Amerikaanse verkiezingen

Zo voer je oppositie in het tijdperk Trump

Freke Vuijst
'Resist!' Gejuich. 'Reclaim!' Foto: Chantal Heijnen
Mijn president is hij niet, zeggen miljoenen Amerikanen over Donald Trump. Van vluchtkerken voor ongedocumenteerde immigranten tot de burgemeester van New York: het verzet is begonnen.

De volle maan overstraalt de kaarsjes van de paar honderd mensen die zich op Main Street hebben verzameld voor een stil protest tegen de nieuwe president. Het is vier dagen na de verkiezingsdag en honderdduizenden Amerikanen – in New York, Los Angeles, Atlanta en zelfs op het platteland in Iowa – demonstreren tegen Trump. ‘Niet mijn president,’ roepen Amerikanen overal in het land. Waarmee ze niet bedoelen dat de verkiezing van Donald Trump niet legitiem zou zijn. Ook al stemden meer Amerikanen op Hillary Clinton dan op Donald Trump, het doet er niet toe. Het Electoral College, ook al is het archaïsch, beslist. En die kiesmannen heeft Trump dik in zijn zak – de kans is gering dat Republikeinse kiesmannen als faithless electors tegen het mandaat van de kiezers in zullen gaan.

Zet je schrap: het worden vier vreselijke jaren Lees verder  ‘Not my president’ is een aanklacht tegen de man die is gekozen. Miljoenen Amerikanen zullen deze racist, seksist, islamofoob en xenofoob nooit als hun president erkennen. President Obama mag er dan van overtuigd zijn dat Trump het beste voorheeft met het land, Obama’s achterban weet dat Trump niet het beste voorheeft met grote groepen Amerikanen. Hillary Clinton mag dan hopen dat Trump ‘een succesvolle president’ wordt, voor de Amerikanen die op haar hebben gestemd, betekent Trumps ‘succes’ een aanslag op de democratische waarden.

De Russisch-Amerikaanse schrijver en journalist Masha Gessen, die zelf uit Rusland is gevlucht, schreef een alternatieve toespraak voor Clinton onder de titel Autocracy: Rules for Survival : ‘We hebben verloren, en dit is de laatste dag van mijn politieke carrière, dus zeg ik wat gezegd moet worden. We staan aan de rand van de afgrond. Ons politieke systeem, onze samenleving en de natie zelf zijn in gevaar, een gevaar groter dan in de afgelopen anderhalve eeuw. De president-elect heeft zijn intenties duidelijk gemaakt, en het zou immoreel zijn om net te doen alsof dit niet zo is. We moeten nu samenkomen om de rechtsstaat te verdedigen, de instituten, en de idealen waarop ons land is gebaseerd.’

Clinton hield Gessens toespraak niet. Maar het is alsof de mensen met hun brandende kaarsjes om mij heen dezelfde denkbeeldige speech hebben geschreven. Een jonge vrouw klimt op een bankje. ‘Love trumps hate,’ roept ze. Wij echoën ‘love trumps hate’, alsof het een Occupy-protest is. ‘Forgive,’ zegt ze. Het blijft stil. Aan vergeven is nog niemand toe. ‘Resist,’ roept een oudere vrouw. Gejuich. ‘Reclaim,’ schreeuwt een man.

Het prille begin

Dit kleine protest in een blauw stadje in een blauwe staat trekt geen media-aandacht. Jammer eigenlijk, want hier, tussen mijn stadsgenoten, zie je het prille begin van de oppositie. Meteen valt op dat niemand zin heeft in een discussie over wat er is misgegaan met deze verkiezing. De blame game die op sociale media wordt uitgevochten, is geen onderwerp van gesprek. De discussie richt zich op wat ‘we’ kunnen doen.

Wij echoën ‘love trumps hate’. ‘Forgive,’ zegt ze. Het blijft stil. Aan vergeven is nog niemand toe. Welke organisaties we nu moeten steunen. Hoe we de immigranten zonder papieren in onze gemeenschap kunnen beschermen voor deportatie. Kunnen we een ‘muur’ om de stad bouwen die de immigratiedienst buiten de deur houdt? Moeten we een nieuwe Underground Railroad bouwen voor immigranten zonder papieren (die werken, belasting betalen en meestal kinderen hebben die wel staatsburger zijn), zoals de abolitionisten dat deden in de negentiende eeuw toen ze gevluchte slaven in veiligheid brachten? Gaan we in januari met zijn allen naar Washington om te demonstreren in de One Million Women March? Agenda’s worden getrokken, afspraken gemaakt, we zullen bij elkaar komen in onze huiskamers en ideeën uitwerken.

Amerika is een land van protest. Altijd geweest. De grote maatschappelijke veranderingen zijn zelden vanuit Washington gedirigeerd, maar kwamen bijna altijd uit massabewegingen voort. Buitenparlementaire oppositie, geweldloos verzet, massademonstraties, sit-ins, die-ins, de grassroots mobiliseren, het is een sterke traditie. Het helpt, als ook in Washington, in het Congres, politici de urgentie van protest ervaren. Met de Republikeinen in de meerderheid van zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat, kan een president Trump zijn agenda doorvoeren. Alleen is er dat regeltje in de Senaat, de filibuster. Het dateert uit 1806 en was het gevolg van verwarring over interne regels. Afgeschaft is het nooit. De filibuster betekent dat een gewone meerderheid van eenenvijftig Senatoren niet genoeg is maar dat zestig Senatoren voor een wetsvoorstel of voor de benoeming van een rechter op het Hooggerechtshof moeten stemmen.

Grote maatschappelijke veranderingen kwamen in de VS bijna altijd uit massabewegingen voort. Foto: Chantal Heijnen

Senatoren hebben een love-hate relatie met de filibuster. Het geeft iedere senator meer macht om te wheelen en dealen. Het kan ook elk initiatief blokkeren, zoals de Democraten de afgelopen zes jaar tot hun chagrijn hebben meegemaakt. De Republikeinen hebben de laatste jaren getoond dat ze bijzonder bedreven zijn in het obstrueren van de beleidsvoorstellen van de huidige Democratische president. De Democraten kunnen nu hetzelfde spelletje gaan spelen.

Maar een filibuster kan niet alles tegenhouden. Voor het aannemen van een begroting is een normale meerderheid genoeg. Bovendien kunnen de Republikeinse senatoren besluiten om de filibuster af te schaffen. Dat lijkt voor alsnog niet waarschijnlijk, want de filibuster is ook een manier voor Republikeinse senatoren om hun eigen president dwars te zitten. Een handjevol senatoren is nooit gecharmeerd geweest van de Republikeinse presidentskandidaat. Sommige verklaarden zelfs openlijk dat ze niet op de kandidaat van hun eigen partij zouden stemmen. Trumpisme had onder senatoren weinig aanhang.

De organisatie somde alle campagnebeloftes van Trump op die de grondwet aantasten.Zo kunnen rare coalities ontstaan. Zowel Bernie Sanders als Elizabeth Warren hebben gezegd bereid te zijn met Trump samen te werken als het om werkgelegenheid gaat en initiatieven om de economie van de rust-belt staten op te krikken. Sanders noemde de belofte van Trump om te investeren in de infrastructuur. Trump sprak vaak met passie over de noodzaak iets te doen aan de aftandse New Yorkse vliegvelden en de snelwegen met hun potholes. Hij vergeleek de infrastructuur in Amerika met die van een derdewereldland. Hij had geen ongelijk. Maar investeren in bruggen en wegen kost geld, veel geld, en elk voorstel dat president Obama op dat vlak deed, stuitte op Republikeins verzet tegen grote overheidsuitgaven.

Een plan voor het verbeteren van de infrastructuur zou met steun van de Democraten kunnen worden aangenomen. Voor progressieven zal het slikken zijn. Ook in Amerika heeft links er een handje van om zuiver in de leer te zijn. En obstructie van Trumpisme is nu wat de oppositie aan de basis eist. Vrees niet, liet Bernie Sanders zijn ongeruste aanhang weten: ‘Er is geen plaats voor compromissen over racisme, onverdraagzaamheid, xenofobie en seksisme. Daar zullen we tegen vechten, welke vorm het ook aanneemt.’

See you in court, Trump

Na het verlies van Hillary Clinton en met vertrek van president Obama op 20 januari 2017 heeft de Democratische partij geen leider meer. Het betekent niet dat de partij stuurloos is, maar het is wel het moment voor bezinning op de toekomst. De splitsing binnen de partij die evident werd tijdens de voorverkiezing, is nu een kloof geworden. De neoliberale vleugel van de partij onder leiding van de Clintons, met nauwe banden met Wall Street, heeft een gevoelige klap gehad. De progressieve populistische vleugel van de partij, vertegenwoordigd door Bernie Sanders en Elizabeth Warren, stelt eisen.

Ideologisch zullen de twee vleugels strijden om de vraag wie de witte laag opgeleide mannen binnen de partij kan halen. Elke strategie heeft risico’s. De Obama-coalitie van minderheden, jongeren en hoog opgeleide vrouwen, is nog intact. Die coalitie stelde dan wel teleur door een te lage opkomst naar de stembus, maar blijft toch essentieel voor de partij. Een empathische handreiking aan Trump-kiezers brengt het risico van een terugslag van aanhang onder jongeren en minderheden mee.

Nieuwe leiders, nieuwe ideeën zijn essentieel als de partij de suprematie van de Republikeinen wil doorbreken. Want niet alleen in het Congres en het Witte Huis hebben de Republikeinen nu de macht in handen, ook in de meerderheid van de staten is dit het geval. Het is opvallend dat ook de oude neoliberale garde de urgentie van vernieuwing inziet. Als mogelijke leider van het partijorgaan DNC (Democratic National Committee), wordt Keith Ellison genoemd, een zwarte moslim, lid van het Huis van Afgevaardigden uit Minnesota, een van de staten in het midwesten die wel Democratisch stemden. Ellison steunde Bernie Sanders in de voorverkiezing. Hij heeft ook goede banden met de witte achterban in zijn staat, de laagopgeleide witte plattelanders die de partij moet heroveren. Zelfs de New Yorkse senator Chuck Schumer, die in de wandelgangen vaak ‘senator Wall Street’ wordt genoemd, heeft zich voor Ellison uitgesproken. Het is op dit moment nog niet bekend of Ellison zich inderdaad kandidaat zal stellen.

De oppositie tegen Trump zal ook komen van de vele ‘civil society’-organisaties die Amerika rijk is. Die opereren al vaak in de oppositie, ook als Democraten aan de macht zijn. De burgerrechtenbeweging ACLU (American Civil Liberties Union) was als eerste uit de startblokken met een foto van Trump op de website met daarover in grote letters de tekst: See you in court. De organisatie somde alle campagnebeloftes van Trump op die de grondwet aantasten: de deportatie van elf miljoen immigranten zonder papieren; het verbod op moslims om naar Amerika te reizen; de registratie van moslims in een databank; veroordeling van vrouwen als ze een abortus plegen; de herinvoering van waterboarding en andere vormen van martelen; wijziging van de smaadwetgeving waardoor de vrijheid van meningsuiting wordt beperkt.

Voor de goede orde vermeldde de ACLU dat deze voorstellen niet alleen on-Amerikaans en moreel fout zijn, maar ook onwettig en bovendien ongrondwettelijk. Ze schenden het eerste, vierde, vijfde, achtste en veertiende amendement op de grondwet. De organisatie had die waarschuwing aan Trump nog niet geplaatst of de website crashte, overspoeld door aanmeldingen van nieuwe leden en donaties voor de rechtszaken die de ACLU zal aanspannen.

Honderdduizenden Amerikanen demonstreren in New York, Los Angeles, Atlanta en zelfs in Iowa tegen Trump. Foto: Chantal Heijnen
Eén pennestreek

De bevolkingsgroep die het grootste gevaar loopt in de Verenigde Staten van Trump zijn de elf miljoen immigranten zonder papieren. Niemand verwacht dat president Trump elf miljoen mannen, vrouwen en kinderen zal deporteren. Alleen al het politieapparaat dat hiervoor zou moeten worden opgetuigd, zou een gat in de begroting slaan. In zijn eerste televisie-interview na zijn verkiezing, met CBS’ 60 Minutes, krabbelde Trump iets terug. Ongedocumenteerde immigranten die geen strafblad hebben, Trump noemde hen ‘terrific people’, kunnen voorlopig blijven. Pas nadat de muur – die deels ook een hek blijkt te kunnen zijn – is gebouwd, zal hun status beoordeeld worden. Wel zullen degenen met een strafblad ‘verwijderd’ worden: ‘Bendeleden, drugdealers, er zijn een hoop van dat soort mensen, waarschijnlijk twee miljoen, misschien wel drie miljoen, ze gaan het land uit of achter de tralies.’

Mocht president Trump deze groep willen deporteren, dan zijn ze eenvoudig te vinden: ze hebben zich indertijd zelf bij de overheid aangemeld.De deportatie van criminele ongedocumenteerde immigranten is niet nieuw. President Obama heeft er tijdens de acht jaar van zijn presidentschap twee miljoen gedeporteerd. Trumps ‘twee en misschien wel drie miljoen criminele illegalen’ is schromelijk overdreven: het onafhankelijke Migration Policy Institute schat hun aantal op achthonderdduizend. En ook immigranten zonder verblijfsvergunning hebben rechten onder de grondwet. Niemand kan het land uitgezet worden zonder een rechtszitting.

Maar ondanks die minimale bescherming heeft Trump als president de macht om mensen te deporteren. Veel van de immigratiemaatregelen die president Obama heeft genomen, zijn administratief van aard. Aan hervorming van de immigratiewetgeving wilden de Republikeinen hun vingers niet branden.

Met één pennestreek kan Trump Obama’s maatregelen ongedaan maken. Zoals het Deferred Action for Childhood Arrivals (DACA) programma. DACA geeft tijdelijke bescherming aan achthonderdduizend mensen die als minderjarigen op illegale wijze het land in kwamen, door hun een werkvergunning en een burgerservicenummer te verschaffen. Trump heeft beloofd dat hij DACA op de eerste dag van zijn presidentschap zal schrappen. Dat duwt bijna een miljoen jonge mannen en vrouwen terug in de illegaliteit. Hun hoop op een betere toekomst is daarmee vervlogen. Mocht president Trump deze groep willen deporteren, dan zijn ze eenvoudig te vinden: ze hebben zich indertijd zelf bij de overheid aangemeld.

Massale undercoveractie

‘We hebben een nieuwe sanctuary-beweging nodig,’ zegt een jonge activiste. Ze doelt op de beweging in de jaren tachtig, toen kerken hun gebouwen openstelden voor asielzoekers uit Midden-Amerika die Amerika’s proxy oorlogen in El Salvador en Guatemala ontvluchtten maar door de Reagan-regering niet werden erkend als politieke vluchtelingen. De oppositie van de kerken leidde tot een massale undercoveractie van de FBI. Tientallen kerkelijke medewerkers werden aangeklaagd. Ze werden later vrijgesproken en onder druk van de publieke opinie kregen de vluchtelingen een wettelijke status.

Onder de radar, in steden als Los Angeles, is zo’n nieuwe beweging al actief. De afgelopen jaren stromen vooral migranten uit Midden-Amerika de grens over, op de vlucht voor gewelddadige bendes. Door de regering-Obama worden ze niet als asielzoekers erkend. Ze zijn zonder toestemming in het land en kunnen gedeporteerd worden, ook al vrezen ze voor hun leven. Verschillende kerken hebben hun deuren geopend voor deze vluchtelingen. Hoeveel mensen ze herbergen, is niet bekend. Ook New York en Los Angeles en achtendertig andere steden in het land noemen zichzelf een vrijplaats, net als de staat Californië. Daar worden immigranten die zonder papieren zijn gearresteerd voor een vergrijp of kortere tijd in een Huis van Bewaring zitten, niet uitgeleverd aan de immigratiedienst.

Aan die vrijplaatsen maakt Trump een einde, heeft hij zijn kiezers beloofd. Zo nodig draait hij de federale overheidskraan dicht als gemeenten weigeren om deze migranten aan de immigratiedienst over te dragen. Een dag na de verkiezingen gaf burgemeester Bill de Blasio van New York een persconferentie. Veel aandacht kreeg die in het kabaal van de uitslag niet, maar de boodschap van de burgemeester was duidelijk: De Blasio beloofde dat New York haar inwoners zonder papieren zal verdedigen. ‘We zullen nooit de half miljoen mensen die deel uit maken van onze gemeenschap opofferen. Wij rukken geen gezinnen uit elkaar.’

Over twee maanden wordt Donald Trump beëdigd als president van de Verenigde Staten. Maar niet als mijn president, roepen mensen op straat in New York, in Main Street in mijn blauwe stadje, en miljoenen andere Amerikanen. Ons verzet is nog maar net begonnen.

Sluit je nu aan voor slechts €4,99 per maand

Sorry, je hebt op het moment geen toegang tot dit artikel.

Waarschijnlijk heb je een abonnement zonder digitale toegang. Wil je deze content graag lezen, sluit dan snel een abonnement af.

Heb je wél een abonnement met digitale toegang, neem dan contact op met onze klantenservice: 020 – 5518701.

vn.nl is vernieuwd!

Vanaf 15 december bieden wij onze leden exclusieve online artikelen. Om te lezen, te delen en op te reageren.

  • Dagelijks de beste artikelen
  • Bovenop het nieuws
  • Kritisch en optimistisch
  • Bijdragen direct in je mailbox
  • Maandblad online lezen

Voor huidige abonnees:

Heeft u in het verleden een online account aangemaakt, dan moet u door alle veranderingen een nieuw wachtwoord aanmaken.
Meteen een nieuw wachtwoord aanmaken

Wel abonnee maar nog geen account?
Registreer je dan om direct te lezen