Het kan geen toeval zijn dat Kamervoorzitter Vera Bergkamp juist deze week een brief stuurde aan Twitter om bedreigingen van politici aan te pakken: een paar dagen eerder had haar partijgenote Sigrid Kaag, die al jaren zwaar wordt bedreigd, bij College Tour in tranen gereageerd op een oproep van haar dochters om de politiek te verlaten. Een week eerder had het Openbaar Ministerie bovendien bekend gemaakt dat het aantal bedreigingen van politici hand over hand toeneemt, vooral via platforms als Twitter en Instagram: afgelopen jaar kwamen er 1125 meldingen binnen, een verdubbeling sinds 2021.

Een kleine greep uit de bedreigingen via Twitter. Aan Sigrid Kaag: ‘Kuthoer, je krijgt een kogel door je hoofd.’ Aan Hugo de Jonge: ‘Sterf! Je dient te worden geruimd’. Aan Geert Wilders: ‘The Muslims of the Netherlands Allah has given you the opportunity to cut off the head of this arrogant Messenger of Allah Gert Wilder.’ Aan Mark Rutte: ‘Rutte is voor maandag ochtend dood 100%’. Geen wonder dus dat de Kamervoorzitter de pen ter hand nam.

een drol retour

De goedbedoelde brandbrief van Bergkamp had alleen iets onmachtigs. Het begon er al mee dat de medewerkers van de Kamervoorzitter dagen moesten zoeken naar een adres. In Amsterdam en zelfs in Brussel bleek geen bestuurder van Twitter te vinden die ter verantwoording kon worden geroepen, zodat de brief uiteindelijk maar verstuurd werd naar het Head of Global Affairs – in de hoop dat die functionaris inmiddels niet was ontslagen door Elon Musk, de nieuwe eigenaar.

Toen de NOS probeerde Twitter om een reactie op te brief te vragen, kwam er via de mail een emoji van een drol retour: het automatische antwoord dat in opdracht van lolbroek Musk werd opgesteld. Het is typerend voor het techbedrijf dat de afgelopen jaren wereldwijd miljarden verdiende aan een platform dat steeds meer op een open riool begint te lijken, maar weigert verantwoording af te leggen. Integendeel zelfs: sinds de overname door Elon Musk werd het grootste deel van de moderatoren, die geacht worden haatdragende berichten te filteren, pardoes op straat gezet. De nieuwe eigenaar is van mening dat Twitter een vrijplaats moet zijn waar alles gezegd moet kunnen worden, de moraalridders die daar kritiek op hebben kunnen de boom in. Zo zal het ook wel gaan met de brief van Bergkamp, als die ooit het bureau van Musk bereikt.

Intussen zou het ook helpen als de politici van links tot rechts die zich nu beklagen over de anonieme bedreigingen op sociale media ook bij zichzelf te rade gaan.

Maar heel lang zal Musk niet blijven lachen. Een flinke stap om de macht van de grote techbedrijven te beteugelen is de Europese Digital Services Act die in augustus van kracht wordt, en die platforms als Twitter dwingt om in te grijpen bij illegale content. De Europese Commissie gaat de richtlijn handhaven met boetes tot 6% van de jaaromzet: enorme bedragen dus. De Franse minister van Digitale Zaken dreigde er onlangs al mee dat Twitter Europa uitgekieperd wordt als het bedrijf zich niet aan de Europese wet committeert. Dat zou alleen nog jaren kunnen duren.

Wat pas echt zoden aan de dijk zou zetten is een verbod op anonimiteit. Zolang Twittergebruikers zich straffeloos kunnen wanen achter hun anonieme accounts, is het een illusie te denken dat de hausse aan bedreigingen te keren is, hoeveel moderatoren het techbedrijf er onder dwang ook tegenaan gooit. Zelfs Wybren van Haga – gedrost FvD’er en tegenwoordig leider van BVNL – pleitte van de week onder het motto ‘het moet eens afgelopen zijn met anonieme scheldpartijen en bedreigingen op social media’ voor een verbod op anonimiteit, niet geheel toevallig nadat volgens een enquête van De Telegraaf 69 procent van de lezers van mening bleek te zijn dat het aantal bedreigingen zal afnemen wanneer de anonimiteit is opgeheven. Dat is dan het goede nieuws: van links tot rechts begint eindelijk het besef door te dringen dat de ban van de trollen met hun haatberichten op sociale media moet worden gebroken.

Intussen zou het ook helpen als de politici van links tot rechts die zich nu beklagen over de anonieme bedreigingen op sociale media ook bij zichzelf te rade gaan, van Geert Wilders die Sigrid Kaag als ‘heks’ weghoont en Gideon van Meijeren van FvD die de pers als ‘rioolratten’ wil uitroken tot Tjeerd de Groot van D66 die een verslaggever ‘fascist’ noemde (al bood hij daar fluks zijn excuses voor aan): wie wind zaait zal storm oogsten.