<div class="lead">
<p>Rellen, stakingen, protesten: na jarenlang angstig zwijgen beginnen de Zimbabwanen hun ongenoegen te uiten over de situatie in hun land. Houdt de 92-jarige president Mugabe stand, of gaat hij eindelijk vallen?</p>
</div>
<p>Ineens hebben de Zimbabwanen er genoeg van. Woensdag werd massaal gestaakt in het land, door leraren, bank- en winkelpersoneel, op een schaal die sinds eind jaren negentig niet is vertoond. Directe aanleiding was betalingsachterstand bij de betaling van de ambtenarensalarissen, waardoor de onderwijzersvakbond besloot tot een driedaagse staking. Maar ook banken, winkels en enkele van de nog functionerende fabrieken waren dicht.</p>
<p>De protesten zijn zowel verrassend als volkomen begrijpelijk. Wie Zimbabwe door de jaren heen volgt, verbaast zich er geregeld over dat er geen grotere protestbeweging ontstaat tegen de massawerkloosheid, de corruptie, de stembusfraude en het verkiezingsgeweld die het land sinds 2000 plagen.</p>
<p>Belangrijke verklaring is de angst voor geweld, waartoe de regering van Robert Mugabe en diens partij Zanu-PF geregeld haar toevlucht neemt als haar machtspositie wordt bedreigd. Recent dieptepunt was de verkiezingscampagne van 2008, toen een verkiezingsoverwinning van oppositiepartij MDC alleen met dodelijk geweld en intimidatie kon worden afgewend: de ‘erelijst’ van de MDC, met namen van 323 vermoorde partijactivisten of -leden, telt maar liefst 190 slachtoffers uit 2008.</p>
<p>De angst voor terugkeer van dat geweld, gekoppeld aan, wederom, grootschalige verkiezingsfraude, waren belangrijke redenen voor een verkiezingszege van Zanu-PF in 2013 die nog groter was dan de partij zelf had gedacht. Geef de machthebbers wat ze willen, dan laten ze ons met rust, zullen veel Zanu-PF-stemmers hebben gedacht.</p>
<p>Maar door de zege van de bejaarde Mugabe verdampte het laatste restje vertrouwen in het land, met wegblijven van de laatste investeerders en verder inzakken van de economie als gevolg. Dit resulteerde uiteindelijk in zo’n gebrek aan middelen bij de regering dat ze paniekvoetbal ging spelen. Eén maatregel was een importverbod op consumentenproducten uit Zuid-Afrika, officieel om ‘lokale winkeliers’ te beschermen. Op 1 juli leidde dat tot rellen in de grensplaats Beitbridge. Een andere was het uitstel van betaling van de ambtenarensalarissen.</p>
<p>Al maanden is er een tekort aan cash in Zimbabwe, met lange rijen voor de pinautomaten tot gevolg, die in een mum van tijd leeg zijn zodra ze worden bijgevuld. ‘Niemand stort nog geld op de bank. We bewaren het op een veilige plek’, vertelde een bevriende eigenaar van een <em>bottle store</em> (slijterij) uit het plattelandsdorp Murewa, van oudsher een regio die loyaal is aan Zanu-PF, me vorige week telefonisch. Die situatie, mét de recente maatregelen, maken de protesten alleszins begrijpelijk. Opvallend genoeg is het niet de oppositie die de protesten leidt, maar ligt het initiatief bij burgers. Zoals priester Evan Mawarire. Eind mei zette hij een filmpje van zichzelf op het net, waarin hij, met een Zimbabwaanse vlag om zijn schouder, vertelt waarom hij niet meer trots kan zijn op die vlag. Een van zijn grieven betreft de wegversperringen die de politie overal opwerpt om ‘boetes’ te innen voor veelal verzonnen overtredingen.</p>
<p>Voor de actie van Mawarire, die met #ThisFlag in een mum van tijd 16.000 volgers kreeg, is moed nodig in Zimbabwe. Na de protesten van woensdag ging het gerucht de ronde dat hij was gearresteerd. Donderdagavond ontkrachtte de bebrilde priester, zoals steeds met een Zimbabwaanse vlag om zijn schouder, het gerucht in een <a href="https://www.facebook.com/ThisFlag/" target="_blank">nieuw filmpje</a>.</p>
<p>Minder gelukkig zijn Lawrence Tembedza en Austin Nyakupinda, activisten van #Tajamuka (‘Wij hebben afgewezen’ in Shona), een andere spontaan ontstane burgerbeweging. Beiden werden ontvoerd door gewapende mannen in een wagen zonder nummerplaat, het handelsmerk van de geheime dienst CIO. ‘Bid voor hen’, vraagt Mawarire.</p>
<p>De ontvoering komt al even vertrouwd over als de andere reacties van de Zimbabwaanse autoriteiten. Woensdag bagatelliseerden officiële woordvoerders de omvang van protesten en verweten ze de ‘Westerse ambassades’ erachter te zitten. Tegelijkertijd trad de politie hard op, zonder zich te bekommeren om <a href="http://www.enca.com/africa/zimbabwes-tajamuka-warns-of-more-protests?utm_medium=Social&amp;utm_source=Twitter&amp;utm_campaign=Echobox&amp;utm_term=Autofeed#link_time=1467907222" target="_blank">aanwezige camera’s</a>, waarbij ze ruim honderd arrestaties verrichte wegens ‘betrokkenheid bij openbaar geweld’.</p>
<p>Groepen als #ThisFlag en #ZimShutdown2016 vragen ontslag van corrupte ministers, terugdraaien van het importverbod vanuit Zuid-Afrika, uitbetaling van salarissen en een eind aan de politieversperringen. Blijft dat uit, dan volgen komende woensdag en donderdag nieuwe stakingen, beloven ze.</p>
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
    <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-twitter"></p>
<blockquote class="twitter-tweet" data-width="500">
<p lang="en" dir="ltr">Citizens there is no goin back on <a href="https://twitter.com/hashtag/ShutDownZimbabwe2016?src=hash">#ShutDownZimbabwe2016</a> on Wed 13 &amp; Thurs 14 July. This GOVT cannot threaten us &amp; think it&#39;s ok <a href="https://twitter.com/hashtag/ThisFlag?src=hash">#ThisFlag</a></p>
<p>&mdash; #ThisFlag E Mawarire (@PastorEvanLive) <a href="https://twitter.com/PastorEvanLive/status/751358602313625600">July 8, 2016</a></p></blockquote>
<p><script async src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script>    </script></p>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>Twitter</h4>
<p>Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd</p>
<p>                <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
            </div>
</p></div>
</p></div>
</div>
<p>De protesten kúnnen het begin vormen van een omwenteling, met krachten binnen het verdeelde Zanu-PF die zich wellicht voldoende gesterkt voelen voor een interne coup tegen de 92-jarige Mugabe en diens vertrouwelingen. Maar daar is wel de steun van de tot nog toe loyale legertop voor nodig.</p>
<p>Waarschijnlijker is dat de autoriteiten blijven vertrouwen op het effect van repressie en angst, gekoppeld aan kleine tegemoetkomingen aan de bevolking. Ook daar zijn al voortekenen van zichtbaar. ‘Tussen Harare en de voorstad Glenora bevonden zich tot voor kort soms wel zeven wegversperringen van de politie’, vertelde een bevriende zakenman uit Harare me donderdag. ‘Maar in een tweet las ik dat ze donderdag allemaal waren verdwenen.’</p>
<div class="info-box">
<p>In <em><a href="https://www.bol.com/nl/p/we-moeten-gaan/9200000051539729/" target="_blank">We moeten gaan</a></em> schrijft Marnix de Bruyne over de Nederlandse emigranten die in de jaren vijftig neerstreken in het toenmalige Zuid-Rhodesië. Het boek werd uitgegeven bij Podium.</p>
</div>


Marnix de Bruyne

Waarom de Zimbabwanen de ellende eindelijk zat zijn

MAGA-miljoenen ontwrichten Europa

MAGA in Europa

Verhaal van de Week

'Een slimme rekenmachine'

Aritificial Intelligence

De zomer van de klimaatcrisis

Hannah Prins

Heinens denkfout

Hans against the machine

Publieke omroep

Onderzoek

Laurens Dassen

Essay 

Is het tijd voor een avondklok voor mannen?

Debat op dinsdag

Uit het strafkamp in Belarus: Martin

Kort verhaal

Dit moet je deze maand zien, lezen of bezoeken

Cultuurtips