Jettens nachtmerrie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Amber Wiznitzer en Teun van de Keuken

Reconstructie

Eelco Bosch van Rosenthal

De strijd om de waarheid: hoe slachtoffers van complottheorieën terugvechten

Achtergrond

Vier jaar identiteitscrisis in de Amerikaanse journalistiek: ‘Ons vak lag nog nooit zo onder vuur’

Het land van Obama is niet boos, het moet wennen aan vooruitgang

<div class="wpg-element paragraph">
Oud-VN-ambassadeur John Bolton snapt niets meer van de regering die hij ooit diende. Hij veegt de vloer aan met het Amerikaanse inlichtingenrapport dat onlangs concludeerde dat Iran al in 2003 gestopt is met zijn kernwapenprogramma. Hij wil zelfs een onderzoek naar de inlichtingendiensten. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
U neemt het rapport niet serieus?
‘Het rammelt aan alle kanten. Het maakt een veel te nadrukkelijk verschil tussen civiel en militair gebruik van kernenergie. Dat verschil is kunstmatig, want de angst is nu juist dat Iran vanuit zijn civiele programma ineens een scherpe bocht maakt, en alsnog een kernwapen ontwikkelt. Dat is goed mogelijk, aangezien het verrijken van uranium gewoon doorgaat. Dat zegt ook dit rapport. Maar die nuance gaat verloren. Over de hele wereld koppen de kranten nu: “Iran werkt niet langer aan kernwapen”. Zelfs het Internationaal Atoom- en Energie Agentschap (IAEA) is daar sceptisch over. In de New York Times zei een van hun onderzoekers dat hij veel sceptischer was dan de Amerikanen, dat hij het rapport veel te genereus vond tegenover Iran.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
John Bolton die het IAEA aanhaalt, dat klinkt wanhopig. U heeft het agentschap jarenlang verketterd omdat het Teheran de hand boven het hoofd hield.
‘Het is geen wanhoop; het zijn feiten. Als het IAEA strenger en realistischer is dan de Amerikaanse inlichtingendiensten, dan zit er iets flink fout. Dan streven onze diensten een politieke agenda na. Dat is trouwens geen wonder. Ons inlichtingenapparaat is de afgelopen jaren drastisch hervormd. Er waren in korte tijd veel nieuwe mensen nodig. De diensten zijn overspoeld door medewerkers van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Die waren vijf, zes jaar geleden al soft tegenover Iran en zijn dat nog steeds. Maar ze moeten zich realiseren dat ze zich nu met data bezighouden, met harde feiten. Als ze politiek willen bedrijven, hadden ze bij Buitenlandse Zaken moeten blijven.’
Dit is een van uw stokpaardjes. Als havik binnen de regering-Bush had u het constant met Buitenlandse Zaken aan de stok. Ze denken daar te Europees, zegt u in feite. In uw recente boek ‘Surrender Is Not An Option’ pleit u voor een grondige hervorming van het ministerie.
‘Dat om te beginnen. Maar daarnaast hoop ik dat de inlichtingencommissies van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden bereid zijn om de inlichtingendiensten een keer grondig door te lichten. Hoe politiek opereren ze?’
In 2002 kreeg u vergelijkbare verwijten. Het kamp-Cheney, waartoe u ook behoorde, zou de inlichtingen rond Irak hebben beïnvloed.
</div>
<div class="wpg-element paragraph-quote">
<blockquote>
&#8211; ‘Dit rapport is een blunder van de eerste orde’
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
‘Onzin. Toen was er een gezond debat: beleidsmakers die de inlichtingendiensten het vuur na aan de schenen legden, en inlichtingendiensten die hun rapporten baseerden op feiten. Geen gepsychologiseer over wat de mullahs wel of niet van plan zouden kunnen zijn. In één ding heeft het IAEA gelijk: de Iraniërs hebben de gordijnen dicht gedaan waardoor we geen zicht meer hebben op hun ware bedoelingen. De diensten hebben nu geconcludeerd dat het met het Iraanse gevaar wel meevalt. Ze hebben hun fouten rond Irak willen overcompenseren.’
Waarom zou het niet gewoon kunnen kloppen dat Iran onder grote diplomatieke druk met zijn atoomprogramma is gestopt, zoals het rapport stelt?
‘Welke druk? Volgens de NIE zou dat dan gebeurd moeten zijn in 2003. Ik zat in die periode in de regering. We waren volledig gepreoccupeerd met de oorlog in Irak. Geloof me: van druk op Iran was geen sprake, hoe graag ik dat ook gewild had. Dus waar hebben ze het over?’
In Washington wordt gefluisterd dat Bush al maanden op de hoogte was van de conclusies over Iran, maar dat ze nu pas naar buiten zijn gebracht omdat de regering een softer imago wil.
‘Daar geloof ik helemaal niets van. Heb je Bush en Nationale Veiligheidsadviseur Hadley gezien tijdens hun persconferentie? Ze waren nog steeds verbijsterd. In sommige kringen wordt inderdaad gesuggereerd dat deze NIE de regering goed uitkomt, dat Bush nu van het probleem-Iran af is, zonder dat hij als eerste met de ogen heeft hoeven knipperen. Ik geloof er niets van. Dit rapport is een blunder van de eerste orde, waarmee we verder weg zijn van het doel, het neutraliseren van het gevaar-Iran, dan ooit tevoren.’
De Schadenfreude in Europa is groot. Zie je wel, ze zaten er weer naast.
‘Als de Europeanen hier blij mee zijn, begaan ze een grote vergissing. Laat de EU3 (Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië, die met Teheran hebben onderhandeld, red.) vooral niet denken dat ze succes hebben geboekt. De EU3 hebben vijf jaar lang geprobeerd Iran te overtuigen te stoppen met uraniumverrijking. Tevergeefs.’
Nieuwe sancties tegen Iran worden nu moeilijk. Een militaire aanval ook. Robert Kagan stelt dat Amerika nu maar een ding kan doen: rechtstreeks onderhandelen met Teheran.
‘Volstrekte onzin. Vóórdat dit rapport verscheen, viel er al niet met ze te praten over stopzetting van het nucleaire programma. Dan doen ze dat nu natuurlijk al helemaal niet meer. Ik weet niet of je van Monopoly houdt, maar Teheran heeft een Verlaat-De-Gevangenis-Zonder-Te-Betalen-kaart gekregen. Onder die omstandigheden valt er niets te onderhandelen.’
Voor iemand die jarenlang zo nauw bij het buitenlands beleid van deze regering betrokken was, moeten het eenzame dagen zijn.
‘Laat ik me beperken tot de conclusie dat ik alle bochten die deze regering nu maakt, met lede ogen aanzie. Ze maken de ene fout na de andere: ze praten met Noord-Korea, onderschatten Iran, komen de Palestijnen te veel tegemoet. Het enige dat relatief goed gaat sinds de extra troepen er zijn, is Irak.’
Tenslotte: u werkt nu bij het American Enterprise Institute. Heeft u al geld aan het bewakingsfonds van uw AEI-collega Ayaan Hirsi Ali overgemaakt?
‘Nee. Niemand heeft me er nog om gevraagd. Maar ik heb grote bewondering voor haar. Dat zij uw land heeft moeten verlaten, is schandalig. En dat Nederland niet voor haar beveiliging wil betalen&#8230; Het bewijst dat Europa het gevaar van de radicalen nog steeds onderschat. Neem jullie eigen Theo van Gogh. Wat waren zijn laatste woorden voordat hij werd neergestoken? Hij lag naast zijn fiets, en hij zei: “Waarom kunnen we er niet over praten?” En een paar seconden later was hij dood. Praten helpt niet. Het is fight or flight.&#8217;
</div>

Oud-VN-ambassadeur John Bolton: ‘Druk op Iran? Welke druk?’

Interview / Oud-VN-ambassadeur John Bolton
U neemt het rapport niet serieus?
‘Het rammelt aan alle kanten. Het maakt een veel te nadrukkelijk verschil tussen civiel en militair gebruik van kernenergie. Dat verschil is kunstmatig, want de angst is nu juist dat Iran vanuit zijn civiele programma ineens een scherpe bocht maakt, en alsnog een kernwapen ontwikkelt. Dat is goed mogelijk, aangezien het verrijken van uranium gewoon doorgaat. Dat zegt ook dit rapport. Maar die nuance gaat verloren. Over de hele wereld koppen de kranten nu: “Iran werkt niet langer aan kernwapen”. Zelfs het Internationaal Atoom- en Energie Agentschap (IAEA) is daar sceptisch over. In de New York Times zei een van hun onderzoekers dat hij veel sceptischer was dan de Amerikanen, dat hij het rapport veel te genereus vond tegenover Iran.’
John Bolton die het IAEA aanhaalt, dat klinkt wanhopig. U heeft het agentschap jarenlang verketterd omdat het Teheran de hand boven het hoofd hield.
‘Het is geen wanhoop; het zijn feiten. Als het IAEA strenger en realistischer is dan de Amerikaanse inlichtingendiensten, dan zit er iets flink fout. Dan streven onze diensten een politieke agenda na. Dat is trouwens geen wonder. Ons inlichtingenapparaat is de afgelopen jaren drastisch hervormd. Er waren in korte tijd veel nieuwe mensen nodig. De diensten zijn overspoeld door medewerkers van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Die waren vijf, zes jaar geleden al soft tegenover Iran en zijn dat nog steeds. Maar ze moeten zich realiseren dat ze zich nu met data bezighouden, met harde feiten. Als ze politiek willen bedrijven, hadden ze bij Buitenlandse Zaken moeten blijven.’
Dit is een van uw stokpaardjes. Als havik binnen de regering-Bush had u het constant met Buitenlandse Zaken aan de stok. Ze denken daar te Europees, zegt u in feite. In uw recente boek ‘Surrender Is Not An Option’ pleit u voor een grondige hervorming van het ministerie.
‘Dat om te beginnen. Maar daarnaast hoop ik dat de inlichtingencommissies van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden bereid zijn om de inlichtingendiensten een keer grondig door te lichten. Hoe politiek opereren ze?’
In 2002 kreeg u vergelijkbare verwijten. Het kamp-Cheney, waartoe u ook behoorde, zou de inlichtingen rond Irak hebben beïnvloed.
‘Onzin. Toen was er een gezond debat: beleidsmakers die de inlichtingendiensten het vuur na aan de schenen legden, en inlichtingendiensten die hun rapporten baseerden op feiten. Geen gepsychologiseer over wat de mullahs wel of niet van plan zouden kunnen zijn. In één ding heeft het IAEA gelijk: de Iraniërs hebben de gordijnen dicht gedaan waardoor we geen zicht meer hebben op hun ware bedoelingen. De diensten hebben nu geconcludeerd dat het met het Iraanse gevaar wel meevalt. Ze hebben hun fouten rond Irak willen overcompenseren.’
Waarom zou het niet gewoon kunnen kloppen dat Iran onder grote diplomatieke druk met zijn atoomprogramma is gestopt, zoals het rapport stelt?
‘Welke druk? Volgens de NIE zou dat dan gebeurd moeten zijn in 2003. Ik zat in die periode in de regering. We waren volledig gepreoccupeerd met de oorlog in Irak. Geloof me: van druk op Iran was geen sprake, hoe graag ik dat ook gewild had. Dus waar hebben ze het over?’
In Washington wordt gefluisterd dat Bush al maanden op de hoogte was van de conclusies over Iran, maar dat ze nu pas naar buiten zijn gebracht omdat de regering een softer imago wil.
‘Daar geloof ik helemaal niets van. Heb je Bush en Nationale Veiligheidsadviseur Hadley gezien tijdens hun persconferentie? Ze waren nog steeds verbijsterd. In sommige kringen wordt inderdaad gesuggereerd dat deze NIE de regering goed uitkomt, dat Bush nu van het probleem-Iran af is, zonder dat hij als eerste met de ogen heeft hoeven knipperen. Ik geloof er niets van. Dit rapport is een blunder van de eerste orde, waarmee we verder weg zijn van het doel, het neutraliseren van het gevaar-Iran, dan ooit tevoren.’
De Schadenfreude in Europa is groot. Zie je wel, ze zaten er weer naast.
‘Als de Europeanen hier blij mee zijn, begaan ze een grote vergissing. Laat de EU3 (Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië, die met Teheran hebben onderhandeld, red.) vooral niet denken dat ze succes hebben geboekt. De EU3 hebben vijf jaar lang geprobeerd Iran te overtuigen te stoppen met uraniumverrijking. Tevergeefs.’
Nieuwe sancties tegen Iran worden nu moeilijk. Een militaire aanval ook. Robert Kagan stelt dat Amerika nu maar een ding kan doen: rechtstreeks onderhandelen met Teheran.
‘Volstrekte onzin. Vóórdat dit rapport verscheen, viel er al niet met ze te praten over stopzetting van het nucleaire programma. Dan doen ze dat nu natuurlijk al helemaal niet meer. Ik weet niet of je van Monopoly houdt, maar Teheran heeft een Verlaat-De-Gevangenis-Zonder-Te-Betalen-kaart gekregen. Onder die omstandigheden valt er niets te onderhandelen.’
Voor iemand die jarenlang zo nauw bij het buitenlands beleid van deze regering betrokken was, moeten het eenzame dagen zijn.
‘Laat ik me beperken tot de conclusie dat ik alle bochten die deze regering nu maakt, met lede ogen aanzie. Ze maken de ene fout na de andere: ze praten met Noord-Korea, onderschatten Iran, komen de Palestijnen te veel tegemoet. Het enige dat relatief goed gaat sinds de extra troepen er zijn, is Irak.’
Tenslotte: u werkt nu bij het American Enterprise Institute. Heeft u al geld aan het bewakingsfonds van uw AEI-collega Ayaan Hirsi Ali overgemaakt?
‘Nee. Niemand heeft me er nog om gevraagd. Maar ik heb grote bewondering voor haar. Dat zij uw land heeft moeten verlaten, is schandalig. En dat Nederland niet voor haar beveiliging wil betalen&#8230; Het bewijst dat Europa het gevaar van de radicalen nog steeds onderschat. Neem jullie eigen Theo van Gogh. Wat waren zijn laatste woorden voordat hij werd neergestoken? Hij lag naast zijn fiets, en hij zei: “Waarom kunnen we er niet over praten?” En een paar seconden later was hij dood. Praten helpt niet. Het is fight or flight.&#8217;

‘Druk op Iran? Welke druk?’

In Archangelsk
‘De zomer is hier warm, droog en zonnig,’ mompelt de burgemeester, terwijl ik achter hem door de arctische sneeuw van Archangelsk draaf. ‘Maar jammer genoeg moest ik die dag werken.’ Ik probeer om zijn grapje te lachen. Lukt niet: mijn gezicht is door de dertig graden vorst van steen. Ooit woonde ik op Tenerife, doch mijn verblijf in Rusland duurt inmiddels al weer zo lang, dat ik voor autochtoon versleten word. Mijn naam komt voor op zekere inheemse lijstjes. Zo werd ik vorige week uitgenodigd om naar het hoge noorden te komen. Alles geheel verzorgd en betaald. ‘Zou ik nooit doen,’ mompelde mijn vriend, de kwaliteits­journalist. ‘Dat deugt niet, dat is niet ethisch.’
Maar aan wat in de polders kennelijk wel deugt en ethisch is, heb ik reeds lang een broertje dood. Dus ik ging: hup, met een trappetje de kont in van een Yak-42. Archangelsk! Hollanders met namen als Klenck, Vogelaer en Swellengrebel maakten er in de zeventiende eeuw kapitaal, met handel in teer, masthout, sabels, potas, bevergeil, mica, juchtleer en natuurlijk kaviaar. Ik moet aan ze denken, aan deze reeds lang gestorven energieke zielen, als ik hun vervallen residenties en pakhuizen zie aan de oever van de dichtbevroren rivier de Noordelijke Dvina. Het zijn de vergeten Vondels en Rembrandts.
De burgemeester – een dertiger, reeds lang multimiljonair, maar een aardige vent – was dit najaar zo stom om openlijk te verklaren dat hij president wilde worden. ‘Ik deed het om aandacht te trekken. Mensen creperen hier in spooksteden zonder verwarming.’ Toen onlangs een journalist de huidige Kremlin-leider naar hem vroeg, glimlachte deze slechts. De volgende dag stond evenwel de procureur bij de burgervader op de stoep. Zijn bureau werd doorzocht. De gouverneur van Archangelsk dreigde: ‘We smijten je de cel in!’ Zo werkt de zogeheten verticale macht hier in de praktijk. De burgemeester kwam in het offensief, belde een bureau in Moskou, en liet een vliegtuigje met acht scribenten invliegen. Onethische types, onder wie dus ik.
Van ontbijt tot ontbijt worden we in de watten gelegd. We zijn het sushi-restaurant voor de lunch nog niet uit, of bij een cellulosefabriek staat een orkest van honderd man, in historische kledij, ons op te wachten. Overal banketten. Ik breng een toast uit op het leven. Dan is er een nachtclub met blonde fotomodellen – genoeg voor tien jaargangen Playboy. ‘Wat een vreselijk aardige man toch!’ roept een invloedrijke hoofdstedelijke commentator, en hij verdwijnt met een van de dames in de aan­palende sauna. Op het vliegveld omarmt de burgemeester mij ten afscheid. Hij snikt: ‘Ik zeg u één woord: de waarheid!’ Terug in Moskou, zwoegend op mijn zesde boek, verneem ik dat ik wederom niet welkom ben op het Boekenbal.
Pieter Waterdrinker
Ambassadeur Bennie Jolink
Van de zesduizend verschillende talen op de wereld wordt de helft met uitsterven bedreigd. Op de Dag van de Moedertaal stond de wereld daar vorige week bij stil, van Peking tot Paramaribo. Daarbij kon Vorden niet achterblijven, vond streektaalconsulent Arie Ribbers. Hij schreef een wedstrijd uit waarvoor hij mensen opriep een column in hun moedertaal te schrijven. ‘’t Is buitengewoon opgepakt,’ meldt hij verheugd. De vierendertig inzendingen waren opgesteld in het Fries, het Limburgs en het Drents, maar veelal gewoon in het Achterhoeks. Ter bevordering van dat dialect – een variant van de erkende minderheidstaal Nedersaksisch – werd Ribbers begin dit jaar aangesteld. Een ­gesubsidieerde functie van dertig uur in de maand, waaraan hij invulling wil geven door ‘de boer op te gaan’. Sportverenigingen gaat hij overhalen om één pagina van hun clubblad in de streektaal te schrijven. T-shirts met Achterhoekse plaatsnaamborden moeten het chauvinisme van de jeugd aanwakkeren, want vooral onder de dertig wordt er weinig ‘plat’ meer gesproken. Ringtones in het dialect, ook een idee. En tenslotte is daar het ambitieuze project van de tweetalige opvoeding. Als het aan Ribbers ligt, vinden jonge ouders in de mand van de felicitatiedienst binnenkort een cd met Achterhoekse slaapliedjes. Daarbij het vriendelijke verzoek om hun kinderen in de streektaal op te voeden. ‘Vaak zeggen mensen: ja, maar ik ken die liedjes niet meer. Dat argument is dan van tafel geveegd.’
Als oud-radiopresentator heeft hij goede contacten. Zo kreeg hij voor elkaar dat de bijdragen van vandaag in een oplage van vijftigduizend door de regio verspreid worden. Een hele eer, vinden de gelegenheidscolumnisten. In de drukkerij waar de prijsuitreiking plaatsvindt, steken ze de loftrompet over hun taal. ‘We hebben een kleine zeventig woorden voor “lopen”: gengeln, sloffn, poëln, elk met een andere gemoedstoestand,’ doceert een gepensioneerde onderwijzer. ‘Dat is veel meer dan het Nederlands.’ Over Bennie Jolink als ambassadeur van hun taal zijn de meningen verdeeld. ‘Laatst bij Pauw &#038; Witteman was hij grof. We moeten oppassen dat onze taal niet vereenzelvigd wordt met platvloers.’
Onder hun inzendingen zijn oude familieverhalen, een tirade tegen het oprukkende Engels, maar ook een verhandeling over naakt fitnessen. ‘Onze taal wordt altijd geassocieerd met verhalen van vroeger,’ zegt de schrijfster van de laatste column, ‘maar ik vind juist dat we over het nu moeten schrijven. Niet altijd dat zwelgen in nostalgie.’
Ze is een jaar of zestig, net als de taalconsulent zelf. Juist hun generatie heeft het erbij laten zitten waar het om tweetalig opvoeden ging, vertelt hij. ‘Wij hadden een docent op de kweekschool die zei dat we onze kinderen netjes ABN moesten leren. Anders kregen ze straks zo’n cultuurschok als ze de streek verlieten.’ Ook zijn dochters vlogen uit naar de randstad. Achterhoeks spreken ze onderling niet. Ribbers: ‘Nu zeg ik: we hadden nooit naar die man moeten luisteren.’
Maartje Duin
Anna Nicole leeft
‘The Hardest (Working) Man In Showbiz’ presenteert zijn autobiografie in boekhandel Book Soup aan de treurige Sunset Boulevard. Maar die claim van Ron Jeremy, de absolute koning van de volwassenenfilms, tevens uitvinder van de ‘autofellatio’, lijkt niet langer houdbaar.
Geen hardere werkers in Tinseltown dan de paparazzi, voor wie de jaarlijke Oscar-uitreiking dit jaar slechts een hinderlijk tussendoortje was. Zo staan ze in de file voor Esther’s Hair Cutting Studio in Tarzana, op een uur rijden vanuit downtown L.A. Het is nummertjes trekken voor een interview met eigenaresse Esther Tognozzi, die tegelijkertijd telefonisch de Britse, Duitse, Japanse en Australische rioolpers te woord staat. Wat zich in haar haarsalon afspeelde is dan ook niet niks: op de vlucht vanuit haar rehab clinic even verderop liet Britney Spears er haar hoofd kaalscheren. De plukken haar staan nu op eBay en een Britney-cut¬ in Tarzana kost inmiddels tweehonderd dollar. Een kwartier naar het oosten ligt Sherman Oaks. Daar liet het tragische popsterretje twee nieuwe tatoeages zetten, en inmiddels kan tattoo artist Max Scott het aantal boekingen nauwelijks aan. Maar de jakhalzen zijn alweer onderweg naar Westwood Village, vlak buiten Beverly Hills. Aan de rand van Memorial Park Cemetery bestoken tv-verslaggevers de kijkers met het laatste nieuws over Anna Nicole Smith, die hier naast Marilyn Monroe begraven had willen worden.
De rechter in Florida die zijn publiek huilend uitlegde waarom Anna Nicole haar laatste rustplaats op de Bahama’s krijgt, heeft inmiddels een aanbod voor een eigen tv-show op zak.
De serieuze pers veinst ongeloof over de Anna-mania. Politiek journalisten rekenen de lezer boos voor dat ‘sommige media’ zevenhonderd keer meer zendtijd besteden aan de gestorven playmate dan aan de nucleaire dreigingen van Iran en Noord-Korea. CNN-presentator Larry King zal dat worst wezen: via de satelliet babbelt hij vrolijk verder met alle potentiële vaders van Anna Nicoles baby daughter. Een dag later mag de tatoeagekoning uit Sherman Oaks nog een keer zijn verhaal doen. Honger dient gestild te worden en de strijd is fel: welke girl next door viel het diepst? Tragisch is de video die onlangs opdook. ‘Britney, mocht je dit ooit zien,’ zegt Anna Nicole tegen de camera, ‘ik zou je heel graag een keer ontmoeten. We zijn allebei zwanger en ik vind je gewoon heel erg cool.’
Helaas. Tegen de tijd dat ook Britney een drank- en pillendood wacht, wordt Anna Nicole allang weer levend gesignaleerd in een supermarkt.
Eelco Bosch van Rosenthal
Afscheid van het V-mens
‘Wat vond u het verschrikkelijkste moment van de afgelopen kabinetsperiode?’
Hedy d’Ancona valt stil. Samen met Hans Dijkstal en Naema Tahir zit ze comfortabel in een witte sofa in het Amsterdamse Felix Meritis. Het is dinsdagavond en ze zijn uitgenodigd door bestuurdersbank Atana om te discussiëren over migratie en diversiteit in het post-Verdonk-tijdperk. Gaat Nederland eindelijk de komst van de migranten vieren? In de zaal zitten de Atana-leden, hoogopgeleide mensen met een dubbele culturele identiteit.
Dan brandt D’Ancona los: ‘Ik vond het héle beleid van Verdonk beschamend!’ Het dieptepunt, volgens D’Ancona: de tirade van de rapporteur van de Raad van Europa. ‘Hij nagelde Nederland aan de schandpaal, berichtte over de kinderen die bij ons in de gevangenis belandden. Pijnlijk.’ Een Surinaams-Nederlandse vrouw staat op: ‘Door dat V-mens – ik weiger haar naam uit te spreken – voel ik mij weer buitenlander op straat. “Ga toch terug naar Amsterdam-Oost,” riep een man me laatst na toen ik in het centrum liep.’ Haar verontwaardigde lach buldert door de ruimte. Dijkstal heeft al die tijd instemmend zitten knikken. ‘Politicus zijn is wat anders dan columnist of cabaretier,’ zegt hij. ‘Sommigen hebben er geen enkel besef van dat bij elk vrijheidsbeginsel een verantwoordelijkheid hoort.’ Naema Tahir is het ermee eens dat het populisme schade heeft aangericht. ‘Maar,’ stelt ze ons gerust, ‘het gaat in golven. Na die jaren van politieke correctheid, kwam de hardheid. Nu is er ruimte voor meer elegantie.’
En hoe moet de komst van de migranten gevierd worden? Participatie is het devies, in het werk en op de sportclub.
‘Het moet voor werkgevers niet meer vrijblijvend zijn om allochtonen in dienst te nemen,’ zegt Dijkstal.’ Zorg voor gratis kinderopvang zodat elk kind de kans krijgt Nederlands te leren,’ eist D’Ancona.
En de toekomst?
‘Dat Verdonk niet meer in het kabinet zit, geeft hoop,’ zegt Dijkstal. ‘Maar van Bos en Balken­ende ben ik niet helemaal zeker. Die twee waren nogal eens afwezig als het erop aankwam. Komt het goed, of gaat de boel alsnog ontploffen. Ik vraag het me af.’
NOS-nieuwslezeres en Atana-lid Noraly Beyer geeft met haar raspende stemgeluid een weergave van de avond: ‘Vanavond kwamen oud-politici bijeen. Zij waren doodziek van het gevoerde beleid. Het is beschamend wat Verdonk heeft uitgevreten.’ En na dit allerlaatste avondje ouderwets Verdonk uitfoeteren, gaan de Atana-leden opgewekt uiteen.
Carolina Lo Galbo

Carolina Lo Galbo

Pieter Waterdrinker

De kleine wereld

Philip Agee: ‘Bij de CIA heb ik ontelbaar veel leugens verkocht’

‘Corrupto! Allemaal.’ David Lee slaat met zijn vlakke hand op het plastic tafeltje. Zijn bestek valt op de grond maar dat lijkt hem niet te deren. We zitten aan het open raam in een Japans restaurant in Ciudad del Este, een stad op de grens met Brazilië. Het is een drukke zaterdag. De hitte slaat je in het gezicht. Een verkeersagent doet pogingen om auto’s fatsoenlijk over een kruising te dirigeren. Het is vergeefse moeite: iedereen wil een andere kant op. Aan de overkant van de straat loodsen luidruchtige kooplieden de dagjesshoppers hun kramen en winkels binnen. Dvd-spelers, laptops, sigaretten, camera’s, de polsbandjes van Lance Armstrong en alle mogelijke illegale schijfjes: alles is te koop op de openluchtbazaar van Ciudad del Este. Veel is nep, veel is gestolen, alles is goedkoop. Dollars, euro’s, reals, guarani’s, pesos – waarmee je betaalt deert niet, als je maar betaalt. De straat is bezaaid met piepschuimen elektronicaverpakkingen. Er komt een jongetje aanhinkelen met een tas vol parasols. Hij klemt zich vast aan het kozijn, maar David Lee stuurt hem meteen weg. Geïrriteerd veegt hij het zweet van zijn voorhoofd. Hij komt uit Taiwan en is na bijna twintig jaar zijn gastland helemaal zat. Dat eeuwige geritsel. Hoe vaak heeft hij al wel niet een som geld aan de politie moeten betalen om te voorkomen dat ze ter plekke een nieuwe belasting op zijn waar zouden verzinnen? Lee, een vroege zestiger met een te grote bril op de neus, handelt in kleding en computeronderdelen. In het kielzog van honderden Taiwanese bedrijven kwamen veel van zijn landgenoten naar het grensgebied. Koreanen, die zitten er ook veel. Al is de liefde bekoeld, Lee gaat voorlopig niet weg. Vooral in Ciudad del Este valt altijd wel wat te verdienen. De regering in Taipei zag al snel in op welke manier ze hier zaken doen. Ze besloot de bouw van een nieuw stadhuis te bekostigen. Op het dak wappert nu de Taiwanese vlag. In ruil kregen Taiwanese banken alle ruimte en beloofde Paraguay voortaan in de Verenigde Naties voor Taiwan te stemmen.
Maar van de allochtone inwoners van de grensstreek springt vooral de aanwezigheid van de Arabieren in het oog. Een op de twintig inwoners is van Arabische afkomst: zo’n dertigduizend in totaal. Syriërs, Palestijnen, maar vooral Libanezen, die de burgeroorlog in eigen land zijn ontvlucht. Hier in de tropen zitten ze allemaal in de handel. Onder hen zouden terroristen zijn – David Lee kent de verhalen. Ach, zegt hij, de Paraguayanen moeten eerst maar eens in de spiegel kijken voordat ze naar anderen wijzen. Hij veegt een paar noodles van tafel. Nee, hij verlangt niet terug naar de ijzeren greep van generaal Stroessner, die het land vijfendertig jaar lang regeerde. De gevallen dictator is nu een hoogbejaarde balling in Brazilië. Lee maakte alleen het staartje van de dictatuur mee. Maar hij weet: ‘Onder Stroessner was het tenminste wél veilig. Overal zaten zijn mensen, dus niemand haalde iets uit. Je kon gewoon over straat. Maar nu&#8230;’ Hij tikt met zijn trouwring tegen het raam en probeert een Amerikaans accent. ‘It’s the wild, wild west. Niemand laat zich meer tegenhouden. Als je iemand doodschiet, koop je gewoon de rechter om.’ Ga maar na, zegt hij: soldaten die wapens smokkelen, grensbeambten die valse paspoorten verstrekken. In het wetteloze Ciudad del Este kan alles.
De Taiwanees kletst niet uit zijn nek. De organisatie Transparency International rangschikt Paraguay onder de meest corrupte staten ter wereld. Alleen landen als Myanmar, Turkmenistan en een handjevol Afrikaanse staten brengen het er nog slechter vanaf. In Paraguay verdwijnt staatsgeld doorgaans in de zakken van politici. ‘In dit land,’ zegt Lee, ‘zijn maar drie dingen belangrijk: seks, drugs en geld.’
Datzelfde land heeft nu bezoek gekregen van het Amerikaanse leger. Reden: joint exer­cises met de Paraguayaanse wapenbroeders. Tot en met eind 2006 sturen de Amerikanen in totaal vierhonderd troepen. Hun komst is afgelopen voorjaar goedgekeurd door het Congres in Ascuncion. De eerste contingenten zijn inmiddels gearriveerd. Washington maakt zo’n zeshonderdduizend dollar over aan Paraguay, maar het gastland verwacht een veelvoud daarvan op te strijken aan extra hulp. Het land – na Bolivia het armste van het continent – kan het geld goed gebruiken. Er komt geen permanente basis, bezweert het Pentagon. Maar die belofte wordt in de regio met scepsis aangehoord. De missie is met geheimzinnigheid omgeven: de Paraguayanen moesten het nieuws weken na dato uit de Argentijnse krant Clarín vernemen. Bovendien: in 1999 deed Washington dezelfde toezegging aan Ecuador, na net zo’n troepenovereenkomst. Een paar maanden later was Ecuador miljoenen dollars rijker en lag er aan de kust een peper­dure Amerikaanse luchtmachtbasis. Waarom zou er voor Paraguay niet eenzelfde plan bestaan? Het zou passen in het Pentagon-­streven naar zogeheten Cooperative Security Locations op strategische plekken in de wereld. Uitvalsbases voor lichte reactiemachten, snel inzetbaar. De Tri-Border Area (TBA), zoals de regio in officiële stukken heet, is zo’n strategische plek. Zo gek zou het niet zijn.
Ooit heette Ciudad del Este naar de grote dictator en smokkelkoning zelf. Stroessner miste een handelscentrum in zijn land en overtuigde Brazilië ervan dat de grensstreek als vrijhandels­zone een gouden toekomst wachtte. Het was de tijd dat Josef Mengele en andere gevluchte nazi’s hun heenkomen in Paraguay zochten. Vreemde vogels wisten het land altijd wel te vinden: Heineken-ontvoerder Frans Meijer leidde er een rustig leven als restauranthouder en vroom christen, totdat Peter R. de Vries hem in 1994 aan de vergetelheid onttrok. Tegenwoordig heet de grensstad naar haar ligging: Stad van het Oosten. Ciudad del Este ligt aan de linker­oever van de Rio Paraná; aan de overkant ligt het Braziliaanse stadje Foz do Iguaçu. Ten zuiden van Foz, aan de Argentijnse kant, lokken de beroemde watervallen van de Rio Iguaçu ieder jaar twee miljoen toeristen. Drie landen, een vrijhandelszone, twee rivieren en poreuze grenzen: geen wonder dat de streek bekendstaat als een rovershol. Er is nauwelijks toezicht en metropolen als Sao Paolo en Buenos Aires liggen ver weg. Wapen- en drugssmokkelaars, paspoortvervalsers, valsemunters, witwassers en notoire copyrightschenders: aan de oevers van de Rio Paraná verdwijnen ze geruisloos in de menigte. Per dag steken bijna veertigduizend mensen de Vriendschapsbrug over waarmee Brazilië en Paraguay met elkaar verbonden zijn. Mannen met oversized shirts en baseballpetjes rollen volbepakte steekkarretjes over de brug. De Braziliaanse autoriteiten, die beweren tegenwoordig strenger te controleren op smokkelwaar, kijken de andere kant op. De proef op de som. De brug over naar Paraguay, driehonderd meter verder: geen probleem. Een paar dagen later weer terug in de snikhete taxi. ‘Corrupto,’ mompelt ook de chauffeur als we een paar Paraguayaanse grenswachten gepasseerd zijn. De Brazilianen maken een meer alerte indruk. In de achteruitkijkspiegel nadert een zwaarbewapend lid van de federale politie, zonnebril van oor tot oor. Hij houdt even halt bij de kofferbak en veegt er wat stof af. Een tikje op het dak en we mogen doorrijden. Tweemaal de grens over in een berucht smokkelgebied, geen paspoort hoeven laten zien. De kofferbak, nu leeg, hadden we net zo goed vol kunnen laden met kalasjnikovs: in Ciudad del Este doen ze 375 dollar per stuk. Aan de Braziliaanse kant van de brug staat een groepje motorkoeriers klaar om de menselijke pakezels te ontlasten.
Gebruiken islamitische terroristen deze corrupte hogedrukketel als laboratorium voor anti-westerse aanslagen? Washington is ervan overtuigd. Het State Department noemt de afgelegen Tri-Border Area een knooppunt van terrorisme in Zuid-Amerika. Er gaan al jaren verhalen, sommige ontstijgen de status van gerucht. In de jaren negentig waren er bomaanslagen in Buenos Aires op de Israëlische ambassade en een joods gemeenschapscentrum: 115 doden. Pas afgelopen november werd de Libanees Ibrahim Hussein Berro aangewezen als zelfmoorddader van een van de aanslagen. Hij was lid van de Libanese Hezbollah-beweging. Tien jaar onderzoek door Amerikaanse en Argentijnse geheime diensten heeft aangetoond dat Hussein zich in het grensgebied had voorbereid. De lijst met aanwijzingen is langer (zie kader).
De aanwezigheid van Hezbollah-getrouwen staat wel vast. Die van Hamas-aanhangers, zo blijkt uit onderzoek van de centrale banken van de grenslanden, is aannemelijk.
Net zo hardnekkig als onbewijsbaar is het aanhoudende gerucht dat ’s werelds bekendste sjeik in 1995 hoogstpersoonlijk een bezoek heeft gebracht aan een moskee in Foz do Iguaçu. Volgens het serieuze Braziliaanse tijdschrift Veja bestaat er een videoband waarop Bin Laden achtentwintig minuten lang de jihad preekt, maar niemand die de video ooit heeft gezien. De Amerikaanse regering geeft toe niet te kunnen bewijzen dat Al Qaeda een filiaal in de jungle heeft geopend. De plaatselijke VVV wist vorig jaar wel raad met de geruchten. ‘Als zelfs Bin Laden een bezoek aan Foz brengt, dan zal het wel de moeite waard zijn!’, was de advertentietekst.
Maar niet iedereen reageert zo luchtig op de aantijgingen. De Arabische gemeenschap, zichtbaar aanwezig met een countryclub, drie moskeeën en een eigen televisiezender, voelt zich gestigmatiseerd. ‘Het is het oude liedje,’ zegt de Libanese eigenaar van een speelgoedwinkel in Ciudad del Este, zijn ogen gericht op de televisie boven de counter. ‘Er wonen veel Arabieren bij elkaar, dus het zal wel niet deugen. Waar is het bewijs? Ze roepen dit al jaren. Het is allemaal folklore. Wij zijn eerlijke, harde werkers.’ Niemand ontkent overigens dat er vanuit de grensstreek veel geld naar het Midden-Oosten wordt overgemaakt. Veel geld gaat naar Hezbollah, dat in Zuid-Amerika niet op de lijst van terroristische groeperingen staat. Worden er weeshuizen mee gefinancierd, of bommenleggers?
Het is maar net aan wie je het vraagt. ‘Ik heb een bloeiende zaak,’ zegt de man van de speelgoedwinkel. ‘Is het dan verboden als mijn familie in Libanon in de winst deelt?’ Volgens de centrale bank van Brazilië wordt er jaarlijks zes miljard dollar illegaal uit het gebied overgemaakt naar bankrekeningen in het Midden-Oosten. Maar zoals een Amerikaanse official onlangs in een krant verzuchtte: ‘Bewijs maar eens dat net met die éne dollar uit de opbrengst van een PlayStation, de kogel is gekocht waarmee kilometers verderop een Israëliër is doodgeschoten.’
Er is nog een mogelijke verklaring voor de komst van de Amerikanen. Het was opnieuw de Argentijnse krant Clarín die meldde dat ze in Paraguay gebruik maken van het militaire vliegveld bij Marisca Estigarribia, een grote basis waar zestienduizend troepen gestationeerd kunnen worden. De basis ligt nog geen tweehonderd kilometer van de grens met Bolivia. Daar won voormalig cocaboer Evo Morales half december de verkiezingen. De vraag is wat Morales met het Boliviaanse gas gaat doen, de levensader van het straatarme land. De gasexploitatie is nu nog grotendeels in handen van buitenlandse multinationals, maar Morales heeft campagne gevoerd met de belofte van grootschalige nationalisatie. De reuzen Argentinië en Brazilië, grotendeels afhankelijk van Bolivia voor de levering van gas, houden hun hart vast. Hun levering wordt onzekerder en duurder. Amerikaanse investeerders zullen een flink deel van de gaswinsten moeten afdragen. En wat als Morales de cocateelt legaliseert? Een halve narcostaat in het hart van Zuid-Amerika zal Washington zeker niet toestaan. Vooral niet omdat de machtige noorderbuur nu al cross-overactiviteiten vermoedt in het criminele circuit: islamitische terroristen die drugs en wapens verhandelen met seculiere collega’s van FARC (Colombia) en Lichtend Pad (Peru). Morales’ voorspelling in zijn overwinningstoespraak dat hij ‘een nachtmerrie voor de Verenigde Staten zal worden’, bevestigt alleen maar wat Washington zelf al dacht.
David Fleischer is een Amerikaanse politicoloog aan de universiteit van Brasilia. Hij volgt de noord-zuidbetrekkingen op de voet en licht desgevraagd toe via de telefoon. ‘Niemand weet welke afspraken de VS en Paraguay precies gemaakt hebben. Eén naam valt nauwelijks als men het over de Amerikaanse troepen heeft, terwijl die juist zo cruciaal is: Hugo Chávez, president van Venezuela. Hij gedraagt zich als een soort hedendaagse Che Guevara. Gewapend met oliedollars wil hij het hele continent voor zich winnen. De Amerikanen zijn bang voor hem. Ze zien hoe hij met de Brazilianen flirt en hoe hij zich als vaderfiguur van Morales ontpopt. In de jaren dertig vochten Paraguay en Bolivia een oorlog om olie, de Chaco-oorlog. In feite deden ze dat als stand-ins voor de Verenigde Staten en Venezuela. Dat kan opnieuw gebeuren. Je moet niet uitsluiten dat Washington met Paraguay een partner heeft gekocht voor een showdown in de Andes.’
Intussen ziet Brazilië de vrijage met lede ogen aan. ‘Brazilië heeft flink in het Boliviaanse gas geïnvesteerd en zit helemaal niet op onrust te wachten. Bovendien moet president Lula niets hebben van het terreurbeleid van Bush. Hij kan Paraguay wel eens voor de keus stellen: kies voor Amerika, of kies voor je buurlanden. We kennen alleen het begin van dit verhaal, maar ik wacht met spanning op de uitkomst.’
Aan de Arabieren van het grens-gebied is deze geopolitieke puzzel niet besteed. Voor hen gebruikt Washington, na de Koude Oorlog en die tegen drugs, een nieuwe oorlog als excuus om zich met Zuid-Amerika te kunnen bemoeien: de war on terror. In de nachtbus, weg uit het grensgebied, ontmoet ik Nasser, een jonge tandarts uit Foz do Iguaçu. Zijn ouders zijn Libanees. Om de verhalen over zijn geboortestreek als broeinest van terrorisme kan hij alleen maar lachen. Natuurlijk zitten er rotte appels tussen. ‘Maar de leider van de kapers op 11 september kwam uit Hamburg,’ weet hij. ‘Daar lopen toch ook geen Amerikaanse soldaten over straat?’ Nasser heeft al Amerikanen in de stad gezien. Met getrokken pistolen. Ik kijk hem verbaasd aan. ‘Crockett en Tubbs,’ grinnikt hij. Een Amerikaanse filmploeg was aan de grens neergestreken voor de slotscene van Miami Vice, een remake van de tv-serie waarin modieuze rechercheurs met Zuid-Amerikaanse druglords afrekenen. ‘Alvast een voorproefje,’ grinnikt Nasser. Iets na middernacht verlaat de bus de snelweg en mindert vaart. De militaire politie controleert op smokkelwaar. De klep gaat heel even open en weer dicht. Een bundel licht veegt langs onze gezichten. Dat was het alweer. We mogen doorrijden.
Terroristen in het grensgebied
1999 In Uruguay wordt de Egyptenaar Al Said Hassan Mukhlis aangehouden. Hij woont in Ciudad del Este en is op doorreis naar Europa. Mukhlis wordt verdacht van betrokkenheid bij de aanslag op westerse toeristen in Luxor (1997, 58 doden). In 2003 wordt hij uitgeleverd aan Egypte.
1999 In Ciudad del Este wordt een regionale leider van Hezbollah gearresteerd: Assad Ahmed Barakat. Volgens Paraguay beraamde hij aanslagen op Amerikaanse ambassades in Brazilië, Argentinië en Paraguay. Hezbollah ontkent en zegt alleen aanslagen in de eigen regio te plegen.
1999 De Palestijn Marwan al Safadi wordt gearresteerd in Ciudad del Este. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de eerste aanslag op het World Trade Center in 1993. Paraguay levert hem uit aan de Verenigde Staten.
2000 In Ciudad del Este wordt Ali Khalil Mehri opgepakt, een tot Paraguayaan genationaliseerde Libanees.
Met de verkoop van illegale software zou hij Hezbollah-acties in het Midden-Oosten financieren. In zijn huis worden jihad­video&#8217;s gevonden. Mehri ontsnapt en vlucht naar Syrië.
2001 In de week na 9/11 kammen de lokale autoriteiten en de CIA het grensgebied uit. Twintig Arabieren met valse papieren worden gearresteerd. De meesten komen al snel weer vrij.
2001/2002 De Paraguayaanse consul-generaal in Miami blijkt handel in valse paspoorten te drijven. Onder zijn klanten zijn drie mannen die op de Amerikaanse terror watch list staan. Onder Amerikaanse druk gaat Paraguay over tot vervolging.
2002 De naam Imad Mugniyeh verschijnt op de Amerikaanse radar. Vanaf Hezbollah-bases in Iran en Libië zou hij aanslagen op Amerikaanse en Israëlische doelen in Zuid-Amerika dirigeren. Mugniyeh wordt ook verdacht van betrokkenheid bij de aanslag op Amerikaanse mariniers in Beiroet in 1993 (241 doden). Op zijn hoofd staat nog steeds vijf miljoen dollar.
2004 Het hoofd van de anti­terreureenheid van de CIA maakt bekend dat er in een safe house in Kaboel een kaart van de Tri-Border Area gevonden is.
Ook op andere plekken in Afghanistan is literatuur over de regio gevonden.
De Amerikaanse autoriteiten vermoeden dat het veel Arabieren in de regio sinds de aanslagen van 9/11 te heet onder de voeten is geworden. Volgens Argentinië is een aantal van hen gevlucht naar de vrijhandelszone Iquique in het noorden van Chili.
De Chileense politie vond daar in 2001 veertig valse Pakistaanse paspoorten.
Ook voor het Venezolaanse Isla Margarita, eveneens een vrijhandels­zone, heeft Washington een boven­gemiddelde belangstelling.

De jungle-Arabieren van de Rio Paraná

<div class="wpg-element paragraph">
06-03-2004 Door Eelco Bosch van Rosenthal
Midden jaren negentig was James Woolsey hoofd van de CIA, later onderzocht hij de verbanden tussen Saddam en ‘11 september’. De oud-spionnenbaas is altijd een fel pleitbezorger geweest van de oorlog tegen Irak en nuanceert de kritiek op de inlichtingendiensten. ‘Het was beter geweest als er minder over massavernietigingswapens was gesproken en meer over mensenrechten.’
De lawine aan slecht nieuws voor de herverkiezingscampagne van George Bush begon met een rapport van de Carnegie Endowment for International Peace. Begin januari publiceerde deze denktank een omvangrijk rapport waarin geen spaan heel werd gelaten van de Amerikaanse motieven voor de oorlog in Irak. Een week later sprak een docent van een opleidingsinstituut van het Pentagon van ‘een onnodige oorlog’. In de weken die volgden, gaven minister Powell en nationale-veiligheidsadviseur Rice blijk van zeldzame twijfel in het team van Bush. En dat allemaal nadat David Kay bij zijn afscheid als chef wapeninspecties de verwachting uitsprak dat er nooit verboden wapens in Irak zullen worden gevonden.
President Bush zag zich gedwongen een commissie in te stellen, de commissie-Silberman, die moet onderzoeken of de inlichtingendiensten hebben gefaald. Het Carnegie-rapport kwam alvast met een aanbeveling: laat de baas van de CIA, de zogeheten director of central intelligence (DCI), voortaan een onafhankelijke functionaris zijn in plaats van een politieke benoeming. Dan kan hij niet meer onder druk komen te staan van de president. Wat Silberman onder meer moet uitzoeken, is of het Witte Huis de huidige DCI, George Tenet, onder druk zette om informatie te verschaffen die een oorlog zou rechtvaardigen. Hetgeen Tenet natuurlijk ontkende in een haastig ingelaste toespraak.
Tenet hééft in elk geval toegang tot het Witte Huis, schampert James Woolsey (62), die tussen 1993 en 1995 aan het hoofd stond van the agency. Woolsey was net als Tenet een Clinton-benoeming, maar hij kreeg de man die hem aanstelde zelden te spreken. Toen een verwarde man in 1994 een klein vliegtuigje in het gazon van het Witte Huis boorde, ging in de hoofdstad de grap rond dat het Woolsey was, op zoek naar het oor van de president.
Wat is er misgegaan met de inlichtingendiensten? &#8216;Het is nog te vroeg om dat te zeggen. Het interessante van de beweringen die nu niet lijken te kloppen, is dat ze erg gedetailleerd waren. David Kay zei dat er heel precieze aanwijzingen waren over specifieke wapens die naar specifieke Iraakse eenheden onderweg waren. Een aantal Iraakse generaals heeft getuigd dat, hoewel ze zelf geen massavernietingswapens hadden, andere eenheden wél over die wapens beschikten. Dat is allemaal heel precies, en het wekt de suggestie van een desinformatieprogramma. De vraag is: waarom zou Saddam zelfs tegen zijn eigen generaals hebben gezegd dat hij chemische wapens bezat, terwijl dat niet het geval was? Zoals Kay al opperde: mogelijk deed hij dat om zijn status te behouden in de Arabische wereld, en in zijn eigen land, bij de Koerden, die absoluut niet mochten denken dat hij de chemische wapens had opgegeven. Maar we weten het niet. Het zou ook kunnen dat Saddam genoeg wapens heeft opgegeven om een inspectie te overleven, en genoeg heeft overgehouden om mee af te schrikken. Een tactische zet. Het kan zijn dat de wapens vernietigd zijn, maar ze kunnen net zo goed naar Syrië zijn gebracht, zoals een Nederlandse krant heeft gesuggereerd.&#8217;
Woolsey doelt op het openingsartikel in De Telegraaf van 5 januari, waarin op gezag van de dissidente Syrische journalist Nizar Najoef de exacte bergplaatsen van gesmokkelde Iraakse verboden wapens in Syrië worden genoemd. Het artikel is gebaseerd op een onduidelijke, secundaire bron en deed geen enkel stof opwaaien, maar Woolsey haalt het een paar keer gretig aan. De oud-spionnenbaas was een van de felste pleitbezorgers van de oorlog. Hij werd ruim twee jaar geleden door het Pentagon – en in eerste instantie zonder medeweten van het State Department – ingeschakeld om naar verbanden tussen Saddam Hoessein en nine-eleven te zoeken. Al sinds 1993 pleitte Woolsey in het Congres en op de opiniepagina’s voor een regimewisseling in Bagdad, omdat Irak een bedreiging voor de wereldvrede zou vormen. Woolsey’s uitspraak dat de Irak-oorlog deel uitmaakt van een ‘Vierde Wereldoorlog’ tegen terreur veroorzaakte de nodige deining.
Het team van Kay heeft maandenlang onderzoek gedaan in Irak en concludeerde dat er geen directe dreiging uitging van het land. &#8216;Maar Kay heeft nog geen algemene conclusies getrokken over de noodzaak van oorlog. En daar is hij ook niet voor aangesteld. De regering had een strategie waarmee ze in het najaar van 2002 naar buiten trad: een land met een programma voor massavernietigingswapens, dat zich ook nog eens heeft ingelaten met terroristische groeperingen én geleid wordt door een wrede dictator, zo’n land krijgt mogelijk te maken met een preventieve actie. Maar met betrekking tot Irak verzuimde de regering-Bush om alle drie de argumenten te gebruiken. In plaats daarvan hadden ze het alleen nog maar over de biologische en chemische wapens. Een stoel op drie poten staat steviger dan een stoel op één poot. Dat heeft de regering zich onvoldoende gerealiseerd.&#8217;
Dat is wel een erg magere verdediging voor een oorlog die al gevoerd is. &#8216;Precies, en dus was het beter geweest als de regering minder vaak over massavernietigingswapens had gesproken en vaker over mensenrechten. Saddam was erger dan Milosevic! Twee miljoen doden versus tweehonderdduizend; en we hebben twee oorlogen met Milosevic uitgevochten, puur en alleen vanwege diens schending van de mensenrechten. Maar de regering gokte op de Iraakse massavernietigingswapens.&#8217;
En nu zakt Bush elke week iets verder in de peilingen. &#8216;Ach, stel dat dat verhaal in die Nederlandse krant blijkt te kloppen, dan heb je weer een heel andere situatie.&#8217;
Verwacht u zo’n meevaller nog? &#8216;Tenet zei het vorige week ook al: de enige manier om achter de waarheid te komen, is door met mensen te praten. Steeds meer Irakezen durven openlijk met ons te spreken, maar het blijft gevaarlijk. Een paar weken geleden werd nog een generaal vermoord die uit de school wilde klappen. Naarmate de veiligheidssituatie verbetert, zoeken meer mensen ons op en komen we meer te weten.&#8217;
Na de uitspraken van Kay zijn Powell en Rice zich al aan het indekken. &#8216;Dat kunnen ze wel proberen, maar ook zij weten het niet. In zijn toespraak benadrukte Tenet iets dat Kay te makkelijk terzijde schoof: het feit dat de inspecties voor nog maar vijfentachtig procent voltooid zijn. Irak is zo groot als Californië. Irak heeft toegegeven dat het circa 8500 liter antrax in zijn bezit had. Als je daar poeder van maakt, past het in vier koffers. Hoeveel koffers cocaïne en marihuana ziet de Californische politie dagelijks niet over het hoofd.&#8217;
Die antraxclaim kan toch ook desinformatie zijn? &#8216;Ook de VN-inspecteurs vermoedden dat Irak antrax had, misschien wel vijfentwintigduizend liter. In dat gat in de grond waar Saddam werd gevonden, had heel wat gepast.&#8217;
Worden de wapens nog gevonden? &#8216;Dat hangt ervan af wat je met de wapens bedoelt. Bommen en granaten met gifgas? Ik denk niet dat die nog zullen opduiken. Maar kleine hoeveelheden antrax of zenuwgas, getuigenissen van mensen die claimen het vlak voor de oorlog vernietigd te hebben, of naar Syrië hebben gesmokkeld – dat is zeer goed mogelijk.&#8217;
Het nieuws is de afgelopen jaren gedomineerd door elf september en de oorlog in Irak. In beide gevallen heeft de regering-Bush na afloop een commissie ingesteld die de inlichtingendiensten moest onderzoeken. &#8216;Zo doen wij dat. We do commissions. Er waren er zeven over Pearl Harbor.&#8217;
Maar twee keer een groot onderzoek naar de CIA&#8230; &#8216;Luister, de CIA heeft heus wel fouten gemaakt. Het lijkt erop dat de nucleaire dreiging van Irak is overschat en het bereik van Iraakse raketten is onderschat. Maar er gaan veel verhalen over de CIA die niet kloppen. Met name met betrekking tot 11 september. De CIA heeft één grote vergissing gemaakt: het was twee van de kapers al in Maleisië op het spoor en verzuimde ze op een watch list te zetten. Maar de meeste kritiek op de CIA komt voort uit onwetendheid. De CIA de schuld geven van 11 september is krankzinnig. De logistieke planning gebeurde in Hamburg én in de Verenigde Staten – twee plekken waar de CIA niet spioneert. In Duitsland werkten we samen met de Duitse inlichtingendiensten en in Amerika spioneren we sowieso niet. Dat de cockpitdeuren zo slecht zijn, is niet de schuld van de CIA. Dat FBI-agenten verzuimden aan hun hoofdkwartier te rapporteren dat verdachte moslims vlieglessen namen, is ook niet de schuld van de CIA.&#8217;
Toch wordt er volop gespeculeerd over een reorganisatie van de geheime diensten. &#8216;Vaak is het voldoende om even van stoel te wisselen, net iets anders naar de dingen te kijken. Een voorbeeld: in 1997 maakte de CIA een geruststellende analyse van het gevaar van langeafstandraketten van zogeheten schurkenstaten, zoals Noord-Korea. Volgens de CIA hoefden we ons weinig zorgen te maken. Toen kwam er een Congrescommissie, voorgezeten door Donald Rumsfeld – ik zat er ook in – en die begon CIA-agenten opnieuw te bevragen. Een nieuwe aanpak, en ze kwamen tot andere, meer alarmerende conclusies. En op dat moment schoot Pyongyang een raket over Japan heen, die in de Pacific belandde. De CIA had zich vergist, maar was tot een nieuw inzicht gekomen. Niemand werd ontslagen, er werden hooguit lessen getrokken voor de toekomst.&#8217;
En dat verwacht u ook van de commissie-Silberman? &#8216;Laten we afwachten waarmee ze op de proppen komen. Maar eerlijk gezegd: er lopen al te veel onderzoeken naar de Irak-inlichtingen. Er zijn twee Congrescommissies, de CIA doet een eigen onderzoek, binnen de regering loopt een aantal onderzoeken en Charles Duelfer, die Kay heeft opgevolgd, is ook nog bezig. Misschien dat ze die commissies de tijd hadden moeten gunnen om hun werk af te maken, alvorens een nieuwe commissie in te stellen.&#8217;
</div>

James Woolsey: ‘Saddam was erger dan Milosevic!’

<div class="wpg-element paragraph">
Het Westen zou het Sovjet-communisme nog bijna gaan missen. Sinds de val van de Muur zijn Europa en de Verenigde Staten almaar meer verdeeld geraakt, en na 11 september 2001 en de Irak-oorlog lijken de tegenstellingen onoverbrugbaar. Houden de vrienden van vroeger ooit nog op met ruzie maken?
Ach, was de Koude Oorlog er nog maar. Je kon voor of tegen de Navo zijn, voor of tegen kruisraketten en de neutronenbom, maar er was tenminste duidelijkheid. Europa en Amerika waren het eens over een gezamenlijke vijand: de Sovjetunie. En over de manier waarop ze de Russen buiten de deur moesten houden: door ze in te dammen met tanks en vliegtuigen en door ze af te schrikken met kernwapens. Er was niemand, op een handvol eurofielen na, die dacht dat Europa ook wel, zonder Amerika, voor zijn eigen veiligheid kon zorgen.
Hoe anders was dat in het jaar van de tweede Golfoorlog. Het toneel is totaal veranderd. De Verenigde Staten zijn de enige supermacht. Aan defensie geeft Amerika bijna evenveel uit, vierhonderd miljard dollar, als de rest van de wereld bij elkaar. En toch voelen de Verenigde Staten zich kwetsbaarder dan tijdens de Koude Oorlog. Want sinds 11 september weet Amerika dat terroristen het land kunnen binnenvliegen en massavernietigingswapens de New Yorkse metro in (zouden) kunnen smokkelen. Ondanks alle defensiedollars voelen burgers in de Verenigde Staten zich niet langer veilig, voor Amerikanen een shock and awe-ervaring: ze hebben het in hun tweehonderdjarige geschiedenis nog niet eerder zo meegemaakt.
Over de nieuwe wind die door Washington waait, bestaat nog volop discussie. Sommigen spreken van een ‘tectonische’ verschuiving. De neoconservatieven zouden het stuurwiel van het buitenlands beleid gekaapt hebben. De tijden van Uncle Sam die de Tweede Wereldoorlog beëindigde, miljarden stak in de wederopbouw van Europa en ons bijna gratis tegen een intocht van het Rode Leger beschermde, moeten we maar vergeten.
Anderen denken dat het wel meevalt met die klimaatomslag. In Irak werd het leger van Saddam Hoessein in een vloek en een zucht opgerold, maar hoogmoed kwam voor de val. Amerika stuit nu al op de grenzen van zijn macht. Een tweede Vietnam doemt als schrikbeeld op en als Bush zelf al niet tot het inzicht komt dat hij naar de rest van de wereld zal moeten luisteren, dan zal de Amerikaanse kiezer hem daar op 2 november 2004 pijnlijk aan herinneren.
Amerika is in ieder geval niet langer de benevolent hegemon en zal dat ook onder een democratische president niet meer worden. De Navo is niet langer heilig, de Verenigde Naties moeten op de schop en het zijn niet alleen maar een paar rabiate neocons die vinden dat het belachelijk is om op toestemming van Frankrijk en Equatoriaal Guinee te wachten om een cel van Al Qaeda uit te kunnen schakelen.
Amerika leeft in het tijdperk na 11 september, Europa verkeert nog in de euforie van 1989, schreef columnist Thomas Friedman in The New York Times.
Maar Europa verandert ook. Of er in de Verenigde Staten nu wel of niet sprake is van een tectonic shift, op het oude continent is dat zeker wel zo. De Europese Unie worstelt met een drievoudig probleem: de uitbreiding, een nieuwe grondwet en een nieuwe missie, zoals dat heet, waaronder de vraag of het met een eigen buitenlands beleid en eigen leger de wijde wereld in trekt.
Dat geeft onrust. Vanaf volgend jaar ruziën vijfentwintig landen over macht, over geld en over de koers die de nieuw te vormen supermacht moet varen. Polen en Letten, die zich de Sovjet-periode nog uitstekend herinneren, denken heel anders over veiligheid dan Fransen. In Oost-Europa weet men heel goed dat de Muur dankzij Amerika naar beneden kwam, niet dankzij Frankrijk.
Europa ruziet ook over zijn eigen huisregels. Met vijfentwintig lidstaten, elk trots op hun vetorecht, kun je geen besluiten nemen. Hoe moet dat?
En dan kibbelt Europa ook nog eens over zichzelf: wil het partner (lees: schoothond?) zijn van een Amerika dat steeds eigenzinniger wordt en geen geduld meer heeft met het oeverloze gepraat in de Verenigde Naties en wat ze in Washington nutteloos multilateralisme noemen? Of een tegenwicht (lees: tegenstander?) vormen van Amerika, omdat de sheriff uit Washington hoognodig afgeremd moet worden in zijn drang om de wereld te herscheppen?
Dat resulteert in een vergelijking met drie onbekenden: de wereld, Amerika én Europa zijn op drift geraakt. Voor een wiskundige is zo&#8217;n vergelijking wel op te lossen, maar voor de politiek bleek het in 2003 een te grote opgave. Het werd een transatlantisch rampjaar.
En dus had iedereen in 2003 een mening, waarbij de nuance nog wel eens verloren ging. Ineens bleek er een strijd te woeden tussen Mars (Amerika, in de beeldvorming overwegend bewoond door neoconservatieve krijgers) en Venus (het zachtaardige Europa, waarbij nog wel eens vergeten werd dat vier Europese giganten, Groot-Brittannië, Polen, Italië en Spanje, zich van meet af aan naast Washington schaarden)
In zijn kantoor aan West 57th Street in New York slaakt Fareed Zakaria, columnist en hoofdredacteur van de internationale editie van Newsweek, een diepe zucht wanneer de polarisatie van het afgelopen jaar ter sprake komt. Zakaria (39), geboren in India als zoon van een politicus en een journaliste, geldt als het wonderkind van het Amerikaanse East Coast establishment. Washington-watchers voorspellen dat er na de Amerikaanse verkiezingen vanuit de hoofdstad flink aan hem getrokken gaat worden, ook al hoort hij naar eigen zeggen nergens bij.
Volgens Zakaria gaat de wereld een lange periode van onzekerheid tegemoet. ‘We zijn op de grenzen van de macht gestuit. De macht van het belangrijkste land ter wereld, Amerika. De grenzen van militaire macht, de grenzen van ons vermogen om een ander land weer op te bouwen, de grenzen van de westerse invloed. Op alle gebieden blijkt veel meer onzekerheid en tegenstand te bestaan dan we dachten. De Europese Unie en de Verenigde Staten hebben enorme macht, maar konden die niet omzetten in resultaten. We zitten in een periode waarin iedereen in staat is zijn veto te gebruiken, maar niemand bij machte is om iets nieuws van de grond te krijgen.’
Nergens werd dat duidelijker dan in de aanloop naar de tweede Irak-oorlog. Daar bleek al snel dat de Verenigde Staten en Europa ook onderling uit elkaar dreven. Tot aan de beruchte resolutie 1441 (november 2002, waarin Irak met ‘ernstige gevolge’&#8217; werd bedreigd als het zich niet onmiddellijk zou ontwapenen, met wapeninspecteur Hans Blix open kaart zou spelen over de massavernietigingswapens en zich alsnog aan alle zestien voorgaande VN-resoluties zou houden) ging het nog net goed. Daarna scheurde Europa open en vlogen de akeligste beschuldigingen over en weer. Onder aanvoering van Frankrijk en Duitsland vormde zich een vetogroep in de Verenigde Naties tegen de onafwendbaar lijkende voorjaarsoorlog van Bush junior. Maar onder aanvoering van Tony Blair, José-Maria Aznar, Silvio Berlusconi en de voormalige Oostbloklanden ontwikkelde zich een Europese tegencoalitie die Amerika steunde.
De Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld strooide zout in de wonden door te schamperen over het ‘oude’ Europa en zich lovend uit te laten over het ‘nieuw’ – Zakaria wijt de polarisatie deels aan wat hij het ‘Rumsfeld-effect’ noemt. Stijfkop Chirac vergaloppeerde zich en las de Oost-Europese nieuwkomers de les: ze hadden ‘een prachtige kans voorbij laten gaan om hun mond te houden’. Nog voordat Blair de kans kreeg om de situatie te redden, hadden Chirac en Schröder zich al in de loopgraven genesteld. Tweede resolutie of niet, maakte Chirac duidelijk, een oorlog zou hoe dan ook op een Frans veto stuiten. Daarmee oogstte hij eeuwige roem in de straten van Cairo en Rabat (en vrede in de beschotelde woningen der Parijse banlieus). Maar niet in Londen, waar Blair zich in een spagaat gemanoevreerd had om de kloof tussen Washington en Parijs te overbruggen.
Zo sneed Chirac definitief de weg af naar een vergelijk en werd het leven van de Amerikaanse haviken een stuk eenvoudiger. Ze konden de Verenigde Naties laten voor wat die was. Misschien wel meer dan hem lief was, vond Chirac zichzelf terug als leider van een anti-Angelsaksische alliantie. Want niet alleen Duitsland, maar ook de Russische leider Poetin en een dozijn andere landen kwamen spontaan hun solidariteit met Frankrijk bij het Elysée melden.
Van Frankrijk kon je dat misschien nog wel verwachten, vindt Zakaria achteraf. ‘De leider die mij het meest teleurstelde, was Gerhard Schröder. De Fransen hebben in hun Midden-Oosten-politiek altijd een ander standpunt dan de Verenigde Staten ingenomen. Natuurlijk had ik liever een constructievere houding van Chirac gezien. Maar dat de Duitsers dat spel zijn gaan spelen, is voor de transatlantische relatie héél slecht geweest. En voor de slagkracht van Europa ook, want de Duitse bondskanselier liet de Britten ook in de kou staan. Hij brak radicaal met een traditie van vijftig jaar Duitse buitenlandse politiek, terwijl Chirac gewoon de oude gaullistische politiek voortzette. De Duitse kracht is juist gebaseerd op haar naoorlogse wortels in het Westen en vriendschap met de Angelsaksische wereld. Een Duitse Alleingang roept herinneringen op aan een buitenlandse politiek die nooit veel goeds heeft gebracht. Terwijl Chirac een paar goede redenen had om zich in het Irak-debat zo anders op te stellen. En ik vind dat de Amerikanen daar heel stom mee zijn omgegaan.’
Daarin wordt hij bijgevallen door New York Times-columnist Thomas Friedman. ‘Op een aantal punten was ik het voor de oorlog best met de Fransen eens. We hadden inderdaad naar een zo groot mogelijke consensus moeten streven.’ Maar tegelijkertijd gaat hij in zijn veroordeling van Chirac een stap verder dan Zakaria. ‘Chirac raakte op een gegeven moment besmet met een soort anti-Coca-Cola-virus. Dat belette hem om een compromis te sluiten. Hij wilde liever de tegenhanger van Amerika zijn. Amerika raakte ook besmet, met het virus van macht en unilateralisme.’
Zo belandden de twee in een fatale neerwaartse spiraal waar ze tot op de dag van vandaag nog niet uit zijn gekomen, denkt Friedman. ‘Helaas geloof ik nu dat de Fransen geen constructieve rol willen spelen. Ze willen ons zien mislukken in Irak. Hun voornaamste zorg is om zelf dankzij Irak machtiger te worden, ten koste van ons.’
Onlangs verscheen Friedmans boek Longitudes and Attitudes, voornamelijk een verzameling New York Times-columns. Een dankbaarder journalistieke baan dan foreign affairs- columnist bij deze krant – Friedman is nog maar de vijfde in de geschiedenis – bestaat waarschijnlijk niet. Zeker niet na ‘9/11’, toen Friedman een rol kon spelen als journalistiek pendeldiplomaat tussen de neocons, de weasels en de moslimwereld.
Friedman kijkt verder dan 11 september en Irak. Als de vertroebeling in de transatlantische betrekkingen alleen maar een verschil van mening over de aanpak van Saddam Hoessein was geweest, zou het leed nog wel te overzien zijn. Maar alleen al de nasleep van het Irak-conflict wijst op een diepere crisis. ‘Ik zal u uitleggen waarom ik denk dat deze ruzie over nog iets heel anders gaat dan over Irak. Waarom haten zoveel mensen de Verenigde Staten? Sinds het eind van de Koude Oorlog en de ineenstorting van de Sovjetunie is Amerika oneindig veel machtiger geworden, in cultureel, economisch en militair opzicht. Dat wekt doodgewone afgunst. Wie macht heeft, wordt om zijn macht benijd. Dat is overal zo. De bom barstte voor de eerste keer bij de Wereldhandelstop in Seattle. Na vier, vijf jaar gedoe kregen we 11 september, en toen dachten jullie in Europa dat de grote draak vuur begon te spuwen. Op dat moment werd de Amerikaanse macht pas echt voelbaar. Niet cultureel en economisch, maar juist militair, en dat is toch het hart van onze verstandhouding. Dat oversteeg Irak. Ik kan me in ieder geval moeilijk voorstellen dat de Verenigde Staten en Europa zich alleen maar zo druk maakten over het wippen van die vreselijke man.’
Een merkwaardige factor in de relatiecrisis tussen Europa en de Verenigde Staten is de diagnose dat Europeanen ‘anders’ zijn dan Amerikanen. Europeanen komen van Venus, zoals de historicus Robert Kagan onnavolgbaar analyseerde, en Amerikanen van Mars.
Friedman: ‘Er zit wel iets in het argument dat jullie Europeanen allergisch zijn voor macht. Het is een soort pacifisme dat out of sync is met de dreiging van nu. Ik hoop dat jullie sinds elf september willen aannemen dat er heus bad guys op de wereld rondlopen. Daar hoef je niet paranoïde voor te zijn.’
Dat ongerichte pacifisme is niet het enige dat (veel) Europeanen verenigt. Zakaria ziet nog een overeenkomst, en die is niet van het soort waar Amerika van onder de indruk is: de algemene veto-ziekte. ‘Europese leiders zijn – of het nu om Irak of om de Europese Unie zelf gaat – eerder geneigd nee dan ja te zeggen. Of om een concreet alternatief voor te stellen. Europa kan het bijvoorbeeld nooit eens worden over wat het ís, of wat het over tien jaar zou moeten zijn. Iedereen zegt er iets anders over, of je nu Prodi, Blair of Berlusconi hoort.’
Dat ergert de Amerikanen mateloos. De verdeeldheid van de Europese Unie over het wel of niet nastreven van een onafhankelijke defensiemacht was – naast de Irak-ruzie – de Amerikanen in 2003 misschien nog wel de grootste doorn in het oog. Eind april belegde de ‘bende van vier’, Frankrijk, Duitsland, België en Luxemburg, een mini-top waar de oprichting van een onafhankelijk hoofdkwartier voor een EU-krijgsmacht werd ontvouwd. Dat was ook de anders nogal milde Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell te gortig. De Belgen werden door Powells woordvoerder in de hoek gezet als zielige ‘chocolademakers’. Zelf brieste hij: ‘Europa moet meer geld aan wapens uitgeven, niet aan hoofdkwartieren, want die zijn er genoeg.’ Inderdaad, om de hoek bij het nieuwe Europese hoofdkwartier in het Belgische Tervuren staat al het Navo-hoofdkwartier. De timing van het plan, net na de oorlog en afkomstig van de grootste tegenstanders van de oorlog tegen Irak, was een klap in het gezicht van Washington en een ontnuchtering voor Amerikanen die misschien nog dachten dat Europa zijn ongelijk na de bijna gewonnen oorlog wel zou toegeven
Zakaria is grootmoedig genoeg om de schuld ook bij Amerika te leggen. ‘De regering Bush-hanteert een machiavellistische buitenlandse politiek. Die komt erop neer dat je anderen intimideert en nauwelijks toegeeft. De theorie was simpel: een overwinning op Irak zou in de wereld voor een ‘shock and awe’-effect zouden. We zouden direct vooruitgang zien in het Midden-Oosten, de Europeanen zouden erkennen dat ze fout zaten en de transatlantische relatie zou verbeteren en de rest van de wereld zou ook even volgens Amerikaans plan gemanaged worden. Nou, dat pakte dus totaal anders uit. De Europese publieke opinie bleef tegen de Irak-oorlog en vervreemdde zich verder van de arrogantie van de regering-Bush. In Irak zelf is een soort chaotisch multilateralisme ontstaan, waar niemand ook maar enige greep op heeft. Ik zie dat als de complete mislukking van de imperiale neoconservatieve politiek.’
De sfeer was vergiftigd en ook in de periode na 1 mei, toen Bush de oorlog voorbij verklaarde en de wederopbouw kon beginnen, klaarde de lucht niet op. In Amerika werd eurobashing op honkbal na de populairste sport, omgekeerd was het in oud Europa niet anders.
De Unie deed weinig om de Amerikanen uit de puree te helpen en dat is volgens Friedman een faliekant verkeerde keuze: ‘Jullie verwijten ons dat we er een rotzooi van maken in Irak. Als Europeaan zou mijn eerste gedachte ook zijn: we trekken de portemonnee pas als we mogen meebeslissen. Maar dat debat over de vraag of de opbouw van Irak door de Verenigde Naties of door de Verenigde Staten moet gebeuren, is een surrogaatdebat. Europa moet begrijpen hoeveel er op het spel staat. Het lot van Irak zal ook het lot van de rest van het Midden Oosten bepalen.
Weet u wat het beste is voor Europa? Dat de regering-Bush erin slaagt om Irak op een nette manier weder op te bouwen. Als dat niet gebeurt en het land valt uit elkaar, dan zou dat een ramp voor Europa zijn. Misschien denken jullie achterover te kunnen leunen, eurosigaren te roken en te denken dat je dan geen kanker krijgt: we redden het wel en de Amerikanen knappen het maar op. Nou, vergeet het maar. Als alles fout gaat in Irak, en de Verenigde Staten pakken hun boeltje en gaan weg, dan zal Europa een fundamentele waarheid ontdekken. Die luidt dat géén Amerikaanse macht veel erger is dan wanneer die macht er wél is.’
Volgens Friedman moet Europa zich vooral niet wentelen in moralistische afkeer van de oorlog en zijn eigen belang uit het oog verliezen. De oorlog was onderdeel van wat hij een ‘groeiend terrorismegezwel’ noemt, dat moest worden weggesneden. ‘Als je er niets tegen doet, is er uiteindelijk geen muur meer waarachter je kunt wegkruipen. Misschien doen we het niet goed, maar wij staan wel aan de goede kant. En zo slecht gaat het niet. Saoedi-Arabië heeft net besloten dat er daar verkiezingen moeten komen, in Egypte gaat de regeringspartij op de schop, in Jordanië komen er hervormingen aan. Denk je dat die zomaar uit de lucht komen vallen? Dat komt door de oorlog.’
</div>