Reportage / Terug naar New Orleans

Woensdagavond, een uur of tien. Het is nog bloedheet. Van de buitenkant ziet de Candlelight Lounge, een club in het hart van de oude volksbuurt Treme, eruit als een garage met een lampje aan de voordeur. Niets bijzonders. Binnen is het ook niet spectaculair, een soort voetbalkantine met waxinelichtjes op de tafels. Maar de tent is afgeladen. Vijf oudere zwarte mannen en een jonge blanke vrouw spelen van die typische, opgewonden jazz waarmee de kleverige lucht van New Orleans is verzengd: trompet, trombone, bas, snaredrum, tuba en klarinet. Vrolijke, kleurige klanken, maar met een diep melancholieke ondertoon waarin de geschiedenis van generaties zwarten in de stad doorklinkt. Een grijze dame kookt kip en red beans and rice. Stelletjes dansen intiem met elkaar.

Na zes jaar ben ik terug in New Orleans om te zien hoe de stad is hersteld van de verwoestingen van orkaan Katrina die in de nazomer van 2005 aan 1763 mensen het leven kostte. De Candlelight is een geheime plek waar de drank goedkoop is en waar niet veel toeristen komen. De club is (nog) niet ten prooi gevallen aan de gentrification van Treme, van New Orleans. Lees: minder (luidruchtige) zwarte uitgaansgelegenheden en méér (dure) woonhuizen voor blanken.

Aannemer-politicus-lobbyist

Aan de bar denk ik tot mijn verbazing een oude bekende te zien. Als ik hem wil aanspreken, besef ik dat de gezette Afro-Amerikaan die hier ontspannen een biertje drinkt, de filmster Wendell Pierce is, hoofdrolspeler in de beroemde politieserie The Wire en in de nieuwste Amerikaanse televisiehit Treme van dezelfde makers, over het dagelijks leven van een aantal mensen in New Orleans direct ná de overstromingen. ‘Onze’ Michiel Huisman speelt er (naast onder anderen John Goodman en Kim Dickens) de rol van Sonny, een straatmuzikant uit Amsterdam die is blijven hangen in de stad. Wendell Pierce is in de serie Antoine Batiste, een begaafde, innemende trombonist die altijd te weinig optredens (en geld) heeft, vader van twee tienerjongens die hij zelden ziet omdat hij met een nieuwe vrouw (en baby) samenleeft. In de eerste aflevering speelt Pierce/Batiste de sterren van de hemel op zijn trombone tijdens de eerste second line – de traditionele zondagse optocht van muzikanten en dansende mensen – die na Katrina wordt gehouden door de vervuilde modderige straten van New Orleans. En nu staat hij hier in alle rust bier te drinken en te luisteren naar de Treme Brass Band die op woensdagavond de huisband is in de Candlelight.

Even waan ik me in de televisieserie Treme en is het alsof fictie en werkelijkheid door elkaar lopen in deze broeierige club waar de opwindende muziek en de geur van sterke drank, zweet en gebraden vlees een verdovende uitwerking hebben, als in een droom. Maar als ik even later in gesprek raak met Pierce zet hij me in één klap met beide benen op de grond. Hij klinkt eerder als een militante activist dan als een arme trombonist. Door de storm verloor hij zijn ouderlijk huis in Pontchartrain Park, vertelt hij, de eerste en enige middenklassebuurt in New Orleans waar zwarten een huis konden kopen tijdens de rassensegregatie. Pierce (48) liet een nieuw huis bouwen voor zijn ouders en hemzelf, maar tot zijn schrik merkte hij dat het spookachtig stil en leeg bleef in Pontchartrain Park. Wendell Pierce: ‘Je moet weten dat er hier géén overheidsinstantie is die huizen bouwt. Niemand kan het wat schelen dat de zwarten die gevlucht zijn voor de overstromingen niet terug kunnen komen. Sterker: alles wijst erop dat de machthebbers vooral de arme zwarten niet terug willen! De sociale woningen zijn afgebroken, zelfs al waren ze nog in goede staat. En er komt niets voor in de plaats. Er is wel geld voor huizenbouw, maar de staat Louisiana houdt dat vast. Zevenhonderdvijftig miljoen dollar! Net als Brad Pitt heb ik een organisatie opgericht die huizen bouwt. Aanvragen genoeg, maar het hulpgeld komt niet af. Dat is crimineel!’

Een vermoeide zucht. Ik zeg dat het bijzonder moet zijn om in de stad waar je bent opgegroeid zo’n rol te spelen. ‘Dat is ook zo. Als tiener ging ik stiekem uit met Branford Marsalis (de saxofonist, C.O.), die bij me in de klas zat. We slopen dit soort bars binnen om naar de muziek te luisteren. Op mijn zeventiende werd ik toegelaten op Juilliard in New York en vertrok ik. Daarom is deze serie en de rol van trombonist Batiste zo persoonlijk en dierbaar. Als je lang bent weg geweest, besef je des te meer hoe uniek deze cultuur is. En het is goed dat de rest van het land ziet hoe het in New Orleans toegaat. Dit is ook Amerika! Maar de meeste tijd hier ben ik tegenwoordig een soort aannemer-politicus-lobbyist. Ik moet wel. Niemand anders doet het.’

Kleine zwarte poppen

Dat New Orleans een gevaarlijke stad is, wist ik wel. Het terugdringen van het aantal moorden, het hoogste in de VS, is speerpunt nummer één van de nieuwe burgemeester Mitch Landrieu. De Seventh Ward, waar ik logeer bij Dyan French Cole, beter bekend als Mama D, een struise zwarte oud-Black Panther van zesenzestig met dreadlocks tot ver over haar billen, is berucht vanwege de drugscriminaliteit. Je ziet het gewoon, vanaf een uur of drie in de middag, groepjes quasiverveelde jongens die op straathoeken hangen, wachtend op instructies of op de uitkijk staand. De wijk grenst aan Treme en het toeristische French Quarter met zijn clubs, galeries, striptenten en Zuid-Europees aandoende huizen met sierlijke smeedijzeren balkonnetjes.

North Dorgenois Street, een van de betere straten in de Seventh Ward, ziet er vriendelijk uit met de oeroude eikenbomen, gekleurde houten shotgun-huizen (twee pijpenladen onder één kap) met veranda’s, ook al staan er verderop in de straat nog behoorlijk wat verlaten, dichtgetimmerde huizen.

Zes jaar geleden logeerde ik ook bij Mama D. Ik kende haar toen nog niet maar Umar Bin Hassan, de hoofdpersoon uit mijn roman De laatste dichters, over de Afro-Amerikaanse dichtersgroep The Last Poets, was een vriend van haar. Eén telefoontje van hem was voldoende voor Mama D om mij als een kersvers familielid in huis te nemen. Toen al was ik geschokt door de armoede en de gespannen sfeer in de buurt. Als een koningin zat Mama D de godganse dag op de veranda van haar vervallen huis, achter een smeedijzeren hek, af en toe een trekje nemend van een joint, en hield ze de jongeren in de buurt in de gaten: ‘Sta daar niet zo te hangen. Straks komt de politie en sta jij op de verkeerde plaats op de verkeerde tijd en schieten ze je overhoop. Ik heb geen zin je op te zoeken in het mortuarium. Schiet op!’ Om de haverklap kwamen jongens en meisjes bij haar langs om overstuur te klagen over de politie, dat ze gearresteerd waren omdat ze geen veiligheidsgordel om hadden in de auto of voor iets anders onbenulligs. In ‘da hood’ leek een oorlog gaande tussen de politie en de jeugd. Ik bleef bij Mama D omdat ze zo onvoorwaardelijk gastvrij was en elke avond heerlijk creools kookte. Haar moederlijke zorg gaf me bescherming in de zwarte buurt.

Nu, zes jaar en een catastrofale overstroming later, ben ik ontdaan over de toestand die ik aantref. Aan de telefoon klonk Mama D, een lokale beroemdheid in New Orleans vanwege haar sociaal activisme, nog wel kwiek (‘Natuurlijk logeer je bij mij. Ik moet alleen je kamer even in orde maken’), maar als ik op zondagavond arriveer, lijkt het wel alsof ze is gekrompen. Ineengedoken zit ze op een houten bank op de veranda, te midden van een hoop rommel. Ze omhelst me en lacht, maar direct voel ik haar neerslachtigheid. Het huis, dat ik destijds nog een van statigste in de straat vond, is nu helemaal kaal, alle verf is afgebladderd. Binnen staat het bomvol spullen: dozen vol bezittingen van buren die gevlucht zijn voor Katrina en niet terug zijn gekomen, kleren, boeken, kranten, fotolijsten met portretten van dode en levende familieleden, een enorme verzameling kleine zwarte poppen, engelen voornamelijk. Aan de eettafel zit de oude moeder van Mama D, Miss Mea, tweeënnegentig en zo mager dat ze me aan een vogeltje doet denken. Ze is blind en praat niet meer.

Heimwee

Wanneer ik later die avond collard greens, gefrituurde catfish en rijst eet, praat Mama D me in sneltreinvaart bij. Ik wist dat ze tijdens de orkaan gewoon in haar huis was gebleven. Eén keer belde ze me zelfs op tijdens de overstromingen. Een Vlaamse journaliste was bij toeval in haar straat verzeild en had mijn mobiele nummer opgespoord. Een surreëel gesprekje was het omdat ik me nauwelijks kon voorstellen hoe Mama D erbij zat in een stad die voor tachtig procent onder water was gelopen. Nu ik hier ben en zij als een bezetene op me inpraat, struikelend over haar eigen woorden, alsof ze op de hielen wordt gezeten door iets of iemand, kan ik het me ineens levendig voorstellen. De intense duisternis omdat alle verlichting is uitgevallen, de stilte, zo diep en zwaar; zelfs de vogels zijn weggevlogen. De stank van de bruine stroperige modder, schimmel en verrot voedsel die uit de zee van verdwaalde koelkasten opstijgt.

Maar voor Mama D waren die eerste paar weken na de storm op een rare manier ook een hoogtepunt. Als een soort Florence Nightingale ontfermde ze zich over de mensen die waren achtergebleven in de buurt: ouderen, gezinnen zonder auto, psychiatrische patiënten, junks. ‘We waren met een groep, voornamelijk mannen, rastafari’s. Omdat mijn huis zo hoog gebouwd is, was alleen mijn kelder ondergelopen. We hadden motorboten, wel vijf. We noemden ons de Soul Patrol, naar dat liedje van Jimi Hendrix, “Power of Soul”. Dit huis was ons hoofdkwartier. Hier leefden we, kookten we. Ik denk dat we zo’n vijfhonderd mensen in de buurt hebben gered; we brachten ze naar een school verderop in de buurt.’ Ze overdrijft niet, want later lees ik het allemaal na in het naslagwerk The Great Deluge, dat Douglas Brinkley schreef over de ramp.

Toen het water enigszins geweken was, wandelde Mama D dagelijks met een winkelwagen vol spullen uit de ‘bevrijde’ supermarkt door Esplanade, de brede lommerrijke hoofdstraat in de Seventh Ward: luiers, sandwiches, tampons, vitaminepillen, noodlesoep voor wie het nodig had. ‘We leefden als gangsters. We braken in bij de drugstore en de supermarkt, we sloopten een van de rode stoplichten en hingen hem hier boven de straat, aangesloten aan onze eigen generator. Het gaf van dat mooie zijdeachtige rode licht. Hier voor deur stond de barbecue…’ Ik zie de heimwee in haar blik, een verlangen naar die vreemde verschrikkelijke tijd die óók verbroederde en het beste in mensen naar boven bracht. Het is onvoorstelbaar te horen dat de meeste mensen in New Orleans bang waren voor de politie en de soldaten van de Nationale Garde. Nog altijd lopen er rechtszaken tegen agenten die onschuldige inwoners tijdens de overstromingen neerschoten omdat ze ze aanzagen voor plunderaars.

Dan gaat de telefoon. ‘Wat?’ Mama D zet grote ogen op. ‘Ik kom eraan!’

‘Wat is er?’ vraag ik.

‘Schietpartij.’

Voor ik het weet loop ik in het aardedonker achter haar aan. Verderop in de straat zie ik blauwe zwaailichten van politieauto’s. Zonder aarzeling tilt Mama D het gele lint waarmee de crimescene is afgeschermd omhoog en loopt op de agenten af. Het slachtoffer, een dertienjarige jongen die bij zijn tante op bezoek was, is met de ambulance afgevoerd naar het ziekenhuis, vertellen buren. Een ploeg van de Franse televisie die een reportage maakt over de politie van New Orleans, snelt toe en begint de tante van het slachtoffer en haar twee kinderen te filmen terwijl ze worden ondervraagd door een politierechercheur. Spotlights aan. ‘Als jullie niet vertellen wat jullie gezien hebben, neem ik jullie mee naar het bureau!’ dreigt de detective de kinderen die ik niet ouder schat dan een jaar of zes. Hun moeder staat er huilend bij. Het jongetje en meisje lijken bevroren; met een doodse blik kijken ze in de camera. Het hele tafereel is absurd. Nog voor iemand weet wat er echt is gebeurd, wordt het vastgelegd op beeld. Als een panter schiet Mama D op de rechercheur af. ‘Zijn jullie helemaal gek geworden? Die vrouw en kinderen hebben rechten! En wat moet die televisieploeg hier? Sodemieter op uit onze buurt! Ik bel jullie chef! Pigs!’ Ze heeft gelijk, maar de paniek die doorklinkt in de stem van Mama D heeft iets hysterisch, als een bezetene raast ze door, tranen biggelen over haar wangen. Ik probeer haar te kalmeren maar het is alsof ze me niet ziet. ‘Pigs!’ raast ze. Een van de buren vertelt dat de dader, een tiener uit de buurt, is afgevoerd naar het politiebureau. Wat een troosteloze toestand; na een poosje besluit ik alleen terug naar huis te lopen. Pas uren later hoor ik het hek piepen en is Mama D terug.

Achterdochtig

De volgende ochtend drink ik koffie met Lolis Eric Elie, voormalig columnist van The Times-Picayune (het dagblad van New Orleans) en nu scriptschrijver bij Treme (de televisieserie). Ik ben nog vol van het schietincident en vooral van Mama D’s heftige reactie erop. Lolis (48) kent haar goed. ‘Ze is niet alleen getraumatiseerd door Katrina, maar ook door jarenlange ervaringen met racisme hier in New Orleans. Dat heeft haar achterdochtig gemaakt en bitter. Mama D vecht alleen maar, tegen alles en iedereen, dat is wat ze gewend is.’ Toen Mama D in december na de ramp in het Amerikaanse Congres in Washington optrad als getuige-deskundige over het gebrek aan hulpverlening tijdens de overstromingen, schreef Elie kritisch over haar. Refererend aan haar emotionele bewering dat de dijken zouden zijn opgeblazen door het stadsbestuur (zoals gebeurde tijdens de orkaan van 1927 toen een arme zwarte wijk werd opgeofferd om blanke buurten te sparen), schreef hij: ‘Last week’s testimony gave the rest of the nation one more reason to doubt that the people of New Orleans are worthy of their sympathy and support.’ Tot grote woede van Mama D, die Elies ouders nog kent uit de tijd van de burgerrechtenbeweging van Martin Luther King en Malcolm X (die overigens beiden ooit logeerden in het huis aan North Dorgenois). ‘Lolis ging naar chique privéscholen, wat weet hij van het echte New Orleans?’

Ik ontmoette Lolis zes jaar terug, kort voor Katrina, toen hij samen met documentairemaakster Dawn Logsdon werkte aan een film: Faubourg Tremé. The untold story of Black New Orleans.

De film vertelt het bijzondere verhaal over Treme, de buurt waar Lolis Elie woont. New Orleans was altijd al een vrijgevochten en on-Amerikaans wilde stad, omdat de Fransen en Spanjaarden die het voor het zeggen hadden, lui waren in hun overheersing. ‘It was slavery gone wrong,’ volgens Lolis. In de achttiende eeuw hadden slaven in New Orleans al het recht zich vrij te kopen en rond 1800 was tachtig procent van de huizen in Treme in handen van zwarten. Zwarten studeerden, trouwden met blanken, handelden en werden rijk. Sommigen hielden zelf slaven. In Treme werd in 1862 de eerste zwarte krant opgericht door Paul Trevigne, oudoom van de timmerman met wie Lolis zijn huis opknapte: ‘L’Union, later omgedoopt in Tribune. Een eeuw voordat Martin Luther King zijn droom verwoordde in zijn beroemde speech, streden Trevigne en zijn kameraden al voor burgerrechten voor zwarten. Ze hielden sit-ins en demonstraties en rond 1867 waren alle scholen in New Orleans toegankelijk voor blanke en zwarte kinderen, mochten zwarten in de paardentrams zitten waar ze wilden en had de staat Louisiana, mede dankzij het massaal registreren van zwarte kiezers, een zwarte gouverneur.

Maar de verlichting in het Diepe Zuiden duurde niet lang en het geduld van de blanke elite raakte op. Federale troepen, in New Orleans gestationeerd om de vrede tussen de rassen te handhaven, werden teruggeroepen. De Ku-Klux-Klan groeide en het lynchen van zwarten werd volksvermaak. Tegen het einde van de negentiende eeuw waren alle rechten van zwarten teruggedraaid en waren de rassenverhoudingen in New Orleans voorgoed vergiftigd. Dat moment in de geschiedenis viel samen met de geboorte van de jazz, omdat, aldus New Orleans’ bekendste trompettist en componist Wynton Marsalis, ‘mensen altijd een uitweg zoeken. En muziek was onze enige uitweg. We hadden alles verloren.’

Nu, ruim honderd jaar later, schrijft Lolis Elie aan de succesvolle televisieserie Treme, die er volgens hem waarschijnlijk niet zou zijn gekomen zonder de overstromingen. ‘Het idee voor een serie over de muziek en cultuur van New Orleans bestond al, maar Katrina gaf het een urgentie waardoor televisiebazen er brood in zagen.’

Gaten in het asfalt

Wanneer je een poosje in de stad verblijft, is het alsof die bijzondere en wrede geschiedenis van New Orleans je langzaam besluipt. Zo tastbaar dichtbij is het verleden. En niet alleen omdat ik bij Mama D logeer, die me gevraagd en ongevraagd bestookt met verhalen. Haar vader bijvoorbeeld, George Cole, was een blanke man, vertelt ze na enige aarzeling. ‘Maar hij groeide op als zwarte en dat maakt alles uit!’ Haar (blanke) grootmoeder namelijk hield niet meer van haar (blanke) grootvader en vertrok, samen met hun enige zoon die toen nog heel klein was. Omdat grootvader zijn vrouw terug wilde, ontvoerde hij het kind; moederliefde zou hem zijn vrouw wel terug brengen, dacht hij. Maar niets was minder waar en de man bleef alleen met de kleine George (Mama D’s vader) die hij van armoe naar een zwarte nanny bracht en nooit meer ophaalde.

Geschiedenis zit hier in bijna alles. In de muziek, de architectuur, de gaten in het asfalt, het bruine water van de Mississippi dat traag door de stad stroomt, het kost weinig moeite je voor te stellen hoe slaven op zondag muziek maakten op Congo Square, een plein in het stadspark, en spullen met elkaar ruilden en de baboola en de kalinde dansten. Zelfs de lucht hier ruikt naar vroeger, naar schimmel, vocht, aarde, verlangen.

Wanneer ik later die week met de fotograaf rondrijd in de Lower Ninth Ward, de zwarte buurt die pal achter de doorgebroken dijken ligt, zie ik wat de recente geschiedenis heeft aangericht. Nog steeds is de wijk een urban wasteland, met grote stukken leeg land waar het onkruid zo’n anderhalve meter hoog staat, dichtgetimmerde huizen waar met rode verf op geschreven staat hoeveel doden er werden gevonden tijdens de overstroming. Een paard staat rustig te grazen op een veldje waar kinderen spelen. Maar te midden van de kaalslag staan ook gerenoveerde huizen met aangeharkte bloementuinen, en natuurlijk de huizen die Brad Pitt liet ontwikkelen voor ex-bewoners uit de buurt: futuristisch aandoende kleurige stadsvilla’s.

‘Tot de ramp met Katrina wist ik niet dat ik tot de categorie “arme zwarten” behoorde,’ zegt Robert Lewis (59), gepensioneerd monteur bij het stadsvervoer. Hij en zijn vrouw waren de eersten die, met hulp van vrijwilligers uit Kansas, hun huis aan Tupelo Street opknapten en terug kwamen naar de buurt. ‘Ik beschouwde mezelf en de meeste buren hier als gewone arbeiders die de Amerikaanse droom najaagden: een baan, eigen huis, een auto en opleidingen voor de kinderen.’ Lewis is een Mardi Gras Indian: tijdens carnaval verkleden zwarte mannen en vrouwen zich in prachtige zelfgemaakte indianenkostuums, een traditie die voortkomt uit de tijd dat Native Americans gevluchte slaven onderdak boden en hielpen. Achterin de tuin staat Lewis’ eigen museum: The House of Dance and Feathers, vol met glinsterende en felgekleurde Mardi Gras en indiaanse memorabilia. Vandaag is het feest. De barbecue rookt al en jongens uit de buurt slepen kratten limonade en bier aan. Een vrijwilligersorganisatie organiseert fietstochten voor toeristen door de Lower Ninth Ward en vandaag is de eerste tocht. Lewis is een trotse man. Hij wil maar zeggen: de grootste groep slachtoffers van Katrina zijn de werkende armen die hun koophuis hier al lang hadden afbetaald toen het water alles vernietigde. Ze hebben wel recht op compensatie, maar omdat de huizen in de Lower Ninth Ward zelden méér waard waren dan 150.000 dollar, krijgen ze een fractie van dat bedrag en daarvan kunnen ze onmogelijk een nieuw huis bouwen. Daarom blijven ze weg. Het is allemaal onderdeel van de politiek van gentrification, zegt Lewis, de opwaardering van de buurt, de stad, die in de praktijk synoniem is voor het ‘witter maken van New Orleans’. De feiten spreken voor zich: slechts eenderde van de gevluchte zwarten is teruggekomen, terwijl de blanke populatie juist met tien procent gegroeid is. Veel blanke jonge mensen die tijdens ramp kwamen helpen, zijn gebleven, aangetrokken door de bijzondere cultuur van de stad. Nog nooit waren er zoveel trendy restaurants en galeries in New Orleans.

Getto superstar

Negen uur ’s avonds. Mijn mobiel gaat. Het is Chuck Perkins (45), vriend en performance poet. ‘Ik sta voor de deur. Ben je klaar? Gaat Mama D nog mee?’ We gaan naar een concert van trombonist/zanger Glen David Andrews, een van de spannendste jonge artiesten van New Orleans. Ik vlieg het huis uit. Mama D is zich nog aan het optutten. In haar hagelwitte outfit ziet ze er ineens jonger en stralend uit. Glen David Andrews is een van haar ‘chirrun’, vertelde ze, haar kinderen. Hoe vaak heeft ze hem niet bij de politie opgehaald als hij weer eens wat had uitgevreten? Eén keer heeft ze hem gered toen hij was gearresteerd omdat hij trombone speelde op straat en een blanke vrouw de politie had gebeld vanwege het lawaai. In New Orleans! Als je niet tegen muziek kan, moet je opdonderen!

‘Mama D!’ roept Chuck vanuit zijn auto. ‘Hurry up!’

Met een joint tussen haar lippen slentert ze naar beneden. ‘Rustig aan man, ik ben oud. Glen wacht wel op ons; het is zijn verjaardag.’

D.b.a, de club op Frenchman Street waar Andrews en zijn band elke maandagavond optreden, zit vol met toeristen. Sinds hij (als zichzelf) verscheen in de televisieserie Treme, is zijn bekendheid in Amerika behoorlijk toegenomen. Vanavond viert hij zijn eenendertigste verjaardag (‘Ik ben blij dat ik dat gehaald heb! Voor hetzelfde geld was ik hartstikke dood geweest’) met een explosieve mix van gospel, rhythm & blues, jazz en hiphop. Met zijn onhandig lange armen en benen doet hij me aan een octopus denken. Zijn mimiek is clownesk, maar erdoorheen schemert pijn. Zijn gezicht heeft iets heel ouderwets, alsof hij uit een andere tijd komt. De muziek en de hele performance van Andrews ontroeren. ‘… I could never do no wrong in the eyes of my mama, my sister/ A million visits to the penitentiary hasn’t shaken their faith…’ Moeiteloos verzint hij ter plekke teksten op muziek van traditionele gospelliedjes en wanneer hij Mama D ontwaart in het publiek, bezingt hij haar in een vette blues. ‘There’s no woman like Mama D.’ Ze glundert. Iedereen in de club kijkt naar haar. Niet eerder zag ik haar zo gelukkig.

Later die week gaan Chuck en ik op een avond op bezoek bij Andrews in zijn eenpersoons appartement boven een garage in Lakeview, een blanke welvarende buurt. ‘Vóór Katrina durfde ik hier niet te wonen,’ zegt Andrews, terwijl hij een sigaret van hasj en wiet draait. De dope bewaart hij in een doos waarop met grote gouden letters ‘Holy Bible’ staat. ‘Ik bedoel, ik had er niet genoeg zelfvertrouwen voor. Nu wel. Iedereen kent me en groet me op straat en in de bus. Hi Glen!’

Andrews is de neef van de veel beroemdere Troy Andrews, ofwel Trombone Shorty. Diens moeder gaf Glen op zijn dertiende, nadat hij weer eens een poos in de gevangenis had gezeten voor een overval of drugsgebruik, een oude trombone. Daarvoor speelde hij drum op straat. Muziek was, zoals voor zoveel kinderen uit Treme, lucht, adem, een manier om geld te verdienen, te overleven. ‘Ik kom uit een familie van gangsters en moordenaars. Mijn ooms, mijn vader, ze zaten allemaal geregeld in de bak. Als er weer eens iemand in mijn buurt was vermoord, ging ik gewoon door, niet over nadenken… Maar ik was altijd eerlijk. Als mijn moeder me vroeg of ik een groepje toeristen had beroofd, zei ik “Yes mam, en ik heb ze ook met een pistool op hun kop geslagen.”‘ Een bulderende lach. Hij staat op en begint een pantalon te strijken. ‘Maar eigenlijk was ik van binnen anders.’ Gevoelig, bedoelt hij. Daarom maakt hij muziek. Hij was altijd redelijk succesvol en trad overal in Amerika en Europa op, maar hij raakte verslaafd: cocaïne, heroïne, alles wat God verboden heeft. En toen kwam orkaan Katrina en Andrews evacueerde naar Houston, Texas. Op televisie zag hij zijn oude huis (en leven) onder water verdwijnen. De ramp werkte als een wake-up call. ‘Ik besefte dat ik serieus werk van mijn muziek moest maken, anders had ik helemaal niets meer. In Houston heb ik een half jaar alleen maar opgetreden.’ Inmiddels geniet Andrews van zijn succes. ‘I don’t care if I don’t make it in Hollywood, I’m a getto superstar!’

Iedereen was gestrest

Denny LeBoeuf is iemand die je moet spreken als je in New Orleans bent, vertelde een goede vriendin die maar vast een afspraak voor me heeft gemaakt. Denise LeBoeuf is een bekende Amerikaanse strafrechtadvocaat en activist tegen de doodstraf. Maar als ik haar op een ochtend heel vroeg spreek op de veranda van haar huis aan de bayou, hebben we het nauwelijks over haar werk. Denny (62) ziet er broos uit, hoewel ze net een topfunctie heeft aanvaard bij de American Civil Liberties Union, de organisatie die opkomt voor burgerrechten. Bijna was ze voorgoed vertrokken uit New Orleans, vertelt ze, omdat elke straathoek, elk grassprietje, elke lichtinval in deze godvergeten rotstad haar deed denken aan haar persoonlijke drama in de periode ná Katrina. Drie dierbare doden binnen één jaar is meer dan een mens aankan. Eerst stierf Bill, haar dierbare zwager, in een stom auto-ongeluk. Dat was in november na de ramp. Hij reed van Baton Rouge naar New Orleans toen hij tegen een stilstaande, met huisraad beladen pick-uptruck botste, van een gezin dat terug wilde keren naar hun woning in de stad. Bill was op slag dood. ‘Na Katrina waren verkeersongelukken de belangrijkste doodsoorzaak: er was veel meer verkeer dan gewoon en iedereen was gestrest.’ Een paar maanden later stierf Marie, Bills vrouw, Denny’s zus, collega en hartsvriendin. Oké, ze had maagkanker, maar het ging juist zo goed. Door het verlies van Bill verloor ze de moed om verder te vechten. Kort daarop stierf Denny’s ex-man, de muzikant Charlie Brent, aan een overdosis heroïne. Niet duidelijk was of het om zelfmoord ging. ‘Maar na Katrina was hij depressief.’ Denny praat. Ik luister. Ze huilt geluidloos. En dan al die andere onnodige doden. ‘Ik weet nog dat ik in een hotel in Atlanta op bed zat tijdens de evacuatie en zag hoe de bayou en alle huizen verdwenen waren. Er was alleen maar water. En die arme mensen op de daken, roepend om hulp die maar niet kwam. Dat is trauma zoals ik dat leer aan studenten: je denkt er niet aan terug, je bent terug. Te bedenken dat Michael Chertoff, hoofd van de Homeland Security, daags na de ramp het beveiligingsbedrijf Blackwater de stad instuurde om de bezittingen van de rijken te beschermen met hun dure nachtkijkers en geweren. Maar geen hulp.’ Terwijl ze toonloos doorpraat over de schande van Katrina, denk ik aan Mama D, generatiegenoot van Denny. Het woord trauma zou Mama D nooit in de mond nemen, omdat het een woord is uit een andere (blanke) wereld waarin de hoop op eventuele hulp en steun nog niet helemáál is vervlogen. Denny zo te horen praten, haar verdriet zo voelbaar aan de oppervlakte, doet me beseffen dat voor Mama D de ramp juist een moment van hoop was, toen ze met haar rastafari-brothers onvermoeibaar mensen redde, steunde, troostte. Zes jaar later is die hoop omgeslagen in giftige frustratie.

Denny wrijft de tranen uit haar bleke gezicht. ‘En toch wil ik hier blijven. Nergens in Amerika is het als in New Orleans. Ik heb geen familie meer; hier wonen mijn vrienden.’

‘Er staat kipsalade in de koelkast,’ roept Mama D als ik later die middag terugkom in het huis aan North Dorgenois. Ze zit met opgetrokken knieën op de veranda te roken. De volgende ochtend heel vroeg komt de taxi om me naar het vliegveld te brengen. Ik plof naast haar neer. ‘Bedankt,’ zeg ik en sla mijn arm om haar heen.

‘Sorry dat ik soms zo tekeer ging. Maar als het om mijn chirrun gaat…’

‘Ik zal je missen.’

Ze duwt me van zich af. ‘Schiet nou maar op! Ga je koffer pakken.’

Met dank aan Carolien Pentinga