voor zeven en een half miljoen euro aan cocaÔne geleverd, maar de Colombianen hadden nog geen cent gezien. Het leek erop alsof de Nomads een klassieke ripdeal op hun geweten hadden. Deze zaak betekende een ernstige deuk in de reputatie van de Nederlandse Angels en gevreesd werd voor de wraak van de Zuid-Amerikanen. Het leek er sterk op dat Paul de Vries, die nog maar kort president was, samen met twee kompanen zijn eigen gang was gegaan. De Vries, afkomstig uit de xtc-handel rond Eindhoven, was voordat hij werd geïnstalleerd als president al berucht als het ging om het afpersen en belazeren van medecriminelen. Maar Colombianen oplichten is wel iets anders dan een Hollandse hasjboer rippen.
Een Antilliaanse Hells Angel, Steven Chocolaad, werd door de Colombianen naar Nederland gestuurd om de zaak uit te zoeken. Hij werd vermoord. Zijn lijk, dat in stukken was gesneden en nooit had mogen opduiken, werd toch gevonden. De Vries en zijn rechterhand S. zouden die moord op hun geweten hebben. Bronnen rond de Limburgse Angels vertelden VN dat S. de dag na de moord rond zou hebben gelopen met een baseballpet met de cijfers 66. In het Hells Angels-jargon staat het cijfer 6 voor de zesde letter van het alfabet: de f. En ff staat dan weer voor Filthy Few, de geuzennaam voor Angels die een moord op hun geweten hebben.
De Zuid-Amerikaanse drugsbaronnen dreigden de Angels na de moord op Chocolaad met keiharde represailles. Er volgde beraad vanuit Oirsbeek met Amsterdam, stelde justitie vast. Na een bezoek van de Nomads aan Amsterdam zou de voor zoveel opschudding zorgende moord op Paul de Vries en zijn twee handlanger hebben plaatsgevonden in het clublokaal van de Nomads. Vijftien members van deze chapter zouden daarbij aanwezig zijn geweest. Twaalf van hen werden aangehouden. Justitie wil hen vervolgen voor hun betrokkenheid bij de drievoudige moord. Of dat zal lukken was tot nu toe twijfelachtig, want alle verdachten hielden hun mond. Op één na. Bij de cocaïnedeal was ook een ‘Carribean Brother’ betrokken: Angelo D. Dit aspirant-lid besloot over te lopen, voor de eerste keer in de geschiedenis van de Hells Angels in Nederland. Hij gaf zijn ondervragers een uniek kijkje achter de schermen van de motorbende.
Vervolgens leek het erop dat de politie met een kundige desinformatiecampagne voor nog meer onrust in het wereldje zorgde, zodat er nog een kroongetuige zou kunnen worden binnengehaald. Opnieuw ‘lekte’ CIE-informatie naar de straat. Het betrof een verhaal waarover zeker tweespalt zou ontstaan binnen de Hells Angels. Het ging over een mogelijk op handen zijnde moordaanslag op Willem Holleeder, een goede vriend van vooral de jongere Angels. Holleeder werd beschouwd als de ‘bewaker’ van de miljoenen van ‘onderwereldbankier’ Willem Endstra. Endstra &#8211; trotse bezitter van een gele Harley &#8211; zou van Holleeder af willen omdat hij te veel macht kreeg. De criminelen rond Holleeder zouden zich met afpersingen in de Amsterdamse vastgoedwereld bezighouden. Bonafide zakenrelaties hadden zich al van Endstra afgewend, omdat ze niet geÎncanailleerd wensten te worden met zijn kantoor, waar ook Holleeder in- en uitliep. Endstra zou daarom Big Willem benaderd hebben en hem 250.000 euro hebben aanbetaald om Holleeder op te blazen als hij in het Angels-clubhuis op bezoek was. Maar voordat het zover kwam, werd Endstra op 17 mei zelf door onbekenden om het leven gebracht.
Big Willem kwam door de gelekte informatie in het nauw; de Angels eisten opheldering over de geruchten. Tijdens een bijeenkomst in Zwitserland zou hij hun opening van zaken hebben gegeven. Het verhaal lag anders dan de CIE-informatie deed geloven. Big Willem was door een lid van een ander chapter benaderd of hij mee wilde naar Endstra. In dat gesprek, dat nog geen tien minuten duurde, had de vastgoedbaron aangegeven dat hij van Holleeder afwilde. Big Willem zou hem gezegd hebbben dat hij er niets mee van doen wilde hebben, maar verzuimde om de Amsterdamse Angels van deze actie te vertellen. Dit vormde voor de Angels de aanleiding om hem ‘uit te stoten’. In Angel-jargon: hij kreeg bad standing. Big Willems voormalige advocaat trad vanaf dat moment alleen nog op voor de andere Angels.
Een dag later werd de voormalige president van het Amsterdamse chapter gearresteerd op verdenking van het beramen van het moordplan tegen Holleeder.
Deze aanhouding leek het gerucht over de plannen van Big Willem te bevestigen. Maar in het aanhoudingsbevel, dat de officier van justitie meebracht, stonden geen hardere feiten. Als rechtvaardiging voor het vastzetten van Big Willem werd gebruik gemaakt van citaten uit de gelekte CIE-informatie zoals die gepresenteerd werden door het NOS Journaal en Het Parool. Big Willem werd, met andere woorden, gearresteerd op basis van een nieuwsitem, opgelezen door Sascha de Boer, en een gekopieerd krantenartikel. De gevallen Angel-president leek dus vooral voor zijn eigen veiligheid van straat geplukt. Geruchten over een mogelijk te sluiten deal als kroongetuige tegen de Hells Angels als ‘criminele organisatie’ deden daardoor al snel de ronde.
Afgelopen maandag werd Big Willem vrijgelaten, al is hij geen verdachte af. ‘In tegenstelling tot wat wordt gedacht, is hij opgelucht,’ vertelt zijn nieuwe raadsman Marcel van Gessel. ‘Zelf kun je dit soort vervelende verhalen die over je de ronde doen toch het beste uitleggen.’
Volgens Vincent Kraal, de raadsman van de Amsterdamse Angels, hoefde Big Willem niet voor een voortijdig einde te vrezen omdat hij voor zijn vroegere clubgenoten al dood is. Toch is Big Willem zijn leven niet zeker, want het Amsterdamse chapter maakt niet wereldwijd de dienst uit. Volgens bronnen bij het onderzoek zouden recent twee Amerikaanse Hells Angels van de Filthy Few op Schiphol zijn geland. Zij worden op dit moment door de politie gevolgd.
Het is dus niet uitgesloten dat Big Willem alsnog eieren voor zijn geld kiest en zal getuigen in ruil voor een getuigenbeschermingsregeling. Bij het OM kruisen ze de vingers.
</div>

De geruchtencampagne werkt

<div class="wpg-element lead-bold">
Een deal met een crimineel om de bedreiging van officier van justitie Koos Plooy op te helderen? Joan de Wijkerslooth, de hoogste baas van het openbaar ministerie, zag er niets in. Terecht, ontdekte Vrij Nederland, want de crimineel in kwestie is een notoire oplichter die een wel heel goede reden had om via de justitie onder te duiken op een tropisch eiland.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
De man die de laatste maanden voor zoveel onrust heeft gezorgd bij het openbaar ministerie (OM) heet Wout van K., zo onthulden bronnen in onder- en bovenwereld aan Vrij Nederland. Deze Wout van K. leek een godsgeschenk voor het Amsterdamse openbaar ministerie, dat onderzoek deed naar de vele liquidaties in de hoofdstad. Van K. kon, naar eigen zeggen, vertellen wie er achter de moord op de criminelen Sam Klepper en Jan Femer zat. Bovendien wist hij wie officier van justitie Koos Plooy met de dood bedreigde. Alles kon volgens Van K. op het conto worden geschreven van de Joegoslavische gangster Sreten J., alias Joca.
Dát was precies wat de Amsterdamse officieren wilden horen. Al maanden probeerden ze tevergeefs de betrokkenheid van Joca aan te tonen, en inmiddels hadden ze haast. Joca zit nu nog vast in Nederland voor een oude zaak, maar Duitsland heeft onlangs om zijn uitlevering gevraagd: daar moet hij terechtstaan voor een drugszaak. Zo dreigt Nederland de belangrijkste verdachte van de recente liquidatiegolf in Amsterdam en omstreken, en van de bedreigingen aan het adres van Plooy, voor jaren kwijt te raken. Hoogste tijd dus voor een deal met kroongetuige Van K. Die stelde echter wel een paar harde eisen. Hij was zelf ook verdachte in een strafzaak, en die zaak moest van tafel. Bovendien wilde hij opgenomen worden in een getuigenbeschermingsplan, want doordat hij met de justitie samenwerkte, zou hij zijn leven niet meer zeker zijn.
De officier van justitie met wie Van K. sprak, was Fred Teeven. Teeven, die een team van de nieuwe landelijke recherche aanvoert dat de Amsterdamse liquidaties onderzoekt, had wel oren naar een deal. Maar de hoogste baas van het openbaar ministerie, Joan de Wijkerslooth, en ook minister van Justitie Donner wilden er niet van horen. Het parlement had dit soort deals met criminelen na de IRT-affaire van begin jaren negentig uitdrukkelijk verboden. Er was weliswaar een nieuwe wet in de maak met richtlijnen voor deals, maar ook volgens die nieuwe wet zou het OM nooit aan het verlanglijstje van Van K. kunnen voldoen. De man had ‘op een tropisch eiland’ al zijn beschuldigingen tegen Joca op papier laten vastleggen. Deze processen-verbaal lagen al klaar in een kluis van het OM, maar Teeven mocht ze niet gebruiken.
Toen de deal niet doorging, ontstond er een ware loopgravenoorlog tussen de rekkelijken en preciezen in opsporingsland. Niet alleen intern, maar ook in de media. Het leek wel of elk vertrouwelijk memo meteen op straat lag. Vooral De Wijkerslooth werd op de korrel genomen. Hij liet zijn eigen mensen – lees Plooy – in de kou staan. Vooral Teeven stak niet onder stoelen of banken dat hij hevig de pest in had over het niet uitvoeren van de deal. Nu leek zijn kans verkeken om te scoren met zijn kersverse prestigeteam. Toen hij zijn ongenoegen luidkeels ventileerde, kreeg Teeven een spreekverbod opgelegd. Maar de veenbrand woedde door, nu via publicaties waarin anonieme justitiebronnen de softe super-pg De Wijkerslooth aanvielen. De Wijkerslooth had namelijk niet alleen de deal gedwarsboomd, maar ook de verklaringen van Van K. in twijfel getrokken. In een vertrouwelijk ambtsbericht aan het college van procureurs-generaal, de leiding van het OM, legde hij in februari 2004 uit waarom. Er was nader onderzoek ingesteld door drie officieren van justitie en een recherchechef – het zogeheten ‘alternatieventeam’. Dat had gekeken naar de dreigementen tegen officier Plooy (‘die zijn er alleen verbaal geweest’) en de betrouwbaarheid van Wout van K. Het feit dat Wout pas met zijn verhalen over Joca kwam nadat in de pers al uitvoerig over diens betrokkenheid was gespeculeerd, deed het team twijfelen aan zijn beweegredenen om naar de justitie te stappen. Ze konden niet uitsluiten dat hij de waarheid sprak over de bedreiging van Plooy, maar eigenlijk namen ze de kroongetuige in spe niet serieus. En voor het beschermingsprogramma was hij, gezien zijn karakter, sowieso absoluut niet geschikt, stelden het team en De Wijkerslooth. ‘Die man houdt zich niet aan regels,’ schreef de laatste in zijn ambtsbericht aan de collega’s.
Desondanks bleef een ‘anonieme’ Amsterdamse officier afgelopen week in het weekblad HP/De Tijd volhouden dat ‘die deal met de kroongetuige er had moeten komen’. Wie heeft er gelijk? En wie is er nu hardleers?
Wout van K. (40) is een goede bekende van de Nederlandse en Spaanse politie en justitie, en straks wellicht ook van die op Bonaire, het tropische eiland waar hij inmiddels zou verblijven. We hadden hem graag zelf gesproken, maar zijn advocaat mr. W. den Daas heeft al een tijd niets van hem vernomen. Zijn cliënt, Utrechter van geboorte, heeft een lange criminele carrière achter de rug, erkent hij. Maar Van K. heeft altijd ‘adequate straffen’ gehad.
Dat is maar de vraag. Uit diverse bronnen en uit stukken waarover VN beschikt, blijkt dat Van K. vanaf 1994 ook als informant voor de Criminele Inlichtingendiensten (CID) van de politie werkte. Daar deed hij niet geheimzinnig over, vertellen bronnen uit het milieu. Hij schepte erover op dat hij onschendbaar was, dat ze hem niets konden maken. Er bestaan ook processen-verbaal waarin Wout uit zichzelf aan politiemensen vertelt dat hij voor de CID werkt. Een bron herinnert zich hem als ‘Wout IRT’ – hij zou begin jaren negentig vooral actief zijn geweest in Dordrecht en omgeving, een van de regio’s waar de omstreden IRT-methode als eerste werd toegepast. Wout lijkt een kleine crimineel, zoals er in die tijd wel meer geronseld werden door de politie. Hij zat in de autohandel. Hij deed zich regelmatig voor als koper en reed vervolgens weg om nooit meer terug te komen. Hij was ook betrokken bij drank- en sigarettensmokkel, en bij een wiettransport in Rotterdam.
Van K. pendelde tussen Nederland en de Spaanse Costa Blanca. In april 1999 vertrok hij definitief met zijn hele gezin naar de Spaanse badplaats Altea. Hij deed in auto’s – import-export – en zat daarnaast in onroerend goed. Zijn zaken gingen ogenschijnlijk goed. In 2003 had hij een paar huizen, goed voor enkele miljoenen. Wout had zich in Spanje ontpopt als een listige conman, die Nederlandse kennissen die ook aan de Costa Blanca waren neergestreken, handig van hun geld af hielp zonder dat ze er iets voor terugzagen. Hij zocht partners om samen bouwgrond te kopen en om te investeren in nog te bouwen appartementen. Maar dat laatste gebeurde niet, want Wout had het geld nodig voor een andere hartstocht: gokken. Met een stalen gezicht verloor hij soms op een avond meer dan veertigduizend euro, vertellen bronnen die met hem te maken hebben gehad.
Wie vervolgens aangifte deed bij de Spaanse politie, merkte dat daar weinig mee werd gedaan. Na een halve dag was Wout weer vrij. Onder zijn Nederlandse zakenpartners zaten ook mensen uit het criminele milieu. Die pikten de gang van zaken niet en probeerden op een andere manier verhaal te halen. Om zichzelf te beschermen, papte Wout aan met twee Joegoslaven: Mirko Vukmirovic en Alex Bulatov. Zij pendelden voor hun illegale business – ze zouden in de drugssmokkel zitten – tussen Altea en omstreken en Amsterdam.
In januari 2003 hoorde de CID in Amsterdam van een informant dat Vukmirovic plannen zou hebben om Joca, met wie hij bevriend zou zijn, met geweld te bevrijden uit de zwaarbewaakte EBI-gevangenis in Vught. Justitie achtte de informatie hard genoeg om een onderzoek te beginnen. Plooy nam de zaak onder de codenaam Blauw onder zijn hoede. Beide Joegoslaven werden vervolgens inderdaad in Nederland gesignaleerd, maar de politie verloor hen daarna snel weer uit het oog.
Uit afgetapte telefoongesprekken in februari 2003 bleek dat de heren bezig waren met enkele grote Nederlandse criminelen een drugszaak vanuit Spanje op te zetten. En dat er onderling gedreigd werd met geweld.
In de nacht van 16 op 17 mei 2003 viel de eerste dode: Bulatov werd geliquideerd vlak bij zijn huis in de Amsterdamse P.C. Hooftstraat. Eind november trof zijn vriend Vukmirovic in Altea eenzelfde lot. In de maanden tussen de dodelijke schietpartijen had ook Plooy te horen gekregen dat hij moest vrezen voor zijn leven.
Spaanse bronnen vertellen dat Wout van K. na de liquidatie van Vukmirovic met een pistool op zijn hoofd zijn huis uitgezet zou zijn door mensen die hij had opgelicht. Wout zou daarna al zijn bezittingen hebben verkocht – dat wil zeggen: op naam hebben gezet van degenen bij wie hij in het krijt stond. Vervolgens vluchtte hij met zijn gezin naar Nederland, waar hij op een camping verbleef. Toen hij daar in elkaar werd geslagen door slachtoffers van zijn oplichtingspraktijken, kon hij nog maar één uitweg bedenken. In december 2003 meldde hij zich bij de justitie. Hij wilde ze alles vertellen, maar daarvoor verlangde hij wel een beloning: een nieuwe identiteit. Een nieuw leven waarin hij aan zijn belagers in Nederland en Spanje kon ontsnappen.
Op 15 januari 2004 kon Fred Teeven bekendmaken dat Sreten J., alias Joca achter de bedreiging van Plooy zou zitten. Dat had hij uit een goede bron.
Maar hoe betrouwbaar is een notoire oplichter die bovendien een wel heel goede reden had om via de justitie onder te duiken op een tropisch eiland, voorzien van nieuwe papieren? Sreten J. zelf zegt dat hij Wout van K. niet kent, laat zijn advocaat mr. Jan Boone desgevraagd weten. Vukmirovic kende hij wel van ‘lang geleden’. Boone windt zich erover op dat de justitie zijn cliënt nog altijd als zeer gevaarlijk beschouwt. De beschuldiging dat Joca betrokken zou zijn bij het geweld in Amsterdam, kan nog altijd niet aannemelijk worden gemaakt, zegt hij. Justitie overdrijft. ‘Op dit moment rijden zelfs rechters en officieren – dat is nieuw – in gepantserde auto’s naar de gevangenis voor de verhoren van mijn cliënt. Toen ik informeerde naar de aanleiding van al die bewaking, kreeg ik alleen te horen dat er weer een veiligheidsanalyse was gemaakt, maar geen nadere uitleg.’
Joca is nog altijd niet overgebracht naar Duitsland, legt Boone uit, omdat er inmiddels alweer een andere Nederlandse beschuldiging tegen hem is ingebracht: drugshandel met de Koerdische zakenman Huseyn Baybasin, die in Maastricht gevangenzit.
De voorstanders van het inzetten van een kroongetuige tegen Joca hebben dus wat extra tijd om hun zaak tegen de Joegoslavische crimineel rond te krijgen. En wellicht krijgen ze ook meer juridische armslag. Want na alle heisa rond de overeenkomst met Wout van K. heeft Donner het wetsvoorstel over deals met criminelen op het allerlaatste moment teruggetrokken. Er wordt nu gekeken of de justitie niet toch wat meer mogelijkheden moet krijgen.
Dat zal vooral Fred Teeven als muziek in de oren klinken. De verklaringen van Wout van K. liggen immers te wachten in de justitiekluis. Er kan altijd een tweede poging worden ondernomen om ze in te zetten.
Wout van K. zit ondertussen op zijn tropische eiland. Justitie had hem daar, vooruitlopend op een mogelijke deal, alvast heen gebracht. Hij is alweer druk bezig met zijn oplichtingspraktijken, vertellen Spaanse bronnen. Eens een conman, altijd een conman.
Voor zo iemand moet je als overheid oppassen. De kans dat je belazerd wordt, is groot. De Wijkerslooth had gelijk met zijn bezwaren tegen de deal. Maar daar denken de hardliners op Justitie dus anders over. ?
Nota bene VN 15 mei 2004: Herstel In het artikel ‘Het gelijk van De Wijkerslooth’ over de kroongetuige Wout van K. (VN, 8-5-2004) wordt mr. W. den Daas opgevoerd als advocaat die Van K. bijstond in strafzaken. Den Daas had zijn cliënt bij publicatie van het stuk al lange tijd niet gezien en was onkundig van de deal die zijn cliënt probeerde te sluiten met het Openbaar Ministerie. Bij zijn onderhandelingen met justitie werd Van K. bijgestaan door een andere advocaat.
</div>

Het gelijk van De Wijkerslooth

<div class="wpg-element lead-bold">
Afrekeningen in ‘het milieu’ zijn van alle tijden. Bedreigingen aan het adres van politie en justitie eveneens. Maar het afgelopen jaar leek het gangsterdom in Amsterdam en omstreken schietlustiger dan ooit. Waardoor sloeg de vlam in de pan? En wat is de rol van de politie?
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Vroeger werden criminelen in de pers alleen met hun initialen aangeduid – nu ze steeds vaker op straat worden neergeschoten, zijn ze uitgegroeid tot Bekende Nederlanders. De uitbundige maffiabegrafenissen die zware jongens als Sam Klepper en Cor van Hout ten deel vielen, zullen daar zeker aan hebben bijgedragen.
Het aantal misdadigers dat bij een afrekening om het leven kwam, was dit jaar groter dan ooit. Alleen al in Amsterdam werden de afgelopen tijd elf gangsters door huurmoordenaars omgelegd. En het onderlinge wantrouwen groeit. Volgens mensen uit het milieu wordt de paranoia nog eens aangewakkerd door de politie, die mogelijke nieuwe slachtoffers voortijdig waarschuwde. Dat deed ze op basis van een dodenlijst die volgens de inlichtingendienst van de hoofdstedelijke politie in 2003 in het milieu circuleerde. Daarop zouden namen voorkomen als die van Hells Angels-baas Dikke Willem en de Amsterdamse vastgoedbaron Willem Endstra, die mogelijk zou optreden als een ‘bank voor de onderwereld’.
‘Waarom lijken alle liquidaties zich toch in Amsterdam af te spelen?’ verzuchtte een ex-politieman. Het antwoord is niet zo moeilijk. Afrekeningen die in Amsterdam plaatsvinden, krijgen relatief veel aandacht doordat de landelijke media in de hoofdstad zijn gevestigd. En het gebeurt er ook vaker. In de grootste stad van Nederland wonen nu eenmaal de meeste misdadigers.
Maar er is meer aan de hand. De kogelregen in en om Amsterdam is het bloedige vervolg op een vorige liquidatiegolf, denkt een oud-recherchechef. ‘Ik heb het eerder gezien, zo’n tien jaar geleden. Toen viel ook de ene dode na de andere.’
De geschiedenis lijkt zich inderdaad te herhalen. Dat wordt duidelijk uit de statistieken in Moord en doodslag in Nederland (2003) van Elsevier-journalist Gerlof Leistra en Paul Nieuwbeerta, senior-onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. Ook begin jaren negentig vonden er opvallend veel afrekeningen plaats in de Amsterdamse onderwereld en werden overheidsdienaren bedreigd.
De verharding in het criminele milieu in Nederland is al decennialang bezig. Daar zijn verschillende redenen voor aan te wijzen. Nederland is Distributieland, dat geldt ook voor illegale goederen. Dat trekt buitenlandse gangsters aan, zeker sinds de Europese binnengrenzen vervagen. Niet alleen uit Zuid-Amerika en Azië komen tegenwoordig steeds meer gangsters naar ons land, ook criminelen uit het voormalige Oostblok laten zich gelden in het rijke Westen. Ze vechten met elkaar om de macht.
Tegelijkertijd is door de war on drugs de onderlinge argwaan toegenomen. Nederlandse opsporingsambtenaren hanteren vanaf begin jaren negentig Amerikaanse methoden, zoals het maken van deals met criminelen en het werken met infiltranten. Dat zorgde voor een toenemende paranoia in het milieu, want wie verraadde wie?
De onderlinge argwaan en concurrentie zijn sindsdien alleen maar erger geworden. Een Brabantse crimineel: ‘Ik denk dat ik maar eerlijk werk zoek. Zelfs met het beroemde Nederlandse exportprodukt xtc is haast geen droog brood meer te verdienen. En je moet nog meer dan vroeger oppassen dat je niet achter je rug om door een infiltrant wordt verraden aan de kit.’
Een crimineel in het nauw maakt rare sprongen. Wie wordt bestolen, geript in het jargon, kan niet naar de politie lopen, stelt cultureel antropoloog Mattijs van de Port in zijn boek Geliquideerd (2001). Maar de criminele entrepreneur is volgens Van de Port niet louter een homo economicus, en liquidaties zijn niet de ‘ultieme reactie’ op problemen binnen het milieu. Het gaat vaak ook om ‘the family of moral emotions’: eerzucht, wraak, verraad en gekwetste trots blijken aanleiding om iemand overhoop te schieten.
Onderling geweld in het milieu is daarom van alle tijden. Vooral onder Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen en Oost-Europeanen liepen de gemoederen na een drugsdiefstal ook voorheen vaak hevig op. De bovenwereld merkte daar echter weinig van, omdat de media er nauwelijks aandacht aan besteedden. De liquidaties werden pas echt nieuws toen ook autochtone Nederlandse criminelen er slachtoffer van werden. De beschreven cases in het boek Moord en doodslag van Leistra en Nieuwbeerta en de cijfers bevestigen dit beeld. De klompenmaffia hing vroeger vooral de Hollandse koopmansgedachte aan: van een dode kun je niet plukken. Maar daar lijkt door het multicultureel en internationaal zakendoen verandering in gekomen. De afgelopen tien jaar schrikken ook Nederlandse criminelen er niet voor terug om overdag en op straat veten uit te vechten: de financiële belangen die met de drugshandel gepaard gaan, zijn immers immens.
De recente praktijk bevestigt het beeld van ons land als een levensgevaarlijke jungle. Een beetje Hollandse gangster draagt een vuurwapen en rijdt rond in een gepantserde auto. Een crimineel die even wil shoppen in de Amsterdamse P.C. Hooftstraat, laat zich als een warlord vergezellen door zwaarbewapende bodyguards, direct ingevlogen uit de Balkan, waar ze jarenlang de dienst uitmaakten. Volgens het Recherche Magazine zijn deze gangsters niet bang voor geweld en gewend om de trekker over te halen. ‘De Nederlandse politie zal nog veel last krijgen van criminaliteit uit die regio.’
Maar er is nog een reden waarom er al tijden onrust heerst in de Nederlandse onderwereld. Om die reden te achterhalen, moeten we opnieuw terug in de geschiedenis. De eerste analyses van politie en wetenschappers over de opmars van de maffia in ons land stammen uit het begin van de jaren negentig. Ook in de media werd het gevaar van de georganiseerde misdaad daarna sterk benadrukt. De cijfers over het aantal benden dat Nederland onveilig zou maken, buitelden over elkaar heen. Om het tij te keren, werden interregionale rechercheteams (IRT’s) opgericht. Onder het motto ‘boeven vang je met boeven’ bonden deze speurneuzen de strijd aan met de grote Nederlandse drugshandelaren. Achteraf moet worden vastgesteld dat Nederland te klein was voor deze opsporingsmethodiek. Met medeweten van de opsporingsambtenaren konden ‘kleine criminelen’ tonnen drugs invoeren en uitgroeien tot de grote jongens van nu. Sommige ‘criminele helpers’ bleken ook nog eens dubbelspel te spelen: ze belazerden de politie. Maar hun criminele partners, die de pech hadden om te worden gesnapt, hielden hun mond. De ene dienst is immers de andere waard.
Zeker twaalf informanten vonden destijds de dood omdat gangsters er op een of andere manier achter kwamen dat ze een judasrol vervulden. Een aantal van hen verdween spoorloos, anderen werden later al dan niet in beton gegoten teruggevonden of lagen doodschoten langs de snelweg. De daders werden nooit opgepakt. Op één na. De moordenaar van IRT-informant Martin Swennen, die ’s avonds in het Amsterdamse café De Blauwe Druif werd doodgeschoten, bleef gewoon aan de bar staan. Nader onderzoek was dus niet nodig: case closed. Martin Swennen zou, als hij was blijven leven, de volgende dag op bezoek zijn gegaan bij de Amsterdamse officier van justitie Fred Teeven.
De politie wist ook dondersgoed wie er verantwoordelijk was voor de dood van een andere IRT-informant, Jaap van der Heijden, maar men kon die niet oppakken. Van der Heijden, een Alkmaarse drugshandelaar, werd opgeblazen door een bom die aan zijn voordeur was bevestigd. In een geheim rapport uit die tijd staat dat de daders moesten worden gezocht in de Amsterdamse Deltagroep, een losvaste groep criminelen waarmee het IRT de strijd had aangebonden. Het ging om Stanley H., Mink K., Jan Fehmer en consorten.
Veel van het huidige geweld lijkt direct terug te voeren tot die IRT-tijd, waarin zowel in de onder- als in de bovenwereld nieuwe mores opgeld deden. Namen van toen haalden ook recent het nieuws: Mink K. als ‘informant’ van opnieuw officier Teeven en Jan Fehmer als slachtoffer van een liquidatie. Ook Jules Jie, die indertijd werd gesignaleerd bij de aanslag op Van der Heijden, werd met kogels doorzeefd. Andere zogenaamde ‘Delta-leden’ – George Plieger en ‘Schele Henk’ Boon – werden afgelopen jaar eveneens doodgeschoten. Boon trad begin jaren negentig op als lijfwacht van Delta-kopstuk Ton van D., een Rotterdamse ‘filiaalchef’. Ook de in oktober 2000 met kogels doorzeefde Sam Klepper behoorde tot de vermeende Delta-organisatie, die incidenteel samenwerkte met buitenlandse groeperingen. Daaronder was ook de bende van Sreten Jocic, die zich net als de Hollanders bezighield met wapens- en drugshandel.
Sommige advocaten, zoals Jan Boone en Theo Hiddema, die destijds drugshandelaren bijstonden, waarschuwden al enkele jaren geleden voor toenemend geweld in de Nederlandse onderwereld. Er waren gedetineerden die zich opwonden over hun vroegere kameraden, die in de IRT-tijd een deal met justitie hadden gesloten om hun collega’s of concurrenten te verraden. Boone voorspelde vier jaar geleden al: ‘Wie destijds verraden is, zou best eens wraak willen kunnen nemen.’ Volgens de doorgewinterde strafpleiter Hiddema zorgden niet alleen de oude ‘deals met justitie’, maar ook de nieuwe maatregelen van de overheid om rijk geworden boeven in hun portefeuille te treffen (financiële ontnemingen) voor ‘een trigger-happy klimaat’. Enkele opgepakte criminelen hoopten immers na hun vrijlating op een premie van hun oude kameraden voor het zwijgen over het grote graaien in de IRT-tijd. Of ze wilden op zijn minst hun oude winsten terug zien om de door de overheid opgelegde boeten te betalen. Maar veel crimineel geld bleek inmiddels opgefeest door handlangers of weggesluist naar de bovenwereld via allerhande bv’tjes en Ltd’s in verre oorden.
Topcrimineel Johnny Mieremet, het maatje van Sam Klepper en ook al een vooraanstaand lid van die zogenaamde Delta-groep, gaf na een aanslag op zijn leven in augustus 2002 een blik in de keuken van dit grijze-geldcircuit in een opmerkelijk interview in De Telegraaf. Volgens Mieremet zou veel geld beheerd worden door ‘onderwereldbankier’ Willem Endstra en was Willem Holleeder de bewaker van die ‘onderwereldbank’. Criminelen die snel cash nodig hadden, stuitten op moeilijkheden doordat veel van dit geld was belegd in onroerend goed of werd vastgezet in buitenlandse firma’s. Mieremet vertelde dat zijn vrouw geld terug wilde hebben dat zij had ondergebracht in een bv’tje dat werd beheerd door Endstra. Ook dat gaf problemen, zei hij tegen de krant. Mieremet vertelde ook dat hij zich bij de politie had aangemeld als informant om eens een boekje open te doen over wat zich in het milieu afspeelde.
Een opmerkelijke move. Wat Mieremet er niet bij vertelde, was dat ook hijzélf naarstig op zoek was naar contanten. Vanaf 1997 liep er namelijk een onderzoek van de Amsterdamse politie, in samenwerking met de Fiod, naar het duo Klepper en Mieremet. Nadat Klepper in Amstelveen was geliquideerd, was dit stopgezet. Dat weerhield de Belastingdienst er niet van om de bekende blauwe enveloppen te laten bezorgen bij de erven Klepper, en bij Mieremet. De fiscus eiste dertig miljoen gulden van Johnny. Officieel heeft Mieremet in Nederland zelf geen bezittingen; hij staat ingeschreven in Ierland. Daarom werd ook bij Mieremets zakenpartners beslag gelegd. Dat zal hem zeker niet in dank zijn afgenomen.
Wie in het milieu over openstaande rekeningen begint, kan de bal terug verwachten. Ook buitenlandse drugsbaronnen en vrijgekomen ‘vrienden’ hebben een goed geheugen voor wat wel en niet is betaald, of wat is verraden.
Het blijven dus angstige tijden in de hoofdstad en omstreken. Niet alleen voor boeven. Ook omstanders moeten soms duiken voor de rondvliegende kogels. Toen George Plieger werd doodgeschoten, raakte ook een meisje dat op de bus stond te wachten gewond. Toen Klepper werd geliquideerd, moesten omstanders, onder wie een oude man, voor hun leven vrezen. De overheid pikt het dan ook niet langer. Zeker nu, net als destijds, officieren van justitie worden bedreigd door de onderwereld. Koos Plooy bijvoorbeeld, de Amsterdamse aanklager van de zware criminaliteit. Maar of met het opnieuw oprichten van een elite-eenheid, de Nationale Recherche, voor de juiste aanpak is gekozen, is nog maar de vraag. De roep om krachtdadig optreden van nu lijkt daarvoor te veel op die uit de IRT-tijd.
Over de vérgaande IRT-methoden werd begin jaren negentig schande gesproken tijdens een parlementaire enquête over de opsporing. De politie had zich verlaagd tot het niveau van criminelen door met boeven samen te werken, vond de bovenwereld. Maar de IRT-methoden kostten de speurneuzen ook gezag in het milieu zelf, want een politieman of aanklager die het hard doch fair speelt, dwingt ook in deze kringen respect af. Een drugsbaron: ‘Als justitie zelf zich niet meer aan de regels houdt, waar blijf je dan?’
Het was zijn verklaring voor het feit dat de Amsterdamse crimefigthers van het IRT, zoals Jo Valente en Fred Teeven, waren bedreigd.
De omstreden opsporingstactieken van het IRT zijn nu in de wet geregeld. Het parlement verbood politie en justitie om nog langer met criminele burgerinfiltranten te werken, gezien de risico’s die de overheid daarbij liep. Maar via een omweg – met de hulp van buitenlandse opsporingsdiensten – zijn zulke informanten weer terug in Nederlandse onderzoeken. Zelfs enkele justitiële en politionele hoofdrolspelers van destijds zitten in 2004 weer op hun post in Amsterdam. Teeven is na zijn avonturen in de politiek terug als officier van justitie voor het nieuwe team dat de zware criminaliteit moet aanpakken. Het hoofd van deze landelijke recherchedienst is oud IRT-baas Johan van Kastel, de man die als eerste intern alarm sloeg bij het IRT, om te waarschuwen dat de opsporingsmethoden met infiltranten te ver gingen.
Na het IRT-debâcle was gekozen voor ‘de korte klap’: snel toeslaan, niet wachten tot de baas van de bende ‘in zicht is’, zoals destijds gebeurde. Criminele burgerinfiltranten konden daardoor met medeweten van leden van het IRT een drugslijn runnen.
Opnieuw moet de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit anders. In een interview in Trouw eind 2003 waarschuwde Van Kastel voor het gevaar van de onderwereld die de bovenwereld overneemt en onze nationale veiligheid aantast. Zijn woorden lijken een echo uit een ver verleden. ‘Criminelen mogen geen vermogen meer opbouwen. Doen ze het toch, dan wordt het afgepakt,’ vindt Van Kastel. Zijn rechercheurs moeten opnieuw vooral achter ‘de grote vissen’ aan. Een lastige opgave, want hoe kom je in hun buurt en betrap je ze ‘op heterdaad’? Zonder criminele helpers zullen zijn mensen niet ver komen, want in deze onrustige tijden doen financiële adviseurs uit de onderwereld en topgangsters zeker niet zelf zaken met ‘nieuwelingen’. Men is op zijn hoede voor verraad en undercoveragenten.
Tot nu toe richtte de politie zich altijd op de drugshandelaren, zou het deze keer ook lukken om slimme financiers, van wie zo nu en dan de namen opduiken in media als Quote en De Telegraaf – Endstra is heus niet de enige – ook worden aangepakt? De druk op politie en justitie om te scoren en Nederland weer veiliger te maken, is opnieuw groot. De verleiding om te gaan experimenteren en de opsporingsregels op te rekken, groeit daardoor.
De gong voor een nieuwe ronde in de war on drugs heeft geklonken. Haalt de nationale recherche de finale? Of moeten we ons voorbereiden op een nieuwe parlementaire enquête over een jaar of vijf?
</div>

Kogelregens aan de Amstel

<div class="wpg-element lead-bold">
De Thorbeckeprijs voor welsprekendheid ging dit jaar naar André Rouvoet, kamerlid van de ChristenUnie. Hij doet niet alleen zijn woordje goed, ook zijn geheugen is uitstekend. Hij is de enige volksvertegenwoordiger die nog alles weet van de IRT-affaire. Die barstte precies tien jaar geleden los. De onderste steen kwam niet boven: ‘Frustrerend.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Klaas Bruinsma – wie kent deze naam sinds Mabelgate niet? Een decennium geleden was hij dé verpersoonlijking van de georganiseerde misdaad in Nederland. Maar voordat de politie de drugshandelaar kon inrekenen, werd hij geliquideerd. Een speciaal eliteteam van speurneuzen, het Interregionale Rechercheteam (IRT), richtte zich na zijn dood in 1991 op zijn ‘erfgenamen’, onder wie de vermeende drugsbaron Etienne U. De IRT-rechercheurs, afkomstig uit de korpsen van Amsterdam, Utrecht en Kennemerland, bedachten in hun drift om te scoren de Delta-methode. Criminele infiltranten mochten tonnen hasj invoeren om het vertrouwen te winnen van de ‘erven Bruinsma’. Toen de politie voor dit doel eveneens een cocaïnesmokkellijn wilde opzetten, staken de verantwoordelijke ministers daar een stokje voor. ‘Onmiddellijk afbranden die hap,’ zou Ien Dales van Binnenlandse Zaken tien jaar geleden hebben geroepen toen ze hoorde van dit supergeheime infiltratieplan van het IRT.
‘Achteraf is nooit duidelijk geworden wat ze daarmee precies bedoelde,’ zegt André Rouvoet. ‘Een heel politieteam op non-actief zetten, óf de verregaande opsporingsmethode een halt toeroepen. Aan Dales hebben we het nooit kunnen vragen omdat zij kort daarna overleed. Er was op dat moment veel haat en nijd tussen de betrokken korpsen over de zeggenschap en het functioneren van dit IRT. Sommigen kwam het daarom goed uit om Dales hartenkreet letterlijk op te vatten. Op 7 december 1993 werd het IRT met onmiddellijke ingang ontbonden. Als gevolg van de opschudding die hierdoor ontstond, traden twee ministers af: Hirsch Ballin van Justitie en Van Thijn, die Dales had opgevolgd. De Tweede Kamer was zo geschokt over mogelijke corruptie binnen het opsporingsapparaat dat men via een parlementaire enquête de onderste steen boven wilde halen. Waarom had de politie criminelen ingeschakeld om drugs te helpen smokkelen: ging het om een good guys- of een bad guysverhaal?’
André Rouvoet (40) van de ChristenUnie zat net in de Tweede Kamer toen hij geconfronteerd werd met deze ‘IRT-affaire’. Hij maakte deel uit van de parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van Maarten van Traa. Tien jaar na dato blijkt Rouvoet de enige volksvertegenwoordiger die nog alles weet van de ‘ontsporing in de opsporing’.
Hij zegt: ‘Veiligheid gaat nu voor alles. Je moet vooral niet zeuren over het aantasten van de privacy van de burger of het schenden van de rechten van een verdachte door politie of justitie. De nieuwe politiek van VVD, CDA en LPF kent maar één boodschap: oppakken die criminelen! Maakt niet uit hoe!’
Rouvoet weet als geen ander waar politieke druk om boeven te vangen toe kan leiden. Het gevaar dat de politie ‘voor het goede doel’ de regels overtreedt, is dan altijd levensgroot aanwezig. Tijdens ons gesprek heeft hij het in linnen ingebonden rapport-Van Traa als een leidraad bij zich. Soms raadpleegt hij zijn eigen dagboek dat eveneens op tafel ligt.
Die IRT-affaire laat u niet los, hè?
‘Nee. Het begint steeds weer te borrelen als je in de krant namen tegenkomt uit die periode. Neem het verhaal van Charley met zijn blaffers— over Mabel Wisse Smit als vriendin van Bruinsma. Als Etienne U. hem hierover tegenspreekt, vraag ik me meteen af: wat is zijn belang om te vertellen dat deze Charley liegt? Dat doet U. niet om Mabel te beschermen. Via zijn advocaat liet Etienne weten dat hij vond dat de waarheid boven tafel moet komen. Wat een onzin. Zoiets wordt in de media ook nog gepruimd. Ik kan één goede reden bedenken waarom Etienne U. dit doet. Er zijn aanwijzingen dat Charley als informant voor de politie heeft gewerkt, dus Etienne heeft ongetwijfeld gedacht: hoe onbetrouwbaarder ik Charley neerzet, hoe meer het in mijn voordeel is, aangezien Charley vast ook informatie over hem heeft gegeven. Ik weet vanuit die IRT-tijd dat men er in die kringen altijd een belang bij heeft om iets te doen of te zeggen.’
De commissie-Van Traa heeft veel onthuld over de uit de hand gelopen opsporing. Twee rechercheurs werden daarna vervolgd wegens meineed. Ze hadden gelogen over het inzetten van infiltranten.
‘Hogerop in de politie en justitie werden functionarissen alleen overgeplaatst, sommigen zijn zelfs gepromoveerd. Dat was inderdaad frustrerend. Maarten van Traa wilde dat we als commissie de volledige waarheid achterhaalden. Het is teleurstellend dat ons dat niet is gelukt. In plaats van alle antwoorden te geven, bleven we met een groot aantal vragen zitten, overigens net als het speciale rechercheteam dat op de IRT-zaak was gezet.’
Nadat de enquêtecommissie stopte, ging Van Traa op eigen houtje door. Op 20 oktober 1997 kwam hij om bij een auto-ongeluk.
‘Ik wist niet hoe ik het had. De dag ervoor had ik met Maarten een hoorzitting over vluchtelingen uit Iran gedaan. We waren geen dikke vrienden, maar hadden elkaar wel leren waarderen. Tijdens de parlementaire enquêtecommissie hebben we één keer knallende ruzie gehad, omdat hij als voorzitter alles naar zich toetrok. Dat was een meer gehoorde klacht. Maar na die woordenwisseling was de lucht geklaard en ging het perfect, omdat we toen wisten wat we van elkaar konden verwachten.
We hadden beiden de IRT-affaire niet losgelaten, zaten er nog helemaal in. Maarten sprak met mensen uit het milieu. Ik ook. Daar had ik het weleens met hem over. Na zijn dood waren er ook meteen verhalen dat er opzet in het spel was geweest. Maar de Amsterdamse politie heeft een grondig onderzoek ingesteld. Er bleek geen sprake van sabotage. Ik heb geen aanwijzingen dat dit wel het geval zou zijn geweest.’
Een van de geheime ‘doorlever’-trajecten betrof ecstasy naar Groot-Brittannië. Hierover ontstond destijds geen diplomatieke rel. Nadat het IRT was ontbonden, kreeg de criminele infiltrant die deze transporten regelde zelfs twee miljoen gulden van de Nederlandse overheid om zich te beschermen. Recent vertelden mijn bronnen dat deze man, Haagse Kees, tegelijkertijd ook voor de militaire inlichtingendienst werkte.
Drugs en wapens: heeft de IRT-affaire niet een hoog Ludlum-gehalte?
‘Ik geloof niet in samenzweringen, maar als ik mijn eigen aantekeningen herlees, vind ik het onbevredigend dat minister Korthals in 2001 een punt achter nader onderzoek heeft gezet. In dat xtc-traject was Onno van der Veen de verantwoordelijke officier van justitie. Hij hield bij de parlementaire verhoren vol dat Haagse Kees geen infiltrant was. Maar uit een memo dat Van der Veen zelf had getikt en dat was gered uit een van de vuilniszakken uit de IRT-kantoren blijkt het tegendeel. Volgens mij was in dat xtc-traject met Haagse Kees meer aan de hand dan we ooit te weten zullen komen. Maar parlementariërs kunnen zich niet opstellen als rechercheurs of journalisten. Die moeten op een andere manier te werk gaan. ’
U was in 1999 vice-voorzitter van de commissie-Kalsbeek, die moest afmaken wat Van Traa niet was gelukt.
‘Minister Korthals was niet blij toen Ella Kalsbeek ons rapport presenteerde. We hadden sterke aanwijzingen gevonden waaruit bleek dat er begin jaren negentig ook ruim vijftienduizend kilo cocaïne Nederland was binnengekomen. Mogelijk zelfs met behulp van corrupte ambtenaren. De commissie-Kalsbeek had uit de kluizen van het college van procureurs-generaal een goed beeld gekregen van de wijze waarop de smokkel met containers harddrugs in zijn werk zou zijn gegaan. De Tweede Kamer eiste toen een integraal onderzoek van justitie. Maar de officieren van justitie die met het onderzoek werden belast, knipten het verhaal in stukjes op. Daardoor ging de samenhang die wij juist hadden kunnen vaststellen, weer verloren.’
Uw commissie beschikte ook over betrouwbare bronnen. Waarom ging het OM niet op hen af?
‘Het is net als met Mabelgate. Een journalist kan met drie bronnen een verhaal schrijven, maar een officier van justitie heeft een concrete verdenking nodig om iemand tot verdachte te bestempelen. Minister Donner zei dat ook in de Tweede Kamer. Peter R. de Vries kan in dat opzicht meer dan de politie. Dat wekte weerstand op bij de parlementariërs, maar Donner heeft wel gelijk. Een journalist hoeft zich er in de rechtszaal niet voor te verantwoorden of hij zich bij zijn onderzoek aan de regels heeft gehouden. De politie wel.’
Bijna alle omstreden opsporingsmethoden uit de IRT-tijd zijn twee jaar geleden vastgelegd in de wet. De politie mocht alleen geen harddrugs meer ‘doorlaten’. En over het inzetten van criminele burgerinfiltranten nam de Kamer een stellige motie aan: dat is verboden.
Sindsdien gaat dus alles goed?
‘Veel van wat we als commissie-Van Traa eerst te ver vonden gaan, hebben we uiteindelijk toch geregeld in de wet. We merkten tijdens ons onderzoek dat de georganiseerde drugscriminaliteit al heel ver was doorgedrongen in de samenleving. Daar moest stevig tegen worden opgetreden. Alleen “doorlaten— en de criminele burgerinfiltrant, die tot zoveel ellende had geleid, konden echt niet. Maar dat verbod was lastig juridisch te regelen. Daarom nam de Kamer een afkeuringsmotie aan. Maar toen ik samen met Willems – hij is vice-president van het Amsterdamse hof – op de rechercheschool in Zutphen een lezing hield over de nieuwe bevoegdheden van de politie, stelde die doodleuk dat hij als rechter niets te maken had met een motie van de Kamer. De zaal zat vol met politiemensen en officieren van justitie. Je kunt je voorstellen hoe die over deze duidelijke politieke uitspraak van de Kamer denken.’
De vorige week diende in Breda een rechtszaak waarbij bleek dat een politieteam niet ingreep toen er voor hun ogen een trailer met inhoud werd gestolen. De bende waarop jacht werd gemaakt, had de vrachtauto’s immers nodig om drugs te vervoeren. Pas nadat dit een paar keer was gebeurd, besloot de politie tot aanhouding van de verdachten. Sinds deze zomer weet de politie zich ook bij de ‘doorlaat’-methode gesteund door de rechterlijke macht. In twee arresten werd bepaald dat rechercheurs alleen hoeven in te grijpen, als ze er honderd procent van overtuigd zijn dat er drugs in het spel zijn.
Wanneer weten ze het zeker dat er drugs in zitten?
‘Dat is op zichzelf heel lastig te zeggen, maar ook hier zie je een tendens van afzwakking van de wettelijke regels, ook in de Kamer. Vlak na de IRT-affaire was iedereen verontwaardigd als zoiets gebeurde. Je moest als kamerlid rennen om als eerste vragen aan de minister van Justitie te kunnen stellen over doorlaten en infiltranten. Nu is die urgentie weg. Je kunt er niet mee scoren voor je achterban. Het is daarom geen politiek issue meer.’
Tien jaar geleden trad de advocatuur op als klokkenluider over de uit de hand gelopen politiemethoden. Nu slaat men vergeefs alarm over buitenlandse criminele burgerinfiltranten die hun cliënten per e-mail of per telefoon aanzetten tot drugshandel.
‘De commissie-Van Traa had al het nakijken toen het ging over het werk van buitenlandse opsporingsdiensten in ons land. Ook bij de commissie-Kalsbeek kregen we er geen vinger achter wat het Bundeskriminalamt of de Amerikaanse DEA precies in Nederland doet. De medewerkers van deze drugsopsporingsdiensten mogen veel meer dan hun Nederlandse collega’s. Naar aanleiding van een Duitse undercoveractie op Nederlandse bodem stuurde de toenmalige minister Sorgdrager haar collega nog een boze brief. Donner zal dat nu niet snel doen. En de Tweede Kamer vraagt het hem ook niet.’
Toch zie je dat de politie de grenzen van haar bevoegdheden oprekt. Officieel zegt justitie nee tegen de inzet van een buitenlandse criminele infiltrant. Maar via een omweg maakt men maar al te graag gebruik van zijn diensten.
‘Veel van wat Van Traa wilde bereiken op dat punt van controle op het gebruik van de infiltranten en informanten lijkt weg. Daar ben ik zeer bezorgd over. Ik hield twee jaar geleden een voordracht voor politie- en justitieambtenaren op de opleidingsschool in Zutphen. Daarna werd gediscussieerd. Ik wist niet wat ik hoorde. Ze vertelden zonder enige gêne dat ze de nieuwe wettelijke opsporingsregels omzeilden als het ging om het registreren van informanten. In plaats van de specifieke regeling maken ze gebruik van een heel algemene bepaling in de politiewet terwijl naar aanleiding van de bevindingen van de enquêtecommissie nou juist door de wetgever is vastgelegd dat dat zo niet moet, om uitwassen als een IRT-groei-infiltrant te voorkomen. Ik stelde hier kamervragen over. Ten tijde van de IRT-affaire beschikte de Nederlandse politie over een paar duizend informanten. Daar waren er volgens minister Korthals nog maar zo’n stuk of tien van over. Althans, mensen die als zodanig waren geregistreerd. Al die anderen waren plotseling kennelijk alleen nog maar tipgever. Tja?!’
Misschien moeten we ook wel wat minder streng in de leer worden, zegt Rouvoet, maar dat mag niet sluipenderwijs gebeuren, zonder dat de politiek hierin heeft toegestemd. ‘Als het runnen van informanten niet volgens de wet gebeurt, hebben we geen zicht op wat de politie doet en is de les van Van Traa vergeten.’
De politie mag van u niet werken met criminele infiltranten, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in zijn strijd tegen het terrorisme wel. Hoe rijmt u dat?
‘De essentie is dat politie en justitie zich destijds afhankelijk maakten van een crimineel om hun zaken rond te krijgen. Dat kan niet. De AIVD hoeft geen proces te winnen en staat daardoor in een andere relatie tot zo’n criminele infiltrant. Maar als zijn informatie toch gebruikt gaat worden om iemand te kunnen veroordelen, is de overheid daardoor opnieuw schatplichtig aan criminelen. We drijven deels onbewust, deels willens en wetens weer af van het niveau dat we bereikt hadden, namelijk goede regulering voor opsporing en vervolging. Je gaat als opsporingsinstantie geen criminelen voor je laten werken. Er is altijd het risico dat ze strafbare feiten plegen onder jouw regie. Ik wil dat in ieder geval niet.’
</div>

André Rouvoet: ‘Bij de naam Charley da Silva begint het te borrelen’

<div class="wpg-element lead-bold">
Frans van Tatenhoven reed karrenvrachten xtc-pillen naar Engeland. Voor het IRT, maar dat wist hij niet. Als enige werd hij daar opgepakt en kreeg twintig jaar. Van Justitie hoorde hij daarna niets. Zijn advocaat mr. C. Korvinus eist deze week ruim een miljoen euro schadevergoeding.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
&#8216;Na precies tien jaar en twee weken kreeg ik te horen dat ik vrij was,&#8217; zegt Frans van Tatenhoven (51). Maar bij de uitgang van de Engelse gevangenis werd hij toch weer gearresteerd en in een politiebusje geduwd. &#8216;We gingen in de richting van luchthaven Heathrow, maar ze stopten daar niet. Ook bij het volgende vliegveld reden ze door. Ik zag al de richtingborden opdoemen met de naam van de zwaarbewaakte IRA-gevangenis waarin ik in mei 1993 was weggestopt. Even vreesde ik dat het weer mis zou gaan. Gelukkig reden ze door naar London City Airport, waar ik in een cel belandde. Ik werd &#8217;s avonds met handboeien om aan boord gebracht. Al die deftige zakenlieden moesten op me wachten. Pas in Nederland werden de boeien afgedaan.&#8217;
Wie in het buitenland gevangen wordt gezet is alles kwijt, bestaat niet meer voor de Nederlandse bureaucratie. Daar stond Frans van Tatenhoven – het &#8216;enige slachtoffer&#8217; van de IRT-affaire – dus op Schiphol, zonder euro&#8217;s of papieren. Hij is noch cynisch, noch verzuurd, als ik hem ontmoet in Zeeland bij zijn jongste zoon, bij wie hij nu logeert. De vrachtwagenchauffeur: &#8216;Ik, &#8220;Taat&#8221;, heb in het verleden een fout gemaakt en heb daarvoor geboet. Ik heb ervan geleerd.&#8217;
Frans van Tatenhoven smokkelde begin jaren negentig een paar keer geld en drugs in zijn vrachtauto naar Engeland in opdracht van een man, van wie hij dacht dat het een crimineel was. In 1995, na een publicatie in Vrij Nederland, werd hem pas duidelijk dat hij zaken had gedaan met een &#8216;criminele infiltrant&#8217; – Haagse Kees. Met de hulp van deze Kees hoopten het Interregionale Recherche Team (IRT) Noord-Holland- Noord en Justitie een belangrijke grote bende te kunnen oprollen. Het ging om de &#8216;Delta-organisatie&#8217; van de vermeende drugsbaron Etienne U. en zijn adjudanten Stanley H., Mink K., en Jan Femer (op 23 september 2000 geliquideerd), die zich bezig zou houden met drugs- en wapenhandel. Voor de smokkel van hun miljoenen xtc-pillen (en stiekem ook nog kokers met explosieven) zocht Haagse Kees een welwillende chauffeur om de illegale waar naar Engeland te rijden: dat werd Frans van Tatenhoven. Hij zou vorstelijk beloond worden als hij zijn truck ter beschikking stelde van de bende. Hij moest daarvoor op afroep beschikbaar zijn. Een andere criminele &#8216;politiehelper&#8217;, Rudie van Efferen, zou de tankwagen kant-en-klaar – met de pillen er dus al in – aan hem overhandigen. De geheime bergplaats voor de illegale waar in de tankwagen was met medeweten van de &#8216;runners&#8217; – de rechercheurs van de Criminele Inlichtingendienst – van &#8216;Haagse Kees&#8217; geconstrueerd. Onder de vrachtauto van Van Tatenhoven had de politie echter ook een peilzender geplaatst. Via de satelliet konden ze het smokkeltransport volgen. Met boeven vang je boeven, dacht de politie. Via de &#8216;kleine criminelen&#8217; wilde men voldoende bewijzen verzamelen om de grote bazen achter slot en grendel te zetten.
Binnen het opsporingsteam ontstond enorme paniek toen Van Tatenhoven na een paar ritten in mei 1993 in Engeland werd aangehouden. Dat was niet de bedoeling geweest van het IRT. Wie de zaak wegtipte werd tot op heden niet opgelost. In de zomer van dat jaar verdween ook Rudie van Efferen spoorloos. Officieel werd uitgegaan van moord, maar zijn lijk is tot nu toe niet gevonden.
In december 1993 ging het volledig mis. Door een ruzie binnen het IRT lekte de geheime samenwerking tussen politie en criminelen uit. Dat zorgde voor grote publieke opschudding. De ministers van Justitie (Ernst Hirsch Ballin) en Binnenlandse Zaken (Ed van Thijn) moesten hierdoor opstappen. De Tweede Kamer eiste een parlementaire enquête naar de opsporingsmethoden: de onderste steen moest boven komen. De politie vreesde dat daardoor de rol van de criminele infiltrant bekend zou worden en dat deze &#8216;verraders&#8217; moesten vrezen voor wraak vanuit de onderwereld. Voor de aangehouden chauffeur in Engeland hadden ze nooit iets ondernomen om hem te helpen, maar &#8216;Haagse Kees&#8217; werd door zijn runners nu wel in allerijl in veiligheid gebracht. Hij kreeg van Justitie zelfs twee miljoen gulden om naar het buitenland te gaan en zichzelf te beschermen. Maar het leek eerder op een afkoopsom om zijn mond te houden. Hij kocht een kapitale villa onder de rook van Den Haag en adverteerde zelfs met foto en al in een postduivenblaadje. De duivenliefhebber had kennelijk weinig te vrezen, want boeven spelen ook wel eens dubbelspel. Of verkopen hun informatie aan andere inlichtingendiensten, waardoor ze een bijna onaantastbare status verkrijgen.
Van Tatenhoven: &#8216;Iemand stuurde dat hobbykrantje naar me op. Toen ik dat zag, heb ik in een kookboek alle recepten opgezocht met duif: duivensoep, duivenpaté.&#8217; Hij schiet er nu over in de lach. &#8216;Die woede is allang voorbij.&#8217;
Wist u wat u vervoerde?
&#8216;Ik ben nooit aanwezig geweest bij het laden van de waar. Na de eerste ritten bleek dat Haagse Kees slecht van betalen was. Ik wilde daarom stoppen. Mijn truck werd te weinig gebruikt om uit de aanschafkosten te komen. Ik kon beter weer voor de transportcentrale gaan werken, vond ik. Haagse Kees begon toen te dreigen. Hij had een pistool. Bovendien reed bij elk transport een bewapende man van de bende mee tot aan de ferry in Zeebrugge.&#8217;
De Nederlandse politie zei destijds dat uw aanhouding een &#8217;toevalstreffer&#8217; van de Engelsen was.
&#8216;Nou, geloof dat maar niet. Dertig man politie stond me verdekt op te wachten bij een loods op een industrieterreintje. Er reed een grijs busje van de Engelse bende, althans dat dacht ik, voor me uit. Een witte Ford met het team dat zou helpen uitladen, kwam achter me aan. Samen met die mannen uit de witte auto werd ik gearresteerd. Wie in het grijze busje zat weet ik niet, die bestuurder komt nergens in de stukken in mijn procesdossier voor. Jaren later is vastgesteld dat ook aan de Engelse kant met infiltranten en informanten is gewerkt. Zelf werd ik behoorlijk pissig, toen ik hoorde over die IRT-peilzender onder mijn vrachtauto. Ze wisten dus wat ik deed, ze hadden me in Nederland moeten aanhouden. Het is toch raar dat ze je als het ware op de kade staan uit te wuiven met je smokkelwaar.&#8217;
Wat gebeurde er na uw arrestatie?
&#8216;Ik kreeg het stempel &#8220;categorie A, high risk&#8221;. Ik kwam in een kleine gevangenis, die gebouwd is binnen een grote gevangenis. Daarin stoppen ze vooral IRA-terroristen. Volgens de Engelsen was ik net zo&#8217;n levensgevaarlijke crimineel. Ze dachten dat ik, &#8220;Taat&#8221;, over een grote zak met geld kon beschikken. Ik kon volgens hen een legertje op de been brengen dat me van buitenaf met vuurwapens zou komen bevrijden. Dat is klinkklare onzin, maar ze geloofden me niet.&#8217;
Hebben de Nederlandse opsporingsambtenaren u nog geholpen? U reed tenslotte in opdracht van hun infiltrant.
&#8216;Er kwam ongevraagd een advocaat uit Alkmaar, Huizinga, op bezoek in de gevangenis. Hij had een radiootje bij zich en wat Engels geld. Hij vroeg me mijn mond te houden. Dan liep niemand gevaar. Hij was door mijn familie naar me toegestuurd, vertelde hij. Maar toen ik naar huis belde, wisten ze van niets. Ik ben er nooit achtergekomen, wie Huizinga naar me toestuurde. Wel heb ik nog een aantal maanden via hem wat ponden ontvangen, maar dat hield al snel op. Tijdens het proces zag ik dat hij in de zaal zat. &#8216;
Had u goede Engelse juridische hulp?
&#8216;Ik had nooit het advies van mijn Engelse advocate moeten opvolgen. Ik wilde schuld bekennen, maar zij vond dat ik dat beter niet kon doen. Achteraf denk ik dat ik dan minder straf had gekregen. Nu luidde het uiteindelijke vonnis twintig jaar. Het proces was een groot circus. Ik – een eenvoudig chauffeurtje zonder strafblad – werd zwaar geboeid in een gepantserde auto gestopt. Voor en achter reden gewapende escortes. Een auto was zelfs voorzien van een mitrailleur. De stoet werd geleid vanuit een helikopter, die ook tijdens de zittingen boven het gerechtsgebouw bleef cirkelen. Een groot deel van de processtukken kreeg het predikaat geheim. Dat was &#8220;in het landsbelang&#8221;, zo werd gezegd. Ook later bleef een deel van mijn dossier voor iedereen gesloten.&#8217;
U zat zeven jaar in high risk. Wat hield dat in?
&#8216;Post werd vertaald, boeken werden achtergehouden. Ik mocht eenmaal per week met Nederland bellen, met een tolk naast me. Die mensen moesten vooraf wel eerst door de Engelsen worden gescreend. Hetzelfde gold voor bezoekers. Die kon ik overigens niet aanraken omdat ik achter een glazen wand zat. In die periode kreeg mijn oude moeder te horen dat ze nog maar kort te leven had. Ze wilde me nog zien. Maar ook zij moest eerst gescreend worden. Ze was gelukkig een nuchter mens, net als ik. We zitten niet bij de pakken neer. Ik heb toch nog goed met haar kunnen praten aan de telefoon.
De eerste drie jaar in het hok was ik wel kwaad over alles, maar oudgedienden legden me uit dat ik daar niets mee opschoot. Ik moest me niet laten opfokken door bewakers, want sommigen waren eropuit om je eens flink in elkaar te meppen. Een straf van twintig jaar kun je niet overzien, daarom moet je niet vooruitkijken, maar van dag tot dag leven. Dat deed ik dan ook. Begin 2003 dacht ik even aan de toekomst: ik hoopte op een vervroegde vrijlating. Vanaf dat moment ging het mis, bleef de tijd stilstaan. Ik heb dat dus maar niet meer gedaan.&#8217;
Hoe was de sfeer binnen de Engelse gevangenis?
&#8216;Je zit in een cel van twee bij twee meter. Overdag werkte ik in de motorshop, restaureerde oude motoren, die door de gevangenis werden verkocht. Die Engelsen om me heen vonden dat maar niets. Je verdiende geld voor de directie, maar voor mij was het sleutelen belangrijk omdat daardoor de tijd omvloog. Ik had op mijn wing een valkparkiet van een junk gekocht. Als ik &#8217;s avonds zelf weer werd ingesloten, deed ik zijn kooi open. Zo&#8217;n vogeltje is goed gezelschap.
In de gevangenis worden ontzettend veel drugs gebruikt en verkocht. De bewakers hebben zo&#8217;n laag loontje dat sommigen graag bereid zijn om de andere kant op te kijken. Ik moet er niets van hebben, ik heb alleen een keer een jointje geprobeerd omdat ik niet kon slapen. Maar ik merkte er niets van, helemaal niets. Het ging er in de &#8220;high risk&#8221;-afdeling wel heftig aan toe. Die mensen die daar zitten hebben niets meer te verliezen. Een Rus hing zichzelf op aan de verwarming. Hij had zijn laken in repen gescheurd. Ik vond hem. Een andere man had zijn keel doorgesneden met een scheermes dat hij achter had gehouden. Zo&#8217;n jaap! (wijst aan). Het bloed sijpelde onder de deur van zijn cel door. Die man had een neefje dat rommelde voor de IRA. Hij had bij zijn oom, zonder dat die dat wist, semtex verstopt. De man was onschuldig, maar moest een jarenlange straf uitzitten. Hij kon daar niet mee leven.&#8217;
Waarom dachten de Engelsen dat u zo gevaarlijk was?
&#8216;Het heeft heel erg lang geduurd voordat ik er achter kwam wat er aan de hand was. In Nederland probeerde mijn advocaat Kees Korvinus de overheid ervan te overtuigen dat het veel logischer zou zijn als ik mijn straf in Nederland zou uitzitten. Maar de Nederlandse ambtenaren legden uit dat een uitwisseling niet ging. Niet alleen door de hoge straf maar vooral door de &#8220;high risk&#8221;. Mijn verzoeken in Engeland aan de gevangenisombudsman om die aantekening kwijt te raken leverden niets op. Telkens dook de oude informatie over de mogelijke gewapende bevrijdingsactie op. Pas in 1998 vond het college van procureurs-generaal dat er iets voor mij moest worden gedaan. Officier van justitie Peter Snijders stelde in hun opdracht een onderzoek in. Hij ontdekte dat het ontsnappingsverhaal uit Nederland afkomstig was. Maar het is tot op dit moment onduidelijk wie er achter zat. Ook is onduidelijk waarom daar aan de Engelse kant steeds zo moeilijk werd gedaan. Pas in 2001 werd ik overgeplaatst naar een gewone gevangenis. Maar die oude informatie uit de IRT-tijd is hardnekkig, een aantal weken voordat het tijdstip van mijn parole , mijn vervroegde invrijheidstelling, naderde, dook het bevrijdingsverhaal weer op in de stukken. Ik was op dat moment erg bang dat ik de hele twintig jaar uit Nederland zou worden weggehouden.&#8217;
Een aantal mensen die met de IRT-xtc-smokkel te maken hadden, leven niet meer. Niet alleen Jan Femer is vermoord, recent werd George Plieger in Diemen doodgeschoten. Hij onderhield het contact met de Engelse bende aan wie Haagse Kees leverde. Bent u niet bang?
&#8216;Waarom zou ik? Ik heb daar niets mee van doen, ik reed alleen die truck. Ik ben nu godsblij dat ik weer thuis ben en met mijn zoon door de polder kan stappen. Hij was twaalf toen ik werd gearresteerd. We hebben nog veel in te halen.&#8217;
</div>

Nederland opgepakt, interview Frans van Tatenhoven

<div class="lead">
De terreurgroep van Osama bin Laden heeft miljoenen verdiend met de handel in bloeddiamanten uit Sierra Leone. Een van de tussenpersonen, Aziz Nassour, profiteerde daar ruimschoots van. Hij is dezelfde Libanese zakenman die er, samen met nog enkele anderen, van werd verdacht de ABN Amro in Amsterdam te hebben opgelicht voor ruim vierenzestig miljoen dollar. Een VN-reconstructie.
</div>
<div class="info-box">
Een noot vooraf: na publicatie van dit artikel bleek dat de bronnen waarop onderzoeksjournalist Douglas Farah zich baseerde, ondeugdelijk zijn. <a href="https://www.vn.nl/handboek-husken-de-grande-dame-van-de-nederlandse-misdaadjournalistiek">Hier vertelt Marian Husken er meer over.</a>
</div>
&#8216;Diamonds are a girl&#8217;s best friend&#8217; – maar ook terroristen, zoals Osama bin Laden, houden van deze kostbare edelstenen. Met diamanten kun je wapens, explosieven en chemicaliën aanschaffen en drugs verhandelen. Ze zijn een handige financiële levensader voor een rebellenleger of een terreurnetwerk als Al Qaeda. Meteen na 11 september 2001 zijn wereldwijd hun vermeende banktegoeden bevroren. Uit een zojuist verschenen rapport van de Verenigde Naties blijkt dat beslag is gelegd op 103,8 miljoen dollar van islamitische &#8216;welzijnsorganisaties&#8217;. De helft van dit bedrag wordt toegeschreven aan Al Qaeda. Deze terreurgroep heeft alleen meer bronnen van inkomsten. Zoals de in- en verkoop van illegale diamanten.
Vanaf 1998 slaagden naaste medewerkers van Bin Laden erin miljoenen te verdienen met de handel in &#8216;bloeddiamanten&#8217; uit Sierra Leone. De topterroristen – ze staan op de FBI-lijst van &#8217;22 most wanted men&#8217; – kochten de ruwe stenen ver onder de marktwaarde, om ze in Europa met grote winsten van de hand te doen. Een van de centrale figuren bij de verkoop van Al Qaeda-diamanten is de Libanese zakenman Aziz Nassour. Hij is een telg uit een omvangrijke familie die handelt in alles wat los en vast zit, inclusief diamanten. Nassour heeft een aantal bedrijfjes, waaronder – tot voor kort – een firma die gevestigd was in het Antwerpse diamantkwartier. Hij is ook in Nederland geen onbekende. Leden van de familie Nassour werden er in de jaren negentig van verdacht dat zij de ABN Amro in Amsterdam hadden opgelicht voor ruim vierenzestig miljoen dollar.
<h3>Sarphatistraat</h3>
Nassours familie maakte vanaf midden jaren tachtig gebruik van een geheime coderekening bij het &#8216;diamantfiliaal&#8217; van de ABN Amro aan de Amsterdamse Sarphatistraat. De Nassours kozen de ABN Amro uit omdat de rekeningen anoniem waren en de bank al sinds de jaren zeventig wereldwijd de grootste kredietverstrekker in de diamantindustrie is. Ze waren dan ook niet de enige Antwerpse handelaren in edelstenen die de weg naar Amsterdam vonden.
Halverwege de jaren negentig ontstond bij het filiaal aan de Sarphatistraat een enorm schandaal. Bij een intern onderzoek was gebleken dat in totaal honderdtachtig miljoen gulden was verdwenen. Vier bankemployés werden als schuldigen aangewezen. Maar in december 2001 stelden de rechters vast dat de werknemers niet veel viel te verwijten. Het geld werd nooit teruggevonden. Twee verdachten werden vrijgesproken, de anderen kregen een kleine werkstraf.
Volgens de ABN Amro-werknemers waren de echte schurken de &#8216;anonieme&#8217; rekeninghouders geweest, onder wie de Nassours. In opdracht van hun cliënten hadden de ABN&#8217;ers aan de Sarphatistraat astronomische bedragen van de ene rekening naar de andere gesluisd. Dat blijkt uit strafdossiers. Diamanthandelaren noch andere rekeninghouders hoefden zich bekend te maken. De accountantmanagers herkenden hen aan hun stem en alleen het noemen van een nummer was genoeg om zeer grote bedragen van rekening te laten wisselen. Dat gebeurde dan onder de cryptische vermelding &#8216;from one of our clients&#8217;.
De cliënten die het creatiefst gebruik hadden gemaakt van hun coderekening waren de Nassours. De ABN Amro-medewerkers beloonden hun kredietaanvragen keer op keer. Het was niet voor niets dat de familie van Aziz zoveel vertrouwen kreeg. De employés was verteld dat ze in het bezit waren van een belangrijk onderpand: hun diamanten, en in het bijzonder een gigantisch duivenei van 261 karaat, afkomstig uit de binnenlanden van Congo. De waarde van de reuzenedelsteen werd geschat op vijfentwintig miljoen dollar. De Nassours hadden de steen verzekerd voor zo&#8217;n honderd miljoen dollar. De assurantiemaatschappij had daarvoor wel geëist dat de diamant goed beveiligd moest worden. De firma ging akkoord met de keuze van de Nassours: de kluis van de ABN aan de Amsterdamse Sarphatistraat.
Later, tijdens het justitiële onderzoek, bleek curieus genoeg dat de steen daar nooit had gelegen en dat de managers louter op de mooie praatjes van de Libanezen en hun werknemers waren afgegaan.
De Nassours vertelden, aldus de Amsterdamse accountmanagers, dat ze hun pronkstuk wilden verkopen aan de sultan van Katar. Maar daarvoor moest eerst de neef van de oliesjeik worden &#8216;bewerkt&#8217; en beloond. Het geld moest gestort worden op Londense tussenrekeningen. Ook om andere zakelijke redenen moesten er via Londen – en daarna naar elders in de wereld – bedragen worden overgemaakt. Ruim zevenhonderdduizend dollar werd bijvoorbeeld geboekt op een rekening met de intrigerende referentie &#8216;imam overseas&#8217;.
Toen de betrokken rekeninghouders (schoonfamilie) later door de politie werden ondervraagd waar dit geld was terechtgekomen, bleven ze het antwoord schuldig. Een begunstigde die miljoenen op zijn conto kreeg bijgeschreven, zei letterlijk: &#8216;Ik moet u zeggen dat ik wel vaker geld ontvang dat door een ander is gestort. Als ik van u geld te goed heb en iemand anders stort het, ziet u een andere naam staan.&#8217;
De ABN Amro-accountmanagers waren intussen knap zenuwachtig geworden. Ze hadden, om de Libanese diamanthandelaren te vriend te houden, stiekem geld geleend van andere coderekeninghouders. Ze stopten het ene gat met het andere en hadden gedacht dat het wel goed zat met de Nassours. Maar de schuld aan de bank liep inmiddels in de miljoenen.
Een van de ABN Amro-werknemers zocht daarom de Nassours op in Beiroet (&#8216;op eigen kosten&#8217;). Hij sprak daar met Aziz en zijn broer Khalil over zijn zorgen. Vervolgens ging hij in Antwerpen nogmaals bij Khalil Nassour langs. De bankemployé keerde enigszins gerustgesteld terug met een schuldbekentenis voor zijn &#8216;schaduwboekhouding&#8217; en een zakje &#8216;diamanten&#8217;, waarvan de waarde later door een deskundige op zo&#8217;n vijfhonderd gulden werd geschat. Opnieuw was hij dus bij de neus genomen.
Aziz Nassour zelf werd nooit door de Vlaamse of Nederlandse politie over de geldtransacties gehoord, hoewel hij indertijd regelmatig in Antwerpen werd gesignaleerd. Andere leden van de uitgebreide clan werden wel op verzoek van de Nederlandse opsporingsambtenaren in België ondervraagd. Maar ook zij hielden zich van den domme over de verdwenen miljoenen.
<h3>De banden met Al Qaeda</h3>
Douglas Farah, een zeer goed ingevoerde journalist van The Washington Post, had de wereldprimeur. Hij meldde op 2 november 2001 dat Bin Ladens Al Qaeda-strijders hun kas spekten met de illegale verkoop van diamanten. Afgelopen week bracht ook een speciale commissie van de Verenigde Naties een rapport uit over de financiële bronnen van Al Qaeda. Ook zij vreest dat de terroristen geld verdienden met de in- en verkoop van illegale edelstenen.
Maar Farah was vorig jaar al verder met zijn onderzoek. Hij vond uit dat het ging om diamanten uit Sierra Leone. En wie was een van de opkopers van de diamanten en zorgde ervoor dat ze in de bovenwereld terechtkwamen? Aziz Nassour.
Farah beriep zich voor zijn informatie op bronnen bij Amerikaanse en Europese inlichtingendiensten. Al Qaeda had verwacht dat na de aanslagen haar kapitaal zou worden geblokkeerd. En wat is er in dat geval handiger dan zulke waardevolle stenen achter de hand te hebben: diamanten kun je makkelijk smokkelen. Detectiepoortjes gaan niet af als je er met edelstenen doorheen loopt. Honden ruiken ze niet.
Afgelopen zomer waren er volgens Farah plotseling veel meer diamanten op de wereldmarkt verhandeld dan voorheen. Een goed ingevoerde handelaar bevestigde Farahs verhaal tegenover persbureau Reuters: &#8216;De weken voor de aanslag was iemand volop stenen aan het kopen. De prijzen stegen met zo&#8217;n dertig procent.&#8217;
Ook de Oostenrijkse econoom Friedrich Schneider signaleerde deze nieuwe inkomstenbron voor Bin Laden en zijn terroristische organisatie. Schneider, die al jarenlang de geheime financieringsfondsen van burgeroorlogen onderzoekt, zei voor de Duitse televisie: &#8216;Al Qaeda beschikt in Afrika over een goed netwerk van terreurcellen.&#8217; Ook legde Schneider uit hoe makkelijk het is om via de illegale diamanthandel geld wit te wassen.
Deskundigen van de Verenigde Naties hadden afgelopen jaren rapporten uitgebracht over de lucratieve smokkel van &#8216;bloeddiamanten&#8217; (ruwe stenen uit conflictgebieden) en het ontduiken van de door de VN uitgeroepen importverboden. Afrikaanse krijgsheren en corrupte overheden verkochten diamanten om hun gewelddadige strijd te financieren. In landen als Sierra Leone, Liberia, Angola en Kongo vonden onoorbare praktijken plaats. Met het aannemen van een resolutie wilden de Verenige Naties dat er maatregelen werden getroffen tegen verdachte handelaren, politici en rebellen. Ze werden bestempeld tot persona non grata in deze regio. En welke bekende diamanthandelaar komen we op de recentste zwarte lijst van de VN tegen? Juist: Aziz Nassour.
<h3>De wolven</h3>
Aziz Nassour was volgens The Washington Post de rechterhand van de Senegalees Ibrahim Bah, spin in het web van de diamanthandel tussen Sierra Leone en leden van terroristische organisaties als Hezbollah en Al Qaeda. Hij had van oudsher goede contacten in het fundamentalistische milieu.
Ibrahim Bah vocht begin jaren tachtig, evenals Osama bin Laden, tegen het Sovjetleger in Afghanistan. Hij kreeg eerder een militaire training in kampen in Libië. Aan de zijde van Hezbollah streed hij tegen de Israëliërs. Eind jaren tachtig keerde Bah terug naar West-Afrika om de rebellen in Liberia en Sierra Leone te helpen bij hun strijd tegen de machthebbers. Uit die tijd stammen zijn nauwe banden met de huidige Liberiaanse president Charles Taylor en Foday Sankoh, de oprichter van het gevreesde RUF (Revolutionary United Front) in Sierra Leone.
Sankohs mannen maken al vier jaar lang de dienst uit in de diamantmijnen. Na het recente bestand tussen rebellen en regering werden meer diamanten gewonnen dan ooit tevoren. Volgens VN-onderzoekers verkocht het RUF in 1999 voor zo&#8217;n vijfenzeventig miljoen dollar aan &#8216;bloeddiamanten&#8217;, waarvan ze zo&#8217;n tien procent in eigen zak staken. De Liberiaanse president Charles Taylor en &#8216;makelaar&#8217; Ibrahim Bah zouden volgens de VN meedelen in de winst.
De contacten tussen Bah, Nassour en zijn Antwerpse zakenvriend Samih Ossailly enerzijds en Al Qaeda anderzijds verliepen via Bin Ladens topadviseur Abdullah Ahmed Abdullah. De mannen ontmoetten elkaar drie jaar geleden in de Liberiaanse hoofdstad Monrovia, en later in Sierra Leone. In aanwezigheid van Bah beloofden de RUF-rebellen zaken te doen met de Al Qaeda-man (al wisten zij op dat moment niet dat hij in die hoedanigheid contact met hen zocht). Een paar weken later werden andere Al Qaeda-leden, Ahmed Khaldan Ghailani en Fazul Abdulla Mohammed, in Liberia gesignaleerd. (Zowel Abdullah als Ghailani en Mohammed staan op dit moment op de lijst van meest gezochte terroristen die de Verenigde Staten hebben opgesteld.)
De getrouwen van Bin Laden ontvingen in ruil voor zesenzestigduizend dollar een zakje met ruwe diamanten van RUF-commandant Sam Bockerie, alias De Muskiet. Bah, Ossailly en Nassour werden voor hun bemiddeling bij deze &#8216;Al Qaeda&#8217;-transacties goed beloond. De zaken gingen zo voorspoedig dat de handelaren in januari 2000 zelfs samen een huis huurden in Monrovia.
Volgens insiders opereerde Aziz Nassour in die periode onder de codenaam Alpha Zulu. Hij zou in direct contact staan met de Al Qaeda-leden Ghailani en Fazul en ook met de RUF-rebellen. Hij vroeg hun de diamantproductie op te voeren. &#8216;Generaal Bah had Nassour naar Monrovia gestuurd om met ons daarover te praten omdat het erg belangrijk was,&#8217; vertelde een lokale anonieme bron The Washington Post.
Vaststaat dat Aziz Nassour bemiddelde tussen RUF en Al Qaeda. Maar hij zou de terroristen ook nog op een andere manier geholpen kunnen hebben. Via zijn Antwerpse netwerk zou hij ook ruwe diamanten hebben kunnen laten bewerken. Het is in ieder geval zeker dat een paar maanden voor de aanslagen in New York de diamantmarkt in België werd overspoeld met stenen uit Sierra Leone.
Het verhandelen van smokkeldiamanten is niet makkelijk. Als de Hoge Raad van de Diamant erachter komt dat haar leden tegen de beroepscode handelen, worden ze meteen uit het gilde van diamantbewerkers en -handelaren gestoten. Maar naast de vele eerlijke handelaren in Antwerpen zijn er altijd &#8216;wolven&#8217; die bereid zijn om ook &#8216;niet koosjere&#8217; stenen te slijpen en te verhandelen. Met deze &#8216;onderzeeërs&#8217; kunnen namelijk superwinsten worden gemaakt.
Het is daarbij wel oppassen geblazen.
In Antwerpen hadden ze eind vorig jaar ook The Washington Post gelezen en begonnen journalisten te graven naar de activiteiten van Aziz Nassour. De woordvoerder van de Hoge Raad, Youri Steverleynck, reageerde in De Standaard enigszins aangebrand toen hij door verslaggevers geconfronteerd werd met de verhalen over de Libanees. Het was allemaal onzin. Hij kende geen Nassour, althans, die naam kwam niet voor op de ledenlijst van de Diamantbeurs. Vervolgens confronteerden de journalisten van Mao-magazine – een internetkrant die veel justitieschandalen ontrafelt – hem met zijn eigen Kompass Diamonds Belgium 1999. In deze editie van het handboek van handelaren stond A. Nassour nog wel vermeld. Dat was voor Steverleynck meteen reden om nader onderzoek te doen &#8216;want de legale diamanthandel doet er alles aan om zijn blazoen zuiver te houden&#8217;.
Steverleynck, afgelopen week: &#8216;De naam van Nassour kwamen we uiteindelijk tegen in 1999, in een slapende vennootschap. We zagen, toen we nog dieper spitten, dat hij zo&#8217;n tien jaar geleden nog wel veel handelde. We zijn vervolgens naar een onafhankelijke instantie gestapt, het parket in Antwerpen, met het verzoek hiernaar te kijken. Ook de Artesia-bank was gealarmeerd door de berichtgeving in de media. Het is een gerenommeerde instelling met, net als de ABN Amro, een diamantdivisie. Toen Artesia de naam van Nassour tegenkwam bij enkele, vermoedelijk dubieuze, geldtransacties, zijn ook die gemeld bij justitie.&#8217;
<h3>Een brief van ABN Amro</h3>
De partij die voorlopig met de grootste strop blijft zitten in het verhaal rond Nassour is de ABN Amro-bank. De schuld bij het diamantfiliaal aan de Sarpatistraat moest als niet invorderbaar worden afgeboekt. Naar aanleiding van de verdwenen miljoenen werd de dienstverlening aan particulieren wel gereorganiseerd.
Het liefst wilde de ABN Amro nooit meer iets over dit schandaal horen. Maar vorig jaar verscheen een kritisch rapport over het verband tussen de handel in bloeddiamanten uit conflictgebieden zoals Sierra Leone en de rol van financiële instellingen daarbij. Het onderzoek werd gedaan door het Nederlands Instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZa) en de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemeningen (Somo). Ook in dit rapport werd ingegaan op de financieringsmogelijkheden die het bankfiliaal aan de Sarphatistraat bood aan diamanthandelaren en de fraude die dat teweegbracht.
Peter Gross – hoofd van de International Diamond Division in de Antwerpse Pelikaanstraat die ook alle andere ABN Amro-kantoren in de wereld van advies moet voorzien over de financiering van diamanten – was hier niet gelukkig mee. Die Amsterdamse afdeling heeft niets van doen met waar wij ons mee bezighouden, zei hij in een reactie op dat rapport. &#8216;Wij doen zaken met grote firma&#8217;s. Illegale en conflictdiamanten vormen maar een klein deel van de handel en voor zover wij weten houden onze cliënten zich daar niet mee bezig.&#8217; ABN Amro stuurde wel een brief aan haar rekeninghouders waarin staat dat de instelling &#8216;verwacht&#8217; dat de cliënten zich &#8216;niet met illegale handel bezighouden&#8217;.
Jochem van de Laarschot, woordvoerder ABN Amro in Amsterdam, benadrukt dat de diamanthandel een kleine wereld is. &#8216;Iedereen kent elkaar en heeft er belang bij om de zaken zuiver te houden. Om de illegale handel tegen te gaan, wordt er tegenwoordig gewerkt met herkomstcertificaten.&#8217;
Maar waterdicht is het systeem blijkbaar nog niet, gezien de vermoedens die de VN nu uitspreekt over de illegale diamantenhandel van Al Qaeda. De wereldwijd opererende banken beschikken bovendien niet over een gemeenschappelijke zwarte lijst van cliënten met wie geen zaken moeten worden gedaan. De &#8216;wolven&#8217; kunnen dus makkelijk van de ene financiële instelling naar de andere overstappen.
<h3>Tweedehands auto&#8217;s</h3>
Hoe is het de hoofdfiguren van dit verhaal verder verlopen?
Diamantmakelaar Ibrahim Bah werd eind vorig jaar door journalisten van Associated Press opgespoord. Hij verbleef in de hoofdstad van Burkina Fasso, Ouagadougou, en speelde de vermoorde onschuld. Bloeddiamanten? Nooit van gehoord. RUF-rebellen? Kende hij niet. Bin Ladens Al Qaeda? Nooit contact mee gehad. Hij was bezig een zaak in tweedehands auto&#8217;s op te zetten, om veiligheidsredenen wilde hij niet zeggen waar.
Volgens rapporten van een commissie van experts van de VN uit april en november 2001 is Nassour actief in de Rwandese stad Kigali en ook in het Kongolese Kisangani, waar hij bekend staat als &#8216;handelaar in conflictdiamanten&#8217;. Het familiebedrijf Diamonds For Ever in Antwerpen is failliet.
Aziz Nassour verblijft op dit moment in Beiroet. We hebben hem om commentaar gevraagd via de voicemail van zijn Belgische gsm. Maar tot nu toe heeft hij niet teruggebeld. Niet zo verwonderlijk, want het Antwerpse parket heeft inmiddels zijn maatje Samih Ossailly opgepakt. Die zit al drie maanden in voorarrest. Woensdag 21 mei nam het openbaar ministerie in Antwerpen bij de Artesia-bank belastende documenten over Nassours zakendoen in beslag.

Diamanten voor Al Qaeda

<div class="wpg-element lead-bold">
Eindelijk is duidelijk waarom de top van het openbaar ministerie de geheime verklaringen van crimineel Mink K. aan de BVD gaf. Dat heeft te maken met een onderzoek van de geheime dienst naar activiteiten van de IRA in Nederland. Minister Korthals moet ongetwijfeld voor de derde keer op het matje bij de Tweede Kamer. Om nóg meer uit te leggen over de deal tussen Mink K. en de Amsterdamse officier Teeven.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
In de zomer van 1999 – een week voor het verschijnen van het rapport van de commissie-Kalsbeek – maakte Vrij Nederland melding van een &#8216;geheime deal&#8217; tussen wapen- en drugshandelaar Robert Mink K. en de Amsterdamse officier van justitie, mr. Fred Teeven. Volgens deze deal hoefde K. in ruil voor boeiende informatie over het onderwereldmilieu een eerder opgelegde celstraf voorlopig niet uit te zitten. Al maanden eerder was de ruzie daarover binnen het openbaar ministerie hoog opgelopen.
Het ene deel van het opsporingsapparaat maakte al jaren jacht op K., en opeens besloot Teeven vrijwel op eigen houtje een prettige overeenkomst met hem te sluiten. Daarmee verwierf Mink K. zich een onaantastbare positie. In de omstreden deal stond namelijk dat alle belastende informatie die Mink K. over zichzelf verstrekte, niet tégen hem gebruikt zou worden door het OM, uitgezonderd levensdelicten (moord en doodslag).
Deze overeenkomst waste dus witter dan wit: K. hoefde alleen maar te vertellen welke misdaden hij zoal had begaan om zo te voorkomen dat hij ooit nog eens voor die zaken strafrechtelijk zou worden aangepakt. Officier Teeven reed zo onder meer een onderzoek van het Landelijk Rechercheteam (LRT) naar Mink K. effectief in de wielen. Geen wonder dat de pleuris uitbrak binnen het OM.
Hoewel Fred Teeven zwart op wit aan zijn informant had toegezegd dat hij diens verklaringen niet aan &#8216;derden&#8217; zou verstrekken, kwam er weinig terecht van die plechtige belofte. Want toen na het verschijnen van het rapport-Kalsbeek in juni 1999 grote politieke verontwaardiging ontstond over die bizarre deal, eiste het college van procureurs-generaal alle geheime verklaringen op.
Aanvankelijk weigerden Teeven en de toenmalige Amsterdamse hoofdofficier Hans Vrakking de criminele confessies van Mink K. aan het college te geven, maar na een formele &#8216;dienstopdracht&#8217; van de Haagse justitiebazen hadden ze geen andere keuze.
Het college van procureurs-generaal speelde de documenten – ondanks Teevens keiharde toezegging over strikte vertrouwelijkheid – door naar de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), zoals NRC Handelsblad vorige maand wist te melden.
&#8216;Ik moest wel,&#8217; verklaarde de voorzitter van het college, J. de Wijkerslooth, naar aanleiding van het bericht. Op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten is justitie namelijk verplicht om gegevens die van belang kunnen zijn voor de &#8216;staatsveiligheid&#8217; onverwijld aan de BVD door te geven, een bepaling waarover overigens niets is terug te vinden in het contract tussen Teeven en K. Toekomstige informanten aan wie ook absolute geheimhouding wordt beloofd, zijn dus gewaarschuwd.
Waarom precies De Wijkerslooth de geheime dienst bij de zaak betrok, bleef in het midden. Zó open en bloot liggen de zaken nu ook weer niet op straat. Maar intussen is duidelijk geworden wat de reden was.
Bronnen binnen het opsporingsapparaat bevestigen tegenover Vrij Nederland dat de BVD is ingeschakeld omdat &#8216;de verdenking bestaat&#8217; dat er een &#8216;relatie&#8217; is tussen het verboden Ierse Republikeinse Leger en de enorme wapenvoorraad die twee jaar geleden door de politie in beslag is genomen in een appartement aan de Nachtwachtlaan in Amsterdam: van pistolen en automatische geweren tot en met mitrailleurs, granaatwerpers, munitie en schietparaplu&#8217;s.
De IRA was in 1999 een van de partijen die deelnamen aan het vredesoverleg in de Ierse kwestie, waarbij de Britse autoriteiten aandrongen op het inleveren van de wapens. Uit de media zijn verhalen bekend dat de IRA een deel van de wapens destijds elders in veiligheid bracht, ofwel om er later weer over te kunnen beschikken ofwel om ze aan de hoogste bieder te verkopen. Er gingen ook geruchten dat militante splintergroepen – zoals de Real IRA – die het niet eens waren met de vredesbesprekingen, zich meester hadden gemaakt van wapenvoorraden om de strijd op eigen houtje voort te zetten.
De opslagplaats aan de Nachtwachtlaan in Amsterdam werd in het najaar van 1999 ontdekt. Politie en justitie hebben altijd gezegd dat het een toevalstreffer was. Een klacht over wateroverlast zou nietsvermoedende loodgieters en een paar agenten naar het arsenaal hebben geleid.
Meteen na de vondst deed het verhaal de ronde dat die &#8216;wateroverlast&#8217; niet meer dan een smoesje was geweest om binnen te komen, en dat de bergplaats aan de Nachtwachtlaan al langer in de gaten werd gehouden door de BVD.
Nu blijkt dat de geheime dienst inderdaad al een paar maanden eerder via het college van procureurs-generaal de beschikking had over de verklaringen van Mink K., van wie vaststaat dat hij enkele keren in de flat aan de Nachtwachtlaan is geweest: zijn vingerafdrukken zijn onder meer gevonden op een kastdeur en op een doosje met een vizier voor een vuurwapen.
De woordvoerder van de BVD, Vincent van Steen, laat weten dat de dienst geen commentaar op de zaak kan geven. Ook het college wil er verder niets over kwijt en &#8216;doet geen mededelingen over de precieze datum waarop de gespreksverslagen aan de BVD zijn verstrekt&#8217;.
De recherche hield K. enkele weken na de wapenvondst aan. De informant kreeg een vreemd proces dat – tegen de Nederlandse traditie van openbare rechtspraak in – voor het overgrote deel achter gesloten deuren plaatsvond, dus zonder pers en publiek. Vorige maand werd Mink K. vrijgesproken in hoger beroep. Het hof vond dat het openbaar ministerie een weinig solide zaak tegen Mink K. had, en bovendien het &#8216;recht op vervolging&#8217; had verspeeld door zo slordig om te springen met een deal die vertrouwelijk had moeten blijven. Of het hof nog andere overwegingen had, is niet bekend. Want ook het arrest (de uitspraak) is gedeeltelijk geheim.
Nu dreigt een minister te struikelen over de affaire. Toen de commissie-Kalsbeek in juni 1999 de Tweede Kamer in de gordijnen joeg met het omstreden contract tussen Teeven en Mink K. bezwoer minister Korthals van Justitie dat de deal van de baan was. Het openbaar ministerie en de drugs- en wapenhandelaar zouden niet meer met elkaar spreken. Punt uit.
Maar tot zijn schande moest de minister twee weken geleden erkennen dat er op 2 juli 1999 – een paar dagen na het kamerdebat waarin hij zijn plechtige belofte had gedaan – tóch nog een gesprek had plaatsgevonden tussen Mink K. en officier van justitie Teeven.
In een poging de zaak te sussen, schreef Korthals op 20 april aan de Kamer: &#8216;Overigens is deze bespreking volgens de stellige herinnering van de betrokken officier van justitie niet inhoudelijk van aard geweest.&#8217;
Die ontmoeting ging dus eigenlijk nergens over, wilde de minister maar zeggen. Daarbij moest hij blind varen op mededelingen van mr. Teeven, want in dezelfde brief aan de Kamer liet Korthals weten dat van het &#8216;niet inhoudelijke&#8217; gesprek geen verslag (&#8216;proces-verbaal&#8217;) was opgemaakt.
Korthals treft het niet. De advocaten van Mink K. – mr. Adèle van der Plas en mr. Herman-Pieter Bakker Schut – waren eveneens aanwezig bij de ontmoeting op 2 juli 1999, al was het alleen maar omdat die op hun kantoor plaatsvond. Zij hebben niet alleen een héél andere herinnering aan het bewuste gesprek, maar ze bezitten er ook een bandopname van, zoals ze naar aanleiding van de brief van de minister fijntjes lieten weten.
Kennelijk vertrouwt minister Korthals de stellige beweringen van zijn officier van justitie niet meer, want hij wil over de band beschikken. Advocaat Van der Plas bevestigt tegenover Vrij Nederland dat zij de vorige week een brief van Fred Teeven – geschreven namens het college – heeft ontvangen met het verzoek om een kopie van de opname. &#8216;Inmiddels hebben we laten weten dat we – voorlopig – niet op dat verzoek ingaan in verband met de veiligheid van onze cliënt,&#8217; zegt ze. &#8216;Straks ligt de inhoud van die band ook weer op straat.&#8217; Voorlopig krijgt het college dus niets. Waarmee het lot van minister Korthals nu in handen ligt van advocatenkantoor Van der Plas &#038; Bakker Schut.
Op de vraag of officier Teeven destijds wist dat zijn gesprek met Mink K. en zijn advocaten werd opgenomen, geeft de raadsvrouw geen direct antwoord. &#8216;Wij hebben ons keurig gedragen,&#8217; zegt ze.
Woordvoerder Eric Stolwijk van het college van procureurs-generaal: &#8216;Het is in zijn algemeenheid vreemd dat slechts een van de gesprekspartners over de banden kan beschikken, én dat de raadsvrouw een beroep doet op deze banden. Dit wringt des te meer nu er een verschil van opvatting bestaat over de inhoud van het gesprek.&#8217;
</div>

Jos Slats

IRA, Amsterdams wapenarsenaal

<div class="wpg-element lead-bold">
Robert Mink K. moet over wel heel bijzondere contacten beschikken in de internationale wapenwereld. In een leegstaande woning in Amsterdam vond de politie vorig jaar een Minimi-mitrailleur van het Amerikaanse leger, vier P90-machinegeweren die in 1997 waren aangeschaft door de regering van Jordanië en een FNC-aanvalsgeweer dat nooit in productie is genomen. Het gaat om een prototype, afkomstig uit het laboratorium van de Belgische wapenfabrikant FN in Herstal.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Wie de lijst bekijkt van de tweehonderdtwintig vuurwapens die de recherche vorig jaar in beslag nam, moet vaststellen dat het om een uitzonderlijke collectie gaat. Behalve de al genoemde machinegeweren en het unieke prototype-aanvalsgeweer van de Fabrique Nationale (FN) stuitte de politie op nog eens tientallen wapens die in de reguliere handel onmogelijk te krijgen zijn. Het gaat om wapens die uitsluitend geleverd worden aan leger en opsporingsdiensten. En dan waren er ook nog tassen vol geluiddempers, munitie, kogelvrije vesten, pistoolholsters, slaghoedjes en op afstand bedienbare radiografische ontstekingsmechanismen.
Kortom, een arsenaal aan spullen dat eerder aan terroristen dan aan bankrovers doet denken.
Twee weken geleden meldde Vrij Nederland dat de advocaat van Robert Mink K. om een proces achter gesloten deuren heeft gevraagd omdat er &#8216;buitenlandse inlichtingendiensten&#8217; bij de zaak betrokken zijn. Bij een openbare behandeling zou de verdediging niet &#8216;alles&#8217; kunnen zeggen dat in het belang van de verdachte is.
Mysterieus.
Ook al omdat K. &#8211; zo blijkt uit de verhoren door de recherche &#8211; bij hoog en bij laag ontkent dat de wapens van hem zijn. &#8216;Ik heb er niets mee te maken,&#8217; zei hij na zijn arrestatie op 15 september vorig jaar. &#8216;Ik houd me bezig met het opzetten van een kledinglijn in Spanje.&#8217;
Dat de technische recherche vier vingerafdrukken van K. had gevonden in de woning aan de Nachtwachtlaan &#8211; op een kastdeur, aan de onderkant van een glazen salontafeltje, op de verpakking van een laservizier en op een doosje met een vizier voor een Beretta-pistool &#8211; bracht hem nauwelijks van zijn stuk.
&#8216;Ik ben door een kennis van wie ik de naam niet wil noemen gevraagd om de wapens te controleren. Hij wilde weten of die wapens kwaad konden, omdat ik uit mijn verleden (K. is voormalig commando) veel ervaring en kennis van wapens heb. Ik heb gekeken of ze ontladen waren en of ze op enige manier gevaar opleverden. Ik heb wapens in mijn hand gehad. Dat is de reden waarom mijn vingerafdrukken zijn gevonden.&#8217;
Als het werkelijk allemaal zo simpel te verklaren is, lijkt een geheim proces &#8211; zonder pers en publiek &#8211; een beetje aan de overdreven kant.
Maar natuurlijk is er meer aan de hand in de zaak-K., veel meer.
De politie is gestuit op een schimmig netwerk van wapenhandelaren met al even schimmige vertakkingen naar overheidsdiensten in de Verenigde Staten en het Midden-Oosten.
Hoewel op de in beslag genomen vuurwapens de serienummers geheel of gedeeltelijk onleesbaar waren gemaakt (uitgeboord en weggevijld), heeft de recherche in een aantal gevallen de oorspronkelijke eigenaar kunnen traceren.
Het serienummer van de Minimi-mitrailleur was weliswaar verwijderd, maar op het door FN geproduceerde wapen was nog wel een contractcode (DAAA 09-82-C-5390 NSN 1005-01-127-7510) leesbaar, waarmee het Amerikaanse leger wordt bedoeld. De Minimi is in gebruik bij infanterie en het korps mariniers. De wapenrecensent van het militaire tijdschrift Soldiers of Fortune schreef ooit enthousiast: &#8216;Hoewel ik met honderden verschillende automatische wapens heb geschoten, ben ik nog nooit zo diep onder de indruk geweest. Thank God, voor dit prachtwapen.&#8217;
Van de vier P90-mitrailleurs &#8211; dodelijk tot op vierhonderd meter &#8211; die op de Nachtwachtlaan zijn gevonden, kon de recherche twee deels uitgeboorde serienummers reconstrueren aan de hand van de productienummers op de laser-vizieren op de wapens.
Ze blijken deel uit te maken van een partij van in totaal honderd P90&#8217;s die drie jaar geleden door FN &#8211; alweer &#8211; is verkocht aan Jordanië. &#8216;Het was een officiële order van de Jordaanse regering,&#8217; zei de sales manager van de Belgische wapenfabriek, Francis Lenaers, op 17 december vorig jaar tegenover Nederlandse politiemensen. Volgens Lenaers waren de mitrailleurs ook &#8216;daadwerkelijk&#8217; in Jordanië aangekomen.
Erg lang zijn ze daar niet gebleven, ontdekte Vrij Nederland.
Al in 1998 kwam de Economische Controledienst (ECD) de mitrailleurs tegen in de boekhouding van een Nederlandse wapenhandelaar, inclusief tenminste twee van de vier P90&#8217;s die weer een jaar later in het safe house van Robert Mink K. zouden opduiken.
De ECD, die niets over deze zaak kwijt wil aan Vrij Nederland, heeft toen vastgesteld dat de wapenhandelaar op &#8216;legale&#8217; wijze de wapens in zijn bezit had gekregen en maakte er verder geen werk van. Wel is de ECD in verband met deze zaak eind 1998 bij FN in België geweest.
De Nederlandse wapenhandelaar &#8211; hij wil alleen praten op voorwaarde van anonimiteit &#8211; zegt tegen Vrij Nederland: &#8216;Ik was verbijsterd toen die P90&#8217;s in Amsterdam opdoken. Ik wil niets te maken hebben met het criminele milieu. Dat zou ik me ook niet kunnen permitteren.&#8217;
Hij zegt de mitrailleurs destijds te hebben gekocht van een &#8216;bonafide&#8217; collega-wapenhandelaar. Wie, wil hij niet zeggen. &#8216;Ik heb ze in ieder geval niet gekocht van de regering van Jordanië.&#8217;
Toen de ECD twee jaar geleden zijn administratie kwam controleren, had hij de P90&#8217;s al weer doorverkocht. &#8216;Legaal, met uitvoervergunning.&#8217; Hij wil het nog wel even controleren in de administratie. &#8216;Hebben jullie serienummers?&#8217;
Die hebben we: 015594 en 015585.
Een uurtje later belt hij terug. &#8216;Die zijn honderd procent zeker verkocht aan iemand in Zwitserland. De eerste in juli 1998, de tweede in oktober. Over de afnemer mag ik geen informatie geven. Wat er vervolgens met die wapens is gebeurd, weet ik natuurlijk ook niet.&#8217;
Ook deze handelaar bevestigt &#8211; na bestudering van de lijst met de tweehonderdtwintig door de politie in beslag genomen vuurwapens &#8211; dat er sprake is van een uitzonderlijk arsenaal. &#8216;Heel gek. Er staan dingen op waar in de reguliere handel onmogelijk aan te komen is zoals machinepistolen van Beretta en van Heckler &#038; Koch, anti-tankwapens. Dat is vrij uniek, hoor. Er zit spul bij dat alleen maar aan leger en opsporingsdiensten wordt geleverd. Het is echt verbazingwekkend.&#8217;
Op 15 september vorig jaar werd K. aangehouden. &#8216;Na een enerverende rit door de stad,&#8217; meldt het arrestatieteam. &#8216;Bij zijn arrestatie had hij enkele papiersnippers in zijn handen. Die zijn door ons ter beschikking gesteld aan het onderzoeksteam.&#8217;
Formeel wordt K. alleen verdacht van betrokkenheid bij de opslagplaats aan de Nachtwachtlaan (het appartement in kwestie werd ooit bewoond door Heineken-ontvoerder Willem H., een verdie pinkje hoger woont een Joegoslaaf wiens vriendin vorig jaar &#8216;per ongeluk&#8217; met een autobom het ziekenhuis werd ingeblazen). Maar de politie brengt hem wel degelijk in verband met nog een andere grote wapenvondst (juni 1999) in een safe house aan de Vrijheidslaan in Amsterdam.
Bij het reconstrueren van de papiersnippers kwam een handgeschreven lijstje te voorschijn met merknamen en typenummers van vuurwapens, daarachter staan bedragen variërend van duizend tot vierduizend gulden.
In de verhoren werd K. niet onmiddellijk geconfronteerd met deze lijst. Dat gebeurde pas op 22 september.
&#8216;Jullie zeggen dat er wapens en bedragen op staan. Dat klopt,&#8217; zegt hij tegen de verhorende rechercheurs. &#8216;De persoon die mij benaderd heeft om de wapens in de Nachtwachtlaan te ontladen, heb ik ook van advies gediend. Dat is verwoord in deze lijst. Ik heb een berekening voor hem gemaakt over de waarde van de partij.&#8217;
Waarop de rechercheurs (bij deze geslaagd voor de cursus verrassend verhoren) K. confronteren met een andere handgeschreven aantekening op het papiertje&#8230;
&#8216;Jullie vragen mij wat bovenaan de lijst staat. Er staat Vrijheidslaan. Dat roept bij mij geen associatie op met iets. Dit heeft niets met het lijstje wapens te maken,&#8217; zegt de verdachte.
Niet erg overtuigend. Al helemaal niet omdat er wapentuig op de lijst staat dat helemaal niet is aangetroffen op de Nachtwachtlaan. Dat lag wél op dat andere Amsterdamse adres.
</div>

Wapens van US Army en Jordanië in Amsterdam

<div class="wpg-element lead-bold">
De advocaten van de verdachte K., mr. Adèle van der Plas en mr. Herman Pieter Bakker Schut, dienden eind december een ongebruikelijk verzoek in bij de Amsterdamse rechtbank. Of de zaak tegen hun cliënt in maart achter gesloten deuren mocht worden behandeld, zonder pers en zonder publiek. Een privilege dat doorgaans is voorbehouden aan minderjarigen in het strafrecht.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Nog veel ongebruikelijker was het besluit van de rechtbank: die stemde &#8216;voorlopig&#8217; in met een geheim proces. Een toelichting op dat besluit ontbreekt, want ook deze beschikking is geheim.
&#8216;Een unicum,&#8217; zegt strafrechtgeleerde prof.mr. Theo de Roos. &#8216;Ik vind het een bedenkelijke gang van zaken.&#8217;
Wat is hier in &#8217;s hemelsnaam aan de hand?
Mr. Van der Plas is van mening dat een openbare behandeling van de zaak grote nadelige gevolgen heeft voor haar cliënt, omdat ze dan niet &#8216;alles&#8217; kan zeggen.
Wat dan niet?
&#8216;Ja, dat kan ik natuurlijk niet zeggen.&#8217;
Ze wil wél beamen dat het verzoek om beslotenheid te maken heeft met de rol die &#8216;inlichtingendiensten&#8217; in het dossier spelen. &#8216;Bij het traceren van de herkomst van de in beslag genomen wapens heeft de recherche vastgesteld dat een deel ervan afkomstig was van Noord-Amerikaanse overheidsdiensten en ook van overheidsdiensten uit Jordanië.&#8217;
Welke overheidsdiensten?
&#8216;Meer kan ik er niet over zeggen.&#8217;
Het openbaar ministerie in Amsterdam bevestigt desgevraagd dat &#8216;vermoedelijk een klein aantal wapens in gebruik is geweest bij de Noord-Amerikaanse overheid&#8217;.
Welke overheid &#8211; politie, leger, CIA? &#8211; dat weet de woordvoerder van het parket niet.
Het is nogal nevelig allemaal, maar de vage omtrekken van een Mink-gate beginnen zich af te tekenen.
Op 1 juni vorig jaar vond de Amsterdamse politie in een woning aan de Vrijheidslaan een enorm arsenaal zware wapens, waaronder een partij raketwerpers. Geen kinderachtig spul, maar oorlogstuig.
Puur toeval, volgens het korps. Een agent was een kijkje gaan nemen in de woning nadat de benedenburen hadden geklaagd over wateroverlast.
Op 1 september was het opnieuw raak. Dit keer in een appartement aan de Nachtwachtlaan, waar de politie stuitte op een enorme hoeveelheid automatische geweren met laservizier, pistolen, revolvers, kogelvrije vesten, springstoffen (semtex) en James Bond-achtig wapentuig zoals schietparaplu&#8217;s, dodelijke vuurwapens verpakt in een vrolijk gekleurd regenboog-dessin. Plus een flinke hoeveelheid XTC-pillen.
Ook nu weer zou het om een &#8217;toevalstreffer&#8217; gaan, opnieuw na klachten over &#8216;wateroverlast&#8217; van de benedenburen.
Op 18 september arresteerde de politie Robert Mink K. in verband met beide wapenvondsten.
Dat van die lekkende kranen was natuurlijk onzin.
De Criminele Inlichtingendienst (CID) van de Amsterdamse politie was gewoon getipt door de Binnenlandse Veiligheidsdienst, maar dat kon het korps natuurlijk niet aan de grote klok hangen. 
De BVD was al geruime tijd bezig met een onderzoek naar K. De geheime dienst was om meerdere redenen geïnteresseerd geraakt in de vroegere commando. In de eerste plaats om zijn nooit opgehelderde rol in de IRT-affaire. Maar ook vanwege zijn betrokkenheid bij de wapenhandel en zijn mogelijke corrumptieve contacten in het overheidsapparaat. De BVD verbaasde zich nogal over het feit dat K., ondanks een eerdere stevige veroordeling wegens wapenhandel, niet in de gevangenis terecht was gekomen.
Zo kwam de geheime dienst de twee wapenopslagplaatsen in Amsterdam op het spoor, die vermoedelijk vooral dienst deden als &#8217;toonzaal&#8217; van de criminele organisatie rond Robert Mink K., waar potentiële afnemers de waar konden keuren.
Inmiddels heeft de BVD haar onderzoek naar de handel en wandel van K. op een laag pitje moeten zetten. Ze mogen het Landelijk Recherche Team niet voor de voeten lopen. Dat probeert nu al een paar jaar zonder veel succes de vele losse eindjes van de IRT-affaire te ontrafelen.
Vorig jaar juni kwam de commissie-Kalsbeek met zware beschuldigingen tegen Mink K. Hij zou een spin in het web geweest zijn bij de invoer van minstens 15.000 kilo cocaïne met behulp van corrupte Nederlandse overheidsdienaren. Gedwongen door deze onthullingen dook het LRT met hernieuwde belangstelling in de criminele carrière van K. De Tweede Kamer eiste van minister Korthals van Justitie dat deze zaak tot op de bodem zou worden uitgezocht. Het in de versukkeling geraakte LRT-onderzoek werd onder leiding van een nieuwe officier van justitie weer opgepakt.
Omdat de BVD na de onthullingen uit het rapport-Kalsbeek moeilijk kon gaan zitten wachten tot er werkelijk een kraan zou lekken, werd de harde intelligence over de woningen aan de Nachtwachtlaan en de Vrijheidslaan via een tip aan het Amsterdamse korps toegespeeld. Op een presenteerblaadje.
Alles wat met Mink K. te maken heeft, gebeurt achter gesloten deuren. Hij onderhandelde in l998 met de Amsterdamse officier van justitie Fred Teeven over een straf voor een ander delict &#8211; over betrokkkenheid bij drugs en semtex &#8211; dan waarvoor hij nu is opgepakt. Hij hoefde, onder andere, voorlopig niet naar de gevangenis als hij bereid was om &#8216;informatie&#8217; te verstrekken. De deal, die officieel geen deal mocht heten van minister Korthals, ging uiteindelijk niet door. Maar dat kwam omdat de bewindsman daar zelf een stokje voor stak. De leden van de Tweede Kamer die vervolgens om opheldering vroegen, werden door Korthals vertrouwelijk ingelicht. Het gevolg daarvan is, dat ze in het openbaar de minister over deze geheime overeenkomst met Mink K. niet meer ter verantwoording kunnen roepen.
De Tweede Kamer is dus monddood gemaakt. Nu krijgt diezelfde Mink K. in Amsterdam een geheim proces. Dat kan niet zijn omdat er gevreesd wordt voor zijn leven. In het verleden werden altijd creatieve oplossingen gevonden, bijvoorbeeld voor bedreigde getuigen, om rechtszittingen openbaar te houden.
Alleen als de staatsveiligheid in gevaar is gaan de deuren dicht.
Maar is dat in het licht van de onthullingen van de commissie-Kalsbeek over de IRT-affaire op zijn plaats?
</div>

Geheim proces! Mink-gate

<div class="wpg-element lead-bold">
Robert Mink K. &#8211; een van de hoofdrolspelers in het IRT-drama en vermeend kopstuk van de misdaadorganisatie Delta &#8211; had tot kort geleden weinig te vrezen van justitie. Hij hoefde een straf van zes jaar en acht maanden wegens handel in wapens en drugs niet uit te zitten. Pas nu wordt duidelijk waarom niet. Eind vorig jaar betaalde hij het openbaar ministerie in Amsterdam een miljoen gulden in ruil voor zijn vrijheid. Deze prettige regeling moest natuurlijk wel geheim blijven. Minister Korthals heeft nog wat uit te leggen.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Nederland leek wel een narcostaat. Vier maanden geleden zorgde de commissie-Kalsbeek voor de zoveelste krachtige naschok van de IRT-affaire. De onthulling over de heimelijke invoer van vijftienduizend kilo cocaïne met behulp van corrupte opsporingsambtenaren zorgde voor grote beroering bij het parlement en in justitieel Nederland. Er was ook verontwaardiging over het bericht dat een officier van justitie in Amsterdam het op een akkoordje wilde gooien met of all people het criminele brein achter dit onthutsende dubbelspel, Robert Mink K.
Minister Korthals van Justitie stelde de Tweede Kamer wat dat laatste betreft gerust. Er bestond geen &#8216;deal&#8217; tussen het openbaar ministerie en K. Volgens de minister waren er alleen wat voorbereidende gesprekken gevoerd die uiteindelijk tot niets hadden geleid. Geen overeenkomst dus.
En dat K. die eerder opgelegde vrijheidsstraf van bijna zeven jaar nog niet hoefde uit te zitten, was een puur beleidsmatige kwestie. Omdat de zevenendertigjarige ex-commando protest had aangetekend bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tegen zijn veroordeling, had justitie in Amsterdam besloten die uitspraak eerst maar eens af te wachten voordat ze hem opborgen.
Toch is dat maar de helft van het verhaal.
Bij het Meldpunt Ongebruikelijke Transacties in Zoetermeer, de financiële alarmcentrale van het Nederlandse opsporingsapparaat vanwaar uit het criminele betalingsverkeer in kaart wordt gebracht, kwam eind vorig jaar een opmerkelijke signalering binnen. In november meldde een bank dat een cliënt, van wie bij de afdeling interne veiligheidszaken bekend was dat hij in verband werd gebracht met handel in wapens en drugs, zojuist een vorstelijk bedrag had overgemaakt naar een rekening van het openbaar ministerie in Amsterdam. Het ging om een miljoen gulden rond.
Inderdaad, een opmerkelijke transactie, dachten ze in Zoetermeer. Waarom had Robert Mink K. &#8211; een van de hoofdrolspelers uit het IRT-drama en vermeend topman van de misdaadorganisatie Delta &#8211; in &#8217;s hemelsnaam een bedrag met zes nullen gestort op rekening van de openbare aanklager, de natuurlijke vijand van iedereen die zich in de onderwereld beweegt?
Normaal gesproken zou het meldpunt alle bijzonderheden zo snel mogelijk hebben doorgespeeld naar &#8211; in dit geval &#8211; de financiële recherche van de Amsterdamse politie. Deze curieuze transactie was op z&#8217;n minst een nader onderzoek waard.
Maar zover kwam het niet.
Kort nadat de bank van K. alarm had geslagen, deed het Amsterdamse parket een dringend beroep op het meldpunt om op geen enkele manier ruchtbaarheid te geven aan deze overboeking. En zeker niet aan de politie. Over de reden daarvan wilde het openbaar ministerie niet in details treden, maar de boodschap werd goed verstaan in Zoetermeer: deze ongebruikelijke transactie moest geheim blijven. De melding van de bank strandde waar ze was binnengekomen. Discretie verzekerd.
In het debat over het opzienbarende rapport van de commissie-Kalsbeek wist minister Korthals met een handig woordenspel te verhinderen dat de volksvertegenwoordiging alsnog een big deal van de kwestie maakte. Want een predeal is immers geen echte deal. In het openbare debat werd met geen woord gerept over de betaling van een miljoen gulden. Een transactie die hoorde bij de afspraken tussen officier van justitie mr. F. Teeven en Mink K.
Begin vorig jaar zat K. een paar weken in een Belgisch huis van bewaring. Hij werd daar vastgehouden in verband met zijn betrokkenheid bij een corruptieaffaire. K. zou tegen betaling vertrouwelijke opsporingsinformatie hebben gekocht van een aan coke verslaafde justitieambtenaar uit Brussel. In zijn cel kreeg hij al snel bezoek van Teeven die hem vroeg informant te worden. In ruil voor criminele wetenswaardigheden over de handel in wapens en drugs, zo luidde het aanbod, kon K. rekenen op een milde justitiële behandeling in Nederland.
Het klikte tussen de officier en de vroegere commando. Nadat K. na veertien dagen voorlopige hechtenis weer op straat stond, spraken ze nog een keer of tien met elkaar, altijd in het diepste geheim. Welke informatie K. verstrekte, is niet te achterhalen, maar w&lsquor;l wat officier van justitie Teeven daartegenover stelde. Dat staat zwart op wit.
Zo was het openbaar ministerie bereid om alle criminele feiten uit Mink K.&#8217;s verleden &#8211; met uitzondering van eventuele levensdelicten &#8211; door de vingers te zien. Ook hoefde hij zijn straf voorlopig niet uit te zitten, in afwachting van de procedure bij het Europees Hof in Straatsburg.
K. moest wel beloven dat hij zijn straf alsnog zou gaan uitzitten indien het Europees Hof het vonnis in stand zou laten. Maar die uitspraak zou nog jaren op zich laten wachten. Intussen mocht hij zich niet bezondigen aan nieuwe strafbare feiten en moest hij optreden als deep throat ten behoeve van het openbaar ministerie. Afgesproken werd dat K. een miljoen gulden zou storten op een rekening van het Amsterdamse parket. Dat geld zou hij kwijt zijn als hij zich niet aan de afspraken hield. November vorig jaar maakte Mink K. het verlangde miljoen over, waarmee de prettige regeling, een deal die geen deal mag heten, werd bekrachtigd.
De commissie-Kalsbeek gooide roet in het eten door het onderonsje tussen Teeven en K. naar buiten te brengen. De Kamer sprak er unaniem schande van en de minister had ook al geen goed woord over voor de verrichtingen van de Amsterdamse officier. Hij zou zulke verregaande afspraken &#8216;met dit soort mensen&#8217; zeker niet hebben goedgekeurd, zei Korthals ferm.
En aan die gekke Amsterdamse gewoonte om langgestraften vrij rond te laten lopen in afwachting van uitspraken van het Europees Hof beloofde de minister onmiddellijk een einde te maken. Voor K. had dat overigens geen dramatische gevolgen. Hij werd niet alsnog meteen vastgezet in verband met de eerder opgelegde straf omdat justitie zich &#8216;gebonden&#8217; achtte aan de gedane toezegging.
Hoezo geen deal?
Inmiddels zit de oud-commando toch achter slot en grendel. De man met wie officier Teeven een halfjaar geleden nog zaken meende te kunnen doen, werd drie weken geleden door de politie aangehouden in verband met de vondst van een enorm wapenarsenaal in een leegstaande woning in Amsterdam. Behalve pistolen werden daar raketwerpers, schietparaplu&#8217;s, automatische geweren met laserrichters en springstof aangetroffen.
Of deze nieuwe strafbare feiten verrekend zullen worden met het miljoen dat Mink K. vorig jaar naar het openbaar ministerie overmaakte, is niet bekend. De woordvoerder van het parket Amsterdam wil geen vragen beantwoorden over deze ongebruikelijke transactie. &#8216;Uw lezing klopt niet,&#8217; is het enige dat hij kwijt wil. Wat er dan niet klopt, laat hij &#8211; ook na herhaald aandringen &#8211; in het midden.
</div>