Onder een lage grijze hemel suist de dienstauto van Frans Timmermans over de snelweg door West-Vlaanderen, op weg naar Calais. Vanaf de achterbank tuurt de Eurocommissaris uit het raam, waar het troosteloze landschap zich uitstrekt tot de horizon. Vervallen boerderijen komen voorbij, lege velden, de afslag naar Ieper en Passchendaele. In deze streek werd een eeuw geleden de Eerste Wereldoorlog uitgevochten, in de modder van de loopgraven. Miljoenen vluchtelingen zochten een goed heenkomen in de omringende landen. Het is een wrang gegeven, bedenkt Timmermans bij het passeren van de Franse grens: opnieuw trekken er honderdduizenden ontheemden door Europa, deze keer uit de oorlogsgebieden in Syrië, Irak en de Hoorn van Afrika.
Toen de vluchtelingenstroom deze zomer een hoogtepunt bereikte, belde Timmermans Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Al maanden probeerde de Commissie een nieuw, gemeenschappelijk Europees migratiebeleid voor elkaar te krijgen, maar de lidstaten bleven dwarsliggen. Was het niet tijd dat hij, Timmermans dus, het voortouw zou nemen? Juncker stemde meteen in.
En nu, op de laatste dag van augustus, is de eerste vicepresident op weg naar Calais, waar hij samen met de Eurocommissaris van Migratie Dimitris Avramopoulos en de Franse premier Manuel Valls het vluchtelingenkamp bij de Kanaaltunnel zal bezoeken.
Na aankomst in de sous-préfecture van Calais begeeft Timmermans zich met Valls in diens zwarte Citroën naar het kampement van de asielzoekers, begeleid door een colonne motoragenten. In de auto praat Timmermans twintig minuten lang op de premier ministre in. Tot nu toe heeft Valls zich halsstarrig verzet tegen het plan van de Commissie om vluchtelingen door middel van quota over de lidstaten te verdelen, terwijl president Hollande zich al door Angela Merkel heeft laten overtuigen. Tijdens Timmermans’ betoog op de achterbank hoort Valls zwijgend toe. Maar bij de persconferentie in de sous-préfecture aan het einde van het bezoek, voor tientallen camera’s en meer dan zestig journalisten, omarmt de Franse premier voor het eerst de verdeelsleutel van de Commissie en geeft hij de lidstaten die niet meewerken ervan langs: ‘Dat is tegen de geest van Europa, we kunnen het niet accepteren!’
Als Timmermans de beurt krijgt, bedankt hij de premier ministre uitvoerig voor zijn inzet, in voortreffelijk Frans en in de plechtige volzinnen die Franse politici zelf zo graag uitspreken. Hij roept de Europese partners op het voorbeeld van Frankrijk te volgen en de plannen van de Commissie te steunen. Want we lopen het risico, besluit hij, ‘niet meer en niet minder, dan dat Europa haar ziel verliest’.
De Franse president en de Franse premier zijn het wel vaker niet meteen met elkaar eens: de één is president, de ander wil president worden. ‘Ik moet met heel veel gevoeligheden rekening houden om stapje voor stapje vooruit te komen,’ zegt Timmermans later tegen Vrij Nederland. ‘Zo werkt het in Europa.’
Krachtig ingrijpen
Bijna een jaar is Frans Timmermans (Maastricht, 1961) nu Eurocommissaris voor Betere Regelgeving, eerste vicevoorzitter en rechterhand van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. De belangrijkste opdracht van de Limburgse sociaal democraat is de Europese Commissie slagvaardiger te maken en de Brusselse regelzucht terug te dringen. Over ieder voorstel van zijn medecommissarissen kan hij, met Juncker, zijn veto uitspreken. In de Commissie is hij degene die de banden met de Britten moet aanhalen om een dreigende ‘Brexit’ te voorkomen. En Juncker schoof hem ook nog de portefeuilles Interinstitutionele Betrekkingen, Fundamentele Rechten en Duurzaamheid toe. Bovendien moet Timmermans als leider van de sociaal democraten in Europa zijn partijgenoten in Commissie en Parlement bij elkaar zien te houden, en waakt hij als Nederlander in de Commissie over de relaties met het kabinet in Den Haag. Daar kwam deze zomer de allesoverheersende vluchtelingencrisis nog bij.
Er staat veel op het spel, want terwijl het bestrijden van de monetaire crisis en de vluchtelingenkwestie om krachtig ingrijpen van Europa vragen, groeit het anti-Europese sentiment in alle lidstaten: de Unie kraakt in haar voegen. Jean-Claude Juncker presenteerde zijn Commissie niet voor niets als ‘de Commissie van de laatste kans’. En hij bombardeerde zijn tweede man tot de ‘great communicator’ die de buitenwereld moet laten zien dat de Europese Unie wel degelijk bestaansrecht heeft. Frans Timmermans moet schaken op minstens zeven borden tegelijk, onder enorme druk. Hoe doet hij dat? Hoe krijgt hij de Commissie, zijn partijgenoten, het Parlement en de onwillige lidstaten op één lijn? Slaagt hij erin de hoge verwachtingen waar te maken?
Schoothondje
Eind augustus 2014 is Frans Timmermans in het Nederlandse regeringsvliegtuig op weg naar Kiev als hij per satelliettelefoon wordt gebeld door premier Rutte: Jean-Claude Juncker, net gekozen tot voorzitter van de nieuwe Europese Commissie, wil dat hij zijn ‘eerste vicevoorzitter’ wordt. Timmermans voelt zich overvallen. Als minister van Buitenlandse Zaken is hij dag en nacht bezig met de vliegramp met de MH17. Bijna tweehonderd Nederlanders kwamen om toen het toestel ruim een maand eerder boven Oost-Oekraïne werd neergehaald. De emotionele speech die Timmermans kort daarop hield in de Veiligheidsraad maakte internationaal furore: het filmpje op YouTube werd binnen een paar dagen een miljoen keer bekeken. Sindsdien wordt zijn naam in de Brusselse wandelgangen steeds vaker genoemd als Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlands Beleid in de nieuwe Commissie. Daar heeft hij wel oren naar. Maar ‘eerste vicevoorzitter’, een functie die nog niet eens bestaat? ‘Ik moest er even over nadenken,’ zegt Timmermans achteraf. ‘Want op een protocollaire rol zat ik niet te wachten.’ Maar als blijkt dat hij Junckers plaatsvervanger en rechterhand kan worden, met grote invloed op het beleid van de hele Commissie, is de beslissing snel genomen.
Op 7 oktober verschijnt Timmermans in het Europees Parlement om tijdens een hoorzitting als kandidaat-Eurocommissaris aan de tand te worden gevoeld. In vlekkeloos Frans, Duits, Engels, Italiaans en Nederlands staat hij zijn ondervragers soepel te woord over uiteenlopende onderwerpen als duurzaamheid, migratie, TTIP en de toekomst van de Europese samenwerking. Ook een provocerende vraag van D66-Europarlementariër Sophie in ’t Veld – of hij van plan is ‘het schoothondje van de regeringsleiders’ te worden of de ‘kampioen van de burgerrechten’ – weet hij schijnbaar moeiteloos te beantwoorden. In het Europarlement is zijn reputatie als talenwonder en debater in één keer gevestigd.
Hij moet het niet hebben van brute politieke macht, maar van tact en doorzettingsvermogen.
Wat de parlementariërs niet weten, is dat Timmermans zich minutieus op de hoorzitting heeft voorbereid met de hulp van een klein team onder wie een ervaren Nederlandse voorlichter: wie van welke partij gaat welke vragen stellen, hoe kunnen we uitglijders vermijden? Timmermans kan ook putten uit zijn eigen ervaring. Sinds de jaren tachtig leerde hij als diplomaat, medewerker van Eurocommissaris Hans van den Broek en Hoge Commissaris Max van der Stoel bij de OVSE, staatssecretaris van Europese Zaken, Tweede Kamerlid en vervolgens minister van Buitenlandse Zaken alle krochten van de Europese macht kennen.
De dag na zijn behendige optreden in de hoorzitting maakt dezelfde Timmermans op de Nederlandse televisie een onverwachte misser: hij laat zich ontvallen dat bij één van de slachtoffers van de MH17 een zuurstofkapje is gevonden, waarmee hij suggereert dat de passagiers nog enige seconden moeten hebben geleefd. In de Nederlandse media wordt de uitspraak breed uitgemeten – Timmermans kwetst de nabestaanden! – waarna hij zijn excuses aanbiedt. Maar het pijnlijke voorval ontgaat de meeste Europarlementariërs: in de wandelgangen klinkt nog dagenlang opgewonden geroezemoes over de Nederlandse alleskunner, de nieuwe ster aan het Europese firmament.
Van euforie tot woede
Niet lang na zijn benoeming zit de machtigste Nederlander in Brussel op zijn knieën in zijn nieuwe appartementje om meubels van Ikea in elkaar te prutsen. Het is een hele omslag. Als minister in Nederland kreeg hij, net als zijn collega’s in het kabinet, meteen een woning in Den Haag ter beschikking om niet dagelijks naar zijn woonplaats Heerlen op en neer te hoeven. Maar als Eurocommissaris moet hij zelf een appartement en nieuwe meubels zien te regelen. Als bewindsman op Buitenlandse Zaken vloog Timmermans de hele wereld rond, maar in Brussel bestaat zijn nieuwe leven aanvankelijk vooral uit lange dagen van overleg en vergaderingen in het reusachtige Berlaymont-gebouw van de Commissie en de nabijgelegen burelen van de Europese Raad en het Europarlement. Omdat zijn functie als eerste vicevoorzitter voorheen niet bestond, moet hij zijn positie vanaf het begin veroveren. Niet alleen op onwillige medecommissarissen, maar ook op de topambtenaren van de Commissie, die een grote mate van autonomie gewend zijn. Bovendien moet hij de Brusselse regeldrift zien in te dammen, om te beginnen bij de Commissie zelf. Dat zorgt die eerste maanden af en toe voor flinke fricties, ook met secretaris-generaal Catherine Day, die inmiddels als hoogste ambtenaar is vervangen door de Nederlander Alexander Italianer.
Frans Timmermans moet het enorme ambtenarenapparaat van de Commissie zien bij te sturen met een handjevol medewerkers, onder wie politiek adviseur Saar van Bueren, die voorheen PvdA-leider Diederik Samsom in Den Haag bijstond, en zijn zeer ervaren chef de cabinet Ben Smulders, die sinds de jaren tachtig onder anderen werkte met de Eurocommissarissen Romano Prodi, Frits Bolkestein, Neelie Kroes en Mario Monti. ‘Frans moet het in zijn functie niet hebben van brute politieke macht, maar van tact, doorzettingsvermogen en zijn persoonlijk gezag,’ zegt een van zijn naaste medewerkers. ‘Dat gezag heeft hij heel snel opgebouwd. Hij kent de Europese regels en het Europees beleid beter dan welke andere Eurocommissaris ook. Hij beschikt over een gigantisch netwerk. En hij krijgt alle ruimte en de volledige steun van Juncker. Dat helpt enorm. In die eerste maanden werd hij al snel gerespecteerd, en door sommigen gevreesd. Dat moet ook, anders lopen ze over je heen.’
Volgens topambtenaren bij de Commissie is Timmermans ook de gevoeligste commissaris die ze in vele jaren hebben meegemaakt. ‘Hij is heel eerlijk in het uiten van zijn gevoelens, van euforie tot woede.’ Dan is het de taak van zijn onafscheidelijke chef de cabinet om zijn emoties te temperen. Als hij up is zegt Smulders: waarom zo up? En als hij down is: er is geen reden om zó down te zijn.
In Brussel staat Timmermans inmiddels ook bekend om zijn enorme uithoudingsvermogen. ‘Hij is altijd aan het werk,’ zegt een van zijn medewerkers. ‘Als ik hem mail of sms krijg ik áltijd binnen vijf minuten een reactie. Hij heeft een veel zwaarder pakket dan alle eerdere Eurocommissarissen. En hij wil veel meer veranderen. Dan neem je grotere risico’s en ontmoet je meer weerstand. Maar met zijn tact, zijn talenkennis en zijn charme weet hij vrijwel iedereen in te pakken.’
Smeerolie
Vanaf het begin van zijn ambtstermijn organiseert Timmermans één à twee keer per maand een informeel, besloten diner in het Brusselse Stanhope Hotel voor de kopstukken van de christendemocratische EVP en de sociaaldemocratische S&D, die samen een ruime meerderheid hebben in het Europarlement. Aan tafel, behalve de christendemocraat Jean-Claude Juncker en Timmermans zelf: de invloedrijke sociaaldemocratische parlementsvoorzitter Martin Schulz, Manfred Weber, leider van de EVP-fractie, en Gianni Pittella, fractievoorzitter van de S&D. In het zachtgeel gestoffeerde restaurant wordt de klassieke Franse keuken geserveerd: foie gras, suprême de pigeonneau, bavarois aux figues. Tijdens het informele samenzijn praten de ‘G5’, zoals ze zich gekscherend noemen, met elkaar over politiek en strategie. Omdat Pittella gebrekkig Engels en nauwelijks Duits spreekt, fungeert Timmermans, de talenkenner, zo nu en dan als tolk. De politieke website Politico onthulde eerder dit jaar niet alleen het bestaan van de Stanhope-diners, maar ook dat Guy Verhofstadt, leider van de liberale ALDE-fractie, tevergeefs zou hebben geprobeerd er ook voor uitgenodigd te worden. ‘Ik ben heel goed met Guy,’ zegt Timmermans, ‘maar zijn aanwezigheid bij die diners is nooit aan de orde geweest.’
Voor de eerste vicevoorzitter is vooral de relatie met Juncker en Schulz van cruciaal belang. Juncker en hij kennen elkaar al sinds het begin van de jaren negentig, toen Timmermans particulier secretaris was van Max van der Stoel en Juncker premier van Luxemburg. ‘Jean-Claude is een zeer ervaren politicus met een ongelooflijk Fingerspitzengefühl,’ zegt Timmermans. ‘Hij maakt voortdurend grappen, soms heel leuk, soms heel plat. Altijd als hij me ziet, geeft hij me een kus op mijn voorhoofd. Dat is de running gag.’ Grinnikend: ‘Dat probeert hij te doen bij alle kale mannen.’
Doordat de rivaliteit tussen Commissie en Parlement altijd meespeelt – wie heeft de macht? – is de verhouding met Martin Schulz soms minder harmonieus. ‘Tussen mij en Martin kan het af en toe behoorlijk knetteren,’ zegt Timmermans. ‘Dan is Jean-Claude altijd bereid te verzoenen: jongens, jongens! Maar we hebben veel gemeen: we komen alle drie uit het land aan de Maas, hetzelfde cultuurgebied.’
De diners in het Stanhope-hotel zijn smeerolie voor het grote project dat Juncker en Timmermans op zich hebben genomen. Al zes weken na hun aantreden presenteerden ze een ongekend ambitieus werkprogramma, van het bestrijden van de economische crisis en het ontwikkelen van een interne digitale markt tot een duurzame energie-unie, een nieuw Europees migratiebeleid en een socialer Europa, en dat alles met minder en betere regels.
Wil het grand projet een succes worden, dan moet Timmermans als leider van de sociaaldemocraten in Brussel ook zijn Europese partijgenoten op één lijn zien te houden. Daarom organiseert hij regelmatig ontbijtbijeenkomsten en werkdiners. Dan schuift Gianni Pittella aan, en Massimo d’Alema van de denktank FEPS, en Eurocommissarissen als Corina Cretu uit Roemenië en Maros Sefcovic uit Slowakije. Paul Tang, aanvoerder van het PvdA-smaldeel in het parlement, is er ook regelmatig bij. ‘Onder Juncker en Timmermans is de Commissie veel politieker geworden,’ zegt Tang. ‘Dat zie je ook bij zulke bijeenkomsten. Frans is voortdurend bezig dwarsverbanden te leggen en politieke steun te organiseren.’
Gehaaid en wendbaar
Al die informele sessies kunnen niet voorkomen dat Timmermans af en toe stevig botst met het Europarlement. Vooral de Groenen, de socialisten en de sociaaldemocraten van de linkervleugel vrezen dat Timmermans’ plannen voor ‘betere regulering’ neer zullen komen op minder regels voor het grote bedrijfsleven en ten koste zullen gaan van milieu-eisen en sociale rechten. Nederlandse Europarlementariërs zijn er extra op gespitst: ze kennen hem uit zijn Haagse jaren als een gehaaid en wendbaar politicus.
Bas Eickhout van GroenLinks, klimaatexpert en vicevoorzitter van de Groene fractie in het Europarlement, geldt als een van Timmermans’ felste critici. ‘In de eerste vertrouwelijke plannen van Timmermans dreigden cruciale milieuwetten geofferd te worden,’ zegt Eickhout. ‘Daar ben ik keihard tegenin gegaan, ook in de media. Timmermans nam me enorm kwalijk dat ik de discussie ben aangegaan op basis van gelekte stukken – alsof hij dat zelf nooit deed toen hij in de Tweede Kamer zat. Maar ja, anders was ik te laat geweest.’ Inmiddels hebben de twee het min of meer bijgelegd. Eickhout, glimlachend: ‘Frans heeft de komende maanden de kans zich te revancheren.’
Timmermans nam me enorm kwalijk dat ik de discussie aanging op basis van gelekte stukken.
Onder de critici van Timmermans is opvallend genoeg ook zijn eigen partijgenote Agnes Jongerius, ondervoorzitter van de Commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid en oud-voorzitter van de FNV. ‘Tijdens een commissievergadering liet hij een keer vallen dat zijn operatie een succes genoemd mag worden als ondernemers over vijf jaar minder last hebben van regels,’ zegt Jongerius. ‘Dat vond ik zorgelijk. Timmermans wekt enorme verwachtingen, ook op sociaal gebied, maar wat betekent zo’n opmerking over de ondernemers? Ik vind het onacceptabel als werknemers in Europa straks minder bescherming krijgen. Dat heb ik hem ook gezegd. En ik was niet de enige. Een paar van zijn voorlopige voorstellen heeft hij onder druk van het parlement moeten terugtrekken. Dat vond hij natuurlijk niet leuk. Maar Frans blijft altijd zijn charmante zelf. Althans: tegenover mij.’
In de machtige christendemocratische fractie daarentegen klinkt niets dan lof. ‘Timmermans kan niets bereiken zonder evenwicht tussen sociaaldemocraten en christendemocraten,’ zegt Esther de Lange, vicevoorzitter van de EVP-fractie. ‘En dat weet hij heel goed. Frans is een beetje van iedereen, en ook van niemand. Dat is ook het lastige van een kameleon: van wie is hij écht? Maar voorlopig zijn wij heel tevreden.’
Volgens Timmermans zelf is de tegenstand in het Europarlement vooral geboren uit angst voor verandering. ‘Het parlement is soms net de slak op de rug van de schildpad: Hohoo! Niet te snel door de bocht! Ik moet uiterst behoedzaam manoeuvreren, maar wel vastberaden, anders verandert er helemaal niks.’
Chefsache
In het voorjaar van 2015 worden de discussies tussen Commissie en Parlement al snel overschaduwd door de vluchtelingencrisis. Tienduizenden migranten uit Syrië, Irak en Eritrea proberen via de Middellandse Zee op gammele bootjes het veilige Europa te bereiken, en hun aantal blijft groeien. De Europese regeringsleiders zijn diep verdeeld over een gezamenlijke aanpak. Maar Juncker en Timmermans grijpen hun kans. In mei presenteert de Commissie haar European Agenda on Migration. Kernpunten: versterking van de buitengrenzen, verbetering van de opvang in de regio, het opzetten van ‘hotspots’ in Italië en Griekenland om grote aantallen vluchtelingen onder de hoede van de Europese Unie te registreren, een tijdelijk, verplicht mechanisme voor de verdeling van asielzoekers over Europa en een steviger terugkeerbeleid. Grote delen van het plan worden al door de Commissie in gang gezet, maar het voornemen om in eerste instantie veertigduizend vluchtelingen verplicht te gaan herverdelen, stuit bij de lidstaten op grote weerstand. Hongarije, Slowakije, Tsjechië, Polen en de Baltische Staten zetten de hakken in het zand.
Half augustus bereikt de vluchtelingencrisis zijn hoogtepunt en neemt Angela Merkel het morele leiderschap op zich: ze pleit voor ruimhartige opvang en noemt de vluchtelingenkwestie een grotere opgave voor Europa dan de Griekse crisis. Dezelfde week roepen Timmermans en Juncker hun ambtenaren terug van vakantie om de migratieplannen versneld uit te werken. Binnen de Commissie was Timmermans al verantwoordelijk voor de coördinatie, maar vanaf dit moment is het Chefsache. Tot vreugde van de Commissie-ambtenaren, die Dimitris Avramopoulos niet als een krachtige Eurocommissaris van Migratie beschouwen. ‘Timmermans rook zijn kans om te excelleren,’ zegt een van hen. ‘Dat heeft een enorm effect. De snelheid waarmee de Commissie nu werkt, is zonder precedent.’
Ook de naaste medewerkers van Timmermans zien hem opveren: na vele maanden van moeizaam werk achter de schermen in Brussel kan hij weer een rol van betekenis spelen op het internationale toneel. Eind augustus weet Timmermans in Calais Manuel Valls achter de verdeelsleutel te krijgen. Dezelfde week reist hij naar Athene en Kos, waar hij de Griekse autoriteiten onder druk zet om mee te werken, in ruil voor Europese steun. Uitgebreid verschijnt hij voor de camera’s met vluchtelingen en Griekse officials.
Vurige speech
Begin september krijgt Timmermans tijdens een brainstormdag van de Commissie een Whatsappje van zijn dochter: de foto van het aangespoelde jongetje Aylan. In de media zijn al veel onthutsende beelden te zien geweest, maar dit ventje ligt dood op het strand zoals alle kleine kinderen in bed liggen. Met zijn iPhone laat Timmermans de foto meteen zien aan Juncker, die naast hem zit, en aan zijn andere collega’s.
De foto gaat de hele wereld over, en veroorzaakt een schokgolf in de publieke opinie. Maar de Oost-Europese lidstaten, de Hongaarse premier Viktor Orbán voorop, blijven dwarsliggen. Het diplomatieke verkeer tussen de Europese hoofdsteden staat onder hoogspanning. Angela Merkel en François Hollande spelen de hoofdrol: zonder hun steun kan de Commissie niets beginnen. Achter de schermen zit Juncker de christendemocratische regeringsleiders op de huid om de verdeelsleutel van de Commissie te accepteren en heeft Timmermans voortdurend contact met de sociaal democraten – Matteo Renzi in Italië, Manuel Valls in Frankrijk, Sigmar Gabriel in Duitsland, Victor Ponta in Roemenië.
Als Jean-Claude Juncker op 9 september na zijn State of the Union-speech in het Europees Parlement in Straatsburg van het spreekgestoelte terugloopt, geeft hij Frans Timmermans tijdens het passeren een speelse aai over zijn bol. Juncker heeft zijn toespraak net monotoon voorgelezen van papier, ruim een uur lang. Timmermans, de great communicator, houdt uit zijn hoofd een korte, vurige speech in perfect Engels, waarin hij het Parlement oproept de migratieagenda krachtig te steunen, als signaal aan de regeringsleiders. Er klinkt luid applaus. Na afloop staat Timmermans een hele reeks cameraploegen te woord, in vier verschillende talen, zichtbaar genietend van zijn rol. Dat het Europarlement in grote meerderheid voor stemt, verbaast hem niet, zegt hij tegen Vrij Nederland: ‘Daar hadden we op gerekend. De weerstand zit bij de lidstaten. Maar zonder de steun van het parlement gaat het in ieder geval niet.’
230.000 vrienden
Voor een man die onder zo’n enorme spanning staat, maakt Frans Timmermans een opmerkelijk montere indruk. Dat komt, zeggen zijn medewerkers, doordat zijn hele gezin deze zomer van Heerlen naar Brussel is verhuisd, inclusief twee jonge labradors. Dat geeft grond onder de voeten. Bovendien, zeggen ze, wil Frans nergens liever zijn dan waar hij nu is: op het internationale toneel. Het is een allesverzengende ambitie die hij altijd heeft gehad, sinds hij opgroeide in een Limburgse mijnwerkersfamilie. Zijn vader, die nooit de kans had gehad te gaan studeren, was marechaussee en later administratief ambtenaar op de Nederlandse ambassades in Parijs, Rome en Brussel. Daar leerde de kleine Frans zijn talen, en ontwikkelde hij het vurige verlangen zelf ooit ambassadeur te worden, en misschien wel minister. Nu is hij eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie en praat hij op voet van gelijkheid met premiers en presidenten.
En dat zal de wereld weten ook. Op zijn Facebookpagina – ruim tweehonderddertigduizend vrienden – plaatst Timmermans een niet aflatende stroom persoonlijke ontboezemingen en berichten over zijn ontmoetingen met de groten der aarde. Tijdens zijn hectische weken in Brussel, Calais en Straatsburg vertelt hij wie het maar wil horen dat hij laatst zomaar werd gebeld door Bruce Springsteen, de working class hero, van wie hij al jaren een grote fan is. Ze hadden elkaar al een paar keer ontmoet, de dochter van The Boss gaat vaak paardrijden in Valkenswaard. En nu ging opeens de telefoon. ‘Yeah right!’, had hij geroepen. Waarop Springsteen had gezegd: ‘Seriously: this is Bruce!’ ‘Gewéldig toch?’ voegt Timmermans er dan stralend aan toe.
Je moet in de vorm respectvol zijn, en in de inhoud glashelder. En niet andersom.
Vrienden en medewerkers beschrijven Frans Timmermans als iemand die volledig opgaat in al zijn rollen: Frans spreken als de Franse president, over wielrennen praten als de grootste aficionado, de trouwste mijnwerkersjongen van Limburg zijn, de vurigste supporter van voetbalclub Roda JC, de scherpste denker van de PvdA, de invloedrijkste Eurocommissaris. Alles moet ervoor opzij, en vaak lukt het hem ook nog. Maar zijn tomeloze geldingsdrang wekt ook ergernis. Hans van Baalen, Europarlementariër voor de VVD, is goed bevriend met Timmermans sinds ze ruim tien jaar geleden veel met elkaar optrokken in de Tweede Kamer. De vriendschap verdiepte zich toen beider echtgenotes ernstig ziek werden. Nog steeds spreken ze elkaar regelmatig. ‘Frans heeft ongelooflijk veel talenten,’ zegt Van Baalen. ‘Maar hij heeft de neiging dat continu aan iedereen te willen laten zien: wat hij allemaal weet, wie hij allemaal ontmoet, hoeveel talen hij spreekt. Ik heb wel eens tegen hem gezegd: Frans, dat hóéf je helemaal niet te doen. Dat weten de mensen wel, en anders komen ze er wel achter. Maar ja, hij kan het niet laten. En ik ben trots op hem. Zie hoe ver hij ermee is gekomen.’
Historisch besluit
Op maandag 14 september vindt in Brussel een cruciale vergadering plaats van de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken: daar moet eindelijk de beslissing vallen over de eerste veertigduizend vluchtelingen die over Europa moeten worden verdeeld. Het hele weekend belt Timmermans met Thomas de Maizière, de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, diens Franse evenknie Bernard Cazeneuve, de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken Jean Asselborn, premier Mark Rutte en staatssecretaris van Migratie Klaas Dijkhoff.
Tussendoor ziet Timmermans kans om zondagmorgen naar Madrid te vliegen om de laatste etappe van de Nederlandse wielrenner Tom Dumoulin in de Vuelta mee te maken: ‘Ik ken Tom goed, zijn moeder is een jeugdvriendin, ik wilde hem even een hart onder de riem steken,’ verklaart hij tegenover Vrij Nederland. ‘En bellen kan ik net zo goed vanuit Spanje.’
Vanaf vliegveld Zaventem spoedt Timmermans zich maandagmorgen direct naar de Europese Raad van ministers van Buitenlandse Zaken. Daar trekt hij flink van leer tegen de regeringen van Hongarije en Slowakije, die weigeren islamitische vluchtelingen op te nemen. Na de vergadering loopt hij terug naar zijn werkvertrekken in het Berlaymont. ‘Ik heb behoorlijk uitgehaald,’ zegt hij. ‘Kijken of het helpt.’
Die avond verklaren de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken dat de veertigduizend vluchtelingen volgens de sleutel van de Commissie over Europa zullen worden verdeeld – zij het op basis van vrijwilligheid en onder protest van de Oost-Europese landen. Een week later bereiken ze een akkoord over nog eens 120.000 asielzoekers. Volgens bezorgde Brussel-watchers speelt de Commissie hoog spel door over zo’n brisant onderwerp een beslissing te forceren. Maar Timmermans spreekt in de media over een ‘historisch besluit’: eindelijk zijn de lidstaten in beweging gekomen.
Een trots volk
Tijdens een debat in het Europarlement begin oktober verklaart Jean-Claude Juncker geheel onverwacht dat Frans Timmermans naar Turkije gaat om de onderhandelingen van de Commissie over het bedwingen van de vluchtelingenstroom te leiden. ‘Alleen weet hij het zelf nog niet.’
Timmermans kijkt verrast op. Hij heeft een week om zich voor te bereiden, tussen de bedrijven door. De dag voor zijn vertrek naar Ankara en Istanboel vertelt hij in zijn werkkamer aan Vrij Nederland hoe je met de Turken moet onderhandelen. ‘De Turken zijn een trots volk met een eeuwenlange diplomatieke traditie,’ zegt hij. ‘Ze hebben een enórme hekel aan doublespeak: dat je hier bijvoorbeeld hele verhalen houdt over de mensenrechten, en ze daar naar de mond praat. Je moet in de vorm respectvol zijn, en in de inhoud glashelder. En niet andersom. Het heeft ook helemaal geen zin ze voortdurend met de mensenrechtensituatie en de omgang met de Koerden om de oren te slaan, zoals sommige fracties in het Europarlement willen. Je moet het uiteraard wel op de agenda houden. Maar als je iets wilt bereiken, kan dat alleen stap voor stap.’
De vraag is wat de volgende stap in de loopbaan van Frans Timmermans zal zijn. In de Brusselse wandelgangen wordt gesmoesd dat hij zich eigenlijk al warm loopt om Jean-Claude Juncker op te volgen. Zelf wil hij er niet over speculeren. Maar een rentree aan het Binnenhof is onwaarschijnlijk. ‘Ik had gedacht dat ik de Nederlandse politiek zou gaan missen,’ zegt hij, ‘maar het tegendeel is het geval.’
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.