Lettergek word ik van dat gekletter.
Zomergeintjes, komkommernieuwtjes, lulkoekjes, die horen een paar weken te duren en vanaf het begin de eerlijke geur van voordegekhouderij te hebben. Toen drie jaar geleden het bericht in de kranten verscheen dat ze in Cambridge ontdekt hadden dat je de letters van een woord niet in de goede volgorde hoefde op te schrijven want die volgorde konden je hersenen zelf wel uitrekenen, heb ik er geen woord over geschreven, want het was duidelijk verzonnen door iemand die niets van letters en lezen wist.
Le Monde nam de moeite alle taalkundigen in Cambridge op te bellen. Ze wisten van niets. Het was dus een grap. Maar helemaal zeker waren de kranten daar toch ook niet van. De tekstjes die bij het eerste bericht als voorbeelden zaten, kón je toch ook ontcijferen. Ik twijfelde tussen razernij en slappe lach. Ik twijfelde ook welk argument over die onzin het krachtigste was.
Het ene argument is het simpele feit dat Engelse woorden veel korter zijn dan Ne­derlandse, dus terwijl een Engelse lezer de zes, zeven letters uit een woord in de goede volgorde kan zetten, heeft een Nederlander met twaalf, dertien letters het moeilijker. Franse woorden zijn ook aan de korte kant, daarom werd het in Frankrijk ook eventjes serieus genomen.
Het andere argument is het simpele feit dat bij ruim tien procent van de Nederlandse woorden de letters in een andere volgorde óók een goed woord vormen. Ik heb het net in de nieuwe Van Dale nageteld, dus alleen lettend op onvervoegde en onverbogen woorden.
Vroeger was een woord waarvan je de letters kon verplaatsen om een ander woord te vormen zo bijzonder dat je ze verzamelde: leedvermaak en kadavermeel, functie-eis en infectieus, generaalsbewind en beleningswaarde. Maar je verzamelt toch ook geen geldige Nederlandse postzegels van 59 cent?
Nu stond er weer een bericht op de wetenschapspagina’s, en nu met een serieuze bron: Britse en Amerikaanse psychologen hebben bij dertig proefpersonen vastgesteld dat het verwisselen van de letters wel degelijk lastig is voor de lezer.
Lastig? Wat zijn dat voor analfabete psychologen? Je moet als perfectionist wel heel erg introspectief zijn als je niet begrijpt dat wanneer je iemand als nopatoelnisch beschrijft de ene lezer dat zal lezen als napoleontisch en de andere zal volhouden dat het om neoplatonisch gaat. Ja, de psychologen willen de eerste letter van het gehutselde woord op zijn plaats laten staan.
In de basement van een bètamens zit je op een koelkast en vreet je uit de kakstoel. Ik heb geen flauw idee of ik beroerd ben van de berkenolie of van een broeder in een boerenkiel. Jezus had een koortsdag bij de kruiddoos van zijn zusje die kastdroog naar de kruisdood keek. De geleidster deelt getraind met de geselriem een kinderklap uit, o nee: gestileerd deelt ze griesmeel uit op de gradiënt van het klinkerpad. Seneca houdt een seance om de Sancerre te sacreren. De volger riep: de vogelgriep treft het galzuur van de steenarend, o nee, dat las ik verkeerd, het moet zijn: de vlieggroep treft het glazuur van de snatereend. De klaveren grazen tussen de kalveren en slikken een halsdoek naar binnen, want van een hoedslak heeft de proefpersoon nooit gehoord. Dat een lezer juist blij kan zijn als hij een woord tegenkomt dat hij nog niet kende, dat is een gevoel dat psychologen kennelijk onbekend is.
In Nederlandse teksten staan voortdurend woorden die je nooit eerder las. Is het een wonder dat je als proefpersoon dan bestaande maar weinig gebruikte woorden als kakkebroek, hoparoma, kalenderschild, goedertieren en denotatie leest als koekbakker, homopaar, kladschilderen, georiënteerd en detonatie? Dat is het derde en beste argument tegen die flauwekul.
grijs@tiscali.nl

Piet Grijs

Volgorde

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel