<p>Hoe territoriaal werkt tegenwoordig het woord ‘familie’ in de titel. Zeker wanneer die zo amuzisch en conventioneel luidt: <em>Het mooiste verhaal over mijn familie</em>.</p>
<p>De genreaanduiding ‘roman’ op het omslag van Nelleke Zandwijks vierde boek delft daarbij geruisloos het onderspit. Direct wordt bij de lezer de verwachting van semi-autobiografisch proza gewekt. Misschien is dat zo, maar het doet er uiteraard niks toe. Waar het om gaat: anders dan de verneukeratief brave titel suggereert, bieden het gezin en de familie die Zandwijk beschrijft bepaald geen geruststellend <em>tableau de la troupe</em>.</p>
<blockquote><p>‘In onze familie hebben we zes componenten. Zondagsschilders. Zieken. Geesteszieken. Praatzieken. Paranormalen. Jezus.’</p></blockquote>
<p>Disfunctioneel is een understatement bij deze verzameling sympathieke gestoorden. Zelden werd de eerste strofe van Philip Larkins ‘This Be The Verse’ zo indringend bewaarheid: <em>‘They fuck you up, your mum and dad. / They may not mean to, but they do. / They fill you with the faults they had / And add some extra just for you.’</em></p>

<h5>Disfunctionele familie</h5>
<p>Zelf karakteriseert de naamloze ik-persoon haar familie zo: ‘In onze familie hebben we zes componenten. Zondagsschilders. Zieken. Geesteszieken. Praatzieken. Paranormalen. Jezus.’ Maar voor we van Zandwijk in die überdisfunctionele familie mogen verzinken, reikt ze eerst een paar richtingaanwijzers aan hoe deze roman gelezen wil worden. Eerst het motto (‘Wie kan het viooltje wegen tegen de sterren?’) ontleend aan Pieter Holstein, een kunstenaar die in zijn werk de aandacht richt op het waarnemen zelf.</p>
<p>Die aandacht voor hoe je kijkt, benoemt de ik-figuur als een helikopterblik waarmee ze toegerust is. Met de sensatie of ze niet werkelijk deel uitmaakt van wat er gebeurt: ‘Het leek wel een parallelle wereld. Alsof het niet echt was. (…) Of dat iemand zou zeggen dat het een experiment was. Iemand die als een helikopter boven mijn leven gehangen had. Zo leef ik. Zo ben ik. Soms denk ik dat er een oog is dat op mij let of ik wel menslievend genoeg ben. Een soort bananasplit van de kosmos.’</p>
<p>Dat zwerkperspectief, uitgetreden van aardse stoffelijkheid, zorgt ervoor dat de ik-persoon de stortvloed aan inktzwarte ellende waar ze over verhaalt in <em>Het mooiste verhaal over mijn familie</em> met afstand kan bezien. Haar ironisch-geamuseerde blik (die zich vaak vertaalt in dito formuleringen) maakt dit proza zo aangenaam om te lezen. Door haar niet-(ver)oordelende houding ten opzichte van de door mensen veroorzaakte rampen waarmee de proloog inzet – brand, een steekpartij, inpandige diefstal – weet de lezer dat het familierelaas vrij van moraal en waardeoordelen gebracht zat worden.</p>
<blockquote><p>De spirituele moeder ziet engelen op aarde en heeft oog voor ‘iets uit een vorig leven’.</p></blockquote>
<p>Een andere richtingaanwijzer bij dit groteske ‘autobio’-verhaal – dat er hartstochtelijk om vraagt niet letterlijk gelezen te worden – is dat de ik-verteller benadrukt hoe subjectief ze is: ‘Er zijn zoveel waarheden. Meestal pik ik het beste, het mooiste eruit en dat vertel ik.’ Haar schele oog (acht procent zicht) doet ernstig twijfelen aan de accuratesse van haar observaties – geen al te betrouwbare verteller.</p>
<h5>Soldatenuniform</h5>
<p>Na die losjes gebrachte voorzetten begint het verhaal met de introductie van de personages: de Vlaamse zwager, de tweelingzus, de moeder. Mild gezegd zijn ze allen beschadigd: de depressieve zwager (‘meneertje apneu’) loopt constant naar adem snakkend rond in een Duits soldatenuniform uit de Tweede Wereldoorlog; de zus kan geen hoofd- van bijzaken onderscheiden, alles is voor haar even erg; de spirituele moeder ziet engelen op aarde en heeft oog voor ‘iets uit een vorig leven’.</p>
<p>Haar neefje heeft trekjes uit het autistisch spectrum, waardoor hij zweert bij regels, afspraken en vaste rituelen – godsonmogelijk te realiseren met die losgeslagen bende. Ook slaapt hij op zijn dertiende nog bij zijn ouders in bed: ‘Ik blijf altijd bij jullie wonen, zegt mijn neef. Zie mij er maar eens uit te krijgen. Dat gaat je niet lukken.’ Dan is er nog de herinnering aan de overleden vader, die beroepshalve legpuzzels maakte met mensen met een beperking en die het liefst afwezig was.</p>
<p>Zelf spaart de verteller zich niet; ze ziet overal ‘dubbelgangers’, is vervuld van levensangst en ook doet ze als receptioniste bij het centrum voor jeugd en volwassenenpsychiatrie ‘net dat beetje meer’. Dat zit zo: haar ene oog staat naar buiten, is ook nog een beetje omhoog gedraaid, waardoor mensen achter zich gaan kijken wanneer ze hen aankijkt. Daarom wijst ze met haar wijsvinger onder het schele oog om te laten zien waarin ze moeten kijken.</p>
<p>Dat pakt soms ‘verwoestend’ uit bij de bezoekers: ‘Je zult maar tegen een psychose aan zitten, of een angststoornis hebben en naar binnen moeten door een draaideur. En heb je dat overwonnen, sta je eindelijk binnen, je gaat je melden bij de receptie en de eerste die je tegenkomt is een uitbundig lachende, knikkende en onder haar rechteroog tikkende allemansgek.’</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone wp-image-414277 size-image_1280" title="Nelleke Zandwijk" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/12/5bd01_9789021414508_cvr-1280x2048.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/12/5bd01_9789021414508_cvr-320x512.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/12/5bd01_9789021414508_cvr-640x1024.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/12/5bd01_9789021414508_cvr-1280x2048.jpg 1280w" alt="" width="1280" height="2048" /></p>
<h5>Free pussy</h5>
<p>Haar familie biedt kortom niet de meest solide grond om amoureuze relaties te laten gedijen. Niettemin krijgt <em>Het mooiste verhaal over mijn familie</em> meer en meer de trekken van een relatieroman. Bij de knipperlichtrelatie met de Ghanees Lary, die zo dol is op haar ‘free pussy’, is haar onmacht zichzelf te blijven binnen een relatie niet aan de orde. Anders wordt dat met Jack, die als Libanon-veteraan belast is met een posttraumatisch stresssyndroom.</p>
<p>Zijn vreemde gewoonten neemt ze voor lief, maar zijn agressie blijkt onberekenbaar. Die kan plotseling oplaaien, bijvoorbeeld als er iets misgaat in de voorbereiding van een diner. Jack wil lamsbout voor iedereen maken voor haar moeders verjaardag. Dreigend staat er al: ‘En Jack had er tyfusveel zin in.’ En ja, dat escaleert dus direct.</p>
<p>‘Hoe komen jullie aan dat touw, vroeg hij.<br />
Uit de keukenla, zei ik.<br />
En jij denkt: dat is mooi touw, ik ga dat eens lekker voor die ballonnen gebruiken.<br />
Ja, ik denk wel dat ik dat dacht, zei ik.</p>
<p>Jij denkt: dat is mooi rood-wit touw voor mijn ballonnetjes. Jij denkt niet na. Jij denkt dus niet: dat touw zal wel niet voor niets in de keukenla liggen. Jij denkt niet dat touw heeft Jack misschien nodig voor zijn vlees. Het komt niet bij je op dat ik dat touw nodig heb voor mijn lamsbouten. Ik heb een enorme verantwoordelijkheid voor de verjaardag van je moeder. Er komen vijfentwintig mensen eten. Van mij hangt alles af. Je zus kan wel heel interessant doen over haar gerechtjes, maar het gaat om het vlees. Jij vindt het zeker ontzettend slim van jezelf om dat touw te gebruiken. Denk jij wel eens na?</p>
<p>Dan halen we het touw weer van de ballonnen af, zei ik.<br />
Dat zou ik maar doen, zei hij. Hij draaide zich om en liep weg.<br />
Zal wel een beetje een gepriegel worden, zei ik tegen mijn neef.<br />
Tante, zei mijn neef, heb ik dat touw er voor de grap aan gemaakt?<br />
Nee, natuurlijk niet, zei ik. Maar je hoort, het touw is voor de lamsbout. Ik heb niet nagedacht.<br />
Ik heb dat touw er niet voor de grap aan vastgemaakt, herhaalde mijn neef. Hé tante, zeg niet dat ik dat voor de grap heb gedaan.’</p>
<blockquote><p>Je kunt je afvragen: waarom wil een mens lezen over zulke ellende?</p></blockquote>
<h5>Een helse plezierrit</h5>
<p>Dat is een aangrijpende scène, al wordt die luchtig gebracht. Je kunt je afvragen: waarom wil een mens lezen over zulke ellende? Het antwoord is: probeer de vertelstroom maar eens te verlaten. Je gaat van situatie naar situatie en nergens is verlossing, alsof je getuige bent van een kettingbotsing, waarbij het getroffen voertuig de volgende raakt en beschadigt, en dat almaar door – zonder respijt.</p>
<p>Soms begint een situatie licht hoopvol: ‘We zitten bij de beste chinees van Enschede.’ Maar de volgende zin bevat meteen de afmaker: ‘Wij zijn de enige gasten.’ Dan komt de gekte: ‘Mijn moeder somt namen op van kennissen die in dit restaurant hebben gegeten. Ze zegt dat al die mensen enthousiast waren geweest over het eten. Hoe stelliger mijn moeder iets beweert, hoe minder waar het is. Ergens weet je het wel met jullie moeder, zei mijn zwager een keer, maar je blijft toch hopen.’</p>
<p>De geladenheid die door die stroom botsingen ontstaat, doet je tot slot een treinramp verwachten – alsof het laatst geraakte voertuig fataal landt op een trein. Niet fijn. Maar dankzij Nelleke Zandwijks tragikomische kunsten leest dit als een helse plezierrit.</p>
<div class="info-box">
<p>Nelleke Zandwijk, <a href="https://www.singeluitgeverijen.nl/querido/boek/het-mooiste-verhaal-over-mijn-familie/"><em>Het mooiste verhaal over mijn familie</em></a>, Querido, 206 p.</p>
</div>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Messcherp en bloedstollend</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang het hele jaar door onze nieuwsbrief over spannende detectives en de akeligste thrillers.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Messcherp en bloedstollend" 
                    data-ga-action="clicked">Schrijf je in ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Jeroen Vullings

Het nieuwe boek van Nelleke Zandwijk leest als een plezierige kettingbotsing

Vrouwen misbruikt binnen Forum

De zomerrel op links

Woke versus klasse

Verhaal van de Week

Normale mensen zijn eng

Teun van de Keuken

Wat betekent bescherming?

Leven in de Noordzee

Onzekere toekomst

Onrust in het Midden-Oosten

iPhone-apartheid

Chard van den Berg

Eigendomcrisis

Noordzee

Veilige social media

Megaboete Meta

Democratie leeft

Verzet in India

Mag je niet missen

Cultuurtip