<div class="lead">
Snakkend naar genade las Sander Pleij de nieuwe vertaling van Henry James&#8217; &#8216;Daisy Miller&#8217;. Hij concludeert: deze roman gaat over zoveel meer dan we altijd hebben geleerd.
</div>
Zonder het slot van de prachtige novelle Daisy Miller (1879) te verraden, kan ik wel vertellen dat Henry James hier geen genade kent voor zijn lezer. Hij voert ons naar steeds grotere hoogten in zijn beschrijvingen van een jongedame die haar omgeving in vuur en vlam zet met haar fatale combinatie van ongenaakbare schoonheid en balsturig gedrag. ’s Nachts schrijdt zij onder een zwoele sterrenhemel langs het Meer van Genève, als een lome nimf zichzelf koelte toewuivend. Als lezer begin je al snel te snakken naar verlossing: waar moet dit naartoe? Hoe gaat deze zinderende seksuele spanning zich ontladen?
Daar bij het meer van Genève, in het calvinistische Zwitserland, verblijft de adolescent Daisy Miller in een hotel met haar moeder, een broertje dat constant loopt te zeuren over het ouderwetse Europa – In Amerika is alles beter – en een bediende met te veel praatjes. Expat Frederick Winterbourne, die de Europese waarden volledig heeft geïnternaliseerd, zo lang verblijft hij al in Europa, weet niet hoe hij het heeft als hij geconfronteerd wordt met dit vrije Amerikaanse meisje. Ze lijkt een volstrekte anomalie, eerst in het benepen Zwitserland, en later, als hij haar weer ontmoet, in een bont en exotisch Rome, waar het niet de Italianen zijn maar de expats, onder wie juist ook veel Amerikanen, die de frontlinies van het sociaal verkeer bevolken en dit meisje stempels opdrukken als ‘vrij’, ‘nogal wild’, ‘volstrekt ongevormd’, ‘ordinair’, ‘onnozel’, ‘roekeloos’, ‘vulgair’ en ‘krankzinnig’.
U begrijpt: elle s’affiche.
Daisy Miller is het vrije Amerikaanse meisje dat geconfronteerd wordt met een gemeenschap van ons-kent-ons, waarin je alleen mag doordringen als je de juiste zeden en deugden uitdraagt. In de verantwoording achterin (ja, uitgever, bedankt! Dit elegante boekje heeft geen inleiding maar een uitleiding en dat is zoveel fijner!) schrijft de uitstekende vertaler Frank Lekens dat het verhaal gaat over veranderende zeden en de verwarring die ontstaat op het snijvlak van twee culturen. Ik zou willen zeggen: over veranderende zeden door te vertellen over de verwarring tussen twee culturen. De cultuurverschillen worden gebruikt om de veranderende zeden te behandelen.
En ze lenen zich voor de literaire kracht van het verhaal: hoe wij meegaan in de verbijstering die de spannende Daisy Miller oproept bij een woelende jonge man die geen idee heeft wat hij meemaakt als hij dit meisje ziet. Nooit zag hij een meisje zo vrij: ze spreekt hem zomaar aan, dat hoort helemaal niet in het Zwitserland van die tijd. Is zij dan heel Amerikaans? Hij is al zolang weg uit Amerika, de zeden aldaar zijn hem niet meer duidelijk. Maar is dat de verklaring voor de losse manier waarop ze met hem omgaat: ze wil nota bene zomaar, uit zichzelf en alleen een tochtje met hem maken naar een ruïne!
De arme man raakt verwarder en verwarder. Soms stelt hij zich gerust door haar gedrag te verklaren uit Amerikaansheid – flirten! Dan weer is het onuitstaanbaar dat hij haar niet kan inschatten. Ze is vrij, maar wispelturig, moeilijk te lezen, dan schijnt ze te hopen dat hij haar niet formeel benadert. Ze wil ‘heisa’, maar wil ze ook hem? Daagt ze hem uit omdat er liefde in het spel is? Of minacht ze hem slechts?
Winterbourne waarschuwt haar, omdat ze wordt uitgekotst door de vrouwen van de Amerikaanse gemeenschap – met hun boodschap aan de Europeanen: dit vrije meisje is niet wie wij zijn. Haar reactie: ‘Ik heb nog nooit toegestaan dat een man mij de wet voorschrijft of zich met mijn zaken bemoeit.’
Ik denk niet dat deze novelle, zoals studenten al een eeuw leren, over het verschil tussen Amerika en Europa gaat. Dat is motief, ja, het thema is zoveel meer.
<div class="info-box">
Daisy Miller. Een studie, Henry James (Vertaling Frank Lekens, Wereldbibliotheek, 128 p., € 17,99)
</div>

Sander Pleij

Niemand weet wat ie aanmoet met een meisje zo vrij als Daisy Miller

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel