In The Sims hoef je geen man of vrouw meer te zijn. Of toch wel?

Waar kleine kinderen in een boomstam, in een lappenpop of in een lampenkap nog hun beste vriend kunnen herkennen, kleuren ze niet veel later binnen de lijntjes van de kleurplaat die de populaire cultuur ze voorhoudt. Dit zijn Anna en Elsa uit Frozen, zo echt, met een 3D-bril op kun je ze aanraken. Dit is Harry Potter, hij is wat anders dan in de boeken en in je gedachten misschien, maar dit is ‘m. Dit is ‘m echt. En dit is Hermelien, ze is wit.

Als iets je dwingt je verbeelding thuis te laten, is het wel een computerspel. Met iedere nieuwe uitgave, met elke technologische ontwikkeling worden spellen gedetailleerder en dus visueel geloofwaardiger. Daarom is het extra schrijnend als spellen een wereld simuleren die aansluit bij die van je klasgenoten, maar niet die van jezelf. In andere woorden: de kleurplaat is af, maar jouw krijtjes zijn in de la blijven liggen. Denk aan transgenders, tussengenders, intergenders, pangenders, androgyne personen, gender fluids, mensen die nonbinair zijn.

De Britse site Wow24/7 stelt gerust: vergeleken met de schijnwereld die Hollywood ons voorhoudt, is de vorm waarin computerspellen zijn gegoten relatief progressief. De drempels op weg naar meer diversiteit zijn overkomelijk als je veranderingen stapje voor stapje kunt doorvoeren, met updates. De mal waarin spellen zijn gegoten, kan ook na het verschijnen nog worden aangepast. Hierdoor kunnen revoluties plaatsvinden bínnen de kaders, zonder poespas, zonder drama. Zonder ophef rond een eventueel ‘politiek statement’. Geen twitteroorlogen over de roep om een vriendin voor prinses Elsa uit Disney’s Frozen of om de vermeende homoseksualiteit van een stel dat in de trailer van Pixars Finding Dory figurereert. Gewoon een verandering om individuele gebruikers thuis achter de computer tegemoet te komen.

Bijna echt

Zo’n kleine revolutie is de laatste update van The Sims 4, het welbekende strategische simulatie-spel waarmee een generatie (de onze, pubers rond de eeuwwisseling) is opgegroeid. (Jij niet? Pardon: spelers maken een of meerdere personages aan, of een hele familie, bouwen een huis, richten het in, sturen de kinderen naar school, de volwassenen naar hun werk, een enkeling naar Mars of met middernacht naar het kerkhof, en laten ze ondertussen een broodje smeren, ‘whoohoo’-en met de buurvrouw en een tuinkabouter ontvoeren. Net als in het echt, maar dan anders.)

Als identificatie ergens een rol speelt, is het wel in de Sims-dorpjes Sunset Valley en Oasis Springs. Op je gemakje bouw je aan een tweede, derde of vierde leven. Het is de plek bij uitstek om te experimenteren met identiteit. Van een absurd kapsel, een obsessie met flamingo’s, of een gezin met zes kinderen tot aan homo- of transseksualiteit.

Sinds het spel in 2000 verscheen bouwen ze bij EA en Maxis steen voor steen, lama voor lama, aan een wereld die op de onze begint te lijken. Het aanpassen van een personage wordt een steeds groter, vermakelijker en diverser karwei. Kijk maar:

De laatste update van The Sims 4 is deze week doorgevoerd. Eindelijk kunnen de Sims kraanwater drinken, leggen de makers uit. Oh, en: ‘Je kunt voor de eerste keer jouw Sims aanpassen zonder grenzen met betrekking tot het eerder bepaalde geslacht.’ Een kleine stap voor de programmeur, een grote stap voor de mensheid. ‘Ok,’ zegt een speler op Reddit. ‘Ik moet wat toegeven. Ik moest huilen. Ik heb altijd al een Sim willen spelen die trans is, net als ik. Ik heb altijd een Sim al willen spelen die door het spel als vrouw wordt beschreven en kinderen kan krijgen met andere vrouwen. En ik heb altijd gewild dat mijn vage androgyne trekjes in het spel tot hun recht kwamen, en dat mijn Sim kon praten met een lage stem. Want om eerlijk te zijn, zo praat ik in werkelijkheid. Nu kan dat.’

https://youtu.be/zp17TEvY3w0

De meest vreemde personages overspoelden fora waarop Sims-spelers elkaar hun werelden laten zien. Van ogenschijnlijke drag queens, tot grofgespierde dames in wife beaters met kapsels waar ‘vroeger’ alleen de heren van profiteerden.

De sari van Banu

Maar het leven buiten de hokjes blijkt er niet altijd even gemakkelijk. Dit is Banu Sultan.

Banu woont samen met zijn broer Isiah Sultan in Oasis Springs, een zonovergoten dorpje in het hart van groot Sims-land. De geschiedenis die hun maker bedacht voor de twee broers, is volledig in lijn met het ‘out of the box’-denken van EA en Maxis: Isiah heeft Banu helpen vluchten, legt hun maker uit op Reddit. Weg van hun bekrompen familieleden, weg van de intolerantie in hun thuisland. Banu droeg al van kinds af aan liever jurken en rokjes. Een vrouwelijke man, is-ie, ‘genderfluid’. Maar de twijfel slaat toe: wil hij de transitie van vrouw naar man ondergaan, of voelt hij zich goed zoals-ie nu is? En wil hij kinderen krijgen, nog voor hij de transitie op de operatietafel definitief maakt?

Al na een dag zat het spel het verhaal van Banu in de weg. Terwijl hij worstelt met vragen over zijn toekomst, blijft de buitenwereld Banu bestempelen als vrouwelijke man: andere Sims vinden Banu een ‘hij’, een ‘hem’, en een potentiële ‘echtgenoot’, alsof ze dwars door zijn sari heen kijken.

Rewind. Banu is gemaakt, uit het niets, als een jongvolwassen sim met een piemel. Hij beweegt zich vrouwelijk, kleedt zich vrouwelijk, heeft een vrouwelijke stem, heupen en een taille, plast zittend, maar heeft een mannelijk geslacht. In de echte wereld zouden we Banu als vanzelf aanspreken als een ‘zij’ en een ‘haar’. Maar in The Sims gebeurt dat niet. Het blijkt dat Banu vanwege het mannelijke geslacht in de code van het spel staat gecategoriseerd als ‘man’ – ongeacht het vrouwelijke voorkomen. Buren, vrienden en familieleden lezen de gender-identiteit van Banu volgens dit geprogrammeerde label. Het uiterlijk heeft geen invloed op hoe andere Sims iemand zien: automatisch verwijzen de poppetjes naar Banu als een ‘hij’ en een ‘boyfriend’ . En daarom doet Banu’s maker dat op Reddit ook maar. En doen wij mee.

Als we de actualiteit erbij slepen: Banu mag in Oasis Springs absoluut niet naar het damestoilet. Maf. In een wereld waar mannen zwanger kunnen raken van aliens moet wc-vrijheid voor een ‘genderfluid’ en een beetje flexibiliteit in aanspreekvormen toch een koud kunstje zijn?

Het verhaal van Banu eindigt met een cliffhanger van jewelste: ‘Zal Banu kiezen voor een geslachtsveranderende operatie? Wordt vervolgd!’ In ons achterhoofd piept een stemmetje: waarom heeft de geestelijk vader van Banu niet simpelweg een Sim gemaakt van het vrouwelijk geslacht? ‘Banu voor de operatie’ kunnen we er toch gewoon bij denken?

Nee, spreken we onszelf tegen. Het zou voor een trans-personage mogelijk moeten zijn het hele proces te beleven, waar hij of zij zich dan ook in dat proces bevindt. Als Banu met piemel én als vrouw door het leven wil gaan, dan moeten de buren dat kunnen leren begrijpen. De Sims blijft ons, ondanks al die progressie, hokjes opleggen. Terwijl er hard wordt gewerkt aan een wereld waarin iedereen zichzelf kan zijn, de blik van de ander is nog net zo star als altijd.

Daar wringt de (uniseks) schoen. Creatievelingen in de populaire cultuur werken met man, vrouw en macht aan een zo breed mogelijk identificatie-spectrum. Maar het loswrikken van hardnekkig rechtlijnige perceptie blijkt een uitdaging van jewelste. Zowel in werkelijkheid als in de fictieve leefomgeving van een stel virtuele figuren. Doorgaan dus, doorgaan met het sleutelen aan de status quo.

Blijven strijden voor Elsa en haar nieuwe vriendin, vechten voor de neukteugels van Barbie, bidden voor Captain America en Luitenant Africa, de liefde van zijn leven. En blind zijn voor wat verscholen gaat onder de sari van Banu, voor of na de operatie.