Nederlandse Franse roman
Een vreemde eend zijn, schreef Fouad Laroui eens, hoeft niet tragisch te zijn. &#8216;Alles hangt af van wat voor soort vreemdeling je bent, liever gezegd wat voor soort vreemdeling je gedwongen wordt te zijn.&#8217; Sinds in onze contreien het woord vreemdeling(en) alleen nog vergezeld gaat van achtervoegsels als -haat, -wet of -detentie, laat het zich raden in welke richting de vreemdelingen gedwongen worden: tragisch. Hoera dus voor Laroui, die na vele omzwervingen in Nederland aankwam, zich de taal eigen maakte inclusief de uitdrukking &#8216;vreemde eend in de bijt&#8217; en meedeelt: dat hoeft niet tragisch te zijn. Laroui schrijft, doceert en debatteert in het Nederlands, maar zijn romans schrijft hij in het Frans.
In zijn oeuvre probeert Laroui zijn stelling telkens opnieuw te bewijzen. In compacte boeken snijdt hij grote thema&#8217;s aan: ontworteling, de beelden die mensen van elkaar hebben, hoe haat en zelfhaat daaruit voortkomen. De daarbij altijd aanwezige humor dient niet als compensatie of afleiding, maar als methode om de boodschap over te brengen zonder dat de verteller als slachtoffer of aanklager kan worden weggezet. Misschien ook als zelfbescherming voor Laroui.
Is dat vol te houden? Het woord &#8217;tragisch&#8217; keerde terug in de titel van zijn vorige roman Het tragische einde van Philomène Tralala, over een vreemde eend in de literaire scene van Parijs. &#8216;Ik ben niet exotisch. Ik ben uit één stuk. Ik ben niet exotisch. Niets menselijks is mij vreemd. Ik ben niet exotisch.&#8217; Zei Philomène over zichzelf. &#8216;Wat is ze ook weer, die stomme kut? Senegalese? Ivoorkust? (Hij kijkt naar het titelblad.) Nee, kijk es an, Marokkaanse.&#8217; Zeiden de anderen. Alles hangt af van wat voor soort vreemdeling je gedwongen wordt te zijn, ook je einde. Philomène Tralala was niet het eerste goede boek dat Laroui schreef, wel het meest schrijnende. Een hoogtepunt in zijn oeuvre, dat steeds om die zelfde thema&#8217;s draait, zonder monolithisch te worden. Zijn vorige boek, een &#8216;persoonlijke weerlegging van het islamisme&#8217;, had met de romans slechts de vileine humor gemeen.
Met De rijkste vrouw van Yorkshire zet Laroui zijn thema voort. Een vreemdeling &#8216;uit de Atlas&#8217; arriveert in York. Adam Serghini komt onderzoek doen op zijn vakgebied, de economie. Daarover vernemen we slechts dat zijn computer weigert een berekening met &#8216;veertienduizend vierhonderd en acht vierkantsvergelijkingen&#8217; op te lossen. Zijn ware doel is om in York de Engelsen te leren begrijpen. Hij wil als een etnoloog oordeelsvrij de plaatselijke zeden en gewoonten observeren. Drankzucht, materialisme, seksuele aberraties en arrogantie voeren daarin de boventoon, maar Serghini (in werkelijkheid de naam van een Marokkaanse auteur) laat zich er niet door van zijn stuk brengen. Maar wat hem raakt, en dat maakt hem tot een oer-Laroui-personage, is dat de mensen in York hem zo duidelijk maken dat hij &#8216;niets&#8217; is, een &#8216;nul&#8217;, &#8216;nothing&#8217;, net goed genoeg om hun geklaag aan te horen en bier voor ze te halen. Eén meisje zou misschien iets anders willen zeggen, maar zij blijkt doofstom.
Het verhaal wordt op een gekke manier verteld: onafgemaakte zijpaden, ogenschijnlijke details met veel nadruk, en de Yorkers die Serghini ontmoet, krijgen van hem raadselachtige bijnamen. Tussen de haat en het medelijden die de Yorkers en Serghini voor elkaar voelen, staat weer de humor, wat dat betreft is dit een echt Laroui-boek. Ook hier een tragisch einde. Maar het geheel is minder sterk dan Philomène Tralala. De lezer blijft zitten met het gevoel dat hij de vierkantsvergelijking niet helemaal heeft kunnen oplossen.
Fouad Laroui, ‘De rijkste vrouw van Yorkshire’, uit het Frans vertaald door Frans van Woerden, De Geus, 154 pagina’s, € 18,90

Pieter van den Blink

Vierkants-vergelijkingen

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots