<div class="lead">In een boek van meer dan vijfhonderd pagina beschrijft de godsdiensthistoricus Karen Armstrong de geschiedenis van de relatie tussen geweld en religie. Ze neemt de religie in bescherming en verwijt de Westerse cultuur geweld uit te lokken.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>‘Slechts een klein deel van de fundamentalisten begaat terreurdaden; de meesten proberen gewoon een vroom leven te leiden in een wereld die steeds vijandiger tegenover geloof lijkt te worden’, schrijft Karen Armstrong in haar boek over religie en geweld <i>In naam van God</i>. </p>
</p></div>
<p>Dit is eenvertrouwd geluid. Maar wanneer fundamentalisten tot geweld overgaan is dat volgensArmstrong niet zonder reden: ‘vrijwel allemaal beginnen ze na wat als eenaanslag op hen door de gevestigde seculiere, liberale orde wordt ervaren.’ </p>
<p>Hier wordtop een omzwachtelde manier (‘lijkt’, ‘vrijwel allemaal’, ‘wordt ervaren’)gezegd dat het niet deugt wat de fundamentalisten doen, maar dat het ook niet uitde lucht komt vallen. De religieuze terreur is volgens Armstrong geworteld in angst,‘in de overtuiging dat de moderne maatschappij erop uit is hun geloof tevernietigen.’ Is Armstrong het eens met die overtuiging? Het lijkt er op. </p>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Voor Armstrong is het ondenkbaar dat er waarden, mentaliteiten, overtuigingen bestaan die niet religieus zijn</p>
</blockquote>
</div>
<p>Armstrong heefthet vaak over die ‘gevestigde seculiere, liberale orde’. Kennelijk is dat eenstevig in het zadel zittend Westers bolwerk. Ze ziet wel iets in dieovertuiging dat de moderne maatschappij het geloof vernietigt. Voor de gelovigehistoricus Armstrong heeft de ‘moderniteit’ de oude waarheden ‘verpulverd’. ‘Seculier’betekent voor Armstrong dat men helemaal nergens voor staat. Voor Armstrong ishet ondenkbaar dat er waarden, mentaliteiten, overtuigingen bestaan die nietreligieus zijn. Seculier betekent voor haar nihilisme. Het is alsof mensen diegeen lid zijn van een kerk of geloof niet bestaan. Toch houden die er weldegelijk een moraal of een visie op de mens en de wereld op na. Daar is doorenquêtes genoeg over bekend. Maar voor Armstrong bestaan ze niet. </p>
<p>Met haarboek wil Armstrong de hedendaagse overtuiging ontkrachten dat religie deoorzaak is van alle grote oorlogen. Daar slaagt ze in want, inderdaad, deFranse revolutie, de Napoleontische oorlogen, de Amerikaanse Burgeroorlog, deOpiumoorlogen, de Eerste Wereldoorlog, de Armeense genocide, het stalinisme, deTweede Wereldoorlog hadden nietrechtstreeks met religie te maken. Maar het is een Pyrrusoverwinning wanneer wealleen al de laatste dertig jaar te maken hebben met gewelddadige religieuzesekten als Al Qaida, Boko Haram, Taliban, Hamas, Hezbollah, Is, en militanteorthodoxe joden. </p>
<div class="figure--right">
<figure id="post-14071 media-14071" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/01/d2ff6007-e191-4d04-b066-61ca25c2030e_Schermafbeelding-2015-01-16-om-14.38.12.png" alt="Karen Armstrong in Oxford, 2009" /><figcaption>Karen Armstrong in Oxford, 2009</figcaption></figure>
</div>
<p>Voor hetbestaan daarvan heeft Armstrong een soort excuus: ‘Modern religieus geweld isgeen vreemde uitwas, maar maakt deel uit van de moderne wereld.’ Wat zouArmstrong hiermee bedoelen? Wil ze zeggen dat de moderne wereld dat religieuze gewelduitlokt? Ze verwijt het ‘Westen’ van alles, maar is weinig specifiek: ‘Mededoor ons beleid is er een wijdverbreide sfeer van woede en frustratie ontstaan.Wij in het Westen dragen een zekere verantwoordelijkheid voor het leed in demoslimwereld dat Bin Laden kon uitbuiten.’ Welk beleid? Legt de moderne wereldreligies die niet gewelddadig zijn iets in de weg? </p>
<p>Armstrong geeftin vijfhonderd pagina’s een indrukwekkend overzicht van geweld dat met religie temaken heeft. Alle uithoeken van de wereld worden aangedaan, van Iran totAmerika, van Syrië tot Babylon, van India tot Afghanistan, van de kruistochtentot de jihadisten, van de inquisitie tot de Taliban. Toch houdt ze religie nietvoor inherent gewelddadig. Het is waar dat veel godsdiensten voor vrede enverzoening zijn, maar dat vergeten ze ook vaak genoeg. Armstrong vindt in iedergeval dat we moeten doen wat religie (‘in haar beste vorm’) eeuwenlang heeftgedaan: ‘een mondiaal saamhorigheidsgevoel opbouwen, een gevoel van eerbied en“gelijkmoedigheid” voor iedereen cultiveren, en de verantwoordelijkheid nemenvoor het leed dat we in de wereld zien.’ Hiermee gaat ze verder in de geestwaarin ze vier jaar geleden haar <em>Handvestvoor Compassie</em> schreef, een boek waarin ze heel wat menselijke energieprobeerde uit te schakelen. We moesten, schreef ze, ons primitieve‘reptielenbrein’ ondergeschikt maken aan onze wil, want dat brein veroorzaaktonze zucht naar status, macht, competitie, territorium, seks en winst. Het isalsof ze hiermee het leven uit het leven haalt.</p>
<p>Op hoeveelsaamhorigheidsgevoel Armstrong ook uit is, er zit in <em>In naam van God</em> een groot verwijt: ze verwijt het Westen dat het‘een leegte in het hart van de moderne cultuur’ heeft laten ontstaan. Daar komtal dat geweld vandaan. </p>
<p></p>
