Fictie / Zelfportret
Op mijn zeventiende werd ik in tweeën gezaagd en opnieuw in elkaar gezet. Ik was achterop gestapt bij een vriend die op zijn opgevoerde Zündapp met 75 km per uur tegen een stapel stenen aan reed. Toen ik in het ziekenhuis aankwam, zeiden de artsen op de Spoedeisende Hulp: ‘Hebben wij weer.’ Ik werd geopereerd en de weken erna lag ik platgespoten met morfine bewegingloos in een ziekenhuisbed, verbonden aan vier slangen. Na een maand moest ik opnieuw leren staan en lopen. Ik had tot dan toe over mezelf nagedacht als vechtsporter en als weinig anders. De buurvrouw die wel eens op bezoek kwam, zei: ‘Dat vechten kun je natuurlijk wel vergeten; ik heb een typemachine, misschien kun je wat schrijven. Doe je toch nog iets.’
‘Schrijven?’
De typemachine van de buurvrouw kon een tip zijn van haar dochter, bedacht ik. Mijn buurmeisje had wel eens iets gelezen van me. Ze vroeg destijds of ik dat echt geschreven had. Ik zei ‘ja’. ‘Zo zie je maar,’ zei ze.
De zusters vonden het een goed idee. Ze rolden me om, haalden het tussenschot bij het hoofdeinde weg, schoven me een stukje naar voren en plaatsten de typemachine op een lager krukje voor het bed. Mijn armen bungelden boven de mintgroene Vendex typemachine. ‘Je zal zien dat het helpt,’ zei de buurvrouw. Ze bewoog haar vingers alsof ze piano speelde.
Waanzin bestrijden
Ik kon me niet voorstellen dat ik nooit meer zou kunnen vechten. De dokter die me had geopereerd, had goede hoop. ‘We hebben je rug met botspanen die we uit je bekken hebben gezaagd gereconstrueerd,’ zei hij. ‘In principe zit het goed vast. Je zult zien dat het lichaam vaak toch een manier vindt om te bewegen. Goed, bewegen is nog altijd niet vechtsporten, dat weet ik ook wel.’ Ondertussen begon ik te tikken op de schrijfmachine. In kon me in het ziekenhuis niet verzetten tegen de pijn, behalve als ik schreef. Als ik tikte, dacht ik nergens aan. Ik hield van het ritme, het geluid. Het was een goede manier om de waanzin tegen te gaan. Later ontdekte ik dat andere schrijvers om dezelfde reden begonnen waren met schrijven. Ze wilden de waanzin bestrijden. Veel van die schrijvers waren oud of dood.
’s Nachts hoorde een zuster me tikken.
‘Nog steeds bezig?’ vroeg ze.
‘Ze zijn me vergeten om te draaien,’ zei ik. ‘Slapen lukt zo niet. Er zat niets anders op.’
‘Moet je een pijnstiller?’
De dagen in het ziekenhuis bestonden uit het bekijken van Bruce Lee-films op een VHS videospeler, de nachten uit tikken op de Vendex en pijnstillers. Soms hielden de zusters ’s nachts een praatje met me. Het waren jonge meiden met vriendjes. Ze hoopten dat ze later moeder zouden worden, of een wereldreis zouden maken. Ik luisterde graag naar hun verhalen, ze klonken vertrouwd en knus.
Na mijn periode in het ziekenhuis kwam ik Brenda tegen in een discotheek.
‘Je kraakt,’ zei ze.
‘Dat ben ik niet, dat is mijn korset.’
Een half jaar na het ziekenhuis trainde ik weer. De top zou ik nooit meer bereiken, maar ik had ervaring. Ik wist iets over het gevecht. Ik zou mensen iets kunnen leren. Ik had inmiddels ook aardig wat geschreven.
‘Je zou er iets mee moeten doen,’ zei Brenda.
‘Hoe bedoel je?’
‘Opsturen.’
‘Waarom zou ik dat doen?’
‘Misschien hebben mensen er iets aan.’
‘De meeste mensen houden van verhalen die ze al kennen,’ zei ik, ‘alleen dan net iets anders verteld. Niemand zit te wachten op een kreupele vechtsporter.’
‘Dat dénk je, maar je weet het niet.’
Zooitje verhalen
Ik hield meer van films dan van boeken. Toch had ik na het ziekenhuis een inhaalslag gemaakt. Ik las voornamelijk Amerikaanse fictie: Hemingway, Fante, Salinger, Bukowski, Irving. Ik was kennelijk niet de eerste en ook niet de enige vechter die schreef. Daar hield ik me aan vast. Mijn moeder had een oude Tulip computer gekregen waar ik op kon werken. Weinig mensen wisten dat ik schreef en dat vond ik prima. Het leek me niet iets waar je over opschepte.
Mijn ooms zaten op zee, ze kwamen elke zes maanden thuis met een verbrande kop, een paar koffers en een zooitje verhalen. Mijn opa zat ook op zee. Als hij thuis was, gingen we varen op de Vlaardingse Vaart. Ik kreeg een ijsje in het havencafé terwijl mijn opa zich volgooide met bier. Op de terugweg lag mijn opa in het bootje te zingen en moest ik zonder zijn aanwijzingen terugvaren. Hij stonk naar alcohol en sprak over zijn avonturen op zee en in de Oost. Toen we aanmeerden, zei hij: ‘Niets tegen je oma zeggen.’
Verhalen waren er altijd. Iedereen had ze. Iedereen wist ze te vertellen. Ik dacht niet dat ik er iets mee kon gaan doen. Ik kon me niet voorstellen dat er iemand op zat te wachten.
Een Haags/Marokkaans meisje liep in die periode de sportschool binnen. Ze trainde hard en was onbevreesd. ‘Wil je iets met de sport?’ vroeg ik. ‘Wereldkampioen worden,’ zei ze. Dat leek me een ambitieus plan. ‘Laten we kijken hoe ver we komen,’ zei ik.
Vreemde kaaskop-trainer
Ik was drieëntwintig toen ik voor het eerst iets met mijn werk wilde doen. Ik leefde met Brenda in een flatje in het Naamloze Gat Vlaar­dingen en studeerde filosofie aan de Erasmus Universiteit. Mijn vrienden hadden allemaal moeilijke, ingewikkelde levens. De vader van Bo, mijn beste vriend, was vermoord door zijn oudere broer. Een paar vrienden zaten in de bak. Een andere vriend was verslaafd geraakt aan de pillen. En ik had ontdekt dat mijn vader niet mijn biologische vader is.
Ik wist niet precies wat ik met mijn studie wilde gaan doen. Het hielp dat ik een geweldige vrouw had. Brenda werkte in een bakkerij. Ze hield ons in leven. Elke ochtend vertrok ze om zes uur op de fiets om het brood te ontvangen en uit te stallen in de winkel. Ik nam elke ochtend de trein naar het Erasmus, bezocht ’s avonds de sportschool en trainde een zooitje jonge Marokkanen, Nederlanders, Surinamers, Antillianen, en één Marokkaans meisje.
’s Nachts werkte ik aan een manuscript. Ik hoopte dat er daar buiten iemand op zat te wachten, zoals Brenda zei. Nu ik de beslissing had gemaakt om er ‘iets’ mee te doen, wilde ik ook dat het gezien werd, dat het opviel. Toen het af was, stuurde ik het toe aan Nijgh &#038; Van Ditmar. Grunberg had in datzelfde jaar zijn debuut gemaakt. Hij was jong, net als ik. De uitgeverij leek me een goede keuze. Veel meer wist ik niet van de uitgeverij, noch van de literaire wereld in het algemeen. Ik dacht toen nog dat dat een nadeel was.
Het manuscript werd aangenomen. Binnen een paar weken zat ik met redacteur Lidewijde Paris aan een tafeltje in een kroeg in Am­ster­dam. Ze deed me denken aan Hetty Heyting in haar rol van Tante Til. Lidewijde droeg een opvallende bril en maakte drukke gebaren. Ze had iets ongecontroleerds en spastisch, en ze praatte in een taal die ik niet goed begreep.
‘Wat een maf wijf,’ dacht ik. Ze had het over mijn arbeidersachtergrond. Dat het alweer een tijdje geleden was sinds een arbeidersjongen een goed manuscript had geschreven. Ik voelde me er gelukkig bij. Brenda zei later dat ik van gekke vrouwen houd. ‘Een goeie match dus,’ zei ze.
Die middag werd ik voorgesteld aan uitgever Vic van de Reijt. ‘Kijk, onze nieuwe grote ontdekking!’ zei hij toen hij mijn hand pakte. Ik lachte onbeholpen. Mijn moeder noemde me in mijn jeugdjaren ‘de mislukking’ en ook wel ‘de bastaard’. Een ontdekking was ik nog nooit genoemd. Ik bedacht dat dit kleine mannetje de uitgever was van Grunberg. Zijn Blauwe maandagen was een succes. Sonja Barend had de jonge Joodse krullenbol in haar talkshow omarmd. Mooi, dacht ik. Beter kan ik het niet treffen. Ik wilde ook omarmd worden door Sonja. De kans werd steeds groter dat er ook lezers zouden zijn die mij zouden omarmen, of in elk geval het werk dat ik had gemaakt.
Ik wist niets van het literaire wereldje en vroeg me af of dat een probleem was. Ik had geen idee wie je moest kennen en wie niet. Welke kranten belangrijk waren. Welke kont je moest kussen. Wie je kon zien als een bedreiging en wie je in je gezicht uitlachte. Ik wist ook niet of zulke zaken belangrijk waren. Lidewijde begon het werk te redigeren en stuurde me de hoofdstukken met aantekeningen terug. We mailden. We belden. Ik werkte hard. Brenda zei: ‘Het gaat je lukken.’
Na een paar weken kreeg ik een officieel bericht dat Lidewijde vertrok bij de uitgeverij. Dat was onverwacht. Toen ik haar eindelijk aan de lijn kreeg, zei ze dat ze naar een andere uitgeverij ging, Querido. Die was niet geschikt voor mijn werk. Er zou een andere, nieuwe redacteur bij Nijgh &#038; Van Ditmar komen. Ik moest mijn werk opnieuw aanbieden. Ze klonk haastig en druk en ze wenste me succes.
Brenda kwam thuis van haar werk. Ik was teleurgesteld en angstig. ‘Wat is er?’ vroeg ze. ‘Het wordt niks,’ zei ik. Ik wiste het manuscript, koppelde de pc los waar ik aan had gewerkt, en vertrok naar de sportschool. Ik stortte me op mijn werk als trainer van aanstormende talenten. Het Marokkaanse meisje won elke keer. We bezochten thaiboksgala’s, wonnen wedstrijden en ik bleef haar trainen. Haar naam werd steeds bekender in het thaibokswereldje. We werden gezien als een uniek duo: die vreemde kaaskop-trainer en dat Ma­rok­kaanse meisje. Een Nederlandse titel hadden we al op zak. De wereldtitel leek ineens daadwerkelijk binnen handbereik.
Deviant gedrag
Sinds het ziekenhuis kon ik moeilijk slapen ’s nachts. De artsen hadden een dwarslaesie voorkomen, maar ik leefde niet zonder pijn. Wat moest ik? Ik was een kickbokser met een gereconstrueerde rug, een schrijver zonder boek, een student die de straat kende. Ik was een man die niet voor zijn vrouw kon zorgen. Nu hoefde er niet meteen voor Brenda gezorgd te worden, maar ik wilde mijn deel leveren, en zelfs dat lukte niet. Ik voelde me een freak die nergens echt thuishoorde. Het schrijven hield aan, maar ik deed er niets meer mee. Ik zag het als deviant gedrag dat voor niemand echt storend was.
Na vijf jaar zei Brenda: ‘Wat doe je toch met al die verhalen? Stuur nu gewoon weer wat op. Wat heb je te verliezen?’ Inmiddels was er ook een nieuwe uitgeverij die redelijk wat werk van jonge schrijvers uitbracht. Podium leek me geschikt. Ik besloot uiteindelijk iets toe te sturen, maar wilde niets met het schrijverswereldje te maken hebben. Ik wilde niemand zien. Ik hoefde al dat gelul niet nog een keer aan te horen. Het deerde me niet wie iets van het werk vond en wie niet. Ik bekommerde me niet om die incestueuze kringetjes. Ik wilde niets weten van al die gifkikkers. Ondanks dat ik Lidewijde achteraf begreep, had de ervaring met haar en Nijgh &#038; Van Ditmar me angstig en wantrouwig gemaakt. Het moest om het werk draaien en alleen om het werk. Ik verzon het vrouwelijk pseudoniem M.L. Lee. Het leek bij het manuscript te passen. Uitgever Joost Nijsen was enthousiast. Hij publiceerde mijn debuut Het boek Estee, zonder dat hij me ooit had gezien of gesproken. ‘Je bewandelt niet de makkelijke weg,’ zei hij toen hij me eenmaal ontmoette. Ik vroeg of hij daartoe bereid was. Hij zei: ‘Ik? Het gaat om jou!’ Joost was blij dat ik geen verbitterde journalist van vijftig was die al een paar keer was afgewezen.
Ik weigerde mee te werken aan interviews, als die verzoeken er al waren. De weg waar Joost over sprak, werd meteen al zichtbaar. Het boek bleef onopgemerkt, op een enkele recensie na. Ik wist niet dat recensies belangrijk waren. Ik las doorgaans geen kranten. Ik wist niet wanneer je een recensie kon verwachten en welke kranten bepalend waren. Ik was naïef en dacht dat een goed boek vanzelf zijn weg vond naar het publiek. Joost leerde me hoe het eraan toeging. Recensies zijn belangrijk. Als de media je boek niet oppikken, dan is het prettig als je kunt rekenen op een paar goeie recensies. Een pseudoniem is aardig en het kan werken, maar het wordt al snel gezien als een kunststukje. Mijn eigen naam is krachtig, vond Joost. Waar­om die niet gebruiken? Ik had er geen moeite mee om mijn pseudoniem achter me te laten. Ik zag het pseudoniem als een alter ego, als een personage dat vooral bij Het boek Estee hoorde. Mijn volgende roman zou verschijnen onder mijn eigen naam.
‘Ben je dan wel bereid om eraan mee te werken?’ vroeg Joost. Ik wist niet precies wat ik daaronder moest verstaan. Interviews? Dansen op de muziek als daar om wordt gevraagd? Het waanzinnige van sneeuw kreeg mooie recensies, maar ook dat boek bleef nagenoeg onopgemerkt door het publiek. Er begon een tendens te ontstaan. Het leek erop dat de media geen raad wisten met een schrijvende kickbokser of beter: de kickboksende schrijver. Die titel las ik voor het eerst op de cover van Vrij Nederland. Ik stoorde me eraan. Ik vergeleek me niet met de Amerikanen, maar was Irving ooit geïntro­duceerd als de schrijvende worstelaar? Heming­way deed aan boksen en schoot op wild. Was daar geen mooie combinatie met zijn schrijverschap mee te maken? Hoe zat dat met andere Nederlandse schrijvers? Speelde Giphart geen voetbal? Werd hij de voetballende schrijver genoemd? En schrijver/columnist Jan Mulder dan? Hoe zat het daarmee?
Een paar romans later schreef de Volkskrant: ‘Alex Boogers heeft te veel ambities en talenten, als thaibokstrainer, journalist, schrijver, om hem in een hokje te kunnen stoppen. Maar schrijven kan-ie.’
Dat was dus belangrijk: je moest in een hokje geplaatst kunnen worden. Rond mijn vierde roman Het sterkste meisje van de wereld publiceerde de Volkskrant een artikel over droogbroodschrijvers. De journalist vroeg of ik op deze manier kon doorgaan. ‘Welke manier is dat?’ vroeg ik.
‘Geen grote verkoop, te weinig geld om van te leven.’
‘O, dat. Nee, dat houdt natuurlijk op.’
‘Dus je stopt?’
‘Het absolute schrijverschap is niet vol te houden,’ zei ik. ‘Dat beangstigt me, want ik heb er eigenlijk nooit iets naast gedaan. Ik weet niet of ik het kan.’
In de krant stond: ‘Alex Boogers stopt met schrijven.’ De nuance was verdwenen, maar ik maakte me er niet druk over. Ik vond het vermakelijk. ‘Who the fuck is Alex Boogers?’ zullen veel mensen gedacht hebben. Het artikel werd niet alleen door veel mensen gelezen, het verdween in een knipselmap, en kwam bij elke gelegenheid boven tafel. Steeds weer moest ik de vraag beantwoorden waarom ik wilde stoppen met schrijven. Sommige schrijvers schreven er zelfs een stukje over of verwerkten het artikel in een stukje dat ze voorlazen tijdens een lezing. Zij wisten kennelijk wel geld te verdienen aan mijn naam, hoe onbekend die voor het publiek ook was. Soms is het commerciële talent in een schrijver groter dan het literaire vernuft. En ook dat is niet erg. Zolang de media ermee kunnen spelen en het publiek het vreet, is er niets aan de hand.
Buitencategorie
De media zijn veranderd. Ik geloof dat er nog steeds goede boeken zijn, maar het draait niet alleen meer om het boek. Nu helpt het als je een verhaal te vertellen hebt dat buiten de hokjes valt. Schrijver Özcan Akyol maakte daar met zijn debuut handig gebruik van. Hij was een crimineel die in de bajes de literatuur ontdekte. Hij las hoogstaande literatuur en schreef zijn debuut tussen de gevangenismuren. De media vraten het. Iedereen kende zijn verhaal, weinigen kenden het boek.
Nu is Akyol in het echt een lieve jongen die journalistiek studeerde en die wel eens iets gepikt heeft, waarvoor hij zeer kort bestraft is. Maar het verhaal bestond, Akyol voerde het, en het werd herhaald, en herhaald, en herhaald. Akyol zelf is de eerste om dit toe te geven. Het gaat nu blijkbaar niet meer om de hokjes. Het gaat om buitencategorieën. Om uitzonderingen. Schrijvende criminelen, porno voor uitgebluste vrouwen, vergeten meesterwerken, spannende boeken met een inwisselbare schrijver achter het pseudoniem.
Een kickboksende schrijver past wellicht goed in het rijtje, maar dan zou hij nu zijn debuut moeten maken en niet tien jaar geleden. Zijn boek zou prima passen bij de talkshows. De presentatoren zouden het even in de lucht steken, er een vraag over stellen, en de schrijver kwalificeren als ‘kenner’. Daarna zou het over Badr Hari gaan, over de misstanden in de kickbokswereld, over de maffia, de moorden, de onopgeloste zaken, het geweld in de ring, de ban op kickboksgala’s in Nederland, en natuurlijk de vraag wat er nu eigenlijk zo leuk aan is, aan dat vechten.
De kickboksende schrijver zou praten, verzinnen, bedenken, speculeren, voeren, vooral voeren. En iedereen zou luisteren, en vooral kopen. Toch benieuwd waar dat boek van hem nu over gaat. Belangrijk is dat het vooral om iets nieuws gaat. Een nieuwe naam. Het beste volgende nieuwe. Zoiets. Daar is iedereen naar op zoek. Helaas ben ik tien jaar en zes romans en een novelle verder sinds de media geen raad wisten met een kickboksende schrijver. Mijn laatste roman Alle dingen zijn schitterend werd door sommigen mijn beste werk genoemd. Anderen dachten aan wastrommels. Zoveel is toegestaan. Ik heb verlies gekend. Ik heb mijn handen in de lucht geheven. Ik heb getraind met kampioenen en ik heb kampioenen gemaakt. Die vreemde, eigenzinnige, ongewone, beangstigende combinatie van vechten en schrijven hoort bij mij. Je houdt ervan of niet. En als er een iemand daarbuiten is die door mijn werk even anders naar de dag kijkt, dan heb ik al veel gewonnen. Genoeg, wat mij betreft.
Bladwijzer / Online bron
Mannelijkheid; Ernest Hemingway
Dat Ernest Hemingway de schrijver ook een andere kant had, is breed bekend. ‘My writing is nothing, my boxing is everything,’ is een beroemd citaat. Zijn zoon zei ooit dat zijn vader het gelukkigst was als hij op een boot in de Caraïbische zee op zwaardvissen kon jagen. In een artikel op het blog The Art of Manliness worden al Hemingways mannelijke hobby’s belicht.
Altijd wat; Kickboksen
Kickboksen hoort net zo goed bij Alex Boo­gers als schrijven, vertelt hij in het NCRV-programma Altijd Wat. Er wordt ook bij hem thuis gefilmd, waar hij laat zien hoe hij probeert toe te kunnen met drie uur slaap. De ampullen guarana van de sportschool waar hij les geeft, helpen hem daarbij.
Ga naar vn.nl/Boogers