Wat zou ouderenzorg moeten opleveren?

Op dit moment staan wedaar nog ver van af. Als gevolg van de vergrijzing lopen de kosten voor ouderenzorg op. Van de2.7 miljoen Nederlandse 65-plussers kampt 15% met een ernstige ziekte oflichamelijke beperking. Ruim honderdduizend ouderen wonen in eenverzorgingshuis. In Nederlandzijn veel ouderen eenzaam. Dat leidt tot psychische en lichamelijke klachtenmet als ultiem doembeeld: de oudere die uit een gevoel van nutteloosheid enlevensmoeheid om euthanasie vraagt. Geen wonder dat het kabinet propageert dat ouderen langerthuis blijven wonen: gemiddeld genomen kost een thuiswonende oudere duizendeneuro’s minder dan een leeftijdgenoot in een verzorgingshuis.

Ouderen moeten volgens de Nederlandse mores zo lang mogelijk op zichzelf blijven wonen. Foto: Flickr

Het is daarbij kennelijkniet de bedoeling dat ouderen, zoals op het katholieke Sardinië gebruikelijk,bij hun kinderen intrekken. In plaats daarvan moeten ze volgens de Nederlandsemores juist zo lang mogelijk op zichzelf blijven wonen. Daarbij past hetkabinetsplan om de uitkeringen van ouders die bij hun kinderen inwonen te gaanverminderen. ‘Deoverheid bestraft kinderen die hun ouders in huis willen opnemen!’, baste devoorzitter van het Ouderenfonds.

Volgens socioloog Marianne Jacobs, die zorgnetwerken vanouderen onderzoekt, is ouderenzorgin de ‘blauwe zones’ juist zo succesvol omdat ouderen tot op hoge leeftijdvolwaardig onderdeel blijven uitmaken van de gemeenschap. Zij vindt dat we in Nederland een te grotenadruk leggen op onafhankelijkheid als het hoogste doel van oud worden. Volgenshaar is afhankelijkheid juist heel waardevol. Het betekent dat er sprake is vaneen onderlinge relatie. Een dochter die voor haar moeder zorgt, krijgt daar ookiets voor terug: goede raad, liefde of een gevoel zich nuttig te maken.

Ouderenzorgkost dus niet alleen geld, maar levert ook veel op.

Hetprobleem is dat we dit moeilijk kunnen meten. Planologe Els Beukers: ‘Als we iets in cijfers of in geld kunnen uitdrukken,lijken we het beter te begrijpen. Als dat niet lukt, bestaat de neiging deeffecten te verwaarlozen.’ Opbrengsten van ouderenzorg zoals socialeduurzaamheid, solidariteit of zorgzaamheid zijn moeilijk in cijfers of geld uitte drukken en spelen daarom vrijwel geen rol in het beleid.

‘En dat terwijl deze aspecten in politieke discussies juist van groot belangzijn.’ Beukers pleit ervoor professionals uit verschillende vakgebieden sameneen ‘open dialoog’ te laten voeren over de kosten en baten van ouderenzorg. Endat moet niet alleen gaan over geld. ‘Dergelijke waarden kunnen niet vanuit ééndiscipline, de economie, worden ingevuld.’

Alle onderzoekers zijn het erover dat goede ouderenzorg veel voor desamenleving kan opleveren. Biochemicus BorisJansen wijst op een plan van de Stichting Nationale Dentank, waarvan hijbestuurslid is, waarin ouderen worden ingezet op basisscholen. Dat resulteertenerzijds in minder eenzaamheid en zingeving voor ouderen en stimuleerttegelijkertijd de sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen en desolidariteit tussen de generaties.

Ook volgens Inge Wolsink, dieonderzoek doet op het snijvlak van psychologie en bedrijfskunde, vormt de groeiende groep ouderen een nogonontgonnen bron aan levenswijsheid. ‘Hulpbehoevende ouderen hebben kennisen opvoedkundige waarde. Ze kunnen meehelpen in het bijbrengen van moreelbesef. Daarnaast kunnen ze voor jongeren die op zoek zijn naar zichzelf eenwijze gesprekspartner kunnen zijn.’ Ze oppert dat jongeren via hun schoolverplicht zouden kunnen worden stage te lopen bij hulpbehoevende ouderen.

Medischantropologe Tanja Ahlin doetonderzoek naar Indiase families die op verschillende continenten wonen. Zijvertelt dat de volwassen kinderen vaak uren per dag via Skype met hun bejaardeouders aan de andere kant van de planeet praten om hen te betrekken bij hundagelijks leven.

Volgenshaar zien de meeste mensen het verlenen van zorg en het geven van aandacht als ietsplezierigs zoals het uitdelen van cadeautjes. ‘Mensen zijn veel minderindividualistisch dan we zouden denken.’ Misschien, zegt Ahlin, moeten we meerkijken naar de mogelijkheden van nieuwe technologieën om ouderen langer actiefte laten zijn.

Daaroverheeft socioloog Margo van Kemenadeook nagedacht. Ouderenzorg vormt in haar ogen een uitstekende inspiratiebronvoor technologische innovaties. Zo vinden veel ouderen het vreselijk gewassente worden door een thuiszorghulp of familielid. ‘Waarom niet gedacht aan eenmobiele wellness cabine?'

Zeziet een machine voor zich die de gebruiker herkent en persoonlijk behandelt.‘Hoe warm mag het water? Welk muziekje? Welke geuren? Hoe lang of hoe kort? Metwelke lichamelijke toestand moet rekening gehouden worden? Na gedane zakenwordt je zachtjes droog geblowd of geföhnd. Je zou dan wel iemand moeten hebbendie je nog helpt met aan- en uitkleden.’ Of neem die verschrikkelijke tillift,waar ouderen als theezakje in hangen terwijl ze van hun stoel in bed wordengehesen.

Innovatievetechneuten hebben inmiddels  een prachtigalternatief bedacht: de Riba II, een robot die je in zijn armen neemt enliefdevol naar bed draagt. Niet alleen handig voor ouden van dagen, maar ookvoor jonge ouders die hun kinderen een avond niet naar bed willen brengen. Of voormensen met liefdesverdriet.

De Oplossers is eensamenwerking tussen Vrij Nederland, Tertium, de Universiteit van Amsterdam ende Vrije Universiteit. In de rubriek geven wetenschappers uit verschillendevakgebieden hun persoonlijke visie op een complex probleem uit de actualiteit.