Jettens nachtmerrie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Amber Wiznitzer en Teun van de Keuken

<div class="lead">
De terreurgroep van Osama bin Laden heeft miljoenen verdiend met de handel in bloeddiamanten uit Sierra Leone. Een van de tussenpersonen, Aziz Nassour, profiteerde daar ruimschoots van. Hij is dezelfde Libanese zakenman die er, samen met nog enkele anderen, van werd verdacht de ABN Amro in Amsterdam te hebben opgelicht voor ruim vierenzestig miljoen dollar. Een VN-reconstructie.
</div>
<div class="info-box">
Een noot vooraf: na publicatie van dit artikel bleek dat de bronnen waarop onderzoeksjournalist Douglas Farah zich baseerde, ondeugdelijk zijn. <a href="https://www.vn.nl/handboek-husken-de-grande-dame-van-de-nederlandse-misdaadjournalistiek">Hier vertelt Marian Husken er meer over.</a>
</div>
&#8216;Diamonds are a girl&#8217;s best friend&#8217; – maar ook terroristen, zoals Osama bin Laden, houden van deze kostbare edelstenen. Met diamanten kun je wapens, explosieven en chemicaliën aanschaffen en drugs verhandelen. Ze zijn een handige financiële levensader voor een rebellenleger of een terreurnetwerk als Al Qaeda. Meteen na 11 september 2001 zijn wereldwijd hun vermeende banktegoeden bevroren. Uit een zojuist verschenen rapport van de Verenigde Naties blijkt dat beslag is gelegd op 103,8 miljoen dollar van islamitische &#8216;welzijnsorganisaties&#8217;. De helft van dit bedrag wordt toegeschreven aan Al Qaeda. Deze terreurgroep heeft alleen meer bronnen van inkomsten. Zoals de in- en verkoop van illegale diamanten.
Vanaf 1998 slaagden naaste medewerkers van Bin Laden erin miljoenen te verdienen met de handel in &#8216;bloeddiamanten&#8217; uit Sierra Leone. De topterroristen – ze staan op de FBI-lijst van &#8217;22 most wanted men&#8217; – kochten de ruwe stenen ver onder de marktwaarde, om ze in Europa met grote winsten van de hand te doen. Een van de centrale figuren bij de verkoop van Al Qaeda-diamanten is de Libanese zakenman Aziz Nassour. Hij is een telg uit een omvangrijke familie die handelt in alles wat los en vast zit, inclusief diamanten. Nassour heeft een aantal bedrijfjes, waaronder – tot voor kort – een firma die gevestigd was in het Antwerpse diamantkwartier. Hij is ook in Nederland geen onbekende. Leden van de familie Nassour werden er in de jaren negentig van verdacht dat zij de ABN Amro in Amsterdam hadden opgelicht voor ruim vierenzestig miljoen dollar.
<h3>Sarphatistraat</h3>
Nassours familie maakte vanaf midden jaren tachtig gebruik van een geheime coderekening bij het &#8216;diamantfiliaal&#8217; van de ABN Amro aan de Amsterdamse Sarphatistraat. De Nassours kozen de ABN Amro uit omdat de rekeningen anoniem waren en de bank al sinds de jaren zeventig wereldwijd de grootste kredietverstrekker in de diamantindustrie is. Ze waren dan ook niet de enige Antwerpse handelaren in edelstenen die de weg naar Amsterdam vonden.
Halverwege de jaren negentig ontstond bij het filiaal aan de Sarphatistraat een enorm schandaal. Bij een intern onderzoek was gebleken dat in totaal honderdtachtig miljoen gulden was verdwenen. Vier bankemployés werden als schuldigen aangewezen. Maar in december 2001 stelden de rechters vast dat de werknemers niet veel viel te verwijten. Het geld werd nooit teruggevonden. Twee verdachten werden vrijgesproken, de anderen kregen een kleine werkstraf.
Volgens de ABN Amro-werknemers waren de echte schurken de &#8216;anonieme&#8217; rekeninghouders geweest, onder wie de Nassours. In opdracht van hun cliënten hadden de ABN&#8217;ers aan de Sarphatistraat astronomische bedragen van de ene rekening naar de andere gesluisd. Dat blijkt uit strafdossiers. Diamanthandelaren noch andere rekeninghouders hoefden zich bekend te maken. De accountantmanagers herkenden hen aan hun stem en alleen het noemen van een nummer was genoeg om zeer grote bedragen van rekening te laten wisselen. Dat gebeurde dan onder de cryptische vermelding &#8216;from one of our clients&#8217;.
De cliënten die het creatiefst gebruik hadden gemaakt van hun coderekening waren de Nassours. De ABN Amro-medewerkers beloonden hun kredietaanvragen keer op keer. Het was niet voor niets dat de familie van Aziz zoveel vertrouwen kreeg. De employés was verteld dat ze in het bezit waren van een belangrijk onderpand: hun diamanten, en in het bijzonder een gigantisch duivenei van 261 karaat, afkomstig uit de binnenlanden van Congo. De waarde van de reuzenedelsteen werd geschat op vijfentwintig miljoen dollar. De Nassours hadden de steen verzekerd voor zo&#8217;n honderd miljoen dollar. De assurantiemaatschappij had daarvoor wel geëist dat de diamant goed beveiligd moest worden. De firma ging akkoord met de keuze van de Nassours: de kluis van de ABN aan de Amsterdamse Sarphatistraat.
Later, tijdens het justitiële onderzoek, bleek curieus genoeg dat de steen daar nooit had gelegen en dat de managers louter op de mooie praatjes van de Libanezen en hun werknemers waren afgegaan.
De Nassours vertelden, aldus de Amsterdamse accountmanagers, dat ze hun pronkstuk wilden verkopen aan de sultan van Katar. Maar daarvoor moest eerst de neef van de oliesjeik worden &#8216;bewerkt&#8217; en beloond. Het geld moest gestort worden op Londense tussenrekeningen. Ook om andere zakelijke redenen moesten er via Londen – en daarna naar elders in de wereld – bedragen worden overgemaakt. Ruim zevenhonderdduizend dollar werd bijvoorbeeld geboekt op een rekening met de intrigerende referentie &#8216;imam overseas&#8217;.
Toen de betrokken rekeninghouders (schoonfamilie) later door de politie werden ondervraagd waar dit geld was terechtgekomen, bleven ze het antwoord schuldig. Een begunstigde die miljoenen op zijn conto kreeg bijgeschreven, zei letterlijk: &#8216;Ik moet u zeggen dat ik wel vaker geld ontvang dat door een ander is gestort. Als ik van u geld te goed heb en iemand anders stort het, ziet u een andere naam staan.&#8217;
De ABN Amro-accountmanagers waren intussen knap zenuwachtig geworden. Ze hadden, om de Libanese diamanthandelaren te vriend te houden, stiekem geld geleend van andere coderekeninghouders. Ze stopten het ene gat met het andere en hadden gedacht dat het wel goed zat met de Nassours. Maar de schuld aan de bank liep inmiddels in de miljoenen.
Een van de ABN Amro-werknemers zocht daarom de Nassours op in Beiroet (&#8216;op eigen kosten&#8217;). Hij sprak daar met Aziz en zijn broer Khalil over zijn zorgen. Vervolgens ging hij in Antwerpen nogmaals bij Khalil Nassour langs. De bankemployé keerde enigszins gerustgesteld terug met een schuldbekentenis voor zijn &#8216;schaduwboekhouding&#8217; en een zakje &#8216;diamanten&#8217;, waarvan de waarde later door een deskundige op zo&#8217;n vijfhonderd gulden werd geschat. Opnieuw was hij dus bij de neus genomen.
Aziz Nassour zelf werd nooit door de Vlaamse of Nederlandse politie over de geldtransacties gehoord, hoewel hij indertijd regelmatig in Antwerpen werd gesignaleerd. Andere leden van de uitgebreide clan werden wel op verzoek van de Nederlandse opsporingsambtenaren in België ondervraagd. Maar ook zij hielden zich van den domme over de verdwenen miljoenen.
<h3>De banden met Al Qaeda</h3>
Douglas Farah, een zeer goed ingevoerde journalist van The Washington Post, had de wereldprimeur. Hij meldde op 2 november 2001 dat Bin Ladens Al Qaeda-strijders hun kas spekten met de illegale verkoop van diamanten. Afgelopen week bracht ook een speciale commissie van de Verenigde Naties een rapport uit over de financiële bronnen van Al Qaeda. Ook zij vreest dat de terroristen geld verdienden met de in- en verkoop van illegale edelstenen.
Maar Farah was vorig jaar al verder met zijn onderzoek. Hij vond uit dat het ging om diamanten uit Sierra Leone. En wie was een van de opkopers van de diamanten en zorgde ervoor dat ze in de bovenwereld terechtkwamen? Aziz Nassour.
Farah beriep zich voor zijn informatie op bronnen bij Amerikaanse en Europese inlichtingendiensten. Al Qaeda had verwacht dat na de aanslagen haar kapitaal zou worden geblokkeerd. En wat is er in dat geval handiger dan zulke waardevolle stenen achter de hand te hebben: diamanten kun je makkelijk smokkelen. Detectiepoortjes gaan niet af als je er met edelstenen doorheen loopt. Honden ruiken ze niet.
Afgelopen zomer waren er volgens Farah plotseling veel meer diamanten op de wereldmarkt verhandeld dan voorheen. Een goed ingevoerde handelaar bevestigde Farahs verhaal tegenover persbureau Reuters: &#8216;De weken voor de aanslag was iemand volop stenen aan het kopen. De prijzen stegen met zo&#8217;n dertig procent.&#8217;
Ook de Oostenrijkse econoom Friedrich Schneider signaleerde deze nieuwe inkomstenbron voor Bin Laden en zijn terroristische organisatie. Schneider, die al jarenlang de geheime financieringsfondsen van burgeroorlogen onderzoekt, zei voor de Duitse televisie: &#8216;Al Qaeda beschikt in Afrika over een goed netwerk van terreurcellen.&#8217; Ook legde Schneider uit hoe makkelijk het is om via de illegale diamanthandel geld wit te wassen.
Deskundigen van de Verenigde Naties hadden afgelopen jaren rapporten uitgebracht over de lucratieve smokkel van &#8216;bloeddiamanten&#8217; (ruwe stenen uit conflictgebieden) en het ontduiken van de door de VN uitgeroepen importverboden. Afrikaanse krijgsheren en corrupte overheden verkochten diamanten om hun gewelddadige strijd te financieren. In landen als Sierra Leone, Liberia, Angola en Kongo vonden onoorbare praktijken plaats. Met het aannemen van een resolutie wilden de Verenige Naties dat er maatregelen werden getroffen tegen verdachte handelaren, politici en rebellen. Ze werden bestempeld tot persona non grata in deze regio. En welke bekende diamanthandelaar komen we op de recentste zwarte lijst van de VN tegen? Juist: Aziz Nassour.
<h3>De wolven</h3>
Aziz Nassour was volgens The Washington Post de rechterhand van de Senegalees Ibrahim Bah, spin in het web van de diamanthandel tussen Sierra Leone en leden van terroristische organisaties als Hezbollah en Al Qaeda. Hij had van oudsher goede contacten in het fundamentalistische milieu.
Ibrahim Bah vocht begin jaren tachtig, evenals Osama bin Laden, tegen het Sovjetleger in Afghanistan. Hij kreeg eerder een militaire training in kampen in Libië. Aan de zijde van Hezbollah streed hij tegen de Israëliërs. Eind jaren tachtig keerde Bah terug naar West-Afrika om de rebellen in Liberia en Sierra Leone te helpen bij hun strijd tegen de machthebbers. Uit die tijd stammen zijn nauwe banden met de huidige Liberiaanse president Charles Taylor en Foday Sankoh, de oprichter van het gevreesde RUF (Revolutionary United Front) in Sierra Leone.
Sankohs mannen maken al vier jaar lang de dienst uit in de diamantmijnen. Na het recente bestand tussen rebellen en regering werden meer diamanten gewonnen dan ooit tevoren. Volgens VN-onderzoekers verkocht het RUF in 1999 voor zo&#8217;n vijfenzeventig miljoen dollar aan &#8216;bloeddiamanten&#8217;, waarvan ze zo&#8217;n tien procent in eigen zak staken. De Liberiaanse president Charles Taylor en &#8216;makelaar&#8217; Ibrahim Bah zouden volgens de VN meedelen in de winst.
De contacten tussen Bah, Nassour en zijn Antwerpse zakenvriend Samih Ossailly enerzijds en Al Qaeda anderzijds verliepen via Bin Ladens topadviseur Abdullah Ahmed Abdullah. De mannen ontmoetten elkaar drie jaar geleden in de Liberiaanse hoofdstad Monrovia, en later in Sierra Leone. In aanwezigheid van Bah beloofden de RUF-rebellen zaken te doen met de Al Qaeda-man (al wisten zij op dat moment niet dat hij in die hoedanigheid contact met hen zocht). Een paar weken later werden andere Al Qaeda-leden, Ahmed Khaldan Ghailani en Fazul Abdulla Mohammed, in Liberia gesignaleerd. (Zowel Abdullah als Ghailani en Mohammed staan op dit moment op de lijst van meest gezochte terroristen die de Verenigde Staten hebben opgesteld.)
De getrouwen van Bin Laden ontvingen in ruil voor zesenzestigduizend dollar een zakje met ruwe diamanten van RUF-commandant Sam Bockerie, alias De Muskiet. Bah, Ossailly en Nassour werden voor hun bemiddeling bij deze &#8216;Al Qaeda&#8217;-transacties goed beloond. De zaken gingen zo voorspoedig dat de handelaren in januari 2000 zelfs samen een huis huurden in Monrovia.
Volgens insiders opereerde Aziz Nassour in die periode onder de codenaam Alpha Zulu. Hij zou in direct contact staan met de Al Qaeda-leden Ghailani en Fazul en ook met de RUF-rebellen. Hij vroeg hun de diamantproductie op te voeren. &#8216;Generaal Bah had Nassour naar Monrovia gestuurd om met ons daarover te praten omdat het erg belangrijk was,&#8217; vertelde een lokale anonieme bron The Washington Post.
Vaststaat dat Aziz Nassour bemiddelde tussen RUF en Al Qaeda. Maar hij zou de terroristen ook nog op een andere manier geholpen kunnen hebben. Via zijn Antwerpse netwerk zou hij ook ruwe diamanten hebben kunnen laten bewerken. Het is in ieder geval zeker dat een paar maanden voor de aanslagen in New York de diamantmarkt in België werd overspoeld met stenen uit Sierra Leone.
Het verhandelen van smokkeldiamanten is niet makkelijk. Als de Hoge Raad van de Diamant erachter komt dat haar leden tegen de beroepscode handelen, worden ze meteen uit het gilde van diamantbewerkers en -handelaren gestoten. Maar naast de vele eerlijke handelaren in Antwerpen zijn er altijd &#8216;wolven&#8217; die bereid zijn om ook &#8216;niet koosjere&#8217; stenen te slijpen en te verhandelen. Met deze &#8216;onderzeeërs&#8217; kunnen namelijk superwinsten worden gemaakt.
Het is daarbij wel oppassen geblazen.
In Antwerpen hadden ze eind vorig jaar ook The Washington Post gelezen en begonnen journalisten te graven naar de activiteiten van Aziz Nassour. De woordvoerder van de Hoge Raad, Youri Steverleynck, reageerde in De Standaard enigszins aangebrand toen hij door verslaggevers geconfronteerd werd met de verhalen over de Libanees. Het was allemaal onzin. Hij kende geen Nassour, althans, die naam kwam niet voor op de ledenlijst van de Diamantbeurs. Vervolgens confronteerden de journalisten van Mao-magazine – een internetkrant die veel justitieschandalen ontrafelt – hem met zijn eigen Kompass Diamonds Belgium 1999. In deze editie van het handboek van handelaren stond A. Nassour nog wel vermeld. Dat was voor Steverleynck meteen reden om nader onderzoek te doen &#8216;want de legale diamanthandel doet er alles aan om zijn blazoen zuiver te houden&#8217;.
Steverleynck, afgelopen week: &#8216;De naam van Nassour kwamen we uiteindelijk tegen in 1999, in een slapende vennootschap. We zagen, toen we nog dieper spitten, dat hij zo&#8217;n tien jaar geleden nog wel veel handelde. We zijn vervolgens naar een onafhankelijke instantie gestapt, het parket in Antwerpen, met het verzoek hiernaar te kijken. Ook de Artesia-bank was gealarmeerd door de berichtgeving in de media. Het is een gerenommeerde instelling met, net als de ABN Amro, een diamantdivisie. Toen Artesia de naam van Nassour tegenkwam bij enkele, vermoedelijk dubieuze, geldtransacties, zijn ook die gemeld bij justitie.&#8217;
<h3>Een brief van ABN Amro</h3>
De partij die voorlopig met de grootste strop blijft zitten in het verhaal rond Nassour is de ABN Amro-bank. De schuld bij het diamantfiliaal aan de Sarpatistraat moest als niet invorderbaar worden afgeboekt. Naar aanleiding van de verdwenen miljoenen werd de dienstverlening aan particulieren wel gereorganiseerd.
Het liefst wilde de ABN Amro nooit meer iets over dit schandaal horen. Maar vorig jaar verscheen een kritisch rapport over het verband tussen de handel in bloeddiamanten uit conflictgebieden zoals Sierra Leone en de rol van financiële instellingen daarbij. Het onderzoek werd gedaan door het Nederlands Instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZa) en de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemeningen (Somo). Ook in dit rapport werd ingegaan op de financieringsmogelijkheden die het bankfiliaal aan de Sarphatistraat bood aan diamanthandelaren en de fraude die dat teweegbracht.
Peter Gross – hoofd van de International Diamond Division in de Antwerpse Pelikaanstraat die ook alle andere ABN Amro-kantoren in de wereld van advies moet voorzien over de financiering van diamanten – was hier niet gelukkig mee. Die Amsterdamse afdeling heeft niets van doen met waar wij ons mee bezighouden, zei hij in een reactie op dat rapport. &#8216;Wij doen zaken met grote firma&#8217;s. Illegale en conflictdiamanten vormen maar een klein deel van de handel en voor zover wij weten houden onze cliënten zich daar niet mee bezig.&#8217; ABN Amro stuurde wel een brief aan haar rekeninghouders waarin staat dat de instelling &#8216;verwacht&#8217; dat de cliënten zich &#8216;niet met illegale handel bezighouden&#8217;.
Jochem van de Laarschot, woordvoerder ABN Amro in Amsterdam, benadrukt dat de diamanthandel een kleine wereld is. &#8216;Iedereen kent elkaar en heeft er belang bij om de zaken zuiver te houden. Om de illegale handel tegen te gaan, wordt er tegenwoordig gewerkt met herkomstcertificaten.&#8217;
Maar waterdicht is het systeem blijkbaar nog niet, gezien de vermoedens die de VN nu uitspreekt over de illegale diamantenhandel van Al Qaeda. De wereldwijd opererende banken beschikken bovendien niet over een gemeenschappelijke zwarte lijst van cliënten met wie geen zaken moeten worden gedaan. De &#8216;wolven&#8217; kunnen dus makkelijk van de ene financiële instelling naar de andere overstappen.
<h3>Tweedehands auto&#8217;s</h3>
Hoe is het de hoofdfiguren van dit verhaal verder verlopen?
Diamantmakelaar Ibrahim Bah werd eind vorig jaar door journalisten van Associated Press opgespoord. Hij verbleef in de hoofdstad van Burkina Fasso, Ouagadougou, en speelde de vermoorde onschuld. Bloeddiamanten? Nooit van gehoord. RUF-rebellen? Kende hij niet. Bin Ladens Al Qaeda? Nooit contact mee gehad. Hij was bezig een zaak in tweedehands auto&#8217;s op te zetten, om veiligheidsredenen wilde hij niet zeggen waar.
Volgens rapporten van een commissie van experts van de VN uit april en november 2001 is Nassour actief in de Rwandese stad Kigali en ook in het Kongolese Kisangani, waar hij bekend staat als &#8216;handelaar in conflictdiamanten&#8217;. Het familiebedrijf Diamonds For Ever in Antwerpen is failliet.
Aziz Nassour verblijft op dit moment in Beiroet. We hebben hem om commentaar gevraagd via de voicemail van zijn Belgische gsm. Maar tot nu toe heeft hij niet teruggebeld. Niet zo verwonderlijk, want het Antwerpse parket heeft inmiddels zijn maatje Samih Ossailly opgepakt. Die zit al drie maanden in voorarrest. Woensdag 21 mei nam het openbaar ministerie in Antwerpen bij de Artesia-bank belastende documenten over Nassours zakendoen in beslag.

Harm Ede Botje

Marian Husken

Diamanten voor Al Qaeda

<div class="wpg-element paragraph">
In de jaren tachtig was Zimbabwe de trots van Afrika en een lieveling van westerse hulpverleners. Nu is het land failliet. President Robert Mugabe is uitgegroeid tot een dictator. In de televisiedocumentaire &#8216;De vrienden van Mugabe&#8217; blikken zijn voormalige strijdmakkers terug op de mislukte revolutie. Terwijl het land instort, proberen ze antwoord te vinden op de vraag: waar ging het mis?
De filmploeg logeert in een mooie villa die ligt aan een lommerrijke laan in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Het gras is geknipt, in de tuin groeien tientallen verschillende bloemen, de palmbomen geven een aangename schaduw. Tot kort geleden woonde in dit huis een blanke boer en zijn familie. Hij werd een paar maanden geleden doodgeschoten in een politiebureau, toen hij verhaal wilde halen over de bezetting van zijn land door de &#8216;oorlogsveteranen&#8217;. Sindsdien staat het huis leeg.
Aan een tafel in de tuin, onder een grote boom, worden de oude vrienden en medestrijders van president Robert Mugabe geïnterviewd. De zware ijzeren poort gaat tijdens de gesprekken op slot. De bewaker let op dat er geen politie langskomt. Buitenlandse journalisten worden door Mugabe beschouwd als &#8216;geheim agenten&#8217; en &#8216;spionnen&#8217; en kunnen op grond van een nieuwe wet tot twee jaar gevangenisstraf worden veroordeeld.
Zimbabwe is een angstig land geworden. Relschoppers van president Mugabes jongerenbeweging intimideren leden van de oppositiepartij Movement for Democracy (MDC). Hierbij zijn tientallen doden gevallen. Maar het staatshoofd wil koste wat het kost aan de macht blijven, ook al blijkt uit opiniepeilingen dat twee derde van de bevolking zich van hem heeft afgekeerd. Mochten zijn tegenstanders de verkiezingen dit weekeinde winnen, dan wordt gevreesd voor een staatsgreep. Want daarmee dreigde de legertop al een paar maanden geleden.
Mugabes oude vrienden zien het verval van de onafhankelijke staat Zimbabwe waarvoor zij jarenlang gevochten hebben met lede ogen aan. &#8216;Mijn dromen liggen aan diggelen. Ik ben altijd een positief mens geweest, maar ik heb mijn optimisme verloren,&#8217; zegt Edgar Tekere. Hij trok in 1980 samen met Mugabe de toenmalige hoofdstad Salisbury binnen, toegejuicht door duizenden enthousiaste landgenoten. Ze sliepen tijdens de jaren in het oerwoud in dezelfde hut, en samen zaten ze in de gevangenis. &#8216;Toen we nog vrijheidsstrijders waren,&#8217; zegt Tekere, &#8216;hadden we een gemeenschappelijke droom. Zimbabwe moest een vrij, democratisch, socialistisch land worden. We wilden meer gelijkheid, en een betere spreiding van de welvaart.&#8217;
Wilfred Mhanda had dezelfde idealen. Hij was commandant aan het Mozambikaanse front en leerde Mugabe in 1976 persoonlijk kennen. &#8216;Een onafhankelijk Zimbabwe was voor mij precies het tegengestelde van het repressieve Rhodesië dat ik als jongeman had leren kennen,&#8217; zegt Mhanda. &#8216;De haat tegen de zwarten was groot. We werden letterlijk geblokkeerd in onze ontwikkeling door het racisme. We gingen ervan uit dat vrijheid betekende dat iedereen zich zou kunnen ontwikkelen naar eigen kunnen.&#8217;
In zijn eerste televisietoespraak na de onafhankelijkheid in 1980 kwam Mugabe over als een vergevingsgezinde leider. &#8216;Al vocht ik gisteren tegen jullie als een vijand, vandaag zijn jullie een vriend geworden,&#8217; zei hij tegen de blanke verliezers van de oorlog. &#8216;Al haatten jullie mij gisteren, vandaag kunnen jullie niet om de liefde heen die jullie met mij verbindt en mij met jullie.&#8217; Niets leek een zonnige toekomst van Zimbabwe in de weg te staan, dacht ook de Nederlander Paul Staal, die directeur was van de ontwikkelingsorganisatie Novib in Zimbabwe. Staal: &#8216;Ik had grote verwachtingen van Mugabe. Hij zei dat de onrechtvaardigheden uit het verleden ongedaan gemaakt zouden worden. Dat was zijn verkiezingsbelofte en wij geloofden dat hij daartoe in staat was.&#8217;
Zimbabwe was de lieveling van de donoren. Hulpverleners stonden in de rij met projecten en geld. Westerse regeringen waren gecharmeerd van de jonge leider. Toen Mugabe Groot-Brittannië bezocht, werd hij ontvangen door de hele koninklijke familie. Prins Charles kwam er zelfs voor terug van een buitenlands bezoek.
Linkse intellectuelen hoopten dat de revolutie in Zimbabwe wel zou slagen in tegenstelling tot die in Cuba of Nicaragua en eerder in China en de Sovjet-Unie.
Maar wie destijds beter had gekeken, kon weten dat het al vanaf het begin fout ging. De droom van een gelijk en vrij Zimbabwe werd vanaf het allereerste moment door Mugabe opgeofferd aan zijn persoonlijke honger naar macht.
James Chikerema is een neef van de president. Ze gingen samen naar school en hoedden het vee in hun geboortedorp. Hij omschrijft Mugabe als een &#8216;in zichzelf gekeerde man&#8217; die &#8216;moeilijk om kan gaan met anderen&#8217;.
Chikerema was al sinds 1955 actief in de bevrijdingsstrijd. Hij laat trots de ingelijste AK47 zien die hij destijds gebruikte. Eind jaren vijftig belandde hij in de cel wegens zijn subversieve ideeën. Nu is Chikerema een oude verbitterde man. Zijn neef spreekt hij nooit meer. Hij beschouwt de president als een dictator en een zakkenvuller die de revolutie heeft verkwanseld. &#8216;Toen Robert zich bij de bevrijdingsbeweging aansloot, vochten de twee stammen in Zimbabwe, de Shona en de Ndebele, zij aan zij tegen de blanke overheerser,&#8217; zegt Chikerema. &#8216;Robert heeft, omdat hij zelf de leider wilde worden van de onafhankelijkheidsstrijd, een splitsing in de beweging geforceerd. Daarom duurde het vijftien jaar langer voordat we de overwinning konden behalen.&#8217;
Ook oud-commandant Wilfred Mhanda maakte van nabij mee hoe meedogenloos Mugabe opereerde al voordat de onafhankelijkheid werd uitgeroepen. In 1976 hadden de Zimbabwaanse vrijheidsstrijders kampen in Mozambique. Mhanda en de andere commandanten waren ontevreden met de politieke leider van dat moment, Nbangintithi Sitole. Van kameraden kregen ze het advies Robert Mugabe te benaderen om Sitole op te volgen. Hij was onder huisarrest geplaatst in de Mozambikaanse hoofdstad Maputo. &#8216;Nadat we Mugabe naar ons kamp hadden overgebracht, heb ik hem twaalf uur achter elkaar gebriefd over de situatie aan het front,&#8217; zegt Mhanda. Het duurde niet lang voordat Mugabe officieel werd aangesteld als nieuwe leider. Ook Mhanda verzette zich, net als neef Chikerema, tegen de scheiding van de guerrilla in twee bewegingen, die Mugabe voorstond. Mhanda: &#8216;We wilden juist samenwerken. We waren nog jong en naïef, en snapten niets van de werking van macht. Mugabe was niet van onze kritiek gediend. Mensen die in zijn weg staan, beschouwt hij als zijn vijanden. Die moeten uit de weg geruimd worden.&#8217; Mhanda werd, voordat in 1980 het land was bevrijd, op last van Mugabe gevangenen genomen, samen met twintig andere officieren. &#8216;Wij, de mensen die hem in Mozambique hadden bevrijd!&#8217; zegt Mhanda.
Hij deelde dan ook niet in de euforie van de meerderheid van de Zimbabwanen en de buitenlanders die in Mugabe een democratisch leider zagen. &#8216;Vlak nadat hij president werd, nam hij de persoonlijke lijfwachten van de voormalige blanke leider Ian Smith in dienst; die zijn tot eind jaren tachtig bij hem gebleven. Voor mij was toen al duidelijk dat de vrijheid voor de zwarte bevolking van Zimbabwe nog lang niet was aangebroken.&#8217;
Nadat Mugabes partij Zanu PF de macht over had genomen, begon het grote zakkenvullen, vertelt oud-secretaris-generaal Tekere. &#8216;Het waren niet de kleine zakenlieden, maar de nieuwe politici die zich op grote schaal schuldig maakten aan corruptie.&#8217; Terwijl de partijleiding zich toch zo had voorgenomen dit te voorkomen. Want ze hadden in de buurlanden waar bevrijdingsbewegingen de macht hadden overgenomen, gezien waartoe nepotisme kan leiden. In Zimbabwe was een leadership&#8217;s code opgesteld, waaraan de toekomstige ministers en partijbonzen zich moesten houden. Men mocht niet meer dan één huis bezitten en ook niet meer dan vijftig are land. Maar weinigen hielden zich aan de goedbedoelde regels. &#8216;Het duurde niet lang of parlementariërs hadden boerderijen met honderden hectare land,&#8217; zegt Tekele. &#8216;Ik protesteerde daartegen in het parlement en verwachtte een compliment van Mugabe. Maar hij maakte me duidelijk dat hij er niets aan wilde doen. Corrupte ondergeschikten waren volgens hem beter te manipuleren en te controleren.&#8217;
In het bevrijde Zimbabwe was elke tegenstelling tussen ras of stamafkomst verboden. Blank en zwart, Shona en Ndebele zouden vreedzaam naast elkaar samenleven, zo was het plan. Mugabe en Joshua Nkomo, de leider van de Ndebele-minderheid die minister werd in de nieuwe regering, beloofden elkaar plechtig te zullen samenwerken. Maar ook van deze goede voornemens kwam weinig terecht. Nkomo werd al snel op een zijspoor gezet. Maar Mugabe ging verder. In 1983 stuurde hij in het diepste geheim de gevreesde vijfde brigade, die door Noord-Koreanen was getraind, naar Matabeleland, de thuisbasis van de Ndebele-bevolking. Zogenaamd om &#8216;repressieve elementen&#8217; onder de Ndebele te elimineren die &#8216;opnieuw naar de wapens hadden gegrepen&#8217;. In de praktijk kwam het neer op een onvervalste genocide waarbij volgens schattingen van Amnesty International tienduizend mensen om het leven zijn gekomen.
Mike Davis is een blanke Zimbabwaan. Hij ontvluchtte in de jaren zeventig de dienstplicht in het leger van de blanke leider Ian Smith en ging naar Groot-Brittannië. Na de onafhankelijkheid was hij een van de vele enthousiaste blanken die teruggingen naar Zimbabwe. &#8216;Ik was in die jaren een marxist,&#8217; zegt Davis. &#8216;En ik geloofde dat Mugabe ook een marxist was. De nieuwe leiders zouden van Zimbabwe een socialistisch land maken.&#8217; Davis sloot lange tijd zijn ogen voor wat er in Matabeleland gebeurde. Davis: &#8216;In die tijd zag ik de acties in Matabeleland als onderdeel van de nation building in Zimbabwe. Waar gehakt wordt vallen spaanders, het was een noodzakelijk kwaad. Ik rationaliseerde het. Nu weet ik dat je een land niet kunt bouwen op het bloed van onschuldige kinderen.&#8217;
De Nederlandse ontwikkelingswerker Paul Staal ontving vlak na de eerste slachtpartijen in 1983 foto&#8217;s van vermoorde Ndebele. Samen met collega&#8217;s ging hij verhaal halen bij Mugabe en zijn ministers. Staal: &#8216;Ze wisten van niets, zeiden ze. Toen we de foto&#8217;s lieten zien, werd de sfeer ongemakkelijk. We werden ervan beschuldigd &#8220;de Zimbabwaanse revolutie te verraden&#8221;. Het was het einde van mijn contact met Mugabe. Hij liet weten dat hij heel teleurgesteld was dat ik me &#8220;voor dit soort dingen leende&#8221;. Toen heb ik mijn geloof in de toekomst van Zimbabwe opgegeven.&#8217;
Voor de blanke Zimbabwaan Davis kwam dat moment pas aan het eind van de jaren tachtig. In die periode kwam een hele reeks corruptieschandalen naar buiten die bij secretaris-generaal Tekere al langer bekend waren. Davis raakte gedesillusioneerd. &#8216;De leiders waren geen socialisten die het beste met het land voorhadden, maar opportunisten die met niets anders bezig waren dan zichzelf verrijken.&#8217; Davis trok zich terug uit het publieke leven en liet de politiek voortaan over aan zijn zwarte landgenoten.
Mugabe brak zo alle beloften die hij bij zijn aantreden maakte: geen democratie, maar een eenpartijstaat. Geen eerlijk leiderschap, geen gelijkheid, maar corruptie, vriendjespolitiek. Geen vreedzaam samenleven van alle bevolkingsgroepen, maar de opdracht voor het uitmoorden van de Ndebele. &#8216;Voor Mugabe geldt maar een regel: hij wil macht, macht, macht. En hij doet er alles voor om die macht te behouden,&#8217; zegt oud-militair Mhanda. &#8216;De president heeft alle mensen met wie hij samen voor de onafhankelijkheid streed uit zijn omgeving verwijderd,&#8217; zegt Tekere. &#8216;De mensen die hem nu omringen zijn nieuwkomers. Ze weten niets van het verleden. Als er leugens worden verteld, stellen ze geen lastige vragen. Mugabe gedraagt zich zoals elke dictator dat doet.&#8217;
Voor oud-secretaris-generaal Tekere, voormalig legercommandant Mhanda en neef Chikerema is er maar één oplossing voor de misère waarin hun land zich bevindt: Mugabe moet opstappen en wel zo snel mogelijk. &#8216;Als hij weg is, zal de partij zeker vijfentwintig procent meer stemmen krijgen,&#8217; zegt Tekere. &#8216;Mugabe denkt niet aan de toekomst van ons land. Voor hem is er geen Zimbabwe zonder Mugabe. Maar ik maak me zorgen om mijn plaats in de vaderlandse geschiedenis. Zullen we in de toekomst niet worden verguisd door de kinderen van onze kinderen? Dan is het allemaal voor niets geweest.&#8217;
</div>

Roel van Broekhoven

De vrienden van Mugabe

Guatemala, de vergeten genocide

<div class="lead">
Imam Khalil el Moumni zorgde voor opschudding met zijn uitlatingen over homoseksualiteit. Die uitspraken staan niet op zichzelf. In zijn eigen land staat hij op de zwarte lijst. Maar in het gastvrije Nederland wordt hem geen strobreed in de weg gelegd. Terwijl uit zijn gebundelde preken blijkt hoezeer hij christenen, westerlingen en Nederlanders veracht.
</div>
Imam Khalil el Moumni is niet zomaar een geestelijke, maar een man met onversneden fundamentalistische denkbeelden. Dat blijkt uit zijn verleden in Marokko. In oktober 1991 kreeg hij in dat land door het ministerie van Religieuze Zaken een preekverbod opgelegd. Hij werkte op dat moment in de moskee Badr in Oujda, een stad vlak bij de grens met Algerije. El Moumni schrijft over zijn ontslag in zijn boek Preken over de sociale problemen die de moslimgemeenschap in den vreemde ondervindt dat in het Arabisch in 1998 in Nederland verscheen. Het betreft de redevoeringen die hij vanaf 1992 uitsprak in de moskee in Rotterdam.
Oujda was begin jaren negentig het toneel van gewelddadige rellen. Islamitische studenten vochten met hun progressieve tegenstanders op de campus van de Mohammed I-universiteit. De moskee van El Moumni lag pal naast het universiteitsgebouw. De imam vertelde zijn gelovigen in Rotterdam wat er vervolgens gebeurde: &#8216;De linkse kranten hebben mij aangevallen en mij ervan beschuldigd dat ik gelovigen zou aanzetten tegen de communisten op de universiteit. Zij hadden de moslims beledigd en riepen atheïstische leuzen. (&#8230;) Ik zou ook groenteboeren en studenten hebben aangezet tot geweld tegen de linkse studenten.&#8217;
El Moumni haat communisten, zo blijkt. De leider van de Marokkaanse marxisten is Abraham Sarfati, een beroemdheid in zijn land. Hij zat vijfentwintig jaar in de gevangenis en werd midden jaren negentig onder zware druk vanuit het buitenland, van onder anderen de toenmalige presidentsvrouw Danielle Mitterrand, vrijgelaten en uitgewezen naar Frankrijk. El Moumni noemde hem tijdens zijn preken een &#8216;zionistische jood&#8217;, en beschuldigde hem van het uitvoeren van een wereldcomplot. &#8216;Sarfati is erin geslaagd om kinderen van moslims in dit moslimland te misleiden. (&#8230;) Hij heeft in de harten van de ongelovige marxisten haat gekweekt tegen het geloof en het land. En zelf heeft hij zijn joodse religie behouden, net als zijn trouw aan Israël.&#8217;
El Moumni ontkende dat hij studenten in Oujda heeft opgehitst. Hij had de studenten die zijn moskee bezochten alleen opgeroepen &#8216;zich te verdedigen&#8217;. Ook zou hij de autoriteiten hebben verzocht &#8216;een einde te maken aan de acties van de linkse studenten, de afvalligen&#8217;.
Maar het bevoegde gezag dacht heel anders over El Moumni&#8217;s rol tijdens de rellen. Nadat hij terugkwam van een politieverhoor, vond hij een fax van het ministerie van Religieuze Zaken waarin stond dat hij voortaan niet meer mocht preken.
<h5 class="p3">Radicale Islam</h5>
Mohamed Darif is een vooraanstaande Marokkaanse politicoloog en deskundige op het terrein van de islam in zijn land. Hij vertelt desgevraagd dat imam El Moumni door de overheid op de zwarte lijst was gezet vanwege zijn fundamentalistische opvattingen. &#8216;Hij is een aanhanger van sjeik Yassine en zijn beweging Gerechtheid en Barmhartigheid,&#8217; zegt hij. Hij legt vervolgens uit wie Yassine is. &#8216;Deze sjeik kreeg tien jaar huisarrest nadat hij de inmiddels overleden koning Hassan II had uitgemaakt voor &#8220;ongelovige&#8221;.&#8217;
El Moumni is overigens niet de enige die op de zwarte lijst terecht is gekomen, zo blijkt uit een opsomming in Darifs boek Politiek en islam in Marokko. Islamisten krijgen van de Marokkaanse overheid geen enkele ruimte om hun werk te doen. De regering hoopt op deze manier te voorkomen dat moskeeën zich ontwikkelen tot bolwerken van een radicale islam.
Na zijn preekverbod zat imam El Moumni bijna een jaar zonder werk. Zijn verlossing kwam uiteindelijk uit het hoge noorden. &#8216;Mijn broeders in God van de moskee Nasr uit Rotterdam hoorden over mijn lotgevallen, en nodigden me uit. Zij regelden alle formaliteiten om naar Nederland te komen.&#8217;
<h5 class="p3">Netwerk</h5>
El Moumni werd in Nederland &#8216;warm ontvangen&#8217;, zo schrijft hij zelf in zijn boek. &#8216;Zij toonden grote blijdschap over mijn komst. Allah zal ze belonen.&#8217; In Rotterdam voelde El Moumni zich onmiddellijk thuis. &#8216;Als je de moskee binnenkomt, heb je helemaal niet het gevoel dat je in een ongelovig land bent.&#8217; De imam zag in de maanden na zijn komst het aantal moskeebezoekers &#8216;sterk toenemen&#8217;. Soms overtrof het aantal gelovigen op vrijdag de vierduizend. &#8216;De meerderheid bestaat uit jongens en meisjes,&#8217; noteerde El Moumni tevreden. De imam bouwde in rap tempo een netwerk op. Hij was te gast in tientallen moskeeën in Nederland, bezocht gebedshuizen in Frankrijk, België, Duitsland en Denemarken en sprak met studenten van de universiteiten van Delft en Rotterdam.
In zijn gebundelde preken komt El Moumni met regelmaat terug op de internationale politiek. El Moumni zag in de aanvallen van de westerse mogendheden op Irak, de invasie van de Amerikanen in Somalië en de voortdurende strijd tussen Israël en de Palestijnen een nieuwe kruistocht van &#8216;het zionisme en de christenen&#8217;. Daarom gaf hij een verhandeling van de &#8216;oorlogen die de islam in de Middeleeuwen heeft gevoerd met de joden en de kruisvaarders&#8217;. Dat deed hij niet zonder reden: de moskeegangers moesten weten wie &#8216;de vijand is&#8217;.
El Moumni verhaalde hoe christenen in Jeruzalem zeventigduizend moslims afslachtten. &#8216;De kruisvaarders stuurden brieven naar hun familie waarin ze trots beschreven hoe hun paarden tot de knieën in het bloed van de moslims waadden. Deze daden, waarde broeders, illusteren het beestachtige karakter van de kruisvaarders, vijanden van de islam.&#8217;
El Moumni waarschuwde zijn gelovigen voor het gevaar dat hen omringt: &#8216;De christelijke wereld is de hater van de islam en de moslims. Zij staat pal achter het wereldzionisme. (&#8230;) Ze vermoorden moslims in de naam van de nieuwe wereldorde en van internationale verdragen. Maar in werkelijkheid voeren ze de wil van Amerika uit.&#8217;
<h5 class="p3">Tijdgebrek</h5>
De afgelopen week verscheen Waarom ik moslim ben. In dit dunne boek verklaart El Moumni de islam voor een Nederlands publiek. De Arabische teksten werden vertaald door de vooraanstaande islamoloog professor P. Koningsveld. El Moumni spreekt met warme woorden over zijn nieuwe vaderland. Zijn band met de Nederlanders is zeer goed, vindt hij. &#8216;Dat ondervind ik in mijn relatie met mijn buren en met ambtenaren van openbare instellingen. Ook als ik op straat loop tussen Nederlanders met mijn traditionele Marokkaanse kledij word ik goed behandeld. Ik ben werkelijk nog nooit lastig gevallen door een Nederlander, vanaf de tijd dat ik voet heb gezet op Nederlandse bodem tot op heden. Sterker nog, ik ervaar van hun zijde slechts respect en waardering.&#8217; Jammer genoeg heeft hij geen Nederlands kunnen leren, bekent hij, &#8216;wegens gebrek aan tijd&#8217;.
Maar uit zijn andere boek, de bundeling met preken, dat alleen in het Arabisch is uitgebracht, blijkt iets heel anders: de imam spreekt met een dubbele tong. In zijn redevoeringen betoonde hij juist zijn afkeer van de westerse samenleving en van Nederland, het &#8216;land van vrijheid en zedeloosheid&#8217;.
De imam beweert nu dat de kwetsende uitspraken over homo&#8217;s in het televisieprogramma Nova hem zijn ontlokt door listige journalisten. Dit is klinkklare onzin. In een van zijn preken liet hij zich zo mogelijk nog laatdunkender uit: &#8216;De westere beschaving is een beschaving zonder moraal. In Nederland is het toegestaan dat homo&#8217;s met elkaar trouwen. De Europeanen staan lager dan honden of varkens. Homoseksualiteit komt bij die beesten immers niet voor. Ik vraag God de moslims tegen deze verderfelijke praktijken te beschermen.&#8217;
De imam gaf de (mannelijke) toehoorders in de moskee dringende adviezen om te voorkomen dat hun dochters ten prooi vallen aan de zedeloosheid van de westerse cultuur. &#8216;De moslimvader die zijn rijpe dochter laat werken in fabrieken of laat studeren in scholen van ongelovigen heeft zijn religie en zijn eer verloren, zowel hier op aarde als in het hiernamaals. Wij zien en horen dat veel moslimdochters omgaan met kinderen van ongelovigen en ook met dochters van Surinamers. Dat leidt tot de grootste ellende. Word wakker, vaders. Bewaak je eer. En als je die eer verliest, weet dan dat de dood beter is dan voort te leven.&#8217;
Ook voor Marokkaanse jongens had de imam vermanende woorden. &#8216;Veel moslimjongens trouwen met een christelijke, joodse of ongelovige vrouw. Dat is makkelijk. Je hoeft dan geen bruidsschat te betalen zodat je niet jarenlang in de schulden zit. Maar wie trouwt er met de moslimmeisjes? Zijn jullie je er niet van bewust dat de toekomst (van de islam) in gevaar is? Dat de toekomst van jullie en jullie kinderen wordt bedreigd?&#8217;
De imam verbood moslimmeisjes ronduit met andersdenkenden te trouwen. &#8216;Dan verliest ze haar geloof omdat de islam niet toestaat dat een moslimvrouw met een niet-gelovige trouwt.&#8217;
Buitenechtelijke relaties beschouwde El Moumni als een kenmerk van de verdorven westerse samenleving, zo hield hij de moskeegangers voor. &#8216;Europa en Amerika dreigen ten onder te gaan door zedeloosheid.&#8217; Hij noemde vrouwen die vreemd gaan &#8216;vuilnisstortplaatsen waar alle viezigheid en vuiligheid terechtkomt&#8217;. Hij waarschuwde de Marokkaanse mannen. Als zij vreemd gingen met zo&#8217;n verdorven westerse vrouw, namen ze &#8216;de viezigheid en rotzooi&#8217; mee naar huis waar eigen vrouw en kinderen besmet kunnen worden. El Moumni waarschuwde: &#8216;Arabisch-islamistische landen die de westerse beschaving aanhangen, worden bedreigd door de ondergang. Overspel is een straf van God.&#8217;
El Moumni ontwaarde &#8216;westerse plannen&#8217; om het islamitische gezin &#8216;systematisch&#8217; uit elkaar te drijven en om &#8216;vijandelijkheden te creëren tussen echtgenoten&#8217;. Dit alles gebeurde onder het vaandel van &#8216;de rechten van de vrouw&#8217;. Ook de meningsverschillen tussen vader en zoon worden aangewakkerd &#8216;in naam van de mensenrechten en de rechten van het kind&#8217;, volgens El Moumni. Hij predikte: &#8216;Het doel hiervan, broeders, is om moslimkinderen te integreren in hun zedeloze samenleving, die de islamistische religie en opvoeding vernietigt.&#8217;
De imam hield zijn geloofsgenoten voor dat er in Nederland een wet is aangenomen op grond waarvan moslimmeisjes als ze thuis problemen hebben naar een opvangtehuis kunnen gaan. Ze kunnen daar zelfs een Nederlands paspoort aanvragen. &#8216;Daarmee wordt ze een Nederlands meisje.&#8217; El Moumni vond deze – overigens niet bestaande – praktijk afkeurenswaardig. &#8216;De ouders kunnen haar niet meer tot de orde roepen of uithuwelijken.&#8217; Dit zijn de plannen die Nederland heeft met moslimmeisjes, zo waarschuwde hij. &#8216;En wat doen de moslims hiertegen? Die liggen te slapen.&#8217;
<h5 class="p3">BVD</h5>
De Binnenlandse Veiligheidsdienst verrichtte de afgelopen jaren onderzoek naar de activiteiten van fundamentalisten in Nederland. &#8216;Het actuele integratieproces van moslims voltrekt zich allesbehalve autonoom, maar wordt sterk beïnvloed door politieke krachten in binnen- en buitenland die elk hun eigen open of verborgen agenda&#8217;s hanteren,&#8217; schreef de BVD in haar rapport &#8216;De politieke islam in Nederland&#8217; uit 1998. Het concreetste resultaat van de toegenomen belangstelling van de dienst voor islamistische organisaties in Nederland was de uitzetting eind vorig jaar van imam Ahmed El Heddi van de moskee in Utrecht- Overvecht. Hij zou actief zijn geweest als geheim agent van de Libische overheid.
Volgens het rapport uit 1998 hebben de fundamentalisten onder Marokkanen in Nederland tot nu toe weinig volgelingen. De aanhang voor sjeik Yassine zou volgens de BVD &#8216;sporadisch zijn&#8217; en &#8216;geen organisatiestructuur kennen&#8217;. Maar de dienst signaleerde ook een &#8216;groeiende onderhuidse stroming&#8217;, die &#8216;een meer orthodoxe beleving van de islam voorstaat&#8217; en pleitte voor &#8216;het op afstand houden&#8217; van de omringende Nederlandse samenleving.
De BVD weigert nu te antwoorden op de vraag of er een onderzoek is ingesteld naar de activiteiten van imam El Moumni. Evenmin is bekend of de BVD heeft onderzocht of in Nederland nog meer imams actief zijn die in Marokko op de zwarte lijst staan.

Ali Lazrak

Nieuw Staphorst: het gitzwarte verleden van Khalil el Moumni

<div class="wpg-element lead-bold">
Sonny Barger is de ongekroonde koning van de Hell&#8217;s Angels. Hij is sinds 1958 voorzitter van de afdeling Oakland, het machtigste chapter van de motorbende. Barger heeft een leven vol drugs, ruige feesten, en harde misdaad achter de rug. Hij zat in totaal dertien jaar in de gevangenis. Zijn onlangs verschenen geautoriseerde biografie is een bestseller in de Verenigde Staten en er zijn plannen om het boek te verfilmen.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Barger is al een dagje ouder en doet het tegenwoordig rustig aan. Hij sleutelt wat aan motoren en bezoekt Angel-meetings over de hele wereld. Via de internetsite Sonnybarger.com kunnen fans memorablia kopen: Sonny Barger-barbecuesauce, Sonny Barger-sleutelhangers en Sonny Barger-beeldjes met daarop de tekst: Sonny Barger &#8211; American Legend.
Over zijn tumultueuze jaren als Angel vertelt Barger het ene sterke verhaal na het andere. Zoals: &#8216;Hells Angels zijn dol op een goede knokpartij. En er is nooit een gebrek aan dronkaards of foolhardy motherfuckers die bereid zijn om het tegen ons op te nemen en heel vaak vechten we ook tegen elkaar.&#8217; Of: Bargers beste vriend Al Perryman zat zeven jaar in de gevangenis wegens de beroving van een benzinestation. Later raakt Perryman aan de heroine. Hij belandde opnieuw in de gevangenis. Om te voorkomen dat hij nog verder afgleed, zorgde Barger ervoor dat Perryman lid werd van het chapter Oakland, zodat hij een oogje op hem kon houden. &#8216;Als je nog een keer een naald in je arm steekt, gooien we je er uit.&#8217; En, geloof het of niet, sindsdien is Perryman clean.
Kern van Bargers betoog: de motorbende bestaat uit mannen van het type ruwe bolster, blanke pit. &#8216;Wij zoeken nooit problemen en hebben nooit de bedoeling om rotzooi te trappen. Maar, bij god, het lijkt of er altijd problemen op onze weg komen.&#8217;
Het beeld dat Barger in zijn boek presenteert van de Hell&#8217;s Angels contrasteert sterk met dat van de Europese en Amerikaanse politiediensten en van Interpol. Zij zien de Angels als een van de best georganiseerde criminele organisaties ter wereld. Ze zijn betrokken bij drugshandel en -productie, persen andere motorbendes af en deinzen niet terug voor het gebruik van grof geweld. De zwaar beveiligde clubhuizen zijn perfecte vrijplaatsen voor het afsluiten van criminele deals. En omdat het zo moeilijk is om er lid van te worden &#8211; aspirant-leden moeten vaak zware criminele feiten plegen om hun loyaliteit te tonen &#8211; is het voor undercoveragenten vrijwel onmogelijk om te infiltreren.
Grote uitzondering is de Hell&#8217;s Angel Anthony Tait die nadat hij Angel was geworden, overliep naar de FBI en jarenlang informatie doorspeelde. In Hells Angels &#8211; Into the abyss reconstrueert de Canadese journalist Yves Lavigne deze enige geslaagde infiltratiepoging. Op basis van justitiÎle documenten en interviews met direct betrokkenen beschrijft hij minutieus hoe Tait erin slaagde tot in de hoogste kringen van de motorbende door te dringen.
Zijn achtergrond is opmerkelijk. Taits vader, van Schotse komaf, had tijdens de Tweede Wereldoorlog gevochten in het Britse leger en leerde zijn zoon op jonge leeftijd hoe hij moest omgaan met wapens. In zijn tienerjaren bekwaamde Tait zich in verschillende vechtsporten. Na de militaire dienst, die hij voortijdig verliet, solliciteerde Tait in 1974 naar een baan bij de Central Intelligence Agency (CIA), maar hij werd afgewezen. Hij zwierf van baantje naar baantje, had overal vriendinnen en zat veel in het cafÈ. Begin jaren tachtig werd hij uitsmijter van disco&#8217;s in Anchorage. Zo kwam hij in aanraking met de Hell&#8217;s Angels. In 1982 trad hij tot de organisatie toe.
Al die tijd bleef Tait één droom koesteren: boeven vangen voor de politie. Door de jaren heen benaderde hij agenten met tips over drugsdealers en andere kleine criminelen. Vanaf het moment dat Tait bij de Angels zat werd hij voor de FBI echt interessant en besloten ze hem te rekruteren als informant. Tait maakte snel promotie binnen de Angels. Hij werd afgevaardigde voor Alaska bij vergaderingen van alle chapters aan de Amerikaanse Westkust. Hij maakte indruk op andere Angels omdat hij rondliep in dure kleren, gouden kettingen om had, een dure motor reed en altijd geld leek te hebben om op en neer te vliegen tussen Anchorage en CaliforniÎ. Logisch, want hij werd volledig onderhouden door de FBI. 
Behangen met microfoons en cassetterecorders (net zoals in echte boevenfilms) sloot Tait deals met Angels die drugs maken en verhandelen. Nadat een van Angels uit Anchorage door de concurrerende bende The Outlaws was vermoord, kreeg Tait van de FBI de opdracht een prominente rol te spelen bij de voorbereidingen van de wraakacties. Hij kocht wapens en explosieven en zette tal van Angels ertoe aan mee te doen aan een groot plan om het clubhuis van The Outlaws in Chicago op te blazen. In totaal belandden vijfentwintig Angels in de gevangenis door toedoen van Tait. Hun straffen varieerden van drie tot eenenveertig jaar. Een van hen was Sonny Barger. Hij kreeg drie en een half jaar. Barger noemt in zijn biografie Tait &#8216;de grootste verrader van allemaal&#8217; en een &#8216;asshole verrader&#8217;.
Het boek van Lavigne is slecht geschreven. De lezer moet over een enorm uithoudingsvermogen bezitten om door al het brandhout heen te lezen. Maar wie dat doet, wordt beloond. Into the abyss is een fascinerend boek over de oorlog tegen de Hell&#8217;s Angels, vol zwetende politiemannen, geheimzinnige afspraken op verlaten parkeerplaatsen, duistere drugsdeals en rokerige cafés. De FBI nam geen enkel risico met Tait. De Angels staan er om bekend dat ze hun counterintelligence goed voor elkaar hebben. Tijdens eerdere politieonderzoeken was duidelijk geworden dat de Hell&#8217;s Angels informanten hadden bij de telefoonmaatschappij en dus belden Tait en de FBI agenten elkaar alleen uit publieke telefooncellen. Ook zag de FBI erop toe dat Tait nooit samen met agenten in vliegtuigen zat &#8211; de Angels hadden toegang tot de passagierslijsten van vliegtuigmaatschappijen.
Naast alle perikelen rondom de infiltratie beschrijft Lavigne ook het dagelijkse leven van Tait. Net als in het boek van Sonny Barger krijgt de lezer veel ranzige details voorgeschoteld. Een Angel die onder de douche staat, krijgt onder luid gelach een stuk zeep in zijn kont geduwd. Een fles shampoo wordt volgepist. In het clubhuis in Anchorage laten de leden een groot bad bouwen, waar meerdere mensen in kunnen zitten. De Angels huren een stel hoeren en spelen het spelletje &#8216;duiken naar dildo&#8217;s&#8217;.
Tijdens vergaderingen van de Angels gaat het altijd over onderlinge ruzies, ruzies met andere motorbendes, kameraden die in de gevangenis zijn beland of voor de rechter moeten komen. Op een van de vergaderingen spreekt Sonny Barger zijn zorg uit over het feit dat een van de leden is aangeklaagd wegens kindermishandeling. Desondanks wordt niet besloten tot maatregelen. Overigens gaan sommige perversiteiten ook de Hell&#8217;s Angels te ver: als bij een politie-inval videotapes worden aangetroffen waarop te zien is hoe Angel Ronald (Big Cheese) Cheesman seksuele handelingen verricht met een elfjarig meisje, besluiten de Angels dat hij uit de club moet worden gestoten.
In februari 1985 bezoekt Tait als afgevaardigde voor de Amerikaanse Angels een Europese meeting in Engeland. Natuurlijk zijn er &#8216;blowjobs for all&#8217;. Delicios Dee, een callgirl met littekens op haar polsen, &#8216;bevredigt alle vijftig mannen op het feestje, en de meeste zelfs twee keer&#8217;. Tijdens de bijeenkomst beklagen Amsterdamse Angels zich over hun broeders in Rio de Janeiro. Tijdens een bezoek aan die stad hadden de Brazilianen geld gekregen om cocaïne te kopen, maar de coke was nooit geleverd. &#8216;Dit is niet de manier waarop broeders elkaar behandelen,&#8217; meenden de Amsterdammers.
De Hell&#8217;s Angels zijn tot op de dag van vandaag op zoek naar verrader Tait. Er is een prijs van meer dan een miljoen gulden uitgeloofd. Zijn ex-vriendin en hun dochter werden bedreigd, en het interieur van hun huis werd vernield, waarna ze in een getuigenbeschermingsprogramma werden opgenomen. Ook Tait kreeg na de undercoveroperatie een andere identiteit. Hij werkt nu als ontwikkelingswerker in de derde wereld.
Sonny Barger is slim genoeg Tait in zijn boek niet openlijk te bedreigen. Maar hij meldt wel dat er nog steeds op zijn website mailtjes binnen komen met teksten als FUCK TAIT. Boodschap: de Angels vergeten niet.
</div>

Boeven vangen met boeven

<div class="wpg-element lead-bold">
Schatjes zijn het, vinden ze zelf. Maar ook de Nederlandse politie beschouwt de Hell&#8217;s Angels niet als een criminele organisatie. Geen wonder, zeggen de autoriteiten in Duitsland en België, er wordt in Nederland nauwelijks onderzoek gedaan naar de motorbende. En dat terwijl uit alle internationale politieonderzoeken blijkt dat Amsterdam het Europese hoofdkwartier van de Hell&#8217;s Angels is.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
De inval in het clubhuis van de Amsterdamse Hell&#8217;s Angels was goed voor de public relations van de Amsterdamse politie. Commissaris Joop van Riessen &#8211; de tweede man van het korps &#8211; stond dan ook te glimmen van trots toen zijn dienders de met camera&#8217;s bewaakte burcht van de Hell&#8217;s Angels aan de Amsterdamse Wenckebachweg binnendrongen. Maar de buit was schamel: vier handvuurwapens, geluiddempers, een kruisboog met pijlen en een machinepistool. De negen arrestanten liepen na een dag al weer op straat. Het clubhuis blijft voorlopig open.
De politie had een &#8216;harde tip&#8217; binnengekregen over de aanwezigheid van wapens op het terrein, maar er is geen enkele aanleiding voor een diepgaander onderzoek naar de activiteiten van de Amsterdamse Hell&#8217;s Angels, benadrukte Van Riessen.
Waarom neemt de Nederlandse politie de Hell&#8217;s Angels niet veel serieuzer? Interpol kwalificeert de motorbende al jaren als een criminele organisatie. En criminoloog C. Fijnaut pleitte al in 1995 tijdens de parlementaire enquÍte opsporingsmethoden voor een structureel onderzoek naar de Nederlandse afdeling van de motorbende.
Maar het tegenovergestelde gebeurde. Een jaar na de commissie-Van Traa zei de Amsterdamse politie dat er geen reden was om de Angels als criminele groepering aan te pakken. Wel wordt af en toe opgetreden tegen individuele leden van de organisatie. Maar als groep worden ze vooral met rust gelaten. Bij de divisie Centrale Recherche Informatie (CRI), de landelijke databank van de politiekorpsen, is geen actuele informatie te vinden over de activiteiten van de motorbende.
Het dossier-Hell&#8217;s Angels is leeg.
&#8216;Big Willem&#8217; van Boxtel, de president van het Amsterdamse chapter (een &#8216;afdeling&#8217; in het Angels-jargon), blijft volhouden dat hij en zijn collega&#8217;s gewone toffe jongens zijn. &#8216;Wij willen de waarheid,&#8217; zei hij verontwaardigd in Het Parool naar aanleiding van alle opschudding rond de mishandeling van de televisiepresentatoren Frits Barend en Henk van Dorp die de Angels in hun programma een criminele organisatie hadden genoemd. Van Boxtel: &#8216;We hebben mensen die gewoon werken: op het abattoir, op de taxi, in de beveiliging. Wat moeten hun bazen wel niet denken? Dat ze crimineel zijn? Dat kan toch niet!&#8217;
Het is een oude truc van de Hell&#8217;s Angels. Ze stellen zichzelf voor als goedmoedige outlaws, vrije jongens die niets liever doen dan aan hun motoren knutselen en die met sinterklaas cadeautjes uitdelen aan kinderen in het ziekenhuis.
Maar ondertussen blijkt uit tal van internationale politieonderzoeken dat de Hell&#8217;s Angels wel degelijk een criminele organisatie is. De Amerikaanse openbare aanklager bracht in 1989 een rapport uit waarin de bende in verband werd gebracht met een waaier aan criminele activiteiten: diefstal, verkrachting, moord, huurmoorden, financiering van drugstransacties en witwaspraktijken. In een Canadees onderzoek staat dat de Angels tussen 1990 en 1994 meer dan dertig miljoen dollar hebben witgewassen. In 1996 constateerde de Australische politie dat de Hell&#8217;s Angels de hele amfetamineproductie in dat deel van de wereld in handen hadden.
Hoe gemoedelijk de Amsterdamse Hell&#8217;s Angels zich ook voordoen, ze spelen wel voor eigen rechter. Dat ondervonden niet alleen Barend en Van Dorp maar ook presentator Jack Spijkerman (die werd bedreigd naar aanleiding van grappen in zijn uitzending) en Jan Lenferink (hij kreeg een paar klappen toen hij een taart wilde aanbieden bij het clubhuis van de Angels).
In 1993 deden twee dappere verslaggevers van Nieuwe Revu een onderzoek naar de activiteiten van de bende in de Amsterdamse rosse buurt. Ze verdeelden de Angels in twee groepen: zakenmannen als Big Willem die cafés uitbaten en vooral rust willen, en ruige jongens als vice-president Toni Franchimon (bijgenaamd Toni Macaroni) die God noch gebod respecteerden. &#8216;We zijn geen padvinders,&#8217; zei Big Willem. &#8216;Maar al die verhalen over vechtpartijen, dat is overdreven.&#8217;
Nieuwe Revu onderzocht ook mogelijke afpersing van horecaondernemers door de Red Light Security Crew, de beveiligingsdienst van de Angels. Een anonieme horecaondernemer klaagde: &#8216;We betalen duizend gulden per maand. En ze treden niet eens op tegen hun eigen mensen. En daar hebben we nou juist het meeste last van.&#8217; Het artikel somt een lange lijst met incidenten op waarbij Angels betrokken waren: de huisdealer van een café werd naar buiten geslagen, toeristen &#8216;voor de fun&#8217; in de gracht gekieperd, Angels schieten met pistolen en een Engelse marinier wordt neergestoken.
Het Nieuwe Revu-onderzoek zat de Angels niet lekker. Tijdens een gesprek in bijzijn van de hoofdredactie kwam het tot een hevige woordenwisseling. Een van de Angels zei: &#8216;Jullie publiceren niet. Want ik heb er echt een halfjaar gevangenisstraf voor over om je helemaal in elkaar te slaan.&#8217; De genoemde incidenten werden vervolgens afgedaan als &#8216;onzinverhalen&#8217; en &#8216;laster&#8217;. Big Willem griste het aantekenblok uit de handen van een van de verslaggevers, met de opmerking: &#8216;Dat geschrijf van jou irriteert me nou al de hele tijd.&#8217; Een andere Angel probeerde de journalist vervolgens in het gezicht te trappen. Het gesprek was toen wel ten einde, vond de hoofdredactie. &#8216;Ik bied geen excuses aan voor het afpakken van die aantekeningen. Wel voor die trap. Het bewijst hoe hoog het ons zit,&#8217; zei Big Willem terwijl hij de deur uitliep.
De Nederlandse justitie heeft wel geprobeerd de Hell&#8217;s Angels aan te pakken, maar zonder veel succes. In 1993 begon de recherche een onderzoek naar het Amsterdamse chapter. De groep zou zich volgens binnengekomen informatie niet alleen schuldig maken aan drugs-, wapenhandel en afpersing maar ook bedreigingen en geweld gebruiken om andere motorclubs aan hun gezag te onderwerpen.
&#8216;Het gesloten hiërarchische karakter&#8217; van de Angels maakt het moeilijk om in de bende te infiltreren, zo waarschuwde de recherche bij het begin van het onderzoek. De bereidheid tot het doen van aangifte door slachtoffers zou volgens de politie minimaal zijn, omdat &#8216;het gewelddadig optreden van de groep angst inboezemt&#8217;. De resulaten van het onderzoek zijn dan ook mager. Een aantal Hell&#8217;s Angels is betrokken bij de handel in hasj en cocaÔne maar het is &#8216;moeilijk te beoordelen&#8217; of ze in eigen beheer drugs produceren, omdat nauwelijks &#8216;concrete waarnemingen&#8217; zijn gedaan.
Over een van de Angels wordt gezegd dat hij zijn geld met drugshandel heeft verdiend. &#8216;Hij exploiteert nu cafés, een winkel, verhuurt huizen en hij heeft belangen in de motorhandel&#8217;.
Ondanks het uitgebreide onderzoek slaagde de politie er niet in aan te tonen dat de Hell&#8217;s Angels &#8216;als groep&#8217; criminele activiteiten ontwikkelen, meldt commissaris Van Riessen in maart 1996 aan de Amsterdamse gemeenteraad.
Niet alleen de justitie, ook het openbaar bestuur heeft de Hell&#8217;s Angels sinds hun oprichting in 1978 met fluwelen handschoenen aangepakt. Tot 1988 ontvingen ze jaarlijks eenentwintigduizend gulden subsidie van de afdeling jeugdzaken van de gemeente Amsterdam. Het clubhuis aan de Wenckebachweg, gebouwd op kosten van de gemeente, werd in 1988 &#8216;om niet&#8217; aan Big Willem en de zijnen overgedragen. Daar zou Amsterdam nog spijt van krijgen.
De gemeente wil nu graag kantoren en bedrijven bouwen op het terrein aan de Wenckebachweg, waar de Angels inmiddels vijfduizend vierkante meter grond in gebruik hebben, terwijl ze op papier recht hebben op niet meer dan een tiende daarvan. Jaren geleden al ging de gemeente op zoek naar een andere lokatie voor het clubhuis. Maar elk voorstel werd door de Angels afgekeurd. Ze reden dan wel op motoren, maar wilden niet te ver van het centrum zitten. Verontwaardigd kalkten ze op hun clubhuis: &#8216;We hebben dit clubhuis 25 jaar geleden van de gemeente gekregen. Nu moeten ze ons eruit gooien. No Fucking Way.&#8217;
Uiteindelijk hebben de Angels grotendeels hun zin gekregen. Ze schuiven straks een paar honderd meter op, naar een stuk grond waar ze een nieuw clubhuis mogen neerzetten. Het huidige Angels Place (in 1988 gratis gekregen) verkopen ze nu voor dik geld aan de gemeente, die daarmee indirect de bouw van het nieuwe hoofdkwartier subsidieert.
Buitenlandse politiediensten verwonderen zich openlijk over de softe Nederlandse aanpak van de Hell&#8217;s Angels. In de goed bewaakte kazerne van de rijkswacht aan de Brusselse Luchtmachtlaan resideert het Highsidersteam. Karel van der Laar (zelf een enthousiast motorrijder) is vanaf het begin betrokken geweest bij de bestrijding van de bende in België. &#8216;Moet je deze foto nou toch zien,&#8217; zegt hij. Het is een kiekje uit de societyrubriek van De Telegraaf, het &#8216;Stan Huygens Journaal&#8217;. Big Willem en drie andere Angels poseren salonf‰hig met de voormalige Amsterdamse wethouder Edgar Peer op diens afscheidsreceptie in april 1998.
&#8216;Dat zou bij ons niet kunnen,&#8217; zegt rijkswachter Van der Laar lichtelijk onpasselijk. In Nederland hebben de overheid en de Angels een wel héél bijzondere relatie, concludeert de Belgische diender. Van der Laar werkt nauwelijks met de Nederlandse collega&#8217;s samen. &#8216;De Angels hebben bij jullie geen prioriteit. Ik weet dat veel buitenlandse diensten daarover gefrustreerd zijn. We hebben in Nederland niet eens een aanspreekpunt.&#8217;
Van der Laar geeft een voorbeeld van de gebrekkige samenwerking. In september 1996 werd een meeting van motorclub De Kleppenjagers uit Gemert verstoord door Hell&#8217;s Angels. De Brabanders hadden geweigerd zich aan hun gezag te onderwerpen. De rijkswacht was geÔnteresseerd, want in het kielzog van de Nederlandse Hell&#8217;s Angels reden ook enkele aspirant-leden uit BelgiÎ mee. Van der Laar: &#8216;De Nederlandse collega&#8217;s hadden van de vechtpartij in Gemert een video gemaakt. Wij wilden daarvan een kopie voor ons onderzoek, maar we hebben nooit meer wat gehoord. Uiteindelijk heeft het Nederlandse openbaar ministerie de zaak geseponeerd.&#8217;
Amsterdam is de belangrijkste afdeling van de Hell&#8217;s Angels in Europa, zegt Camilla Annerstadt, medewerker van het Rockers Project van Interpol. Het Rockers Project volgt nauwgezet alle bewegingen van internationale motorbenden als de Hell&#8217;s Angels en hun grote concurrenten, de Bandidos. Annerstadt: &#8216;De Hell&#8217;s Angels zijn op grote schaal betrokken bij drugshandel. Neemt u van mij aan dat het Angels&#8217; chapter Amsterdam in Europa de leiding heeft.&#8217;
Die leidende rol wordt bevestigd door Stephan Thomas van het Duitse Bundeskriminalamt: &#8216;Tijdens de oorlogen tussen motorbenden in Scandinavië vergaderden Angels uit Noorwegen, Zweden en Denemarken in Amsterdam.&#8217;
Bij Project Rockers van Interpol hebben zich inmiddels zevenentwintig landen aangesloten, waaronder België, Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Denemarken, de Verenigde Staten en Canada.
Nederland ontbreekt in dit rijtje.
Henk Hagen van de CRI was de contactpersoon voor Nederland, maar hij stopte twee jaar geleden met zijn werkzaamheden. Zijn Belgische collega Van der Laar van het Highsidersteam weet wel waarom de Nederlander is afgehaakt: &#8216;Jullie zijn niet geïnteresseerd. Henk Hagen kreeg geen informatie vanuit de korpsen. Tijdens Interpol-vergaderingen zat hij met lege handen. Collega&#8217;s zeiden: &#8220;Hoe zit het nou bij jullie?&#8221; Hagen kon alleen maar zijn schouders ophalen en zeggen: &#8220;Sorry, ik kan er ook niks aan doen.&#8221; In zijn plaats was ik ook niet meer gekomen.&#8217;
De CRI wil op het terugtreden uit de Interpol-werkgroep geen commentaar geven.
De Duitse autoriteiten gaan een stuk verder dan de Nederlandse bij de vervolging van de Hell&#8217;s Angels. Zij oordeelden dat de motorbende wél een criminele organisatie is, en vaardigden een verbod uit. Het clubhuis in Düsseldorf werd gesloten en een grote groep Angels wordt vervolgd. Elf van hen stonden de vorige week vrijdag terecht wegens onder meer illegaal wapenbezit, bedreiging en roof. De president van het chapter in Düsseldorf wordt daarnaast ook beschuldigd van een tweevoudige verkrachting. Ook zou hij een man in de voet hebben geschoten bij een ruzie over de verkoop van een motorenwinkel. &#8216;Wij kunnen niet toestaan dat de Hell&#8217;s Angels een staat binnen de staat vormen,&#8217; zei Fritz Behrens, de minister van Binnenlandse Zaken van de deelstaat Nordrhein-Westfalen. Behrens wil graag samenwerken met de Nederlandse opsporingsinstanties, omdat ook zijn Landeskriminalamt heeft vastgesteld dat Amsterdam de &#8216;belangrijkste afdeling in Europa&#8217; is, zoals hij de vorige week op de Nederlandse televisie zei.
Ook de Belgen kozen voor de harde aanpak. Toen de Amsterdamse Hell&#8217;s Angels in 1996 een motorclub in Gentbrugge de status van hangaround (aspirant-lid) gaven, zat de rijkswacht er meteen bovenop. De vorming van een Belgische afdeling van de Hell&#8217;s Angels moest tegen elke prijs voorkomen worden. En dat heeft gedeeltelijk gewerkt. De Angels in België leiden tegenwoordig een marginaal bestaan. Niet meer dan tweeÎntwintig bendeleden en een zelfde aantal meelopers maken de Belgische wegen onveilig. Een aantal Belgische Hell&#8217;s Angels week zelfs uit naar het buitenland om gevangenisstraffen te ontlopen.
Rijkswachter Karel van der Laar wil niet met zijn echte naam in de krant omdat hij tientallen malen is bedreigd. Van der Laar laat zelfs zijn baard staan, en gaat vermomd over straat. &#8216;Wij hebben de plicht Belgische burgers te beschermen,&#8217; zegt Van der Laar. &#8216;Bij een bendeoorlog, zoals in Scandinavië, kan het geweld snel escaleren. Motorbenden stonden elkaar daar naar het leven met machinegeweren en anti-tankwapens. Daarbij kunnen ook onschuldige burgers het slachtoffer worden.&#8217;
Van der Laar moet lachen om de herhaalde beweringen van de Amsterdamse president Big Willem dat de Hell&#8217;s Angels geen criminele organisatie is. &#8216;Wij hebben uit eigen ervaring kunnen vaststellen dat er mannen lid worden die nooit zijn veroordeeld. Maar die, eenmaal verstrikt in de netten van de Angels, misdrijven gaan plegen. Nieuwe leden worden gedwongen klussen op te knappen die het daglicht niet kunnen verdragen. Wie niet meer mee wil doen, krijgt klappen en moet zijn Harley inleveren.&#8217;
Ondanks de grote angst voor represailles wist de Belgische politie (anonieme) getuigenverklaringen te verzamelen. De rest kwam van de Angels zelf. De toenmalige president van het Belgische chapter Donato de Gregorio was zo dom om tijdens zijn verhoren op te scheppen over de activiteiten van de organisatie. Hij is inmiddels uit de Hell&#8217;s Angels gezet en voortvluchtig.
Na twee jaar onderzoek kwam het tot een rechtszaak. Inzet: een verbod van de Hell&#8217;s Angels op grond van een wet op privÈmilities. Bij de rechter in eerste aanleg had de openbare aanklager succes, maar het vonnis werd in hoger beroep vernietigd. &#8216;Het nettoresultaat is dat we de Angels twee jaar lang hebben kunnen uitschakelen,&#8217; zegt Van der Laar. &#8216;Maar jammer genoeg hebben we ze niet in het hart kunnen raken. Dat lukt alleen als de organisatie verboden wordt. Hell&#8217;s Angels gaan lachend achter de tralies. Er wordt goed voor ze gezorgd en ze komen als helden uit de gevangenis.&#8217;
Het Highsidersteam is nog steeds actief. &#8216;We beraden ons op nieuwe acties,&#8217; zegt Van der Laar. &#8216;We blijven ze in de gaten houden.&#8217;
Big Willem van Boxtel heeft via de website van de Amsterdamse Angels gereageerd op de politie-inval. De gevonden wapens noemt hij &#8216;heel erg oud&#8217; of &#8216;niet bekend bij ons&#8217;. Het verbod dat in Duitsland is uitgevaardigd tegen de organisatie noemt hij &#8216;een hetze&#8217;. Zelfs Angels-stickers en bumperstickers zijn er nu verboden! Waarom toch, zo vraagt de president zich af. &#8216;Heeft het iets te maken met onze levensstijl, ons uiterlijk, onze motoren en de mystiek van onze saamhorigheid? Wie zal het zeggen. Het mooiste van alles is dat hoe meer druk er op ons wordt uitgeoefend, hoe beter we ons voelen. Hell&#8217;s Angel zijn, is een gevoel dat je niet kunt beschrijven, dat voel je alleen als je Hell&#8217;s Angel bent.&#8217;
De &#8216;coulors&#8217; (een mouwloos jack of een leren jasje met op de rug de clubemblemen) zijn heilig voor de Hell&#8217;s Angels. Wie goed naar de insignes op het jack kijkt, komt een hoop over de drager ervan te weten.
</div>

Jos Slats

Toffe Jongens

<div class="wpg-element paragraph">
De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) zorgde ervoor dat eind vorig jaar een islamitische geestelijke het land werd uitgezet op beschuldiging van spionage voor Libië. Een pijnlijke affaire, want de BVD had net voorzichtige betrekkingen aangeknoopt met de collega&#8217;s van de Libische geheime dienst.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Imam Ahmed Ali Hadi (43) was een gezien man in Utrecht, waar hij sinds 1991 aan het hoofd stond van de Omar al Faroek-moskee, de grootste in de stad. Hij onderhield warme contacten met het lokaal bestuur, de politie en welzijnsinstellingen. Maar volgens de BVD leidde imam Hadi een dubbelleven, en was hij vooral een inlichtingenofficier van de Libische geheime dienst.
Hij leverde &#8216;een gevaar op voor de Nederlandse staatsveiligheid&#8217;, concludeerde de Directie Democratische Rechtsorde van de BVD in een ambtsbericht aan de minister van Justitie.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Opvallend is dat de Libische ambassade in Nederland niet officieel heeft geprotesteerd tegen de uitzetting, nu drie maanden geleden. Net zomin als de Aldawa Islamia, de islamitische zendingsorganisatie waar Hadi voor werkte. De Utrechtse advocaat mr. Hanno Bos heeft nog wel bij de rechter protest aangetekend, maar gaf op uitdrukkelijk verzoek van zijn Libische cliënt geen ruchtbaarheid aan de zaak.
De imam zelf maakte ook weinig woorden vuil aan zijn gedwongen vertrek. Op vrijdag 13 oktober van het vorig jaar sprak hij voor het laatst in de moskee in de Utrechtse wijk Overvecht. Hij zei alleen dat hij terug moest naar Libië, maar dat hij in december zou terugkeren. Op zondag 15 oktober stapte hij op het vliegtuig naar Tripoli, met achterlating van zijn vrouw, zes kinderen en zijn Mercedes.
De voornamelijk Marokkaanse geloofsgemeenschap bleef in verwarring achter. Sindsdien doen er in de moskee allerlei geruchten de ronde, vertelt een andere Utrechtse imam, Driss Bousjoufi. &#8216;De een denkt dat Hadi terug zal komen, een ander zegt dat hij door zijn organisatie naar elders is uitgezonden. Ook wordt beweerd dat hij door de BVD is uitgezet.&#8217;
Imam Hadi keerde niet terug in december. De verwarring is inmiddels omgeslagen in ontreddering. Want hoe moet het nu verder met de moskee? Hadi preekte er niet alleen, hij was ook de grote initiator van tal van activiteiten – waaronder huiswerkcursussen en Nederlandse les – en zorgde voor het geld. De Aldawa Islamia, ook bekend als de World Islamic Call Society (WICS), heeft nog geen vervanger gestuurd. En het is nog maar de vraag of die er ooit komt.
De Binnenlandse Veiligheidsdienst, die sinds de val van de Berlijnse Muur de handen vrij heeft om nieuwe staatsgevaarlijke fenomenen in kaart te brengen, verdiept zich al een paar jaar in de islamitische gemeenschap in Nederland. In het voorjaar van 1998 verscheen een eerste rapport – De politieke islam in Nederland – waarin de BVD waarschuwt voor &#8216;kleine groepen radicale moslims&#8217; die het fundamentalisme prediken. Ook constateerde de dienst dat landen als Saoedi-Arabië, Libië en Iran via grote donaties geloven in Nederland proberen te beïnvloeden. Letterlijk schreef de BVD: &#8216;Het Libië van de megalomane kolonel Moeammar Kadaffi ziet voor zichzelf een leidende rol weggelegd en tracht via de ook in het Westen actieve Islamic Call Society zijn invloed uit te breiden.&#8217; Daarbij fungeren moskeeën volgens de BVD vaak als &#8216;politieke arena&#8217;.
In 1983 kocht de Islamic Call Society het voormalige kerkgebouw van de rooms-katholieke parochie van de heilige Oleophas in Utrecht Overvecht voor een bedrag van anderhalf miljoen gulden. Voor de verbouwing werd nog eens een miljoen gefourneerd. De zendingsorganisatie is puissant rijk en deelt jaarlijks voor honderden miljoenen in de Libische oliedollars. Officieel is de WICS een onafhankelijke religieuze organisatie, maar dat moet volgens westerse inlichtingendiensten niet al te letterlijk worden opgevat. &#8216;De WICS staat onder bevel van de Libische inlichtingendienst,&#8217; zegt de BVD.
Toch legde Nederland de Libiërs jarenlang geen strobreed in de weg. De imams die vanuit Tripoli naar Utrecht werden gestuurd, kregen altijd moeiteloos een verblijfsvergunning. Ook Hadi toen hij in de zomer van 1991 arriveerde. In 1996 kreeg hij zelfs een vestigingsvergunning.
Wat was Ahmed Ali Hadi voor een man?
&#8216;Hij was dag en nacht met de moskee bezig,&#8217; zegt Mohammed Khoja, een leidende figuur binnen de Marokkaanse gemeenschap en een oude bekende van de Utrechtse imam. &#8216;Als we geld nodig hadden voor jongeren die naar Marokko wilden reizen, of als we een symposium organiseerden, konden we altijd bij Hadi aankloppen.&#8217;
Khoja is ook twee keer met hem naar Libië gereisd, waar hij de jaarcongressen van de WICS bijwoonde. &#8216;Alle grote namen uit de islamitische wereld waren daar, van dr. Louis Farakan van de Amerikaanse Nation of Islam tot en met de Pakistaanse moefti. Op mijn laatste reis kregen we geld om bussen te kopen voor de islamitische scholen in Nederland.&#8217;
Wieger Rozema van de Interkerkelijke Stichting Kerken en Buitenlanders in Utrecht zegt: &#8216;Hij was een autoritaire, maar deskundige imam. Ik heb vaak prettig met hem samengewerkt. Hij was heel bereidwillig. Wat dat betreft, heb ik niets op hem aan te merken.&#8217;
Het is Rozema opgevallen dat Hadi erg vaak in het buitenland verbleef, soms wel twee weken achter elkaar. &#8216;Hij had geen vervanger. Zodra hij weg was, verliepen de contacten met de moskee een stuk moeizamer.&#8217;
Volgens oud-bestuurslid van de moskee, Mohammed Benchamach, moeten die reizen niet in verband worden gebracht met spionnenwerk. &#8216;Hij was vertegenwoordiger van de WICS in de Benelux en Scandinavië. Bovendien studeerde Hadi aan de universiteit van de Soedanese hoofdstad Chartoem waar hij werkt aan een proefschrift over de islam in Europa.&#8217;
De Nederlander Abdulwaheed van Bommel, voormalig voorzitter van de Nederlandse Moslim Omroep, moet lachen om de beschuldigingen van de BVD. &#8216;Hadi is een veel te naïeve man om een spion te zijn.&#8217;
Een &#8216;schoolvoorbeeld&#8217; van een goed functionerende moskee in een &#8216;moeilijke&#8217; wijk, vindt Mohammed Sini, PvdA-raadslid in Utrecht. &#8216;Toen ik nog in het welzijnswerk zat, hebben we vaak samengewerkt. We organiseerden discussies met oudere Marokkanen over integratie.&#8217;
Hadi genoot niet alleen groot aanzien in de islamitische gemeenschap, ook politiefunctionarissen en gemeentebestuurders liepen met hem weg en waren in sommige gevallen kind aan huis in de moskee.
&#8216;Hadi deed leuke dingen, allemaal erg gericht op integratie,&#8217; zegt J. Papeveld, directeur van het Utrechtse Expertisecentrum Politie en Allochtonen. &#8216;De imam organiseerde bijvoorbeeld huiswerkklassen onder leiding van Nederlandse docenten. We konden goed samenwerken.&#8217;
Oud-wethouder van Welzijn, P. van der Linden-de Feijter (PvdA) zegt: &#8216;De man deed heel veel goede dingen voor de stad.&#8217;
Dat Hadi niet zo maar een imam was, blijkt uit een video-opname uit 1997 van een feest in de moskee. De ambassadeurs van Algerije, Egypte, Marokko, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en de Arabische Liga vonden het kennelijk van groot belang om naar Utrecht Overvecht te komen. Een korangeleerde van de vooraanstaande Al Azar-universiteit in Cairo hield er een vlammend betoog tegen integratie. &#8216;Hoe kan ik mijn zoon toestaan Nederlands te spreken als ik die taal zelf niet versta.&#8217;
Allochtonenexpert Papeveld zat er ook bij, maar die begreep niets van het hele verhaal.
De warme contacten met het lokaal bestuur werden eind 1998 nog eens onderstreept door een bezoek van de toenmalige burgemeester Ivo Opstelten aan de moskee. Lovende woorden sprak hij over het werk van de imam. Hadi op zijn beurt besloot de feestelijke bijeenkomst ter gelegenheid van het einde van de ramadan met de woorden: &#8216;I hope we can work together voor ons land.&#8217;
Nu rijst de vraag wélk land de imam precies bedoelde.
Halverwege 1999 kwam er abrupt een einde aan de goede betrekkingen. Zowel het gemeentebestuur als de Utrechtse politie verbrak van de ene op de andere dag het contact met de imam van de Omar al Faroek-moskee.
Dat gebeurde op aandringen van de Binnenlandse Veiligheidsdienst, bevestigen de huidige burgemeester, Annie Brouwer, en de korpsleiding. Papeveld en zijn collega&#8217;s van het Expertisebureau Politie en Allochtonen kregen zelfs een uitdrukkelijk contactverbod.
De BVD had eerder dat jaar een onderzoek ingesteld naar Hadi naar aanleiding van diens verzoek om genaturaliseerd te worden tot Nederlander. Niet doen, luidde het dringende advies. Volgens de BVD wilde de Libiër alleen maar Nederlander worden om zijn positie als inlichtingenofficier &#8216;te versterken&#8217;. In een ambtsbericht (16 juni 1999) schreef de dienst aan de minister van Justitie: &#8216;Zijn functie van imam is slechts een cover. Hij is feitelijk een inlichtingenofficier. Diverse buitenlandse inlichtingendiensten hebben dit bevestigd. Vastgesteld is dat Hadi daadwerkelijk in en vanuit Nederland als zodanig actief is.&#8217;
Die ontdekking zal de collegiale verhoudingen met de Libische inlichtingendienst ESO (External Security Organization) niet hebben bevorderd. Nog maar een paar maanden eerder had het hoofd van de ESO een werkbezoek gebracht aan het BVD-hoofdkwartier in Leidschendam, en waren BVD&#8217;ers voor een tegenbezoek in Tripoli geweest.
Hadi kon na zijn ontmaskering nog anderhalf jaar in Nederland blijven. Pas eind september vorig jaar trok Justitie zijn vestigingsvergunning in en werd hij tot &#8216;ongewenst vreemdeling&#8217; verklaard. Hadi kreeg drie weken om Nederland te verlaten, anders zou hij door de politie op het vliegtuig naar Libië worden gezet.
Wat Hadi&#8217;s activiteiten als geheim agent precies inhielden, is niet duidelijk. Mogelijk heeft de affaire iets te maken met het Lockerbie-proces in Kamp Zeist, op steenworp afstand van Utrecht. De advocaat van Hadi, mr. Hanno Bos, weet het ook niet. &#8216;Natuurlijk heb ik gevraagd om inzage in het BVD-dossier, maar dat werd geweigerd. Alleen de rechter heeft de stukken mogen inzien.&#8217;
De president van de Haagse vreemdelingenkamer, mr. M. Derkx, was onder de indruk van dat dossier, zo blijkt uit haar vonnis van 17 oktober: &#8216;Gedegen en intensief onderzoek, in ruime mate onderbouwd met informatie uit diverse als authentiek aan te merken bronnen. De BVD heeft goede gronden om Hadi aan te merken als gevaarlijk voor de staatsveiligheid.&#8217;
Hadi mocht de uitspraak niet meer afwachten, en was twee dagen eerder al zonder zijn familie vertrokken.
Herhaalde pogingen om Hadi aan de telefoon te krijgen, lopen op niets uit. &#8216;Hij is met verlof,&#8217; zegt een woordvoerder van de WICS in Tripoli door de telefoon. Ook de Libische ambassade in Den Haag, anderhalf jaar geleden geopend speciaal voor het Lockerbie-proces, wil geen woorden vuilmaken aan de affaire. &#8216;Dit is een privézaak, waarmee wij ons niet bemoeien,&#8217; zegt kanselier Ali Berbash.
Ook de Binnenlandse Veiligheidsdienst wil de achtergronden van de uitwijzing niet nader toelichten. Aandringen helpt niet.
Hoe zal de BVD reageren als de Libiërs straks een nieuwe imam naar Utrecht willen sturen? De World Islamic Call Society is nu immers gebrandmerkt als een dekmantel voor spionageactiviteiten. &#8216;Tja,&#8217; zegt BVD-woordvoerder Vincent van Steen, &#8216;dat levert, denk ik, toch wel een probleem op.&#8217;
</div>

BVD ontmaskert Utrechtse imam als geheim agent

Reinout van der heijden

Het gat in de hand van Nederland: kopen, kopen en nog eens kopen

<div class="wpg-element paragraph">
De taxi stopt voor een vervallen appartementenblok in een buitenwijk van Cairo. Sherin (16) en Amal (12) Sherif stappen uit. &#8216;Hier wonen we nu,&#8217; zegt Sherin terwijl ze naar de ingang van het gebouw loopt. Links en rechts staan met stof overdekte struiken en palmbomen, op de grond dwarrelen plastic zakken, verbleekte verpakkingen van zeeppoeder en oude kranten. We gaan naar de tweede verdieping. Een buurman gekleed in galabieja &#8211; een lang gewaad &#8211; passeert in het trappenhuis. Moeder Altaf (36) doet de deur open. Ze is zenuwachtig. &#8216;Eigenlijk wil ik niet dat je hier komt,&#8217; zegt ze. &#8216;De buren zien alles. Mijn man mag niet weten dat we met jou praten. Ik wil niet nog meer problemen hebben.&#8217; Sinds een maand wonen Altaf, Sherin, Amal en baby Mohammed in het schamele appartement. Op de grond liggen een paar mottige kleden, langs de muur staat een verschoten bloemetjesbank. &#8216;We hebben dit huis gemeubileerd gehuurd. Ik doe er verder niets aan,&#8217; zegt Altaf. De twee dochters zitten smalletjes op de bank te luisteren. Ze hebben kringen onder hun ogen. &#8216;We slapen niet, Sherin is kilo&#8217;s afgevallen. Ze eet nauwelijks. Kleine Mohammed was zo&#8217;n lief jongetje. Maar hij voelt dat er iets mis is. Hij zit de hele dag te huilen en te krijsen,&#8217; zegt Altaf. Ze slaat de handen voor haar gezicht. &#8216;We hadden nooit mee moeten gaan naar Egypte. Ik heb me zo vergist. We willen maar één ding: zo snel mogelijk terug naar Nederland.&#8217;
Vijf maanden al zijn ze tegen hun wil in Egypte. Altaf en haar kinderen hebben een Nederlands paspoort. Sherin en Amal zitten in Amsterdam-Noord op school, maar de schoolbanken hebben ze dit jaar nog niet gezien. Vader Ashraf Sherif verbiedt zijn vrouw en kinderen het land te verlaten. Op grond van de Egyptische wet mag Ashraf zijn familie zo&#8217;n uitreisverbod opleggen.
Het verblijf in Egypte begon als een vakantie, als een laatste poging het huwelijk tussen beide ouders te redden. Meteen na aankomst in Cairo liet vader Ashraf zijn ware gezicht zien. &#8216;Hij zei dat we in Egypte moesten blijven wonen, dat we naar een Egyptische school moesten gaan, dat we Egyptenaar moesten worden,&#8217; zegt Amal. &#8216;Maar dat willen wij dus helemaal niet. Wij zijn gewoon Nederlander. We hebben een Nederlands paspoort. Het is de tweede keer dat ik in Egypte kom. Wat heb ik hier te zoeken?&#8217;
Amal zou dit jaar naar de brugklas gaan. Elke dag studeert ze in schoolboeken van het Bredero-lyceum die haar zijn toegestuurd. &#8216;Als ik weer in Nederland ben, wil ik beginnen in de tweede klas,&#8217; zegt ze optimistisch. &#8216;Sherin helpt me. Het gaat hartstikke goed.&#8217; Trots laat ze een schrift zien met in schoonschrift geschreven Franse zinnetjes. &#8216;Je suis Amal. Maintenant je suis en Egypte.&#8217;
Vader Ashraf en moeder Altaf hebben de Egyptische nationaliteit, maar kennen elkaar uit Tripoli. Ashraf was gynaecoloog in een groot ziekenhuis in de Libische hoofdstad. Toen de twee elkaar ontmoetten, zat Altaf net op de universiteit, ze studeerde psychologie. Op zesjarige leeftijd was zij met haar familie naar Libië geëmigreerd. Haar vader was automonteur en gaf les op een technische school. Sherin zegt over de ontmoeting van haar ouders: &#8216;Mijn vader zag er goed uit, had een auto en was dokter. Hij had de meisjes voor het uitkiezen. En hij koos de mooiste. Dat was mijn moeder.&#8217; Altaf zelf zegt: &#8216;Ik wilde weg bij mijn ouders. Ze zijn heel erg conservatief. Ik mocht nooit alleen naar buiten. Mijn vader bracht me met de auto naar school. Ik was zeventien. Ashraf was mijn eerste liefde. Ik wilde vrijheid en dacht dat Ashraf me die kon geven.&#8217;
Het jonge paar trouwde en kreeg twee dochters. Het huwelijk was vanaf het begin slecht, ze hadden vaak ruzie. &#8216;Ik dacht dat dat erbij hoorde. Mijn ouders hadden ook altijd problemen,&#8217; zegt Altaf.
Altaf en Ashraf deelden wel een ideaal: emigratie naar het Westen. In 1987 waagden ze de sprong. &#8216;Ashraf had vijftigduizend dollar gespaard waarmee hij in Nederland een restaurant wilde openen,&#8217; zegt Altaf. Dat plan mislukte omdat de Nederlandse rechter oordeelde dat Ashraf geen politieke vluchteling was. Het gezin moest het land uit. &#8216;Ik wilde niet terug. Ik was verliefd op Nederland. Ik hou van de vrijheid. Van de kou,&#8217; zegt Altaf. &#8216;We besloten de illegaliteit in te gaan. In de Staatsliedenbuurt woonden we in een klein kamertje. Ik werkte elke dag, als babysitter, bij de supermarkt, overal. We hadden twee kleine kinderen. We hadden het heel zwaar.&#8217;
Een paar maanden later keerde de kansen. Een tweede verzoek om op politieke gronden in Nederland te blijven slaagde wel. &#8216;De dag dat de rechterlijke beslissing bij ons in de bus viel, was de mooiste dag in mijn leven,&#8217; zegt Altaf. Vanaf dat moment ging het bergopwaarts. Ashraf kocht in Zaandam een snackbar en deed goede zaken. Toen hij genoeg geld had verdiend opende hij een grotere cafetaria in Amsterdam-Oost. De man die ooit was begonnen als gynaecoloog bleek een handig zakenman.
De zaken gingen goed, maar door de jaren heen werden de huwelijksproblemen steeds groter. Sherif en Altaf kregen andere relaties, en in de nacht van 16 op 17 maart liep de ruzie tussen de twee echtgenoten uit de hand. Sherin kwam met een blauw oog op het politiebureau Rode Kruisstraat in Amsterdam en deed aangifte van mishandeling. In die aangifte beschrijft Sherin wat er die nacht gebeurde. Haar moeder had zich gebarricadeerd in de slaapkamer. &#8216;Je gaat maar terug naar Egypte en je mag je kinderen nooit meer zien,&#8217; had Ashraf geroepen. &#8216;Toen ik zag dat mijn vader bijna de slaapkamer binnen was, ging ik voor hem staan om hem tegen te houden. Hij sloeg mij hard op mijn oog, dat nu half dicht zit,&#8217; verklaarde Sherin bij de politie. Samen met drie agenten ging ze terug naar huis. De ruzie werd gesust en haar vader vertrok om zes uur &#8216;s ochtends.
Een paar weken later beloofde Ashraf beterschap en ging weer bij zijn gezin wonen. &#8216;Drie maanden lang hadden we een hartstikke leuke tijd,&#8217; zegt Altaf. &#8216;Hij was heel lief voor Mohammed,&#8217; zegt Sherin. &#8216;We wilden het liefst onze vader terug,&#8217; zegt Amal. &#8216;Als je vader zegt dat alles weer goed komt, dan geloof je hem toch?&#8217; zegt Sherin.
Om de hereniging te vieren stelde Ashraf voor op vakantie te gaan naar Egypte. Hij had er een huis gekocht en wilde met zijn gezin op familiebezoek. Dat hij voorgoed in Egypte wilde blijven vertelde Ashraf er niet bij. Hij had de terugkeer goed voorbereid. In het geheim verkocht hij zijn cafetaria en de twee auto&#8217;s. Het huis in Amsterdam-Noord liet Ashraf leeghalen door een familielid.
Op 15 juni kwam de familie aan in Cairo. Voor zijn vrouw kocht Ashraf de eerste dagen twintig hoofddoeken. &#8216;Hij wilde niet dat er nog andere mannen naar mij keken,&#8217; zegt Ashraf. Tijdens een familiebijeenkomst ging het helemaal mis. &#8216;Mijn vader zei dat mijn moeder met andere mannen omging. En van mij zou ook nooit iets terechtkomen,&#8217; zegt Sherin. &#8216;Hij zei dat we in Egypte moesten blijven wonen en pakte onze paspoorten af.&#8217; Sherin was wanhopig en vroeg om raad bij ooms en tantes. Ze stuitte op louter onbegrip. &#8216;Ze keken mij vreemd aan en zeiden: Egypte is toch een mooi land. Je kunt hier toch ook naar school?&#8217; Ondanks smeekbeden bleef Ashraf bij zijn uitreisverbod. &#8216;Mijn vader had ons gewoon ontvoerd. Toen hij op bezoek was bij een vriend hebben we onze koffer gepakt en zijn stiekem vertrokken,&#8217; zegt Sherin.
Ashraf woont in de badplaats Sharm El Sheikh aan de Rode Zee, waar hij een hotelboot exploiteert. Door de telefoon zegt hij dat hij &#8216;alleen het beste wil voor zijn kinderen&#8217;. Hij ziet zelf ook in dat &#8216;het huwelijk is mislukt&#8217;. Ashraf is verontwaardigd over het stiekeme vertrek van zijn gezin. &#8216;Ik heb ze overal gezocht.&#8217;
Uw dochters willen terug naar school. Zij willen terug naar Nederland.
&#8216;Natuurlijk mogen mijn vrouw en kinderen terug naar Nederland als ze dat willen. Ik ben een moderne Egyptische man. Ik ben opgeleid tot gynaecoloog. Ik weet hoe belangrijk onderwijs is.&#8217;
U heeft het huis in Nederland leeg laten halen. Waar moeten de kinderen wonen?
&#8216;Ja, dat is wel moeilijk,&#8217; geeft Ashraf toe.
Als u vindt dat de kinderen weer naar school moeten, waarom laat u ze dan niet gaan?
Dan komt de aap uit de mouw. Er is ruzie over geld.
&#8216;Mijn vrouw heeft geld van mij gestolen en dat wil ik terug hebben,&#8217; zegt Ashraf. &#8216;Het gaat om een bedrag van honderdduizend Duitse marken. Mijn vrouw had een machtiging en heeft zonder mijn toestemming geld van mijn rekening gehaald. Toen ik hoorde dat ze terug wilden gaan naar Nederland, heb ik een uitreisverbod uitgevaardigd. Ik wil mijn geld terug.&#8217;
&#8216;Mijn man kan mooi praten. Maar wat hij beweert is niet waar,&#8217; zegt Altaf. &#8216;Het geld heb ik van hem gekregen voordat we naar Egypte gingen. Hij stortte het op mijn rekening om te bewijzen dat hij echt van mij hield. Gelukkig heb ik dat geld nu, anders had ik me nu geen raad geweten. Ik wil het best teruggeven, maar dan moet ik er absoluut zeker van zijn dat hij ons laat gaan. Het geld is mijn sterkste troef.&#8217;
De Nederlandse ambassade heeft geprobeerd te bemiddelen. &#8216;Wij zouden het geld in bewaring nemen, tot vrouw en kinderen in Nederland waren aangekomen,&#8217; zegt kanselier Peter Trimp. &#8216;Maar de heer Sherif eiste steeds opnieuw aanvullende garanties. Het is op niets uitgelopen.&#8217;
Tot nu toe heeft de ambassade zich terughoudend opgesteld. In Egypte geldt voor Altaf en de kinderen het Egyptisch recht, hoewel ze ook een Nederlands paspoort hebben. &#8216;We hebben wel vaker problemen met uitreisverboden,&#8217; zegt kanselier Trimp. &#8216;Meestal gaat het om Nederlandse vrouwen die met Egyptenaren zijn getrouwd. Dan kunnen we meer doen dan nu. Als Nederlandse ambassade zijn we te gast en moeten we de hier geldende wetten respecteren. Altaf en de kinderen hebben we nieuwe paspoorten gegeven en we hebben ze in de eerste weken aan onderdak geholpen.&#8217;
Afgelopen week heeft ambassadeur Loudon zelf zich met de zaak bemoeid. Hij zal de familie persoonlijk ontvangen. &#8216;Als er iemand is die met je meeleeft dan ben ik het wel,&#8217; schreef hij op 11 november aan Sherin. &#8216;Helaas kampt de ambassade met de nodige beperkingen om het uitreisverbod ongedaan te maken. Ik kan je verzekeren dat ik achter de schermen bezig ben om te bevorderen dat je &#8220;nachtmerrie&#8221; niet te lang duurt. Maar nogmaals, ik kan en mag geen verwachtingen wekken.&#8217;
Amal en Sherin willen niet langer wachten en smeden wilde ontsnappingsplannen. &#8216;Misschien is er wel een Nederlander met een zeiljacht die ons op wil komen halen,&#8217; fantaseert Sherin. &#8216;Of misschien kunnen wel mee met een marineschip als dat hier aanmeert,&#8217; zegt Amal. &#8216;Hou op. Niet over nadenken,&#8217; zegt Altaf bestraffend. &#8216;We kunnen niet zomaar de grens over, we zitten in de centrale computer. Mohammed is nog veel te klein. Stel je voor dat we worden aangehouden.&#8217; En dus hoopt Altaf op de diplomatieke manoeuvres van de ambassadeur en op de langzaam draaiende molens van het Egyptische rechtssysteem.
Advocaat Madiha Luxour ontvangt in een rommelig kantoor, waar ze zich heeft verschanst achter een hoge stapel dossiers. Luxour steekt de ene sigaret met de andere aan. Aan de muur hangt een portret van haar vader, een admiraal onder koning Faroek. &#8216;Het uitreisverbod is in de jaren zeventig ingevoerd om de waarden van het gezin veilig te stellen. Maar daarvoor wordt het niet altijd gebruikt,&#8217; zegt Luxour, die al vijfendertig jaar in het vak zit. Professoren die naar wetenschappelijke congressen willen of leraressen die in de Golfstaten werken, kampen met onwillige echtgenoten die te pas en te onpas gebruik maken van het recht om hun vrouw in huis te houden. Sinds een paar maanden voert het aan de overheid gelieerde weekblad Nieuws van de Dag een campagne tegen het reisverbod. Advocaat Luxour is er opgetogen over. &#8216;Deze week was er op de televisie een discussieprogramma over met juristen, een hoge ambtenaar van Justitie, een journaliste en de minister van Religieuze Zaken. Die minister zei niet veel. Alle anderen waren het erover eens dat mannen de wet soms misbruiken om wraak te nemen op hun vrouw, of om haar af te persen.&#8217;
Hoezo afpersen?
&#8216;Vrouwen mogen in Egypte het geld dat ze verdienen voor zichzelf houden. Met het reisverbod proberen de mannen hun vrouwen te dwingen dat geld af te geven.&#8217;
De ambtenaar van het ministerie van Justitie kondigde aan dat er een wetsvoorstel klaarligt dat een einde moet maken aan de misstanden. Als het goed is wordt het voorstel dit parlementaire jaar behandeld.
Voor Altaf en haar kinderen komt dat te laat. Zij hebben te maken met de huidige regelgeving en zijn afhankelijk van de administratieve rechter. &#8216;De rechter kan het reisverbod opheffen als er een dringende reden is om naar het buitenland te gaan,&#8217; zegt Luxour. &#8216;Een beroemd voorbeeld is de zaak van een Egyptische stewardess die bij een Japanse vliegtuigmaatschappij werkte. De rechter verklaarde het reisverbod ongeldig. Voor hun huwelijk was de vrouw al stewardess, dus de echtgenoot wist waaraan hij begon.&#8217;
Madiha Luxour heeft onlangs zelf een Deense verdedigd die door haar man werd vastgehouden. Ze hadden een gehandicapte tweejarige zoon. &#8216;Dat jongetje móést terug naar Denemarken om te worden behandeld in een speciale kliniek. Zijn moeder ging mee om hem te begeleiden.&#8217;
Of de rechters in de zaak van Altaf dringende redenen voor terugkeer zullen zien is onzeker. &#8216;Het Bredero-lyceum in Amsterdam heeft een brief geschreven waarin erop wordt aangedrongen dat de kinderen hun schoolcarrière afmaken. Dat is belangrijk &#8211; al kunnen de kinderen natuurlijk ook hier naar school. De kinderbijslag en het Gak hebben laten weten dat uitkeringen mogelijk worden stopgezet als Altaf zich niet meldt. Dat betekent dat er financiële verplichtingen zijn in Nederland. Ook belangrijk. Inmiddels heeft de Nederlandse rechter een definitieve uitspraak gedaan in de scheidingszaak. De kinderen zijn toegewezen aan de moeder. Ik hoop dat de rechters die de zaak behandelen niet al te conservatief zijn.&#8217;
&#8216;s Avonds gaan we uit eten. Eerst een milkshake bij McDonald&#8217;s en daarna een uitgebreid diner bij de Chinees. &#8216;Net of we in Nederland zijn,&#8217; zegt Amal. &#8216;Als je niet naar buiten kijkt.&#8217; De schalen met kip en rundvlees gaan schoon op. &#8216;Dit is de eerste keer in vijf maanden dat we een leuke avond hebben gehad,&#8217; zegt Altaf. Ze blijft haar hoofddoek dragen, ook als we aan tafel zitten. &#8216;Die gaat pas af als we in het vliegtuig zitten.&#8217; Sherin zegt: &#8216;Ik was altijd een verwend meisje in Nederland. De dochter van de baas. Als we terugkomen wordt het leven vast minder luxe. Maar dat maakt me niet uit. Ik wil gelukkig zijn. We hebben een rottijd in Egypte. Maar als alles voorbij is, kan ik wel zeggen dat ik een hoop heb geleerd.&#8217; Amal is minder filosofisch ingesteld. &#8216;Ik wil naar Nederland. Ik wil &#8216;s avonds gewoon lekker stamppot en de volgende ochtend door de regen naar school.&#8217;
Deze week diende de zaak voor de rechtbank &#8211; zonder resultaat. De rechter schoof de behandeling door naar 1 december. Altaf gelooft niet meer in terugkeer naar Nederland. &#8216;Deze rechtszaak gaat zes jaar duren. We winnen nooit,&#8217; zegt ze door de telefoon. &#8216;We winnen nooit.&#8217; 
</div>

De Egyptische ballingschap van Altaf en haar kinderen, Opgesloten in Caïro

<div class="wpg-element paragraph">
Geert Mak was voor ‘De Groene’ chroniqueur van de kraakbeweging. Ook hij ondertekende de ‘Bluf!’-lijst. ‘Jacqueline Cramer was het braafste meisje van iedereen.’
‘Er zijn grote verschillen tussen de kraakbeweging van eind jaren zeventig en die van midden jaren tachtig. En tussen de krakers en de rest van toenmalig links. In de jaren zeventig was de kraakbeweging in Am­ster­dam per buurt georganiseerd. De bewoners hadden wel sympathie voor de krakers omdat ze lege, verloederde huizen bewoonden en opknapten.
Dat veranderde na de veldslag rond de Von­del­straat. De beweging werd gewelddadiger, kreeg sektarische trekjes en trok gelijkgezinden uit de rest van het land aan. En die kenden de Amsterdamse verhoudingen niet. Het ging definitief mis bij de ontruiming van de Lucky Luyck, toen een tram in de fik ging terwijl sommige krakers eromheen dansten. Dat moet je in Amsterdam nooit doen. Wat je ook uithaalt, kom niet aan de tram! Het tekende de afstand die tussen de krakers en de rest van de stad – inclusief linkse politici – was ontstaan.
Wijnand Duyvendak distantieert zich nu wel erg snel van wat er in die periode gebeurde. Het toont aan dat er niet zo goed werd nagedacht, met name over het geweld. Hij en zijn kompanen deden vaak maar wat. Terwijl in de rest van de linkse beweging een lange traditie bestond van geweldloze weerbaarheid, vonden dat soort discussies in de sterk verharde kraakbeweging van het midden van de jaren tachtig nauwelijks meer plaats.
In De Groene Amsterdammer en elders is over actievormen eindeloos gebakkeleid. Het proefschrift van Kees Schuyt over de grenzen van burgerlijke ongehoorzaamheid was daarbij maatgevend. Ik was verbaasd toen sommige GroenLinksers vorige week botweg verklaar­den dat acties waarbij de wet wordt overtreden sowieso not done zijn. Ze zouden toch eens in de geschiedenis van hun voorlopers, met name van de PSP en de PPR, moeten duiken. Binnen die kringen zijn boekenplanken vol geschreven over de ethiek van geweld­loos verzet, over burgerlijke ongehoorzaamheid en over de spanningen tussen wet en geweten.
Ik heb geen principieel probleem met de handtekening die ik onder de petitie voor Bluf! heb gezet – al zou ik nu niet meer zo’n mallotige tekst voor mijn rekening nemen. Het ging immers niet erom een inbraak te vergoelijken, maar om het recht op publicatie van dit soort stukken. Er was toen nog geen goede Wet Openbaarheid Bestuur en voor journalisten was het moeilijk via de legale weg bepaalde stukken boven water te krijgen. Je was afhankelijk van lekkende ambtenaren of van acties als die van Bluf!. Het was in wezen eenzelfde kwestie als, bijvoorbeeld, de Endstra-tapes. 
De ophef rond minister Jacqueline Cra­mer snap ik niet. Zij was het braafste meisje van de klas. Ik ken haar goed, omdat ze in die jaren een verhouding had met een collega van De Groene. Als iemand zich verre hield van geweld, was zij het wel. Burgemeester Job Cohen heeft de enige juiste reactie gegeven. Om dingen in beweging te krijgen moet je soms de wet overtreden, zei hij. Dat moet je wel in openbaarheid doen én je moet bereid zijn rekenschap af te leggen voor de rechter, precies zoals Schuyt in zijn proefschrift stelt. 
De generatie die de Tweede Wereldoorlog had meegemaakt kende de dilemma’s rond wetsovertreding uit ervaring, maar die geschiedenis lijkt vergeten. Kijk naar Rita Ver­donk. Zij pleitte laatst op tv voor een wet tegen “onfatsoenlijk handelen”. Ik moest lachen, vroeger grapten we al over de “Bond tegen alles wat vies en voos is”. Maar in ernst: het zou het einde van de rechtsstaat zijn. En Verdonk kwam er mee weg, dat was het enge. Niemand lachte haar uit. Niemand weersprak haar.’
</div>