Buitenland
Voor een buitenstaander, zelfs in het nabije Nederland, mag de Belgische crisis ondoorgrondelijk of cabaretesk lijken, volgens Geert Buelens gaat het uiteindelijk om een weeffout in het bestel waardoor taalgroepen aangemoedigd worden elkaar de rug toe te keren. &#8216;We zitten al jaren in een negatieve spiraal, die in de hand wordt gewerkt door het kiessysteem. Vlamingen en Walen kunnen op elkaar schelden en op elkaars kop zitten zoveel ze willen. Ze worden er electoraal niet voor afgestraft. Het kost geen enkele politicus stemmen als hij in het publieke debat met modder naar &#8220;de ander&#8221; gooit. Omgekeerd worden positieve initiatieven over de taalgrens heen ook nooit beloond.&#8217;
Buelens is een Belgische schrijver en essayist en hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit Utrecht. Hij is een van de samenstellers van de bundel essays Waar België voor staat (2007) waarin intellectuelen proberen een uitweg te schetsen.
Vorige week donderdag reed premier Leterme voor de vijfde keer in drie jaar tijd naar het koninklijk paleis van koning Albert om het ontslag van zijn regering aan te bieden. Struikelblok was het omstreden kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde, dat zich uitstrekt over twee taalgebieden. Brussel is tweetalig, Halle-Vilvoorde is officieel Vlaams, maar er wonen ook veel Franstaligen. Nu kunnen Franstalige politici uit Brussel stemmen ronselen in dat &#8216;Vlaamse gebied&#8217;. Maar Vlaamse politici kunnen dat niet in Waals gebied. Het Grondwettelijk Hof heeft in 2003 uitgesproken dat dat discriminatie is. Dat moet dus worden opgelost. En over de oplossing wordt al jaren gebakkeleid.
Vorige week zegde de Vlaamse liberale regeringspartij Open VLD haar vertrouwen in de regering op. De koning hield het ontslag van de regering nog in beraad. De Franstalige politicus Didier Reynders werd als verkenner op pad gestuurd. De meeste partijen zeggen nog een poging te willen ondernemen om tot een akkoord te komen.
Geert Buelens noemt de toestand &#8216;buitengewoon ernstig. &#8216;We kunnen er alleen maar uit geraken als het vertrouwen tussen personen, partijen en publieke opinie toeneemt,&#8217; zegt hij. Natuurlijk draait het al lang niet meer om BHV. Buelens: &#8216;BHV is een grote symbolische kwestie geworden, waar men sowieso uit moet komen. Dat kan ook, mits vijf minuten echte politieke moed.&#8217; Leterme deed die uitspraak tijdens een verkiezingsdebat in 2007, toen hij nog minister-president was van de Vlaamse regering. Maar sinds hij op federaal niveau de scepter zwaait, is de moed hem in de schoenen gezonken.
Buelens: &#8216;De politieke moed moet van iedereen tegelijkertijd komen. Het is alsof je nu tegen kleine kinderen moet zeggen: eet die spruitjes nou maar op.&#8217;
Het politieke klimaat is verziekt, zoveel is duidelijk. De spruitjes gaan maar niet door de strot. &#8216;Op politiek niveau worden nu dovemansgesprekken gevoerd.&#8217;
Door het niet samenvallen van de federale en de regionale verkiezingen, verkeren de Belgen in een permanente verkiezingskoorts, meent Buelens. En koortsige politici op zoek naar stemmen zijn sterk in woorden, maar niet altijd even daadkrachtig.
Buelens pleit met anderen voor de oprichting van een federale kieskring. Nu worden Kamerleden volgens provinciale kieskringen verkozen, alleen BHV valt niet samen met een provincie. In het voorstel zouden vijftien van de honderdvijftig Kamerzetels rechtstreeks via nationale kieslijsten worden verkozen. Die Kamerleden zullen dan de enige zijn die door beide taalgroepen worden verkozen. Buelens: &#8216;Als je aan beide kanten van de taalgrens stemmen kan winnen, moet je wel luisteren naar de anderen en ben je verplicht met elkaar in debat te gaan.&#8217; Want volgens Buelens leidt het vileine mechanisme er nu toe dat beide taalgroepen niet meer in elkaar geïnteresseerd zijn.
Het land splitsen, zoals sommigen voorstellen, vindt Buelens irreëel. &#8216;Dan moeten we het weer eens worden met de Franstaligen hoe we Brussel moeten splitsen. Het is een spijtige zaak, in een geglobaliseerde wereld zou ons land een voorbeeldfunctie kunnen hebben. België is altijd een laboratorium geweest waarin kon worden onderzocht hoe een samenleving met zoveel verschillen op een niet gewelddadige manier kan blijven bestaan.&#8217;
Buelens verwacht geen wonderen. Er is nu een nieuwe generatie politici aan het werk die hun anderstalige landgenoten nauwelijks kennen of respecteren. Niet alleen op politiek terrein, ook op andere terreinen zouden Vlamingen en Walen veel meer moeten samenwerken volgens hem. &#8216;Zolang je de ander niet kent, leidt dat tot een vorm van structurele apartheid.&#8217;

Anna Luyten

Politici, eet je spruitjes!

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips