In mijn boekenkast staat een beduimeld exemplaar van de biografie van Henk van Randwijk, de hoofdredacteur van Vrij Nederland tijdens en vlak na de oorlog. Het is een magistraal boek, geschreven door oud-redacteuren Gerard Mulder en Paul Koedijk, dat ik tot diep in de nacht zat te lezen ter voorbereiding voor het interview met weduwe Ada van Randwijk ter gelegenheid van het 70-jarige jubileum, nu precies vijf jaar geleden. Het was een wonderlijke ervaring om in een appartementje in het Elisabeth Otter-Knol-huis te Buitenveldert te zitten tegenover een bijna honderdjarige die in het boek dat tussen ons in lag zo’n belangrijke rol speelde.

Want Ada – die in 2013 overleed – was in de oorlog minstens zo dapper geweest als Henk. Ze had vastgezeten, was met gevaar voor eigen leven bij de Sicherheitsdienst gaan praten over de vrijlating van haar echtgenoot, was een paar keer ternauwernood aan arrestatie ontsnapt, had jaren ondergedoken gezeten.

Van het boek van Mulder en Koedijk wilde Ada trouwens niets weten. Het tweetal beschrijft namelijk niet alleen de heldendaden van de onverzettelijke en dappere Van Randwijk, maar ook zijn onmogelijke, opvliegende karakter (daar was Ada het mee eens) en zijn overspelige relaties, ook al tijdens de oorlog (daar wilde Ada he-le-maal niets van weten).

Toen het boek af was, probeerde Ada publicatie te voorkomen. Aanvankelijk werd ze in haar eisen gesteund door de toenmalige hoofdredactie van VN, bestaande uit Joop van Tijn en Rinus Ferdinandusse. Het conflict over het boek viel midden in een enorme redactionele loopgravenoorlog waarin Gerard Mulder en een aantal anderen pal tegenover de hoofdredactie stonden. Al tijdens het schrijven van het boek was Mulder als redacteur ontslagen. Het had wat vreemds: de leiding van een voormalig verzetsblad en de weduwe van de hoofdredacteur tijdens de oorlog die een boek vanwege hen onwelgevallige passages uit de handel wilde houden. Uiteindelijk werd een kort geding voorkomen en liep het met een sisser af: de biografie verscheen toch.

Gelukkig maar. Want Mulder en Koedijk schreven als gezegd een magistraal boek, dat een gedetailleerd beeld schetst van het vooroorlogse leven in christelijk-sociale kring, de opkomst van Van Randwijk als schrijver en dichter, zijn werk als schooldirecteur in de Jordaan (waar hij lesgaf op de Eben Haezerschool aan de Lijnbaansgracht), zijn eerste pamfletten tegen de bezetter, de oorlogsjaren, de naoorlogse conflicten binnen Vrij Nederland, zijn stellingname in het debat over de onafhankelijkheid van Indonesië en Van Randwijks werk als uitgever. Hij overleed in 1966. Koedijk en Mulder interviewden tientallen tijdgenoten en deden uitgebreid archiefonderzoek.

De biografie verscheen in 1988 en werd bekroond met de Dr. Loe de Jong prijs. Het boek was tot nu toe alleen antiquarisch verkrijgbaar. Ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van VN is het het e-book gratis te downloaden.