Interview / Oud-VN-ambassadeur John Bolton
U neemt het rapport niet serieus?
‘Het rammelt aan alle kanten. Het maakt een veel te nadrukkelijk verschil tussen civiel en militair gebruik van kernenergie. Dat verschil is kunstmatig, want de angst is nu juist dat Iran vanuit zijn civiele programma ineens een scherpe bocht maakt, en alsnog een kernwapen ontwikkelt. Dat is goed mogelijk, aangezien het verrijken van uranium gewoon doorgaat. Dat zegt ook dit rapport. Maar die nuance gaat verloren. Over de hele wereld koppen de kranten nu: “Iran werkt niet langer aan kernwapen”. Zelfs het Internationaal Atoom- en Energie Agentschap (IAEA) is daar sceptisch over. In de New York Times zei een van hun onderzoekers dat hij veel sceptischer was dan de Amerikanen, dat hij het rapport veel te genereus vond tegenover Iran.’
John Bolton die het IAEA aanhaalt, dat klinkt wanhopig. U heeft het agentschap jarenlang verketterd omdat het Teheran de hand boven het hoofd hield.
‘Het is geen wanhoop; het zijn feiten. Als het IAEA strenger en realistischer is dan de Amerikaanse inlichtingendiensten, dan zit er iets flink fout. Dan streven onze diensten een politieke agenda na. Dat is trouwens geen wonder. Ons inlichtingenapparaat is de afgelopen jaren drastisch hervormd. Er waren in korte tijd veel nieuwe mensen nodig. De diensten zijn overspoeld door medewerkers van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Die waren vijf, zes jaar geleden al soft tegenover Iran en zijn dat nog steeds. Maar ze moeten zich realiseren dat ze zich nu met data bezighouden, met harde feiten. Als ze politiek willen bedrijven, hadden ze bij Buitenlandse Zaken moeten blijven.’
Dit is een van uw stokpaardjes. Als havik binnen de regering-Bush had u het constant met Buitenlandse Zaken aan de stok. Ze denken daar te Europees, zegt u in feite. In uw recente boek ‘Surrender Is Not An Option’ pleit u voor een grondige hervorming van het ministerie.
‘Dat om te beginnen. Maar daarnaast hoop ik dat de inlichtingencommissies van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden bereid zijn om de inlichtingendiensten een keer grondig door te lichten. Hoe politiek opereren ze?’
In 2002 kreeg u vergelijkbare verwijten. Het kamp-Cheney, waartoe u ook behoorde, zou de inlichtingen rond Irak hebben beïnvloed.
‘Onzin. Toen was er een gezond debat: beleidsmakers die de inlichtingendiensten het vuur na aan de schenen legden, en inlichtingendiensten die hun rapporten baseerden op feiten. Geen gepsychologiseer over wat de mullahs wel of niet van plan zouden kunnen zijn. In één ding heeft het IAEA gelijk: de Iraniërs hebben de gordijnen dicht gedaan waardoor we geen zicht meer hebben op hun ware bedoelingen. De diensten hebben nu geconcludeerd dat het met het Iraanse gevaar wel meevalt. Ze hebben hun fouten rond Irak willen overcompenseren.’
Waarom zou het niet gewoon kunnen kloppen dat Iran onder grote diplomatieke druk met zijn atoomprogramma is gestopt, zoals het rapport stelt?
‘Welke druk? Volgens de NIE zou dat dan gebeurd moeten zijn in 2003. Ik zat in die periode in de regering. We waren volledig gepreoccupeerd met de oorlog in Irak. Geloof me: van druk op Iran was geen sprake, hoe graag ik dat ook gewild had. Dus waar hebben ze het over?’
In Washington wordt gefluisterd dat Bush al maanden op de hoogte was van de conclusies over Iran, maar dat ze nu pas naar buiten zijn gebracht omdat de regering een softer imago wil.
‘Daar geloof ik helemaal niets van. Heb je Bush en Nationale Veiligheidsadviseur Hadley gezien tijdens hun persconferentie? Ze waren nog steeds verbijsterd. In sommige kringen wordt inderdaad gesuggereerd dat deze NIE de regering goed uitkomt, dat Bush nu van het probleem-Iran af is, zonder dat hij als eerste met de ogen heeft hoeven knipperen. Ik geloof er niets van. Dit rapport is een blunder van de eerste orde, waarmee we verder weg zijn van het doel, het neutraliseren van het gevaar-Iran, dan ooit tevoren.’
De Schadenfreude in Europa is groot. Zie je wel, ze zaten er weer naast.
‘Als de Europeanen hier blij mee zijn, begaan ze een grote vergissing. Laat de EU3 (Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië, die met Teheran hebben onderhandeld, red.) vooral niet denken dat ze succes hebben geboekt. De EU3 hebben vijf jaar lang geprobeerd Iran te overtuigen te stoppen met uraniumverrijking. Tevergeefs.’
Nieuwe sancties tegen Iran worden nu moeilijk. Een militaire aanval ook. Robert Kagan stelt dat Amerika nu maar een ding kan doen: rechtstreeks onderhandelen met Teheran.
‘Volstrekte onzin. Vóórdat dit rapport verscheen, viel er al niet met ze te praten over stopzetting van het nucleaire programma. Dan doen ze dat nu natuurlijk al helemaal niet meer. Ik weet niet of je van Monopoly houdt, maar Teheran heeft een Verlaat-De-Gevangenis-Zonder-Te-Betalen-kaart gekregen. Onder die omstandigheden valt er niets te onderhandelen.’
Voor iemand die jarenlang zo nauw bij het buitenlands beleid van deze regering betrokken was, moeten het eenzame dagen zijn.
‘Laat ik me beperken tot de conclusie dat ik alle bochten die deze regering nu maakt, met lede ogen aanzie. Ze maken de ene fout na de andere: ze praten met Noord-Korea, onderschatten Iran, komen de Palestijnen te veel tegemoet. Het enige dat relatief goed gaat sinds de extra troepen er zijn, is Irak.’
Tenslotte: u werkt nu bij het American Enterprise Institute. Heeft u al geld aan het bewakingsfonds van uw AEI-collega Ayaan Hirsi Ali overgemaakt?
‘Nee. Niemand heeft me er nog om gevraagd. Maar ik heb grote bewondering voor haar. Dat zij uw land heeft moeten verlaten, is schandalig. En dat Nederland niet voor haar beveiliging wil betalen&#8230; Het bewijst dat Europa het gevaar van de radicalen nog steeds onderschat. Neem jullie eigen Theo van Gogh. Wat waren zijn laatste woorden voordat hij werd neergestoken? Hij lag naast zijn fiets, en hij zei: “Waarom kunnen we er niet over praten?” En een paar seconden later was hij dood. Praten helpt niet. Het is fight or flight.&#8217;

Eelco Bosch van Rosenthal

‘Druk op Iran? Welke druk?’

Premierschap gered?

Kabinetscrisis

Verhaal van de Week

Partij voor de bühne

met veiligheid

Obsessie

Roddelpraat

Naaktfoto's

Ik vind iets

Merel Wielaert

Hooggerechtshof

Polen

Wiens schuld is dit?

Debat

Sterke leiders

Hans Against the Machine

oprichter Pussy Riot

Interview