Niet een fusie, maar een goede lijsttrekker kan links redden

Heel lang geleden is het niet dat PvdA-Eurocommissaris Frans Timmermans GroenLinks-leider Jesse Klaver op subtiele wijze onder uit de zak gaf. ‘Als je alleen mensen opzoekt die het met je eens zijn, die denken dat je de Jessias bent, breng je de samenleving nooit op het goede spoor’, betoogde hij in de vroege zomer van 2017 in Vrij Nederland. Het was een paar maanden na de grootste nederlaag van de PvdA in de geschiedenis: van 39 naar 9 zetels in de Tweede Kamer. ‘De PvdA is ervoor opgericht om bruggen te bouwen,’ vervolgde hij vastberaden. ‘Dat moeten we blijven doen’.

Nog geen twee jaar later, in mei 2019, was het dezelfde Frans Timmermans die als lijsttrekker bij de Europese verkiezingen van de PvdA schijnbaar vanuit het niets de grootste partij wist te maken. Voor Jesse Klaver, die tot dan toe een ononderbroken reeks verkiezingsoverwinningen op zijn naam had staan, was het een bittere pil om juist Timmermans over de vluchtstrook voorbij te zien komen. Na de eerste exitpoll probeerde de GroenLinks-leider er op een partijbijeenkomst in Utrecht nog iets moois van te maken: ‘Je ziet dat PvdA en GroenLinks het sámen beter hebben gedaan!’ In het zaaltje klonk lauw applaus.

Verreweg de grootste kanshebber is Frans Timmermans, de gedreven sociaaldemocraat en gehaaide politicus die het tot een van de machtigste posities in Brussel wist te brengen.

Na enige maanden van bezinning gooide Klaver het in september van dat jaar plots over een andere boeg. Hij keerde zich tegen de ‘scorebordpolitiek’, en kondigde zelfs aan dat hij niet meer tegen de begrotingen van het kabinet zou stemmen. De boodschap was duidelijk: Klaver wilde serieus genomen worden als toekomstig regeringspartner. Daar kwam zoals bekend weinig van terecht.

Inmiddels ziet Klaver het als zijn grote opdracht GroenLinks en de PvdA met elkaar te laten fuseren. om ‘samen een vuist te maken tegen rechts’. Het begon afgelopen jaar met geheime gesprekken in het tuinhuisje van Lilianne Ploumen en leidde tot een flinke sprong voorwaarts: het plan om de Eerste Kamerfracties van de twee partijen te laten samengaan.

Het was uitgerekend Frans Timmermans die het debat in zijn eigen partij een flinke slinger gaf door half april samen met de Amsterdamse fractievoorzitter Marjolein Moorman – eveneens Hoffnungsträger in de PvdA sinds ze haar partij bij de gemeenteraadsverkiezingen weer de grootste in de hoofdstad wist te maken – in een opiniestuk in de Volkskrant te pleiten voor verregaande samenwerking.

geen garantie

Naast alle bezwaren die tegen een fusie in stelling te brengen zijn, zoals de cultuurverschillen, de onvermijdelijke compromissen, het verlies van een herkenbare identiteit, de haast waarmee de beide partijtoppen de plannen proberen door te zetten, wijzen politicologen en opiniepeilers er ook op dat een fusie op zichzelf geen enkele garantie biedt op electoraal succes. Eén plus één hoeft helemaal geen drie te betekenen, zoals fusievoorstanders hopen: succes bij verkiezingen hangt in dit beweeglijke politieke landschap voor het overgrote deel af van timing, en vooral: een aansprekende lijsttrekker. En wie komt er dan weer uit de hoge hoed?

Inderdaad: Frans Timmermans. Uit een peiling van Gijs Rademaker voor EenVandaag bleek van de week dat de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb op dit moment als lijsttrekker van een linkse fusiepartij de meeste steun zou kunnen verwerven: driekwart van de PvdA-kiezers en twee derde van de GroenLinks-kiezers. Maar Aboutaleb mag dan een reusachtig populair bestuurder zijn, verkiezingen heeft hij nog nooit gewonnen, en zijn enige Haagse ervaring bestaat uit een paar jaartjes als matig presterend staatssecretaris tijdens Balkenende IV.

Mijn educated guess: de komende jaren blijft Aboutaleb doen wat hij de afgelopen vele jaren steeds heeft gedaan als hij weer eens genoemd werd als mogelijke partijleider: het gerucht minzaam glimlachend boven de markt laten hangen, en uiteindelijk een ander de kolen uit het vuur laten halen.

Verreweg de grootste kanshebber is Frans Timmermans, de gedreven sociaaldemocraat en gehaaide politicus die het tot een van de machtigste posities in Brussel wist te brengen, en die als Europese klimaatpaus ook de groene kiezer kan overtuigen. Ook de timing zou in zijn voordeel kunnen werken: naar verwachting eindigt zijn periode bij de Europese Commissie een half jaar voor de geplande Kamerverkiezingen in 2025. Als Mark Rutte dan eindelijk het stokje overgeeft, dondert de VVD bij gebrek aan een opvolger naar alle waarschijnlijkheid met luid geraas in elkaar. En dan ligt het politieke speelveld weer helemaal open.

Je ziet het zo voor je: Frans Timmermans die het Berlaymontgebouw aan de Brusselse Wetstraat verlaat om grootmoedig de linkse beweging in het vaderland te komen redden.