***** Kristien Hemmerechts. Kronkelpaden van het geheugen. De Geus, 315 p., € 21,50
door Aart van Zoest
Essay 
De titel van Kristien Hemmerechts nieuwe boek doet de inhoud tekort: de schrijfster biedt meer dan bespiegelingen over de kronkelpaden van het geheugen. Ze vertelt over significante momenten in haar leven, in dit boek vooral het door haar meebeleefde levenseinde van haar Antwerpse vriendin Mischa Peeters. Ze refereert daarbij aan eigen ervaringen en ook aan het dagboek dat Mischa bijhield. Het geheugen speelt daarbij een rol &#8211; de schrijfster kan het verhaal uiteraard niet anders dan achteraf vormgeven. &#8216;Ik heb geselecteerd wat me ontroerde, wat me verbaasde, wat me ergerde, wat me betekenisvol leek; kortom wat voor mij EW had.&#8217; EW is voor Hemmerechts de afkorting van Emotionele Waarde. Haar stelling: de feitelijkheden die het geheugen oplevert, kloppen vaak niet helemaal of helemaal niet met wat zich in werkelijkheid heeft voorgedaan. Veel realiteit gaat verloren of wordt vervormd. Maar de bijbehorende gevoelens blijven intact en geven de herinnering zijn waarde. Google kan in bepaalde gevallen confrontatie met de voorbije realiteit mogelijk maken. Hemmerechts waagt het er zelfs op om te poneren: &#8216;Google zal het hebben van een geheugen volstrekt overbodig maken.&#8217; Discutabel uiteraard, vooral juist vanwege de grote, door Hemmerechts zelf benadrukte, rol die het gevoel bij herinneringsactiviteit speelt. Hemmerechts inspireert tot nadenken. Daarnaast levert ze in het voorbijgaan een soort talige diavoorstelling met grepen uit het Vlaamse literaire leven. Ze noteert een en ander over ontmoetingen met Hugo Claus, die ze goed heeft gekend; menige lezer zal concluderen dat de man een weinig sympathieke egotripper is geweest. Hemmerechts maakte, al filosoferend, een echt mensenboek. Haar herinneringen maken haar herkenbaar. Je verwacht als lezer een schrijver te ontmoeten en ontdekt dat je met een mens te maken hebt. 
*** Russ Kick (ed.). The Graphic Canon Volume 1. Seven Stories Press, 512 p.
door Kees Driessen
Strip 
Het is een dikke pil. En dit is pas deel één: als in maart 2013 het afsluitende derde deel verschijnt, zal The Graphic Canon zo&#8217;n 1500 pagina&#8217;s omvatten. Het Amerikaanse project is ambitieus: een doorsnede van de wereldliteratuur, van West tot Oost, aan de hand van bewerkte fragmenten door zo&#8217;n honderddertig stripmakers.
Het principe van de boekverstripping is niet nieuw. In het verleden had je de Illustrated Classics-reeks, die literatuur vooral wilde versimpelen. Maar we kennen inmiddels voldoende geslaagde voorbeelden. Denk aan de Nederlander Dick Matena, die onder meer De avonden bewerkte, en aan de Amerikaan Robert Crumb, die een uitputtende stripversie maakte van het bijbelboek Genesis. Crumb doet ook mee aan The Graphic Canon, met een solide versie van James Boswells London Journal. Maar lang niet alle deelnemers halen zijn niveau; de selectie had strenger gemogen. De grote hoeveelheid deelnemers levert wel een mooie staalkaart op van manieren om literatuur te verstrippen.Want hoe doe je dat, een strip maken van een tekst? Bij King Lear (geweldig wild getekend door Ian Pollock) is het verdedigbaar om dicht bij de originele woorden te blijven. Veel andere bewerkingen laten zich echter ketenen door trouw aan de tekst. Robert Berry lijkt daarop commentaar te geven in zijn originele interpretatie van Shakespeares &#8216;Sonnet 18&#8217; (&#8216;Shall I compare thee to a summer&#8217;s day?&#8217;), waarin hij de &#8216;eternal lines&#8217;, traditioneel begrepen als de versregels zelf, herinterpreteert als getekende lijnen.Andere uitschieters zijn de bewerkingen van het Indiase Mahabharata-epos, met een origineel gebruik van kaders; de Chinese Tang-gedichten, met filmische close-ups en schaduwen; Dante&#8217;s Goddelijke Komedie, waarin heden en verleden visueel worden vermengd; het Inca-theaterspel Apu Ollantay, met zijn Inca-geïnspireerde tekeningen; en het Japanse Noh-stuk Hagoromo, waarvan gele accenten de zwart-witvertelling versterken. Dit zijn allemaal interessante voorbeelden van hoe je met striptechnieken het origineel niet alleen kunt volgen, maar ook kunt interpreteren. 
**** Edwina Hagen. President van Nederland, Rutger Jan Schimmelpenninck. Balans, 304 p., € 29,95
door Harm Ede Botje
Biografie 
President van Nederland, de biografie van Rutger Jan Schimmelpenninck, de man die Nederland ten tijde van de Bataafse Republiek korte tijd regeerde, is een prachtig voorbeeld van moderne geschied­schrijving. Als lezer zit je dicht op de huid van de hoofdpersoon, het boek leest als een roman. Ook al speelt het verhaal tweehonderd jaar geleden, toch kan ook een niet ingevoerde lezer volgen wat er speelt. En dat is knap van schrijfster Edwina Hagen, want de Bataafse tijd, met zijn opeenvolging van revoluties, machtswisselingen en intriges, is niet eenvoudig te doorgronden. Historica Hagen kreeg van de nazaten van Rutger Jan Schimmelpenninck toegang tot het familie-archief en had dus de beschikking over honderd­tachtig brieven die de politicus aan zijn vrouw Catharina schreef als ze niet samen waren. Die brieven waren op zich wel bekend, eerdere biograaf Theun de Vries had ze ook ingezien. Maar die koos ervoor alleen de politiek relevante passages in zijn boek te verwerken. En daarmee bleef een schat aan informatie onontsloten. Niet alleen Schimmelpennincks politieke leven staat erin beschreven, maar ook het laatste nieuws over de kinderen, zijn ontmoetingen op feestjes en partijen in het Parijs van keizer Napoleon, de kledingkeuzes. Zo krijg je als lezer niet alleen een beeld van de mensch Schimmelpenninck, maar ook een intiem beeld van het leven eind achttiende, begin negentiende eeuw. Lange tijd stond Schimmelpenninck in kwade reuk. Was hij niet net zo iets als Anton Mussert? Een platte imitatie-Napoleon? Onzin, vindt Edwina Hagen. Rutger Jan Schimmelpenninck noemt zij &#8216;een sleutelfiguur in de ontstaansgeschiedenis van onze democratische rechtsstaat&#8217;. Het boek eindigt met de constatering dat Schimmelpenninck in Nederland zo goed als onbekend is. Straatnamen, je moet er met een kaarsje naar zoeken. Standbeelden zijn er niet. Zelfs zijn graf in de Nieuwe Kerk is in de negentiende eeuw geruimd. Is het niet tijd voor een herwaardering?

Harm Ede Botje

Kees Driessen

Aart van Zoest

Non-fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips