<div class="lead">
Toen Stephan Sanders een kind was kende Europa echt andere landen. Veertig jaar later en op vakantie daagt het hem: tijdens zijn leven is zoiets als een Europees volk ontstaan.
</div>
En als we de zomer, en de vakantiereizen die daarbij horen, nu eens zouden zien als een officieus, Europees plebisciet. Het onnadrukkelijke stemmen, niet meteen met de voeten, maar wel per trein, vliegtuig, auto.
Toen ik een kind was, kende Europa echt andere landen. Ze spraken daar de lokale taal, en met heel veel mazzel vond je iemand die het Duits, Frans of Engels machtig was. Niet alleen spraken de Italianen en Portugezen anders, ze leken ook andere menstypen die op de gekste uren juist wel of niet mochten eten of koffie met melk drinken. Heel zware straffen stonden op overtreding van die mores – zo zwaar dat ze niet eens konden beginnen uit te leggen wat en hoe precies.
Veertig jaar later reis ik weer door (een deel van) Europa, zoals zoveel andere Europeanen nu ook doen, en het daagt mij: op dit continent zijn de mensen naar elkaar toe gegroeid. Dat is jammer voor de antropologische diversiteit en nog zowat, maar terwijl we de laatste maanden Europa keer op keer dood hebben verklaard (Brexit, Oekraïne-referendum, vluchtelingencrisis), is het lijk er beter aan toe dan ooit.
Ik zie het nu met ogen die een stuk ouder zijn: tijdens mijn leven is zoiets als een Europees volk ontstaan; het is nog in wording, maar veertig jaar geleden bestond het niet. Ja, wat diplomaten, visionaire politici, succesvolle zakenmensen en heel deftige lui die drie maanden naar Cannes gingen of naar Cascais. Maar ‘de gewone mensen’ deden daar toen niet aan mee. En nu struikel je, vooral bij de jongeren, over het Algemeen Europese Type, dat niet met de ogen knippert als het Engels spreekt, en dat trouwens heel goed weet hoe het er in Amsterdam of Kopenhagen aan toegaat. Frans-Engels, Spaans-Engels, Zwitsers-Engels: de lingua franca is Europees Engels met een onbeschaamd accent.
<q class="pull-left">Ik ben ontroerd als een Italiaan van hoogstens 20 mij uitlegt hoe de metro werkt in Valencia.</q> Nu zit ik in Valencia met een Nederlandse man die lang in Londen heeft gewerkt. Hij zegt dat hij er echt een paar dagen ziek van was, van die Brexit, want een deel van zijn werkbare leven heeft hij praktisch in die Europese samenwerking gestoken. Ook dit Spaanse buitenland, dat voor hem alweer bekender is dan de Achterhoek, heeft hij zich eigen gemaakt. Hij zegt: ‘We have to speak up’, en met die ‘wij’ bedoelt hij dan de mensen die wel degelijk de voordelen zien van die Europese samenwerking. Stelling nemen, duidelijker onze positie kenbaar maken. Maar het gemene aan de Europese zaak – het lijkt wat dat betreft op democratie –: heel hard voor Europa zijn, is alsof je ernstig zegt: ‘Ik ben voor de vrede.’ Het staat suf. Het lijkt niet ambitieus. De ‘nee’-stem heeft de veranderingsgezindheid gekaapt, daar durven mensen met passie voor uit te komen.
Hier in Spanje is dat net een beetje anders, omdat niet de Tweede Wereldoorlog, maar de tijd na Franco de scheidslijn is. Mensen hebben nog weet van de beperkingen en isolatie. Ze herinneren zich dat er een alternatief bestond voor dat Europese project, waar volop de ‘eigen volksaard’ sprak en de wereld buiten de grenzen meteen een boze wereld was. De meeste mensen koesteren dat verleden niet – en ik druk mij mild uit.
Dat routineuze gebruik van democratie, van Europa, waarbij niet gejuicht wordt maar gewoon geleefd – ik wilde dat het voldoende was. Ik ben verbaasd en ook ontroerd (het is de leeftijd) als een Italiaanse jongen van hooguit twintig mij in detail uitlegt hoe de metro werkt in Valencia. Deze wijsheid haalt hij uit zijn smartphone die ik niet bezit. Maar dat volkomen collegiale, hij de buurjongen van iets verderop uit de straat. Iets verderop uit Europa.
Aanschouw dit gewoonste aller wonderen. En verblijdt U.

Stephan Sanders

Terwijl we Europa dood hebben verklaard, is het lijk er beter aan toe dan ooit

Welcome to the gooniverse

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Het kabinet kan nog even doormodderen

Pleidooi voor meer ongemak

Hannah Prins

'Getting stuff done'

Rutger Groot Wassink

Hoe Trump de pers te slim af is

Functioneel trollen

Klimaatschade als verdienmodel

Hans against the machine

Buitenlandse agenten

Staatsterreur

Poorten van Europa

Cultuurtip