Interview / Harry loop niet zo gebogen
Was u die Sammy, die zo somber en gebogen door het leven ging? Die omhoog moest kijken naar de blauwe lucht?
Harry Goldsteen &#8211; hij loopt tegen de zeventig en is naar eigen zeggen &#8216;bijna blind&#8217; &#8211; is op zijn hoede als hem die vraag zo onverwachts wordt voorgelegd. We hebben het tenslotte over een ver verleden, begin jaren zestig. Toen hij Ramses Shaffy voor het eerst ontmoette, eind 1961, was hij een jonge twintiger die niet goed wist wat hij met zijn leven aan moest. Ze zagen elkaar weleens op en rond het Leidseplein, waar de jonge Harry veel uitging.
&#8216;Ik was een echte Pleiner,&#8217; zegt hij. Je had toen twee alternatieve jongeren-scenes in Amsterdam. De Dijkers, die rock &#8216;n&#8217; roll waren en rondhingen bij de Nieuwendijk, en de Pleiners, would be-existentialisten met het Leidseplein als thuisbasis. &#8216;Ramses was zeker geen Pleiner,&#8217; zegt Goldsteen. &#8216;Maar hij was als veelbelovende jonge acteur wel veel op en rond het Leidseplein te vinden, in cafés als Reijnders en in bars als de Lucky Star. We spraken elkaar weleens, maar kenden elkaar alleen oppervlakkig.&#8217;
Ramses Shaffy en zijn partner, acteur Joop Admiraal, waren bevriend met Goldsteens twintig jaar oudere vriendin Tanja van der Geest, de Tania uit het gelijknamige liedje van Shaffy &#8211; het werd vastgelegd op zijn eerste grammofoonplaat. Goldsteen heeft het plaatje nog wel ergens liggen, zegt hij, maar hij kan het zo snel niet vinden. Hij zingt, een beetje schor: Tania, Tania, Tania at a bar / Tania at a lucky star / Nobody knows who you are / They say you&#8217;re hell or paradise / But nobody knows that your eyes are wise. Hij is niet heel goed bij stem, verontschuldigt hij zich, &#8216;vanwege een recente operatie&#8217;.
Tanja van der Geest woonde net als de acteurs Donald Jones en Adèle Bloemendaal op de Leidsekade 83, waar het een vrolijke boel was. Bij Tanja, ook wel de &#8216;moeder aller Pleiners&#8217; genoemd, belandde de jonge Harry na een nacht doorzakken telkens weer in bed. Ze was een alcoholiste, weet Goldsteen nu. &#8216;Destijds had ik daar geen idee van. Ik moest alles nog leren. Ik was een vreemde snoeshaan, verlegen, somber.&#8217;
Pingelen
Het was Sinterklaasavond 1961, herinnert Goldsteen zich, en Tanja en hij zelf waren langs gegaan bij Shaffy en Admiraal. Niet dat ze nou zo Sinterklaas vierden, de twee stellen waren gewoon een avondje bij elkaar en zoals gewoonlijk werd er stevig gedronken.
Ach, waarom zou hij dat Sammy-verhaal eigenlijk vertellen, onderbreekt Goldsteen zichzelf. &#8216;Het heeft geen enkel belang. Schilders, schrijvers of liedjeszangers, ze nemen vaak een bestaand persoon als uitgangspunt, maar het resultaat is, als alles meezit, een kunstwerk dat de maker overleeft. En dat het oorspronkelijke model naar de vergetelheid verbant. Zoals Ramses het geloof ik zei: Sammy is iedereen. En in iedereen zit een Sammy.&#8217; En inderdaad, wie wil nog weten wie die Laura de Noves was die Petrarca zijn leven lang bezong? Of welke Parijse prostituee model stond voor Stings Roxanne? Of dat de Jude uit &#8216;Hey Jude&#8217; eigenlijk Julian Lennon is, de zoon van John?
&#8216;Maar goed,&#8217; vervolgt Goldsteen na enig aandringen, &#8216;Ramses zat dus een beetje te pingelen op zijn piano, zo ontstonden zijn liedjes meestal. Deze keer zong hij een beetje plagerig over mij. Ik had, zoals altijd wel, vooral sterke gevoelens van gêne. Ik kende die mensen nauwelijks, zij mij eigenlijk ook niet &#8211; ze kenden alleen mijn Hebreeuwse naam, Naftali, die ik in die tijd gebruikte. Dat hij mij Sammy noemde in dat liedje, dat was een verwijzing naar die joodse achtergrond. Bovendien: &#8220;Naftali loop niet zo gebogen,&#8221; geef toe, dat bekt niet.&#8217;
Reëel ongeluk
Goldsteen zat niet zomaar in de put, hij had een ingewikkelde oorlog achter de rug, legt hij uit. &#8216;Ikzelf had het overleefd, maar wel als enige van de familie: ik was iedereen kwijt, ik was alleen op de wereld. In die tijd bij Shaffy was ik op het hoogtepunt van mijn ongelukkig zijn.&#8217; De zanger had daar een goed oog voor, realiseerde Goldsteen zich later. &#8216;Ramses was een intelligente man met een goed observatievermogen. Hij keek waarschijnlijk dwars door me heen en zag hoe opgelaten en ongelukkig ik me voelde. Hij heeft toen ter plekke een deel van het latere &#8220;Sammy&#8221; geïmproviseerd. Ik weet nog wel dat ik me er enigszins door gegriefd voelde. Niet helemaal serieus genomen in mijn toch heel reële ongeluk. Dat kun je je voorstellen als iemand over je zingt: &#8220;Dag Sammy, domme domme Sammy / Kijkt niet om zich heen / Doet alles alleen / En vindt de wereld heel gemeen.&#8221;&#8216;
Later werkte Ramses Shaffy het liedje verder uit, het zou een van zijn evergreens worden. In 1966, toen het op de plaat werd gezet, bereikte het nummer 2 in de Top 40, en vorig jaar steeg Sammy met stip in de Top 2000, zoals dat gaat als een artiest overlijdt: van 748 naar 90.
Problemist
Is het werkelijk zo gegaan? Was de Sammy die zich zo verlaten voelde in de straten van de stad de jonge, eenzame Harry die op deze wereld kind noch kraai had &#8211; als we Tanja even niet meerekenen? &#8216;Het doet er niet toe,&#8217; zegt Goldsteen. &#8216;Niemand zal het trouwens kunnen bevestigen. Ramses en de anderen die er die avond bij waren, leven niet meer.&#8217; De componist van Sammy stierf ruim een maand geleden. Joop Admiraal is drie jaar geleden overleden. Actrice Tanja van der Geest is al veel langer dood. Goldsteen zelf leeft dus nog, al had het maar weinig gescheeld: hij is onlangs genezen verklaard van kanker. De man die Sammy was en die &#8216;bij niemand wilde horen&#8217;, heeft een leven achter zich zonder reguliere betrekking en &#8216;met veel psychische inzinkingen&#8217;. &#8216;Ik heb therapie geprobeerd, maar die is door mij en de therapeut officieel &#8220;mislukt&#8221; verklaard.&#8217; De somberende Sammy van toen maakte in zijn latere leven niet helemaal toevallig van het bedenken van problemen zijn beroep, vertelt hij. &#8216;Ik ben schaakproblemist. Ja, dat bestaat, al hebben anderen het liever over &#8220;componist&#8221;. Ik ontwerp ingewikkelde stellingen voor schakers, zoals &#8220;het paardenweefsel&#8221;.&#8217; En, vervolgt de bijna blinde Harry Goldsteen: &#8216;Ik blijf problemen ontwerpen, zo lang ik de schaakstukken nog van elkaar kan onderscheiden.&#8217;
Sammy
Sammy loop niet zo gebogen
Denk je dat ze je niet mogen
Waarom loop je zo gebogen Sammy met je ogen Sammy op de vlucht
Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy want daar is de blauwe lucht
Sammy loop niet zo verlegen
Zo verlegen door de regen
Waarom loop je zo verlegen Sammy door de stegen Sammy van de stad
Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy want dan wor-je lekker nat
Sammy, kromme kromme Sammy
Dag Sammy, domme domme Sammy
Kijkt niet om zich heen
Doet alles alleen
En vindt de wereld heel gemeen
Sammy wil bij niemand horen
Zich door niets laten verstoren
Toch voelt hij zich soms verloren Sammy hoge toren Sammy kan &#8217;t niet aan
Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy, want daarboven lacht de maan
Sammy wil met niemand praten
Maar toch voelt hij zich verlaten
Waarom voel je je verlaten Sammy op de straten Sammy van de stad
Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy, want dan wor-je lekker nat
Sammy wil heus wel verand&#8217;ren
Maar is zo bang voor de and&#8217;ren
Waarom zou je niet verand&#8217;ren Sammy want de and&#8217;ren Sammy zijn niet kwaad
Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy, anders is het vast te laat
Sammy loopt maar door de nachten
Op een wondertje te wachten
Wie zal dit voor jou verzachten Sammy want jou nachten Sammy zijn zo koud
Hoog Sammy, kijk omhoog Sammy, er is er een die van je houdt&#8230;

Mischa Cohen (archief)

Sammy leeft!

Premierschap gered?

Kabinetscrisis

Verhaal van de Week

Partij voor de bühne

met veiligheid

Obsessie

Roddelpraat

Naaktfoto's

Ik vind iets

Merel Wielaert

Hooggerechtshof

Polen

Wiens schuld is dit?

Debat

Sterke leiders

Hans Against the Machine

oprichter Pussy Riot

Interview