De veroordeling van Lucia de B., de verpleegkundige die de dood van enkele van haar patiënten op haar geweten zou hebben, wijst uit dat strafrechtelijk gezien van moord sprake is als voldaan is aan drie criteria: een plotselinge of onverwachte dood, een medisch onverklaarbaar overlijden en aanwezigheid van ‘de verdachte’. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor de medische praktijk, schrijft arts Dirk van der Wedden deze week in Medisch Contact, het weekblad van de KNMG.

Van der Wedden begint zijn artikel met het voorbeeld van een huisarts die ’s middags bij een man wordt geroepen die hij ’s ochtends nog heeft gezien voor bloeddrukcontrole. De man kampt onder meer met ernstig vaatlijden, maar de huisarts stelt die ochtend vast dat het redelijk met hem gaat. De cardioloog die de man onlangs nog op controle heeft gehad, constateerde toen hetzelfde. Toch is de man overleden als de huisarts ’s middags langskomt.

Twee weken later doet de weduwe aangifte. Volgens de cardioloog had haar man nog een paar jaar kunnen leven. Waarom overlijdt hij dan nu ineens? Het Openbaar Ministerie vervolgt de huisarts wegens moord. De cardioloog zegt dat de plotselinge dood medisch niet goed verklaarbaar is. Bovendien blijkt dat in de praktijk van de huisarts het laatste kwartaal zes patiënten zijn overleden.

Deze casus voldoet aan de drie criteria die zijn gebruikt om Lucia de B. te veroordelen, stelt Van der Wedden. Toch zou niemand op de gedachte komen om deze huisarts te veroordelen voor moord – maar waarom overkwam dat De B. dan wél?

De crux is dat juristen en artsen een bepaalde gebeurtenis verschillend duiden. Voor artsen betekent een plotseling overlijden niet automatisch een onnatuurlijke dood. Zo vindt een hartinfarct of een hersenbloeding vaak plotseling plaats. Ze kunnen iemands dood veroorzaken, maar zijn niet onnatuurlijk. Daarnaast laat de dood zich moeilijk voorspellen en overlijden zelfs ernstig zieke mensen vaak onverwacht.

Een reden voor een ‘plotseling en onverwacht overlijden’ kunnen medici vaak niet vinden, zelfs niet na obductie. Veel sterfgevallen zijn dus ‘medisch onverklaarbaar’; niet omdat er zoveel criminelen in ziekenhuizen rondlopen, maar omdat artsen minder weten dat juristen veronderstellen.

Het derde criterium ten slotte, het aanwezigheidscriterium, is voor het vaststellen van een onnatuurlijke dood ‘onbegrijpelijk’, aldus Van der Wedden. Iemand die slim is, zorgt ervoor dat zijn slachtoffer tijdens de dienst van een ander overlijdt, bijvoorbeeld door een langzaam werkend gif te gebruiken. Andersom is volgens dit criterium iederéén verdacht die bij een onverwacht overlijden aanwezig is.

Toepassing van de drie criteria maakt onbegrijpelijke veroordelingen voor de dagelijkse medische praktijk mogelijk, concludeert Van der Wedden. Hij pleit er daarom voor in strafzaken met een complexe medische problematiek minimaal één arts(-jurist) deel te laten uitmaken van de rechtbank of het Hof.

Dat van der Wedden niet automatisch op bijval van collega’s hoeft te rekenen, blijkt uit het onlangs verschenen boek Engelen des doods. Lucia de B. en andere seriemoordenaars in de gezondheidszorg van Paula Lampe. Deze verpleegkundige negeert de kritiek die inmiddels op De B.’s zaak is geleverd. Voor Lampe staat vast dat de vrouw wier ‘uiterlijk een drugsverslaving doet vermoeden’ en wier ‘aandachtshonger al tijdens het eerste verhoor opvalt; ze draagt een kort rokje, zit parmantig rechtop en lijkt absoluut niet op een verdachte’, schuldig is. Logisch ook: ‘Lucia is bij alle verdachte voorvallen aanwezig of heeft net de afdeling verlaten.’

Lampe waarschuwt de lezer voor altruïstische hulpverleners. Patiënten op de intensive care en zwaar zieke baby’s en bejaarden lopen de grootste kans om slachtoffer te worden van een seriemoordenaar, waarschuwt Lampe.

Behalve de lezer, zijn ook alle verpleegkundigen gewaarschuwd: neem nooit de allerkwetsbaarste patiënten onder je hoede. Er hoeft maar iets mis te gaan, en je riskeert een (levenslange) gevangenisstraf.

Het volledige artikel van Dirk van der Wedden staat in ‘Medisch Contact’, 30 maart 2007.

Een uitgebreidere bespreking van het boek ‘Engelen des doods’ van Paula Lampe is te lezen op www.vn.nl, naast andere artikelen die in VN over Lucia de B. zijn verschenen en een tijdbalk over de zaak