Politie in verzet tegen prestatiecontract

Onethisch, onmedemenselijk, onwenselijk, onzinnig, een gotspe. Zo noemen de OR-voorzitters van de regiokorpsen het nieuwe prestatiecontract van de politie. Vooral de bepaling dat de politie vanaf volgend jaar aan een quotum moeten voldoen bij het staande houden en aanhouden van illegalen, en dat een korps daarmee kans maakt op een financiële bonus, stuit hun tegen de borst. Harde woorden voor de doorgaans gezagsgetrouwe beroepsgroep.

Zo zegt Kees van den Berg, voorzitter van de ondernemingsraad van het regiokorps Utrecht: ‘Het is een verkeerde ontwikkeling dat de politie zich steeds meer moet gaan richten op kwantiteit, in plaats van op kwaliteit. We moeten onze quota halen, want anders worden we daarop afgerekend. Maar hoeveel veiliger wordt je samenleving er nu werkelijk van als je uitgeprocedeerde asielzoekers moet gaan oppakken? Het enige wat ze hebben misdaan, is dat ze officieel niet in ons land mogen zijn. Maar zo’n quotum heeft het effect dat je die groep criminaliseert.’

Hoe zit het precies? In het nieuwe prestatiecontract van de politie, dat afgelopen maandag definitief werd, zijn een aantal resultaatafspraken opgenomen. Die gaan bijvoorbeeld over de aanpak van veelplegers en het aantal zaken dat de politie aanbiedt bij het Openbaar Ministerie. Op verzoek van minister Verdonk bevat het contract ook de bepaling dat de regiokorpsen in 2007 in totaal veertigduizend vermoedelijke illegale vreemdelingen om een identiteitsbewijs moeten gaan vragen. Daarvan moeten 11.883 personen voor nader onderzoek en mogelijke uitzetting worden opgepakt en in vreemdelingenbewaring worden geplaatst. Als een korps zijn quota haalt, kan het rekenen op een bonus van zo’n tweehonderdveertigduizend euro.

Een dubieus systeem, vindt OR-voorzitter Hein Wittenhorst van het korps Limburg-Zuid. Hij zegt: ‘Wij komen om in het werk. Het oprollen van een crimineel netwerk dat de samenleving voor miljarden euro’s benadeelt, heeft daarom meer prioriteit dan het oppakken van een arm illegaal vrouwtje met twee kinderen. Zo’n illegaal valt weinig te verwijten, als die een keer een overtreding begaat. Ik kan me best voorstellen dat zo iemand honger krijgt en dan een brood gaat stelen.’ Maar met een bonus voor het aanhouden van illegalen komen de zaken anders te liggen, zegt Wittenhorst. ‘Als de minister opeens bepaalt dat we vreemdelingen moeten gaan aanhouden, en hij hangt daar een bonus aan van een miljoen euro, kan ik begrijpen dat mijn korpschef daarvan graag een graantje wil meepikken. Maar of het wel ethisch is om dit soort activiteiten met een financiële vergoeding te bevorderen? Ik denk het niet.’

Wim van Ballegooijen, OR-voorzitter van de regio Gelderland-Midden, zegt: ‘Het is een gotspe dat het oppakken van illegalen aan een quotum wordt gebonden. Niet-criminele illegalen gaan hier zeker de dupe van worden. Je zult zien dat we dezelfde problemen gaan krijgen als bij het vorige prestatiecontract, toen opeens iedereen voor het rijden door rood moesten worden bekeurd. Daar zijn we ook snel van teruggekomen.’ OR-voorzitter Karin Rietveld van het korps Noord-Holland Noord zegt: ‘Op zich hebben wij hier genoeg criminele illegalen om onze quota te kunnen halen. Maar als je eenmaal ruchtbaarheid gaat geven aan die prestatiecijfers, zul je zien dat die mensen uit de regio zullen verdwijnen. Het is dan de vraag hoe je dan nog aan je quotum kan voldoen. Ik denk niet dat het bijdraagt aan de veiligheid als we uitgeprocedeerde asielzoekers gaan oppakken.’

De OR-voorzitter van de regio Brabant Zuid-Oost, kan zich er ‘niks bij voorstellen’ dat het oppakken van niet-criminele illegalen een speerpunt wordt in zijn regio. ‘Dat zou niet wenselijk zijn. Als de politiek zo’n onwerkbare keuze maakt, weet ik niet of ze wel goed bezig is.’

OR-secretaris Marieke Kersten van de regio Hollands Midden weet nog niet zeker of haar korps ook een quotum voor het aanhouden van illegalen krijgt toebedeeld. ‘Maar mocht dat wel het geval zijn, zullen we onze korpschef meteen vragen: “Wat heb je je nu laten aansmeren? Wat betekent dit in het kader van de medemenselijkheid?” Kijk, criminele illegalen oppakken, dat vind ik nog wat anders. Maar uitgeprocedeerde asielzoekers aanhouden, dat is niet zinnig. Ja, je doet de minister er misschien een plezier mee, maar bij Hollands Midden vinden we niet dat we daartoe op aard zijn.’

Gerard Faas, OR-voorzitter van de regio Rotterdam-Rijnmond, herkent dit beeld. ‘Bij ons werken ook agenten die er morele problemen mee hebben om illegalen op te pakken,’ zegt hij. ‘Maar ons korps is zo groot dat er altijd genoeg mensen zijn die het wel willen doen. Bovendien heeft Rotterdam, als het om criminele illegalen gaat, een enorme vijver om uit vissen. Hier hoeven we dus geen uitgeprocedeerde asielzoekers op te pakken .’ Faas denkt dat korpsen in regio’s met minder illegalen wél een probleem krijgen. ‘Die moeten echt gaan jagen. Want als ze hun quotum niet halen lopen ze hun bonus mis. Dus iedereen die illegaal ruikt, gaat al mee.’

Minister Verdonk probeerde afgelopen zaterdag op de opiniepagina van de Volkskrant de indruk weg te nemen dat uitgeprocedeerde asielzoekers de dupe zullen worden van het nieuwe prestatiecontract. De politie zal haar prioriteit leggen bij criminele illegalen, schreef ze. Opmerkelijk, in de brief die Verdonk op 3 oktober naar de Tweede Kamer stuurde, schreef ze nog dat er ‘geen goede basis bestaat’ om bij het oppakken van illegalen onderscheid te maken in ‘de wijze waarop verschillende categorieën illegaal in Nederland verblijvende vreemdelingen zouden moeten worden behandeld.’ Sterker, in het prestatiecontract is ook geen specificatie opgenomen waaruit blijkt dat de politie zich vooral op criminele illegalen zal richten.

Maar al was dat wel het geval geweest, dan nog is het de vraag wat Verdonk onder een criminele illegaal verstaat, zegt de Tilburgse hoogleraar vreemdelingenrecht Anton van Kalmthout. ‘Verschillende onderzoeken hebben uitgewezen dat zogenaamde criminele illegalen doorgaans strafbare feiten hebben begaan die samenhangen met hun illegale status. Dan praat je bijvoorbeeld over het bezit van valse documenten of ordeverstoringen. Een advocaat vertelde me laatst dat zijn cliënt was aangehouden voor een póging tot wildplassen. Dat kun je toch moeilijk een delict noemen waarvan de samenleving veel last heeft.’